Spór o Krzyż
W 1997 roku na głównej ścianie sali obrad Rady Miejskiej Legnicy został powieszony i poświęcony Krzyż. Zadecydowali o tym radni. Krzyż wisiał tam do 2025 roku, kiedy – w związku z remontem sali obrad – został na zarządzenie Prezydenta Miasta Legnicy Macieja Kupaja (Koalicja Obywatelska) zdjęty. Gdy 28 sierpnia 2025 roku, po remoncie sali obrad, radni wzięli udział w XX sesji Rady Miejskiej Legnicy zauważyli brak w niej Krzyża.
Interpelacje
W związku z zaistniałą sytuacją Klub Radnych Prawa i Sprawiedliwości 10 września 2025 roku skierował do Prezydenta interpelację, zadając mu następujące pytania:
1. Kto podjął decyzję o tym, aby krzyż nie wrócił na swoje miejsce w sali obrad po zakończeniu remontu?
2. Na jakiej podstawie prawnej podjęto decyzję o jego usunięciu i niewywieszeniu ponownie?
3. Czy sprawa była konsultowana z Radą Miejską lub jej Prezydium? Jeśli tak – prosimy o wskazanie daty i formy tych konsultacji.
4. Gdzie obecnie znajduje się krzyż i kto jest odpowiedzialny za jego przechowywanie?
5. Kiedy Pan Prezydent przewiduje przywrócenie krzyża na jego dotychczasowe miejsce, odpowiadając tym samym na oczekiwania mieszkańców naszego miasta?
W uzasadnieniu interpelacji radni stwierdzili: „Krzyż obecny w sali obrad od blisko siedmiu kadencji miał przede wszystkim wymiar historyczny i wspólnotowy. Został ufundowany i zawieszony przez ówczesnych radnych, jako wyraz inicjatywy samorządowej i symbol ciągłości pracy rady miasta. Od tamtego czasu stanowił trwały element sali obrad, w której podejmowane są najważniejsze decyzje dotyczące Legnicy”. W interpelacji napisano także, że została ona sporządzona w związku z licznymi zapytaniami mieszkańców Legnicy w tej sprawie.
Prezydent w odpowiedzi z 25 września 2025 na interpelację napisał: „Sala Rady Miejskiej Legnicy została, w ramach bieżącego utrzymania pomieszczeń Urzędu Miasta odświeżona po wielu latach. Dlatego też usunięto ze ścian wszelkie elementy, które uniemożliwiły ich odświeżenie. Po zakończeniu prac, na ścianach umieszczono godło państwowe i herb miasta Legnicy, które są nieodzownym elementem wystroju pomieszczeń w budynku publicznym, o czym stanowi ustawa z dnia 13 stycznia 1980 roku o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz pieczęciach państwowych. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 25 ust. 2 zobowiązuje władze publiczne do zachowania bezstronności w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym. Krzyż wyczyszczony, jest przechowywany w pomieszczeniach Urzędu Miasta Legnicy”.
Klub Radnych Prawa i Sprawiedliwości, nie zgadzając się ze stanowiskiem Prezydenta, wystosował do niego 27 października 2025 roku kolejną interpelację, w której radni stwierdzili, że stanowisko Prezydenta o trwałym usunięciu Krzyża z sali obrad Rady Miejskiej nie znajduje potwierdzenia w przepisach prawnych i w orzecznictwie sądowym, a kończąc ją napisali: „W świetle powyższego, Pana jednostronne działanie jest niezrozumiałe. Skoro to Rada Miejska – jako organ kolegialny – zadecydowała o obecności symbolu, jedynie Rada Miejska jest uprawniona do zmiany tej decyzji. Jeśli uważał Pan, że wystrój sali wymaga zmiany, Pana obowiązkiem było uszanowanie kompetencji Rady. Powinien Pan był wystąpić z inicjatywą uchwałodawczą i przedstawić projekt uchwały porządkującej tę kwestię. O losie Krzyża powinni zadecydować radni w drodze demokratycznego głosowania, a nie Pan poprzez arbitralne zarządzenie. W związku z powyższym, wnosimy o niezwłoczne przywrócenie Krzyża na jego historyczne miejsce w Sali Rady Miejskiej oraz – działając na podstawie art. 24 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym – żądamy udzielenia odpowiedzi na następujące pytania:
1. Dlaczego usunął Pan Krzyż jednostronną decyzją, całkowicie pomijając kompetencje Rady Miejskiej, która wcześniej, w drodze aklamacji, formalnie zadecydowała o jego obecności w Sali Obrad? 2. Kiedy dokładnie zamierza Pan wykonać apel Radnych i przywrócić Krzyż na jego miejsce w Sali Rady Miejskiej?
Prezydent, odpowiadając na interpelację, pismem z 13 listopada 2025 roku, podtrzymał swoje stanowisko, dodając: „Krzyż został zdjęty na potrzeby przeprowadzenia odświeżenia pomieszczeń, w których odbywają się sesje Rady Miejskiej Legnicy. Nie jest do tej technicznej czynności, wbrew twierdzeniom zawartym w przedmiotowym piśmie, wymagana zgoda organu uchwałodawczego, albowiem nie jest to zakres jego kompetencji. Co więcej, do organu wykonawczego gminy należy bieżące gospodarowanie mieniem gminy, natomiast organ stanowiący gminy podejmuje decyzje w zakresie spraw bezpośrednio przekazanych mu przez przepisy ustaw kompetencyjnych. Stąd też rada gminy nawet nie może podejmować czynności, które należą do sfery wykonawczej, gdyż stanowiłoby to o naruszeniu konstytucyjnej zasady podziału organów jednostek samorządu terytorialnego na wykonawcze i stanowione”.
Petycja
Starania radnych o przywrócenie Krzyża do sali obrad Rady Miejskiej Legnicy znalazły wsparcie mieszkańców Legnicy, którzy licznie przybyli na sesję rady 27 października 2025 roku. Podczas sesji – w punkcie „Komunikaty i sprawy różne” – odbyła się dyskusja dotycząca usunięcia Krzyża z sali obrad. Zabrało w niej głos kilkoro radnych oraz przedstawiciel mieszkańców Legnicy, który poparł te starania.
Wsparcia tym staraniom udzielił także Instytut Na Rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris, którego przedstawiciele dwukrotnie przyjeżdżali do Legnicy – 4 listopada 2025 i 12 marca 2026 roku – przedstawiając podczas zwoływanych wówczas konferencji prasowych stanowisko prawne dotyczące starań. Instytut przygotował też petycję do Prezydenta zatytułowaną „Brońmy Krzyża w Legnicy”, która została umieszczona w listopadzie 2025 pod linkiem bronmykrzyzawlegnicy.pl. Podpisało ją 1385 osób. W petycji napisano: „Neutralność światopoglądowa instytucji publicznych nie może oznaczać wyrugowania tego, co stanowi o duchowej i kulturowej tożsamości narodu. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że obecność symboli religijnych w przestrzeni publicznej nie narusza zasad państwa neutralnego, lecz służy pamięci i tradycji wspólnoty”. W petycji zauważono też, że: „Pierwsze posiedzenie Rady bez krzyża było bardzo burzliwe. Na sali protestowali mieszkańcy, obecne były także media. Prezydentowi miasta puściły nerwy i zaczął przepychać reportera Telewizji Republiki, który relacjonował na żywo rozmowę z jednym z radnych. Dziennikarz został popchnięty przez włodarza i jego współpracowników”.
Petycja nie doprowadziła do zmiany stanowiska Prezydenta Legnicy. W tej sytuacji, podczas wspomnianej konferencji prasowej 12 marca 2026 roku, radni związani z PiS i przedstawiciele Ordo Iuris ogłosili, że dają Prezydentowi dwa tygodnie na ponowne zawieszenie Krzyża w sali obrad i zapowiedzieli skierowanie sprawy do sądu, jeśli nie wróci on w tym czasie na swoje miejsce.
Skarga
Prezydent nie wykonał tego żądania, wobec czego radni Adam Wierzbicki i Rafał Rajczakowski, reprezentowani przez kancelarię prawną Parchimowicz i Kwaśniewski Spółka Adwokatów i Radców Prawnych Spółka Komandytowa w Warszawie, pismem z 22 kwietnia 2026 wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu: „na czynność Prezydenta Miasta Legnica usunięcia krzyża z sali obrad Rady Miejskiej Legnicy, będącą w istocie zarządzeniem, zaskarżając je w całości”, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym i art. 18 ust. 1 tej ustawy: „poprzez ich błędne zastosowanie w drodze uznania usunięcia krzyża z sali obrad rady miejskiej przez prezydenta miasta za czynność techniczną, wyraz zarządu zwykłego mieniem komunalnym, gdy właściwym jest uznanie tej czynności za rozstrzygnięcie sprawy z zakresu administracji publicznej dotyczącej symbolu religijnego w miejscu publicznym, co w konsekwencji stanowiło naruszenie konstytucyjnej zasady podziału organów jednostek samorządu terytorialnego na wykonawcze i stanowiące (art. 169 ust. 1 Konstytucji RP)”.
W związku z powyższym radni wnieśli o: „stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia Prezydenta Miasta Legnica w całości”, pisząc w uzasadnieniu skargi: „Prezydent Miasta Legnica, usuwając symbol religijny z sali obrad Rady Miejskiej Legnicy, naruszył interes prawny skarżących będących radnymi tej Rady, pozbawiając ich możliwości wzięcia udziału w rozstrzygnięciu tej kwestii, należącej przecież, jak wykazano wyżej, do właściwości rady gminy. W tych okolicznościach zasadne jest twierdzenie, że interes prawny skarżących został naruszony zarządzeniem podjętym przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej”. A odnosząc się do stanowiska Prezydenta co do obecności symboli religijnych w budynkach publicznych w aspekcie regulacji art. 25 ust. 2 Konstytucji RP odwołali się do trzech orzeczeń sądowych: wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 grudnia 2013, I ACa 608/13, wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 25 listopada 2010, I ACa 363/10 i postanowienia Sądu Najwyższego z 15 lipca 2010, III SW 124/10.
Pierwsze z wymienionych orzeczeń zostało wydane w sprawie, w której występująca jako powód grupa posłów na Sejm RP twierdziła, iż pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Marszałka Sejmu RP, narusza ich dobra osobiste na skutek tego, iż nie doprowadził do usunięcia Krzyża umieszczonego samowolnie przez dwie osoby na ścianie sali posiedzeń plenarnych Sejmu RP w 1997 roku, żądając usunięcia Krzyża.
W uzasadnieniu orzeczenia, oddalającego apelację powodów od niekorzystnego dla nich wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie, Sąd Apelacyjny zauważył: „Krzyż łaciński jest przede wszystkim symbolem religijnym, nie można jednak pomijać jego znaczenia jako symbolu kultury i tożsamości państwowej. O takim odbiorze tego symbolu świadczą podjęte w latach 2009-2010 uchwały obu Izb Parlamentu, tj. uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 grudnia 2009 w sprawie ochrony wolności wyznania i wartości będących wspólnym dziedzictwem narodów Europy (M. P. 2009, Nr 78, poz. 962) i uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lutego 2010 w sprawie poszanowania Krzyża (M. P. 2010, Nr 7, poz. 57). Fakt umieszczenia krzyża na Sali Posiedzeń Plenarnych Sejmu, wiąże się jedynie z tzw. pasywnym oddziaływaniem tego symbolu, a takie oddziaływanie nie stanowi przejawu religijnej indoktrynacji ze strony państwa naruszającej wolność sumienia i wyznania posłów (por. wyrok Wielkiej Izby ETPCz z dnia 18.03.2011, skarga nr 30814/06). Podkreślić należy, iż wkroczenie władz publicznych w sferę wrażliwości światopoglądowej jednostki nie musi oznaczać, iż zawsze dochodzi do naruszenia dóbr osobistych takiej jednostki. Odwołując się do terminologii, którą posłużył się Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, należy stwierdzić, iż nie każdy dyskomfort światopoglądowy odczuwany przez osoby niewierzące w związku z eksponowaniem w przestrzeni publicznej symbolu religijnego należy utożsamiać z naruszeniem ich wolności sumienia i wyznania”.
Z kolei w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie (ws. usunięcia Krzyża znajdującego się w sali konferencyjnej Rady Miejskiej w Świnoujściu) podkreślono przede wszystkim: „W rozpoznawanej sprawie uznać należy, że umieszczenie symbolu krzyża w pomieszczeniach pozwanej stanowi wyraz realizacji przez grupę radnych [..] własnych praw podmiotowych, wyraz – jak pokazało kilkunastoletnie doświadczenie – akceptowany dotychczas przez całą społeczność tego miasta. Realizacja natomiast praw podmiotowych wyłącza bezprawność działania”. Przywołano w nim też fragment uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 28.10.1998 (sygn. akt I ACa 612/98; OSA 2007/7), w którym zwrócono uwagę, że jednostka nie może w realizacji własnych praw pozbawić prawa innych do kultywowania swej tradycji, kultury, obyczajowości czy realizacji odczuć zbiorowych oraz, że zawieszenie krzyża w magistracie czy też przynoszenie symboli religijnych do pracy przez urzędników stanowi wyraz prawa członków społeczności lokalnej, a nie Gminy do wolności sumienia i wyznania.
A Sąd Najwyższy w ww. postanowieniu z lipca 2010 roku stwierdził, że obecność Krzyża w lokalu wyborczym, na który pomieszczenie udostępniła szkoła podstawowa, nie może być odczytywana jako dyskryminacja innych wyznań w wyborach.
Prawo do wyrażania tożsamości religijnej w miejscach publicznych
Zauważyć należy, że przytoczone w uzasadnieniu skargi legnickich radnych orzeczenia wpisują się w jednolitą linię orzeczniczą polskich sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego, zgodnie z którą tolerowanie symboli religijnych w miejscach publicznych nie oznacza dyskryminacji mniejszości ani osób bezwyznaniowych. Ta linia orzecznicza jest ważnym punktem odniesienia w debacie prawnej nad zasadą bezstronności światopoglądowej władz publicznych w Polsce.
Jednak nie wszyscy przedstawiciele władz publicznych w Polsce uważają podobnie. Przykładem na inne stanowisko w tej sprawie jest wypowiedź Donalda Tuska z 2021, o której tak pisał 6.08.2021 Portal Samorządowy PL (www.portalsamorzadowy.pl): „Lider PO Donald Tusk w czwartkowym czacie z internautami został zapytany, czy jego zdaniem w szkołach powinny wisieć krzyże. – Uważam, że nie – odpowiedział. – Bardzo chciałbym, żeby tym miejscem, w którym ci, którzy wierzą, mogli się spotkać w pokoju i wzajemnym zaufaniu, pomodlić się, żeby to były kościoły, a nie urzędy publiczne, czy szkoły. Szkoła powinna uczyć nas wzajemnego respektu i szacunku, niezależnie od tego, czy ktoś jest wierzący, czy nie – zaznaczył Tusk. Jego zdaniem, miejsca publiczne, takie jak Sejm czy szkoła, powinny być wolne od symboliki religijnej”.
Ta wypowiedź jest niezgodna nie tylko z wyżej przywołanymi orzeczeniami sądowymi, ale także z przytoczonymi w uzasadnieniu skargi legnickich radnych uchwałami Sejmu RP i Senatu RP. Sejm RP uznał bowiem, że: „znak krzyża jest nie tylko symbolem religijnym i znakiem miłości Boga do ludzi, ale w sferze publicznej przypomina o gotowości do poświęcenia dla drugiego człowieka, wyraża wartości budujące szacunek dla godności każdego człowieka i jego praw” i podkreślił, że: „zarówno jednostka jak i wspólnoty mają prawo do wyrażania własnej tożsamości religijnej i kulturowej, która nie ogranicza się do sfery prywatnej”. Natomiast Senat RP stwierdził: „wszelkie próby zakazania umieszczania Krzyża w szkołach, szpitalach, urzędach i przestrzeni publicznej w Polsce muszą być poczytane za godzące w naszą tradycję, pamięć i dumę narodową”.
Odważnie stawać w obronie wartości
Należy mieć nadzieję, że skarga legnickich radnych zostanie rozstrzygnięta w sposób zgodny z przywołanymi w niniejszym tekście orzeczeniami sądowymi oraz uchwałami Sejmu RP i Senatu RP. Jednak, być może rozstrzygnięcie sądowe nie będzie potrzebne, jeżeli Prezydent Legnicy zmieni swoje stanowisko w sprawie i pozwoli na powieszenie Krzyża w sali obrad Rady Miejskiej Legnicy, tak jak zrobiła to Prezydent Łodzi Hanna Zdanowska (KO), która niedawno poleciła zdjęcie Krzyża w sali posiedzeń Rady Miejskiej w Łodzi, ale – po interwencji jednego z radnych PiS – Krzyż powrócił na swoje miejsce.
Miejmy nadzieję, że dojdzie także do zmiany stanowiska Prezydenta Legnicy, miasta znanego z jednej z najważniejszych bitew średniowiecznej Europy – Bitwy pod Legnicą (9 kwietnia 1241), podczas której książę Henryk II Pobożny walczył z Mongołami i oddał – jak mówił 2 czerwca 1997 roku w Legnicy św. Jan Paweł II – „życie za powierzony jego władzy lud” i „za wiarę Chrystusową”. A wybitny polski historyk prof. Andrzej Nowak tak mówił 26 września 2020 roku podczas wykładu w Legnicy: „Książę Henryk poległ. Ale nie przegrał. Polska nie pozostała pod panowaniem najeźdźców z innego świata. Henryk Pobożny bronił piastowskiego, polskiego domu i zarazem granicy łacińskiej Europy, chrześcijańskiego świata. Gdzie dziś jest ta granica? Gdzie jest ta Europa? I jaka jest dzisiaj nasza misja”.
Oby wierność Krzyżowi i miłość do Ojczyzny, cnoty tak bliskie Henrykowi II Pobożnemu (obecnie Słudze Bożemu – proces beatyfikacyjny toczy się w Diecezji Legnickiej od 2021), że oddał za nie życie, będą bliskie także współczesnym Polakom, bo przesłanie, które on nam zostawił ciągle nas zobowiązuje: aby w razie potrzeby odważnie stawać w obronie wartości chrześcijańskich w Polsce, Europie i na świecie.
Artykuł w wersji anglojęzycznej ukaże się wkrótce w wydawanym przez Stowarzyszenie Prawnicy dla Polski najnowszym raporcie o stanie praworządności w Polsce (https://prawnicydla.pl/raporty/). Raport ukazuje się w języku angielskim i rozprowadzany jest wśród polityków krajów zachodnich, m.in. trafi do administracji prezydenta Trumpa.