Na wst\u0119pie trzeba zada\u0107 sobie pytanie, czy napisane prawie dwa tysi\u0105ce lat temu dzie\u0142o historyka mo\u017ce cokolwiek doda\u0107 do kwestii wszelkiego rodzaju wsp\u00f3\u0142czesnych wojen i zbrojnych konflikt\u00f3w? Ot\u00f3\u017c, w szczeg\u00f3\u0142ach jest to niemo\u017cliwe, gdy\u017c po prostu czasy s\u0105 inne, ale wiele mo\u017cna zrozumie\u0107 jak si\u0119 one rodzi\u0142y, gdy\u017c natura ludzka od tego czasu nie uleg\u0142a zmianie. Na tym wydaje si\u0119 polega\u0107 nieprzemijaj\u0105ce znaczenie \u201eWojny \u017cydowskiej\u201d J\u00f3zefa Flawiusza \u2013 rzymskiego historyka, jednego z przyw\u00f3dc\u00f3w powstania skierowanego przeciwko panowaniu Rzymian w Jerozolimie (66-70 r. po Chrystusie).<\/p>\n\n\n\n
Zawsze aktualna \u201eWojna \u017cydowska\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nie by\u0142oby powodu wspomina\u0107 tego dzie\u0142a, gdyby nie do\u0142\u0105czona do polskiego wydania nota t\u0142umacza Jana Rado\u017cyckiego, kt\u00f3ry cytuje R. Eislera o powszechnym zainteresowaniu opisanymi wydarzeniami z tamtych czas\u00f3w \u2013 \u201eczytano, t\u0142umaczono i odpisywano w bia\u0142ych nocach podbiegunowej Rosji i w sk\u0105pym cieniu pod pal\u0105cym s\u0142o\u0144cem Abisynii, u Arme\u0144czyk\u00f3w i Gruzin\u00f3w Kaukazu, i u narod\u00f3w orbis Romani<\/em>, jak szeroko i d\u0142ugo rozumiano po \u0142acinie, a\u017c na koniec sta\u0142o si\u0119 buduj\u0105c\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 ludow\u0105 Anglosas\u00f3w, mieszkaj\u0105cych we wszystkich cz\u0119\u015bciach \u015bwiata\u201d.<\/p>\n\n\n\n Dlaczego praca ta sta\u0142a si\u0119 tak popularna na ca\u0142ym \u015bwiecie? Wszak pozornie nie r\u00f3\u017cni si\u0119 ona od wszelkich innych opracowa\u0144 zwi\u0105zanych z histori\u0105 \u017byd\u00f3w. Jest to tym bardziej dziwne, \u017ce J\u00f3zef Flawiusz, kt\u00f3ry osobi\u015bcie bra\u0142 aktywny i dow\u00f3dczy udzia\u0142 w tej wojnie, opisa\u0142 j\u0105 na 500 stronach ksi\u0105\u017cki du\u017cego formatu. Jednym z jej walor\u00f3w jest fakt, \u017ce jako jeden z dow\u00f3dc\u00f3w tego powstania (by\u0142 mu przeciwny), jego przebieg ukazuje bezstronnie przytaczaj\u0105c uchybienia wojskowe Rzymian, jak i sukcesy \u017cydowskich powsta\u0144c\u00f3w. Praca ta po raz pierwszy ukaza\u0142a si\u0119 w Rzymie ju\u017c w pi\u0119\u0107 lat po opisanych w niej wydarzeniach. Pierwsze egzemplarze zosta\u0142y oferowane rzymskim cezarom Wespazjanowi i jego nast\u0119pcy Tytusowi, zwyci\u0119skim wodzom likwiduj\u0105cym \u017cydowskie powstanie. Pierwsze powojenne polskie wydanie, chyba nie bez przyczyny, ukaza\u0142o si\u0119 w okresie prze\u0142omu stanu wojennego w 1984 roku, nak\u0142adem wydawnictwa \u015bw. Wojciecha w Poznaniu. Ostatnia edycja nie cieszy si\u0119 popularno\u015bci\u0105 (Wydawnictwo \u201eRytm\u201d \u2013 2001), bo sprzeda\u017c ksi\u0105\u017cki oferowana jest po znacznej przecenie.<\/p>\n\n\n\n Si\u0142a prowokacji<\/strong><\/p>\n\n\n\n J\u00f3zef Flawiusz dokumentuje kolejne prowokacje rzymskich namiestnik\u00f3w, wodz\u00f3w i armii, skierowanych przeciwko \u017bydom. Nie jest jasne, czy by\u0142y one podejmowane umy\u015blne dla wywo\u0142ania buntu, kt\u00f3ry by\u0142o potem \u0142atwo st\u0142umi\u0107 niszcz\u0105c przy okazji wszelkie jego zarodki. Z opisu i okoliczno\u015bci, w jakich wyst\u0105pi\u0142y, wynika, \u017ce ich prowokacyjny charakter bardziej pochodzi\u0142 z pychy i rzymskiej dumy zwyci\u0119zc\u00f3w, a cz\u0119sto z g\u0142upoty i niezrozumienia miejscowej sytuacji prokurator\u00f3w pe\u0142ni\u0105cych role namiestnik\u00f3w. Sytuacj\u0119 t\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do PRL, szczeg\u00f3lnie do pierwszych lat jej istnienia. Zbrojny bunt by\u0142 wtedy w Polsce te\u017c przygotowywany, jego bohaterowie s\u0105 nazywani dzisiaj \u201e\u017bo\u0142nierzami Wykl\u0119tymi\u201d. Na szcz\u0119\u015bcie w tamtych latach znalaz\u0142 si\u0119 prawdziwy m\u0105\u017c stanu w osobie Prymasa Stefana Wyszy\u0144skiego, kt\u00f3ry w lot umia\u0142 oceni\u0107 i powstrzyma\u0107 reakcje na podobne prowokacje podj\u0119te zar\u00f3wno w stosunku do niego osobi\u015bcie, jak i do ca\u0142ego narodu. Wola\u0142 podpisywa\u0107 porozumienia z w\u0142adzami, kt\u00f3rych nar\u00f3d nie akceptowa\u0142, wola\u0142 i\u015b\u0107 do wi\u0119zienia, ani\u017celi wzywa\u0107 do otwartego sprzeciwu. Zdawa\u0142 on sobie doskonale spraw\u0119 z tego, \u017ce poddanie si\u0119 prowokacji sko\u0144czy\u0107 si\u0119 mo\u017ce podobnym rozlewem krwi, jak mia\u0142o to miejsce w nieodleg\u0142ym jeszcze wtedy Powstaniu Warszawskim.<\/p>\n\n\n\n Tymi prowokacjami, mimo ugodowej postawy prymasa, by\u0142y aresztowania ksi\u0119\u017cy i biskup\u00f3w. Poddawanie ich torturom i zak\u0142adanie r\u00f3wnoleg\u0142ego Ko\u015bcio\u0142a \u201eksi\u0119\u017cy patriot\u00f3w\u201d. Prymas by\u0142 temu przeciwny, ale publicznie i wobec w\u0142adz stara\u0142 si\u0119 o z\u0142agodzenie wywieranych na niego presji twierdz\u0105c, \u017ce s\u0105 one bezpodstawne i niczym nie uzasadnione. Represje nie wytr\u0105ca\u0142y go z r\u00f3wnowagi i mimo ich nasilenia zawsze by\u0142 gotowy do rozm\u00f3w z w\u0142adzami, kt\u00f3re szanowa\u0142 mimo nawet ich zbrodniczego charakteru. Jeszcze w 1980 roku przyjmuj\u0105c delegacj\u0119 \u201eSolidarno\u015bci\u201d zwraca\u0142 on uwag\u0119 jej liderom, aby pami\u0119tali, \u201e\u017ce g\u0142owa jest powy\u017cej serca\u201d. Ta polityka prymasa to jakby dalekie echo z bardzo podobnych wydarze\u0144, jakie rozegra\u0142y si\u0119 w Jerozolimie w czasie \u201eWojny \u017cydowskiej\u201d.<\/p>\n\n\n\n Pierwsz\u0105 znacz\u0105c\u0105 pod tym wzgl\u0119dem prowokacj\u0105 w stosunku do \u017byd\u00f3w by\u0142o wej\u015bcie do \u015bwi\u0105tyni, do miejsca Przybytku, zwyci\u0119skiego wodza Pompejusza, do czego prawo mia\u0142 tylko arcykap\u0142an. Mimo tego, \u017ce Pompejusz niczego w \u015bwi\u0105tyni nie ruszy\u0142, a wielu sprzyjaj\u0105cych mu \u017byd\u00f3w odznaczy\u0142, przez sam ten fakt zosta\u0142 znienawidzony. Tych coraz bardziej drastycznych prowokacji w tre\u015bci i formie by\u0142o coraz wi\u0119cej, co powodowa\u0142o, \u017ce stronnictwo d\u0105\u017c\u0105cych do powstania zelot\u00f3w by\u0142o coraz silniejsze. Kolejnej jeszcze bardziej znacz\u0105cej prowokacji dopu\u015bci\u0142 si\u0119 prokurator Judei Pi\u0142at. Kaza\u0142 wnie\u015b\u0107 do miasta wizerunki Cezara, co by\u0142o zabronione religijnym nakazem miejsca po\u015bwieconego jedynie Bogu. Otoczeni przez wojsko \u017bydzi gotowi byli umrze\u0107, a nie zgodzi\u0107 si\u0119 na t\u0119 profanacj\u0119. Pi\u0142at pod wra\u017ceniem ich determinacji zgodzi\u0142 si\u0119 wycofa\u0107 znaki Cezara z miasta.<\/p>\n\n\n\n Powsta\u0144cza nienawi\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n Coraz gorzej odbierane rzymskie prowokacje pod adresem wiary, zwyczaj\u00f3w i kultu budzi\u0142y powszechn\u0105 nienawi\u015b\u0107 do Rzymian. Jak wiadomo nienawi\u015b\u0107 jest \u015blepa, a tego kto nic nie widzi mo\u017cna zaprowadzi\u0107 dok\u0105d si\u0119 zechce. \u017byd\u00f3w zaprowadzi\u0142a ona do powstania, cho\u0107 wiadomo by\u0142o, \u017ce rzymska armia w tamtych czasach by\u0142a nie do pokonania. Mocarstwo to by\u0142o wtedy najwi\u0119ksze, najlepiej zorganizowane i najsilniejsze. Rzucanie mu wyzwania do walki na \u015bmier\u0107 i \u017cycie w jakiej\u015b mierze by\u0142o czynem samob\u00f3jczym. Zdawa\u0142 sobie z tego spraw\u0119 autor tego dzie\u0142a, kt\u00f3ry cho\u0107 by\u0142 przeciwnikiem powstania, to zarazem by\u0142 jednym z jego najwa\u017cniejszych dow\u00f3dc\u00f3w. Jego armia liczy\u0142a 100 tys. ludzi, a Rzymianie wystawili 60 tys. Swoj\u0105 dyscyplin\u0105 i umiej\u0119tno\u015bciami na polu walki \u0142atwo pokonali swego liczebnie silniejszego przeciwnika. Tytus, przemawiaj\u0105c do swoich \u017co\u0142nierzy, widz\u0105c ich zapa\u0142 i wol\u0119 walki, tak przedstawi\u0142 wzajemne relacje: \u201e\u017bydzi wprawdzie odznaczaj\u0105 si\u0119 niezwyk\u0142\u0105 odwag\u0105 i zdolni s\u0105 gardzi\u0107 \u015bmierci\u0105, lecz brak im dyscypliny wojskowej i do\u015bwiadczenia wojennego i dlatego zas\u0142uguj\u0105 raczej na nazw\u0119 mot\u0142ochu ni\u017c wojska\u2026. Wojen nie wygrywa si\u0119 liczb\u0105 ludzi, chocia\u017cby byli oni zdatni do walki, lecz ich dzielno\u015bci\u0105 nawet przy niewielkiej liczbie\u201d.<\/p>\n\n\n\n Po czterech latach wojny Rzymianie zdobyli Jerozolim\u0119 i doszcz\u0119tnie j\u0105 zniszczyli. Zgin\u0119\u0142o ok. 1,1 mln ludzi, co stanowi\u0142o oko\u0142o jednej trzeciej ca\u0142ej ludno\u015bci \u017cydowskiej. Do niewoli wzi\u0119to ok. 100 tys. By\u0142a to najwi\u0119ksza tragedia tego narodu do czasu II wojny \u015bwiatowej. Ko\u0144cz\u0105c opowie\u015b\u0107 o zburzeniu Jerozolimy, J\u00f3zef Flawiusz pisze, \u017ce miasto \u201enie zas\u0142u\u017cy\u0142o na tak okropny los niczym innym, jak tym, \u017ce wyda\u0142o pokolenie, kt\u00f3re wtr\u0105ci\u0142o je w otch\u0142a\u0144 zag\u0142ady.<\/p>\n\n\n\n Polskie refleksje<\/strong><\/p>\n\n\n\n Uniwersalno\u015b\u0107 tego dzie\u0142a polega na ukazaniu tragicznych skutk\u00f3w ulegania uniesieniom patriotycznym nawo\u0142uj\u0105cym do zbrojnej walki bez przygotowanej do tego armii, w obliczu przewa\u017caj\u0105cych pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem si\u0142 przeciwnika. Co gorsza uniesienia te i coraz wy\u017cszy poziom emocji z tym zwi\u0105zanych powoduj\u0105 ca\u0142kowite za\u015blepienie ich autor\u00f3w na rzeczywisty stan rzeczy. Dochodzi do tego g\u0142\u0119boka nienawi\u015b\u0107 spowodowana prowokacjami. Powoduje ona, \u017ce wszystkie g\u0142osy rozwagi, rozs\u0105dku, a tak\u017ce zwyk\u0142ych rachunk\u00f3w uwa\u017cane s\u0105 za zdrad\u0119, a ta w warunkach wojennych karana by\u0142a \u015bmierci\u0105. Czytaj\u0105c dzie\u0142o Flawiusza nasuwa si\u0119 por\u00f3wnanie wypadk\u00f3w sprzed prawie dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat do Powstania Warszawskiego z podobnymi skutkami zar\u00f3wno co do strat ludno\u015bciowych, jak i zrujnowania miasta. Co gorsza, sta\u0142o si\u0119 to po powstaniu listopadowym 1830 roku, jak i styczniowym 1863 roku, kt\u00f3re poprzedza\u0142y t\u0119 kl\u0119sk\u0119. P\u00f3\u017aniejsza gloryfikacja powsta\u0144c\u00f3w jako bohater\u00f3w narodowych jest ca\u0142kowicie zrozumia\u0142a, nawet konieczna dla ukazania ich hartu ducha, odwagi i po\u015bwi\u0119cenia. Znacznie ju\u017c gorzej, kiedy upami\u0119tnieniom tych wydarze\u0144 nie towarzyszy \u017cadna refleksja na wy\u017cszym poziomie. Jaki by\u0142 cel powstania? Jakie by\u0142y efekty powsta\u0144czych decyzji? Jakie by\u0142y szanse ich realizacji? I to szanse nie \u017cyczeniowe, ale te realne i wcze\u015bniej przygotowane. Tej refleksji nieodparcie brakuje.<\/p>\n\n\n\n Obchody kolejnych rocznic s\u0105 tego najlepszym przyk\u0142adem. Oto najwi\u0119kszym wydarzeniem s\u0105 koncerty powsta\u0144czych pie\u015bni. Oczywi\u015bcie s\u0105 to bardzo potrzebne imprezy. Tyle tylko, \u017ce powinien by\u0107 to pocz\u0105tek wszelkich obchod\u00f3w. Tymczasem na tym si\u0119 ko\u0144czy. \u017badnych strategicznych i politycznych analiz tych wydarze\u0144 nie ma. Jak to nie ma? Ale\u017c s\u0105, wydano przed laty doskona\u0142e materia\u0142y o tej tematyce. Tyle tylko, \u017ce nie s\u0105 one wznawiane i powszechnie dost\u0119pne. Ten brak jest r\u00f3wnie\u017c tragiczny. Zwiastuje kolejn\u0105 powt\u00f3rk\u0119 katastrofy narodowej dla tych, kt\u00f3rzy niczego nie chc\u0105 si\u0119 nauczy\u0107 z minionej historii i bior\u0105 z niej tylko rzeczy przyjemne i mi\u0142e. Znajdujemy si\u0119 w sytuacji, kiedy przypominanie o \u201eWojnie \u017cydowskiej\u201d i jej skutkach staje si\u0119 konieczne, tylko po to, aby\u015bmy nigdy wi\u0119cej nie musieli prze\u017cywa\u0107 podobnych wydarze\u0144.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Na wst\u0119pie trzeba zada\u0107 sobie pytanie, czy napisane prawie dwa tysi\u0105ce lat temu dzie\u0142o historyka mo\u017ce cokolwiek doda\u0107 do kwestii wszelkiego rodzaju wsp\u00f3\u0142czesnych wojen i zbrojnych konflikt\u00f3w? Ot\u00f3\u017c, w szczeg\u00f3\u0142ach jest to niemo\u017cliwe, gdy\u017c po prostu czasy s\u0105 inne, ale wiele mo\u017cna zrozumie\u0107 jak si\u0119 one rodzi\u0142y, gdy\u017c natura ludzka od tego czasu nie uleg\u0142a… Czytaj dalej Przypomnienie o \u201eWojnie \u017cydowskiej\u201d J\u00f3zefa Flawiusza<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":18,"featured_media":982,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[347],"tags":[],"class_list":["post-981","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-27","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/981","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=981"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/981\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":983,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/981\/revisions\/983"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/982"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}