Uniwersytet Wrocławski 25.06.2026
Już po raz piąty w murach gmachu głównego Uniwersytetu Wrocławskiego wręczono odznaczenia „Wrocławska Wolność”. W tym roku uhonorowano nią 34 osoby, wśród nich osiem pośmiertnie. Wszystkich wyróżnionych dotąd osób jest 169.
Odznaka honorowa „Wrocławska Wolność” przyznawana jest osobom, które w okresie dyktatury komunistycznej przed 1989 rokiem, będąc członkami społeczności Uniwersytetu Wrocławskiego – pracownikami lub studentami – stawały w obronie podstawowych wartości, takich jak wolność, prawda, sprawiedliwość, godność człowieka. To z myślą o wszystkich ludziach, którzy nie wahali się zaprotestować i działać przeciwko komunistycznemu reżimowi, zrodziła się inicjatywa tego wyróżnienia. Odznakę przyznaje Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego na wniosek Kapituły.
We wspaniałym barokowym wnętrzu Oratorium Marianum, w którym niegdyś koncertowali tacy sławni muzycy jak: Johannes Brahms, Ferenc Liszt, Niccolò Paganini, Henryk Wieniawski i Hector Berlioz – gości przywitał Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego prof. Robert Olkiewicz. Wspominając o wolności podkreślał, że obowiązkiem naukowca jest krzewienie prawdy.
Galę zainaugurował dr Łukasz Kamińskiego, dyrektor Ossolineum, opowiadając o protestach, które w czerwcu 1976 roku miały miejsce w Radomiu, Ursusie i Płocku. Jego wykład zatytułowany „Czerwiec ’76 z perspektywy półwiecza” zaprezentował tło społeczno-polityczne lat siedemdziesiątych PRL, akcje sprzeciwu wobec prób zmiany Konstytucji, przebieg protestu 25 czerwca 1976 roku w Radomiu i innych miastach oraz inicjatywy dotyczące pomocy licznym represjonowanym. Przytaczamy poniżej obszerne fragmenty tego wystąpienia.
Wręczenie odznaczeń
Następnie miała miejsce uroczystość wręczania odznaczeń Wrocławska Wolność. Zachowano kolejność zgodną z porządkiem alfabetycznym. Odznakę wręczał Rektor Uniwersytetu prof. Robert Olkiewicz wraz Przewodniczącym Kapituły prof. Janem Sobczykiem. Na końcu przytaczamy pełną listę uhonorowanych. Gratulujemy wszystkim, a w szczególny sposób tym, którzy związani byli z Solidarnością Walczącej oraz jej przewodniczącym, Kornelem Morawieckim.
Były premier Mateusz Morawiecki nie mogąc osobiście uczestniczyć w uroczystości skierował do zgromadzonych słowa podziękowania, które przeczytała Marta Morawiecka:
Z głębokim wzruszeniem i wdzięcznością przyjąłem wiadomość o przyznaniu mi odznaki honorowej „Wrocławska Wolność”. To ogromny zaszczyt dołączyć do tak znamienitego grona osób odznaczonych, które będąc studentami lub pracownikami Uniwersytetu Wrocławskiego, działali na rzecz obrony wolności i godności człowieka w czasie trwania reżimu komunistycznego.
Nie zapomnijmy, że działania te miały konkretny cel – obalenie zbrodniczego ustroju, wyzwolenie się spod radzieckiej strefy wpływów i odzyskanie niepodległości w pełnym tego słowa znaczeniu. Protesty studenckie na Uniwersytecie Wrocławskim – tak jak ten największy z maja 1988 roku, zorganizowany w reakcji na brutalną pacyfikację strajku robotników w Nowej Hucie – stanowią jedną z najbardziej chlubnych kart z historii uczelni i prawdziwe urzeczywistnienie idei solidarności.
Dziękuję kapitule i całej społeczności Uniwersytetu za pielęgnowanie pamięci o tych wspaniałych osobach, które nie bały się zaangażować w działalność strajkową i opozycyjną. Często czyniły to kosztem zdrowia, kariery czy rodziny. Wiedziały bowiem, że warto poświęcać się dla spraw wyższych, fundamentalnych, a nade wszystko dla drugiego człowieka i dobra wspólnego. Niech pamięć o nich wszystkich będzie dalej pielęgnowana i przekazywana studentom, młodzieży i najmłodszym jako przykład zaangażowania w sprawy obywatelskie.
W imieniu wszystkich odznaczonych głos zabrał Krzysztof Tabisz.
Magnificencjo, Panie Rektorze, Panie Przewodniczący, Panie i Panowie Profesorowie, Szanowni Uczestnicy, Drodzy Przyjaciele, Kochane Rodziny.
Chciałbym w imieniu nagrodzonych podziękować władzom Uczelni za otrzymane wyróżnienie. Tym niemniej chciałbym zaznaczyć, że nie działaliśmy w próżni. Tak jak w moim przypadku – matematyka – przyzwoitość nakazywała odpowiedzieć na internowanie naszych profesorów, Stanisława Hartmana i Romana Dudy, nie wspominając o ukrywającym się Bolesławie Gleichgewichcie. W ramach seminarium prof. Andrzeja Krzywickiego ustaliliśmy wtedy, że należy zorganizować pomoc dla rodzin represjonowanych. Podjęliśmy próbę działania poprzez PCK i w ramach Duszpasterstwa Akademickiego. Ten drobny przykład świadczy o reakcji całego środowiska akademickiego na wprowadzenie stanu wojennego. Nie byliśmy wyjątkiem.
Dziękuję za przywracanie pamięci o ludziach, którzy w tamtych czasach walczyli o wolność, prawdę, sprawiedliwość i godność człowieka.
Osoby uhonorowane odznaczeniem „Wrocławska Wolność”
Artur Adamski – działacz konspiracyjnych struktur Niezależnej Organizacji Młodzieży Polskiej, NZS oraz Solidarności Walczącej. Po 1989 r. kontynuował działalność publicystyczną i edukacyjną, popularyzując historię opozycji demokratycznej.
Adam Basak (pośmiertnie) – historyk i prawnik. Jako licealista współzałożył konspiracyjną organizację „Demokracja Polska”, aresztowany i skazany na karę więzienia. Współautor apelu solidarności z Powstaniem Węgierskim, uczestnik protestów studenckich. Przewodniczący koła NSZZ „Solidarność” w Instytucie Historycznym UWr. Autor książek oraz wielu publikacji naukowych.
Jolanta Bieńkowska-Korsan – łączniczka Regionalnego Komitetu Strajkowego w czasie, kiedy kierował nim Józef Pinior. Po jego aresztowaniu kolporterka niezależnych wydawnictw.
Wojciech Bolanowski – współpracował z NZS, współorganizował studencki protest na Uniwersytecie Wrocławskim, angażował się w druk i kolportaż niezależnych wydawnictw podziemnych. Wspierał działalność wydawniczą dolnośląskiej opozycji.
Krystyna Budrewicz – łączniczka podziemnej „Solidarności”, kolporterka wydawnictw bezdebitowych. Po próbie zatrzymania przez SB ukrywała się przez kilka miesięcy, poszukiwana listem gończym. Uczestniczka głodówek w tym inicjującej powstanie Ruchu Wolność i Pokój oraz akcji na rzecz uwolnienia więźniów politycznych.
Edward Czapiewski – historyk, nauczyciel akademicki i działacz opozycji. Uczestnik protestów studenckich Marca ‘68, działacz „Solidarności”, internowany w stanie wojennym. Przez lata wspierał działalność opozycyjną poprzez wykłady, publikacje oraz zaangażowanie w niezależne inicjatywy społeczne.
Grzegorz Francuz – działał w Uczniowskim Komitecie Odnowy Społecznej, członek NZS, uczestniczył w strajku solidarnościowym studentów radomskiej WSI. Od 1985 działał w Ruchu „Wolność i Pokój”. Zatrzymywany, karany za wykroczenia oraz represjonowany. Uczestnik Pomarańczowej Alternatywy.
Adam Galos (pośmiertnie) – profesor, wybitny historyk dziejów XIX i XX wieku, badacz stosunków polsko-niemieckich oraz historii Śląska. Karierę naukową związał z Instytutem Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego, którego był współtwórcą i wieloletnim dyrektorem. Był także żołnierzem Armii Krajowej. W okresie „Solidarności” i stanu wojennego wspierał środowiska opozycji, angażując się w działalność podziemnych struktur, obronę osób represjonowanych oraz niezależną edukację. Inwigilowany przez SB i poddawany szykanom. Odznakę odebrała córka Marianna Gomułkiewicz.
Piotr Golema – uczestnik Ruchu „Wolność i Pokój”, organizator protestów społecznych i ekologicznych, współpracownik Solidarności Polsko-Czechosłowackiej, kolporter wydawnictw bezdebitowych, uczestnik Pomarańczowej Alternatywy i członek komitetu strajkowego UWr w 1988 roku.
Janusz Grzelak – kolporter wydawnictw niezależnych, związany z Solidarnością Dolnego Śląska, w latach 1983-1989 uczestniczył w tworzeniu sieci obiegu wolnego słowa, angażował się również w akcje ulotkowe, działalność samokształceniową oraz inicjatywy studenckie.
Maciej Huzarewicz – działacz Ruchu „Wolność i Pokój”, uczestnicząc w akcjach protestacyjnych i kolportażu niezależnych wydawnictw.
Jacek Kielar – wielokrotnie zatrzymywany przez MO za udział w demonstracjach. Kolporter wydawnictw drugiego obiegu, uczestnik demonstracji ulicznych, happeningów Pomarańczowej Alternatywy oraz protestów Ruchu „Wolność i Pokój”. W 1988 roku uczestnik strajku okupacyjnego na UWr.
Roman Kołakowski (pośmiertnie) – był poetą, pieśniarzem, kompozytorem i działaczem opozycji demokratycznej związanym z Wrocławiem. Jako aktywny członek Studenckiego Komitetu Solidarności oraz współtwórca niezależnego życia studenckiego angażował się w działania na rzecz wolności słowa, niezależnej kultury i praw obywatelskich. Łącząc działalność artystyczną z obywatelską odwagą, pozostawił trwały ślad w historii wrocławskiej drogi do wolności.
Przemysław Kopeć – związany z Ruchem „Wolność i Pokój”, angażował się w akcje protestacyjne, kolportaż niezależnych wydawnictw oraz inicjatywy na rzecz praw człowieka i wolności obywatelskich.
Tadeusz Krupiński (pośmiertnie) – antropolog, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego, wieloletni kierownik Zakładu Antropologii oraz dziekan Wydziału Nauk Przyrodniczych. Przewodniczący Komitetu Antropologii PAN, redaktor naukowy „Studiów Antropologicznych”. W latach 80. zaangażowany w działalność środowisk opozycyjnych i kościelnych, członek Prymasowskiej Rady Społecznej oraz Arcybiskupiej Rady Społecznej. W stanie wojennym udzielał pomocy represjonowanym.
Janusz Laska – był jednym z kluczowych działaczy wrocławskiej opozycji demokratycznej lat 80. Od 1980 roku działał w NZS, angażował się w redakcję, druk i kolportaż prasy podziemnej. Współtworzył Centrum Informacyjne Solidarność Dolnego Śląska, organizował niezależny obieg informacji oraz uczestniczył w działalności Rady Oświaty Niezależnej przy Regionalnym Komitecie Strajkowym NSZZ „Solidarność.
Jan Mazur (pośmiertnie) – wrocławski dziennikarz, animator kultury, działacz opozycji i Solidarności. Od 1967 współorganizator festiwalu Jazz Nad Odrą. W marcu 1968 roku uczestniczył w protestach studenckich na UWr, represjonowany. Współpracownik Klubu Studenckiego Pałacyk we Wrocławiu oraz kierownik Klubu Muzycznego Rura. Od 1980 współtworzył struktury „Solidarności” w Ośrodku Kultury i Sztuki we Wrocławiu, po wprowadzeniu stanu wojennego zwolniony z pracy z przyczyn politycznych. Po 1989 roku związany z Polskim Radiem Wrocław jako ceniony dziennikarz muzyczny.
Mateusz Morawiecki – jako nastolatek pomagał przy druku „Biuletynu Dolnośląskiego”. W stanie wojennym brał udział w akcjach malowania napisów solidarnościowych, rozklejania plakatów i ulotek. Brał udział przy druku i kolportażu pism podziemnych. Wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany. Publikował artykuły w podziemiu pod pseudonimem „Robert Synowiecki”. W czasie studiów na Uniwersytecie był członkiem NZS. Brał udział w strajkach studenckich w 1988 i 1989 r. W 1988 roku wybrany do komitetu strajkowego. W latach 2017-2023 prezes Rady Ministrów RP. Odznakę odebrała siostra – Marta Morawiecka.
Franciszek Nieckula (pośmiertnie) – w latach 80. uczestniczył w działaniach NSZZ „Solidarność”, angażując się w inicjatywy na rzecz obrony praw pracowniczych oraz wolności obywatelskich.
Grażyna Nieckula – w latach 80. angażowała się w działania NSZZ „Solidarność”, uczestnicząc w inicjatywach broniących praw pracowniczych i wolności obywatelskich oraz wspierając niezależny obieg w środowisku związkowym.
Małgorzata Olewińska-Syta – w latach 80. zaangażowana w działalność Pomarańczowej Alternatywy. Zatrzymywana i przesłuchiwana przez SB, uczestniczyła także w kontaktach ze środowiskami opozycyjnymi w Warszawie, m.in. związanymi z Jackiem Kuroniem i KPN.
Piotr Pregiel – jako licealista aresztowany i internowany w Nysie, przeszedł tzw. „ścieżkę zdrowia” między szpalerami funkcjonariuszy ZOMO. Pobicie skończyło się dla niego trwałym uszczerbkiem na zdrowiu. Potem pracował w Instytucie Historycznym, gdzie się doktoryzował.
Tomasz Przedpełski – publicysta i badacz historii najnowszej, związany z opracowywaniem dziejów opozycji demokratycznej. W latach 1981-1989 uczestniczył w działaniach opozycyjnych, angażując się w kolportaż wydawnictw podziemnych, akcje ulotkowe oraz współpracę ze środowiskami „Solidarności Walczącej” i NZS. Po 1989 redagował liczne publikacje naukowe oraz edycje źródłowe dotyczące historii opozycji, m.in. związane ze SKS oraz „Solidarnością” na Dolnym Śląsku.
Jarosław Rybski (pośmiertnie) – działacz NZS na Uniwersytecie Wrocławskim, zaangażowany w protesty studenckie II połowy lat 80. Uczestnik demonstracji i strajków organizowanych przez NZS w latach 1987–1989. Podczas strajku studenckiego w 1989 roku w zespole odpowiedzialnym za przygotowywanie transparentów i materiałów informacyjnych. Był również autorem tzw. komiksu strajkowego. Angażował się także w inicjatywy Solidarności Polsko-Czesko-Słowackiej.
Adam Samuel – związany z podziemnym ruchem wydawniczym jeszcze przed studiami. Współpracował przy redagowaniu i kolportażu niezależnych pism, m.in. „Wrocławskiego Studenta” oraz wydawnictw Międzyszkolnego Komitetu Oporu. W 1988 roku był członkiem Studenckiego Komitetu Strajkowego na UWr i uczestniczył w przygotowaniach do tego protestu. W strajku w 1989 roku odpowiadał za materiały informacyjne i straż porządkową. Współpracował z niezależną grupą studencką „Dwunastka”. Po 1989 roku współtworzył Stowarzyszenie „Bratnia Pomoc”, pełniąc funkcje prezesa, angażował się w odbudowę samorządu studenckiego.
Anna Skowrońska (pośmiertnie) – wieloletnia pracowniczka Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego. W okresie stanu wojennego aktywnie wspierała represjonowanych studentów uczelni. W grudniu 1981 roku otrzymała oficjalne upoważnienie do monitorowania spraw studentów rozpatrywanych przez kolegia do spraw wykroczeń, co umożliwiało jej niesienie pomocy osobom dotkniętym represjami. Zaangażowana w działalność Klubu Inteligencji Katolickiej. W czasie uwięzienia Karola Modzelewskiego pomagała mu w pracy naukowej.
Krzysztof Smolnicki – działacz opozycji demokratycznej, od 1986 roku związany z Ruchem Wolność i Pokój, Solidarnością Polsko-Czechosłowacką i Pomarańczową Alternatywą. Organizował protesty przeciwko degradacji środowiska. Redaktor wydawanych przez Ruch WiP podziemnych pism o profilu ekologicznym. Bronił osób represjonowanych za odmowę służby wojskowej.
Sławomir Sobieszek – zaangażowany w działalność niepodległościową jeszcze przed studiami jako członek Międzyszkolnego Komitetu Oporu we Wrocławiu. W czasie studiów współpracował z NZS, koordynując kontakty organizacji uczniowskich z ruchem studenckim. W latach 1988-1989 uczestniczył w działaniach na rzecz ponownej legalizacji NSZZ „Solidarność” i NZS. W maju 1988 roku był członkiem Studenckiego Komitetu Strajkowego na UWr, rok później brał udział w kolejnym strajku. Uczestniczył w inicjatywach nieformalnej grupy „Dwunastka” oraz happeningach Pomarańczowej Alternatywy, za co był zatrzymywany. Po 1989 roku działał w odradzającym się samorządzie studenckim i Stowarzyszeniu „Bratnia Pomoc”.
Aleksander Srebrakowski – w grudniu 1981 roku brał udział w strajku okupacyjnym w zakładach „Dolmel”, a za udział w proteście zorganizowanym przez RKS w styczniu 1982 dyscyplinarnie zwolniony z pracy. W czasie studiów działał w NZS i publikował artykuły w podziemnych wydawnictwach. W maju 1988 roku współkierował strażą porządkową podczas strajku studentów na UWr. W latach 1988-1989 był współredaktorem niezależnego pisma „Wichrzyciel”, publikując pod pseudonimami „Stefan Abramowski” i „Antoni Bor”. W maju 1989 roku ponownie uczestniczył w strajku okupacyjnym NZS.
Grzegorz Strauchold – w czasie studiów na Uniwersytecie Wrocławskim współtworzył NZS. W 1981 roku uczestniczył w strajku na rzecz rejestracji NZS i należał do osób kierujących strajkiem. Po wprowadzeniu stanu wojennego utrzymywał łączność między strajkującymi robotnikami a środowiskiem akademickim. Za udział w demonstracjach wielokrotnie zatrzymywany. Współtworzył w 1987 roku wrocławski oddział Archiwum Wschodniego, którego celem było dokumentowanie losów Sybiraków oraz osób represjonowanych w okresie PRL.
Dariusz Sulima – jako członek NZS był członkiem redakcji pisma studenckiego „No więc”. Podczas strajku listopad-grudzień 1981 stworzył 8-osobową grupę, która w czasie stanu wojennego zajmowała się kolportażem i akcjami ulotkowymi. Rozrzucał ulotki z dachów z mechanizmem opóźniającym, zamalowywała imię Bolesława Bieruta na tabliczkach uniwersytetu. Współpracował w podziemiu z Leszkiem Budrewiczem, Adamem Lipińskim, Krzysztofem Bąkowskim.
Krzysztof Tabisz – matematyk, w stanie wojennym zaangażowany w pomoc osobom represjonowanym. Współtworzył Arcybiskupi Komitet Charytatywny we Wrocławiu, pomagając osobom ukrywającym się oraz ich rodzinom. W latach 1984-1989 był przewodniczącym Komitetu. Inicjator apteki dla potrzebujących przy parafii św. Mikołaja oraz jadłodajni dla ubogich przy kościele św. Elżbiety. W 1989 roku założył Wrocławskie Towarzystwo Opieki nad Więźniami.
Monika Waszkiewicz-Bolanowska – działała w środowisku opozycyjnym skupionym wokół Jana Waszkiewicza, Wojciecha Bolanowskiego i Grażyny Tomaszewskiej. W latach 1985-1989 zajmowała się drukiem i kolportażem wydawnictw drugiego obiegu. Pracowała w strukturach podległych Rafałowi Guzowskiemu, nie doświadczając dekonspiracji aż do wyjazdu z Polski w 1989 roku.
Małgorzata Zbrożek – w latach 1983-1988 brała czynny udział w happenigach Pomarańczowej Alternatywy, za co była wielokrotnie zatrzymywana i przesłuchiwana. W trakcie studiów pracowała w redakcji podziemnej gazety “Region”, pisma NSZZ „S” Dolny Śląsk, była redaktorką Serwisu Informacyjnego RKW NSZZ “Solidarność” Dolny Śląsk, przygotowywała audycje Radia Solidarność.
Anna Ziemiańska-Sulima – uczestniczyła w listopadowo-grudniowym strajku na Wydziale Filologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Po ogłoszeniu stanu wojennego działała w konspiracji w strukturach łączności i kolportażu. W podziemiu współpracowała z Leszkiem Budrewiczem, Jolantą Piątek, Adamem Lipińskim. Aresztowana w kwietniu 1983 roku, po stu dniach zwolniona na mocy amnestii.
* * *
Na zakończenie uroczystości wystąpił kwartet smyczkowy Neon String Quartet, tworzony przez absolwentki polskich akademii muzycznych: Julię Sekulską, Edytę Kornafel, Iwonę Czemarmazowicz oraz Teresę Pelc. Wydarzenie poprowadziła Katarzyna Górowicz-Maćkiewicz, rzecznik prasowa Uniwersytetu Wrocławskiego.
Zdjęcia Artur Waszkielewicz