12 czerwca 2025, w Domu Literatury w Warszawie, po raz 30. wręczono Nagrody imienia wielkiego człowieka polskiej kultury, poety, tłumacza, edytora – Witolda Hulewicza (1895-1941), który torturowany przez Niemców na Pawiaku, został przez nich rozstrzelany w Palmirach.
W gronie nagrodzonych znalazł się także autor naszego czasopisma – Stanisław Srokowski, który otrzymał ją za twórczość literacką o tragicznych dziejach Kresów.
Nagroda Hulewicza, utworzona w 1995 roku, jest przyznawana – wyjątkowym a często niezauważanym i niedocenianym – osobom, za osiągnięcia na polu twórczości literackiej, artystycznej i naukowej oraz działań kulturalnych, społecznych i gospodarczych. W bieżącym roku, w ramach jubileuszowej edycji, otrzymało ją dwudziestu sześciu laureatów, pochodzących z różnych zakątków kraju oraz zza granicy (USA i Wielka Brytania).
Nagroda Hulewicza jest wielostopniowa. Kapituła przyznaje ją jako Wielką Nagrodę, Nagrodę Honorową, Nagrodę Młodych oraz Grand Prix Nagrody – którą za rok 2025 otrzymał rzeźbiarz z Krakowa prof. Karol Badyna za twórczość rzeźbiarską ze szczególnym podkreśleniem realizacji pomnikowych, w tym Pomnika Wypędzonych Wielkopolan, który w ubiegłym roku odsłonięto w Poznaniu.
Wielką Nagrodę Honorową otrzymał wybitny uczony, kosmolog, filozof i teolog ks. prof. Michał Heller – twórca modelu kosmologicznego wykorzystującego geometrię nieprzemienną do opisu zjawisk nielokalnych, które prawdopodobnie występowały w początkowych fazach ewolucji Wszechświata. Autor setek publikacji, wykładowca prestiżowych uniwersytetów amerykańskich i angielskich, fundator i dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych w Krakowie, laureat wielu nagród i honorowych tytułów, m.in. Nagrody Templetona oraz kawaler Orderu Orła Białego. Jak podkreślono w werdykcie Jury, „dorobek naukowy i działalność publicystyczna laureata są najlepszym dowodem na to, że nauka i religia wcale nie muszą się wykluczać ani ze sobą konkurować”.
Laureat Nagrody z Wrocławia – Stanisław Srokowskito poeta, prozaik, dramaturg, krytyk literacki, publicysta, który debiutował w 1968 roku zbiorem liryków Ścięte ptaki. W latach 60-70. ubiegłego wieku tworzył nowy, awangardowy ruch poetycki zwany poezją lingwistyczną. Jest autorem powieści, zbiorów opowiadań, sztuk teatralnych i książek dokumentalnych. Jego powieść Chrobaczki, wydana w 1989 roku, krytyka literacka uznała za najbardziej nowatorską w polskiej literaturze. Stanisław Srokowski jest działaczem opozycji antykomunistycznej, w latach 1982-1989 aktywnie działał w podziemiu, w Solidarności Walczącej, był współorganizatorem Związków Twórczych i Stowarzyszeń Naukowych we Wrocławiu oraz Stowarzyszenia kulturalnego współpracy polsko-ukraińskiej „Biały Ptak”. Ponadto tworzył i był pierwszym prezesem Towarzystwa Polsko-Greckiego we Wrocławiu, a także prezesem Towarzystwa Miłośników Kultury Kresowej. Do szczególnie ważnej w jego twórczości należy tematyka związana z Kresami. Spod jego pióra wyszło wiele książek, opisujących dzieje ziem wschodnich II Rzeczypospolitej, które ogarnęła fala ludobójstwa, dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów. Jeden z tomów opowiadań, zatytułowany Nienawiść, stał się kanwą scenariusza filmu Wojciecha Smarzowskiego Wołyń.
Oprócz laureata z Dolnego Śląska, Nagrody w bieżącym roku otrzymały osoby z innych zakątków Polski, między innymi prof. Beata Książkiewicz z Poznania oraz Karolina Felska i Krzysztof Wasilewski z Olsztyna – za działalność na rzecz sztuki tańca, prof. Jarosław Ławski z Białegostoku za działalność na polu literatury, ks. Antoni Moskal – z Pielni w powiecie sanockim i prof. Czesław Partacz z Koszalina – za utrwalanie pamięci o bolesnej historii Kresów Wschodnich, Wanda Dragon z Tychów i Kazimierz Zadłużny z Czeladzi – za działalność niepodległościową.
Nagroda Hulewicza powędrowała także na ziemię krakowską do Teresy Budzisz-Krzyżanowskiej za twórczość teatralną i filmową. Otrzymali ją również twórcy filmu dokumentalnego pt. Gietrzwałd 1877. Wojna światów – reżyser Grzegorz Braun i producent filmu Włodzimierz Skalik. Natomiast Nagrodę zbiorową odebrali laureaci z Wielkopolski – współredaktorzy książki pt. Sofort raus aus dem Haus! Natychmiast wynocha z domu! Historia wysiedleń mieszkańców Pobiedzisk i powiatu Poznań-Wschód do Generalnego Gubernatorstwa w latach 1939-1940 – Magdalena Blumczyńska, dr Karol Górski, Ewa Tomaszewska i Jakub Mizerny – za utrwalanie pamięci o ziemi pobiedziskiej. Natomiast Nagrodą za działalność społeczną na rzecz upamiętniania postaci Witolda Hulewiczauhonorowano członków Stowarzyszenia im. Witolda Hulewicza – dr. hab. Kazimierza Świegockiego i red. Stefana Truszczyńskiego z Warszawy, a Nagrodą Honorową za rok 2025 – Michała Rachonia za działalność dziennikarską oraz wyjątkowy gest ludzkiej życzliwości wobec uwięzionych urzędniczek z Ministerstwa Sprawiedliwości.
Podobnie jak w poprzednich latach, Nagroda powędrowała również zagranicę, na kontynent amerykański, do poety emigracyjnego, prozaika, krytyka literackiego, wydawcy – Edwarda Duszy za działalność literacką i kulturalną na emigracji. Druga Nagroda – tym razem Nagroda Młodych – znalazła się w Albionie; otrzymało ją rodzeństwo: Małgorzata Łuczak oraz Adam i Patryk Rybarczykowie za działalność społeczną oraz okazane serce Powodzianom. Młodzi Polacy mieszkający i pracujący w Anglii, to współtwórcy grupy internetowej „5AM Heroes / Bohaterowie 5 rano” – społeczności, która z niezwykłą determinacją niesie pomoc potrzebującym i łączy ludzi we wspólnych działaniach. Z prowadzonych przez nich akcji warto wspomnieć m.in. „Świąteczną Iskrę dla Małych Bohaterów” oraz zorganizowaną w ubiegłym roku podróż rowerową z Anglii do Polski promującą akcję wsparcia osób, których dotknęła powódź na Dolnym Śląsku. Laureaci włączyli się również w bezpośrednią pomoc powodzianom w Lądku-Zdroju, dając przykład współodczuwania z drugim człowiekiem.
W bieżącym roku nagrodzono również pośmiertnie. Pierwszą Nagrodę przyznano Mateuszowi Sitkowi (2003-2024) – żołnierzowi 1. Warszawskiej Brygady Pancernej, który zginął wskutek ataku nachodźcy w czasie kryzysu migracyjnego na granicy polsko-białoruskiej. Za swoją odwagę i poświęcenie został pośmiertnie awansowany do stopnia sierżanta, odznaczony Krzyżem Zasługi za Dzielność oraz Złotym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”. Jego imieniem nazwano również czołg M1A1 Abrams w 1. Warszawskiej Brygadzie Pancernej – „Sitek-21” – na zawsze wpisując Jego imię w historię polskiego wojska jako symbol odwagi, poświęcenia i pamięci.
Drugą Nagrodę przyznano, zmarłej kilka dni wcześniej, aktorce teatralnej i filmowej – Ewie Dałkowskiej (1947-2025). W latach 1972-1974 była aktorką Teatru Śląskiego w Katowicach, w latach 1974-2008 roku Teatru Powszechnego im. Zygmunta Hübnera w Warszawie. W 1982 roku zorganizowała z kolegami Teatr Domowy – jedyną tego typu placówkę w Polsce. W prywatnych mieszkaniach wystawiano zdjętą przez cenzurę z afisza Teatru Powszechnego sztukę Wszystkie spektakle zarezerwowane, a także m.in. Largo Desolato Vaclava Havla. O tym okresie wspominała: „Była to najwspanialsza przygoda, jaka mi się przytrafiła w życiu. Mieliśmy możliwość bezpośredniego reagowania na to, co niosło życie. Mogliśmy tupnąć nogą, wrzasnąć, wyśmiać, wygwizdać i żaden cenzor nie miał na to wpływu”. Od 2008 roku Ewa Dałkowska była związana ze stołecznym Nowym Teatrem.
Od powstania Nagrody Hulewicza do tegorocznej, jubileuszowej Gali uhonorowano – nagrodą indywidualną bądź nagrodami zbiorowymi – ponad czterystu laureatów. Z okazji jubileuszu 30-lecia ukazało się również pierwsze w dziejach wydawnictwo o Nagrodzie. Zawiera ono historię jej powstania; opisuje kto był zaangażowany w jej tworzenie i w realizację poszczególnych edycji konkursu, kto jej patronował, kto wsparł Nagrodę donacjami i wreszcie kto został nią uhonorowany. Edycja po raz pierwszy zawiera całościową listę laureatów – ludzi różnych profesji i pokoleń.
Nagroda Hulewicza zrodziła się z duchowego testamentu jej patrona – poety i tłumacza, żołnierza i radiowca, intelektualisty i człowieka sumienia. Jego życie, przecięte brutalnie przez niemiecką egzekucję w Palmirach, 12 czerwca 1941 roku, pozostaje nie tylko bolesną kartą historii, ale także nieustającym wezwaniem do odwagi myślenia, miłości do Ojczyzny, walki o prawdę i wierności wartościom, które nie przemijają.