(Alojzy Gryt, red. prof. Zbigniew Makarewicz)
Gdy skończyłem studia architektoniczne to – zamiast poświęcić się żmudnej, ale popłatnej pracy projektowej – oddałem się poszukiwaniom wizualnych atrakcji przestrzennych. Podglądałem ich nieodkryte jeszcze zakątki, zagajniki i wysepki wśród kruchej materii nowej cywilizacji technicznej. W końcu materiałem, który najczęściej ukazywał poprzez moje ręce nieoczekiwane nowe efekty, było stare dobre znajome – szkło.
Tak, to szkło, które masowo stosuje się w budownictwie, ale dla architekta jest tylko szybą. To samo szkło stanowiące okno przewrotnie udało mi się nieużytecznie zinterpretować. Cóż więcej można było zrobić? Można było przeciwstawić tej kruchej materii jej zagrożenie kamieniem, ale też zmusić te materie do współdziałania w rozszerzających się kompozycjach form przestrzennych. Odkryłem też analogiczne strukturalne możliwości atrakcyjnego użycia papieru w jego wzburzonych warstwach mimo cienkości kartki. I wreszcie w załamaniach niby to przypadkowo zgniecionego arkusza doszukiwałem się atrakcyjnego kształtu dla nowej architektury, dla urbanistycznego sztucznego krajobrazu form.
Gdzieś zapewne w głębokich pokładach podświadomości były odniesienia do śląskiej przestrzeni zdegradowanej przez przemysłową eksploatację. Może były nawet jakieś wizje przyszłościowe dla ziemi, której widoki znałem od dzieciństwa, a której dramatyczną historię musiałem znać także poprzez dzieje własnej rodziny. Istotnie, lokalność, umiejscowienie, nie były dla mnie samą w sobie ideą. Były dojmującym przeżyciem przynależności do miejsca i wybrania miejsca, bo przecież opuściłem Górny Śląsk, aby zamieszkać na Śląsku Dolnym. Połączyłem te historie w jedną opowieść o swoim własnym przeznaczeniu jako rzeźbiarza i jako po prostu obywatela.
Wrocław, 30 styczeń 2022 roku
Alojzy Gryt – profesor emeritus Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, artysta rzeźbiarz i architekt. Urodził się w 1936 roku w Niedobczycach na Górnym Śląsku. Studia na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej oraz na Wydziale Ceramiki Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych ze specjalizacją rzeźby architektonicznej – dyplom 1967. Od 1963 roku związany z wrocławska uczelnią plastyczną – asystent prof. Apolinarego Czepelewskiego, prof. Jerzego Boronia, a następnie kierownik Pracowni Rzeźby w Architekturze i Urbanistyce. Wychował liczne grono rzeźbiarzy – magistrów sztuki i był promotorem przewodów kwalifikacyjnych i prac doktorskich. Alojzy Gryt jest jednym z najaktywniejszych rzeźbiarzy wrocławskich. Swoje prace systematycznie publikuje na licznych wystawach od momentu ukończenia studiów. W latach 1982-1989 uczestniczył w ruchu kultury niezależnej. Był jednym z przedstawicieli ruchu artystycznego wrocławskiej neoawangardy publikując już w końcu lat sześćdziesiątych nowatorskie prace rzeźbiarskie w tworzywie ceramicznym i w szkle. W szkle tworzy podstawowy kanon swoich dzieł eksponowanych systematyczne w polskich i zagranicznych galeriach. Jest autorem pionierskiego dzieła ze szkła w dużej skali – fontanny na Rynku Starego Miasta we Wrocławiu. W latach 60. i 70. zajmował się twórczością na pograniczu rzeźby, poezji konkretnej i gry konceptualnej. Główny nurt jego twórczości zaliczany jest do szerokiej konwencji wrocławskiego strukturalizmu. Jest również autorem oryginalnych koncepcji obejmujących rzeźbę, architekturę i malarstwo, jak na przykład „Teoria formy rozwijalnej”.