Rozmaite tradycje bywaj\u0105 barwne i ciekawe, ale r\u00f3wnie\u017c bardzo wa\u017cne w budowaniu wsp\u00f3lnoty. \u015awi\u0105teczne drzewko nierozerwalnie wi\u0105\u017ce si\u0119 z Bo\u017cym Narodzeniem i w\u0142a\u015bnie dlatego s\u0105dzimy, \u017ce choinka od zawsze towarzyszy\u0142a grudniowym \u015bwi\u0119tom.<\/p>\n\n\n\n
Uroczyste obchody \u015bwi\u0105t Narodzenia Pa\u0144skiego w dniu 25 grudnia wprowadzono ok. 330 roku, wtedy \u2013 zgodnie z antyczn\u0105 tradycj\u0105, kt\u00f3ra nakazywa\u0142a aby podczas wa\u017cnych uroczysto\u015bci na drzwiach, bramach i murach miast by\u0142y zawieszane wie\u0144ce \u2013 zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 pierwsze \u015bwi\u0105teczne dekoracje czyli wawrzynowe wie\u0144ce. Ale do powstania choinkowej tradycji opr\u00f3cz takich dekoracji przyczyni\u0142 si\u0119 przede wszystkim fakt, \u017ce \u015bwi\u0119towanie narodzin Chrystusa po\u0142\u0105czone zosta\u0142o z rozwa\u017caniami nad \u201edrzewem \u017cycia\u201d, biblijnym drzewem wiadomo\u015bci dobrego i z\u0142ego, pod kt\u00f3rym rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 historia ludzko\u015bci. Choink\u0119 wnosi si\u0119 do domu w dniu, w kt\u00f3rym wspominamy pierwszych rodzic\u00f3w \u2013 Adama i Ew\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Powszechnie uwa\u017ca si\u0119, \u017ce tradycja ustawiania na Bo\u017ce Narodzenie specjalnie przygotowanych zielonych drzewek pochodzi z Alzacji oraz regionu nadre\u0144skiego mi\u0119dzy francuskimi Wogezami a niemieckim Schwarzwaldem i si\u0119ga ko\u0144ca XV w. Potwierdza to zapis o drzewku stawianym na Bo\u017ce Narodzenie w ksi\u0119dze rachunk\u00f3w katedry Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny w Strasburgu z 1492 r. w brzmieniu: \u201ekupiono dziewi\u0119\u0107 jode\u0142 w dziewi\u0119ciu parafiach, by powita\u0107 nowy rok, i za to dano 2 szylingi\u201d. Od tego momentu mo\u017cna wi\u0119c potwierdzi\u0107 ci\u0105g\u0142y zwyczaj stawiania na Bo\u017ce Narodzenie drzewek, zar\u00f3wno w ko\u015bcio\u0142ach jak i w domach prywatnych. \u015awiadectwo o pierwszej przystrojonej choince \u2013 te pochodz\u0105ce ze Strasburga nie by\u0142y udekorowane \u2013 pochodzi z kroniki niemieckiego miasta Brema, w kt\u00f3rej odnotowano, \u017ce w 1570 r. w siedzibie gildii ustawiono jod\u0142y przyozdobione jab\u0142kami, orzechami, daktylami, preclami oraz papierowymi kwiatami. Dzieciom pozwalano w \u015bwi\u0119ta \u201eotrz\u0105sn\u0105\u0107\u201d s\u0142odycze z \u201epalemek\u201d czy \u201edaktylowych drzewek\u201d jak nazywano dawne choinki.<\/p>\n\n\n\n
Jak ozdabiano bo\u017conarodzeniowe drzewka w XVI i w XVII wieku? Podstaw\u0105 by\u0142y jab\u0142ka, bo w\u0142a\u015bnie te owoce przypomina\u0142y o drzewie \u017cycia oraz utraconym raju, p\u00f3\u017aniej odzyskanym przez ofiar\u0119 Chrystusa. Poza tym jab\u0142ko symbolizuje zdrowie i czerstwo\u015b\u0107 do p\u00f3\u017anej staro\u015bci. Wyhodowano nawet specjalne choinkowe gatunki ma\u0142ych, czerwonych jab\u0142uszek zwanych rajskimi.<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d iglastych ga\u0142\u0105zek wi\u0142y si\u0119 \u0142a\u0144cuchy, lekkie, s\u0142omkowe i bibu\u0142kowe \u2013 to pami\u0105tka po w\u0119\u017cu kusicielu. P\u0119ta\u0142y choink\u0119 jak niewolnic\u0119 przypominaj\u0105c, \u017ce ca\u0142y ludzki r\u00f3d znajduje si\u0119 w niewoli grzechu. W czasach zabor\u00f3w \u0142a\u0144cuch na choince sta\u0142 si\u0119 symbolem zniewolenia Polak\u00f3w (\u0142a\u0144cuch niewoli).<\/p>\n\n\n\n
Gwiazda na szczycie drzewka symbolizowa\u0142a gwiazd\u0119 betlejemsk\u0105, kt\u00f3ra wiod\u0142a Trzech Kr\u00f3li do Dzieci\u0105tka Jezus. Zawieszano r\u00f3wnie\u017c wycinane z kolorowego papieru r\u00f3\u017ce, kt\u00f3re wed\u0142ug wielu przekaz\u00f3w, pomimo \u017ce by\u0142y suche i martwe, zakwita\u0142y w noc wigilijn\u0105. Obecne by\u0142y te\u017c s\u0142odycze jako symbol bo\u017conarodzeniowych dar\u00f3w, a tak\u017ce wypieki z m\u0105ki, mleka i miodu, kt\u00f3re symbolizowa\u0142y p\u0142yn\u0105c\u0105 mlekiem i miodem Ziemi\u0119 Obiecan\u0105. Nie wieszano jeszcze \u015bwieczek, zast\u0119powa\u0142y je b\u0142yszcz\u0105ce, szeleszcz\u0105ce z\u0142otka.<\/p>\n\n\n\n
Na ziemiach polskich najstarsze \u015bwiadectwa obecno\u015bci bo\u017conarodzeniowych choinek zwi\u0105zane s\u0105 z Gda\u0144skiem i pochodz\u0105 z ko\u0144ca XVII w. Na pozosta\u0142ych terenach zwyczaj ten przyj\u0105\u0142 si\u0119 i utrwali\u0142 dopiero w XIX w. Je\u015bli chodzi o kraje europejskie to zwyczaj ustawiania przybranych drzewek rozpowszechni\u0142 si\u0119 po 1800 roku. Jednocze\u015bnie sama choinka uleg\u0142a licznym przemianom. Do po\u0142owy stulecia ustawiano j\u0105 najcz\u0119\u015bciej na stole, dopiero pod koniec XIX w. nast\u0105pi\u0142o przej\u015bcie od ma\u0142ych drzewek stoj\u0105cych na meblach do du\u017cych drzew stawianych na pod\u0142odze. Towarzyszy\u0142o temu pojawienie si\u0119 metalowych stojak\u00f3w. Wa\u017cn\u0105 kwesti\u0105 pozostawa\u0142o o\u015bwietlenie choinki, kt\u00f3re mia\u0142o przypomina\u0107 przyj\u015bcie \u015bwiat\u0142o\u015bci \u2013 Jezusa Chrystusa \u2013 na ziemi\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Gorej\u0105ce na ga\u0142\u0105zkach \u015bwieczki niczym okruchy ognia, kt\u00f3ry dawniej p\u0142on\u0105\u0142 w izbie przez ca\u0142\u0105 noc wigilijn\u0105, aby przychodz\u0105ce w ten czas dusze przodk\u00f3w mog\u0142y ogrza\u0107 si\u0119, dzisiaj przypominaj\u0105 o niegasn\u0105cej nigdy Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci do ludzi. B\u00f3g nawet w gniewie, wyp\u0119dzaj\u0105c z raju pierwszych rodzic\u00f3w, nieszcz\u0119\u015bliwych i nagich, okaza\u0142 sw\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 i \u201esporz\u0105dzi\u0142 dla m\u0119\u017cczyzny i dla jego \u017cony odzienie ze sk\u00f3r i przyodzia\u0142 ich\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Pocz\u0105tkowo na choince zapalano \u015bwiece odlewane z mi\u0119kkiego wosku, p\u00f3\u017aniej ok. 1830 r. zast\u0105piono je ta\u0144szymi \u015bwiecami parafinowymi, wreszcie pod koniec XIX w. w bogatych domach pojawi\u0142y si\u0119 \u017car\u00f3weczki elektryczne. Z czasem zmieni\u0142y si\u0119 tak\u017ce ozdoby choinkowe. Od po\u0142owy XIX w. w zwi\u0105zku z rozwojem produkcji szk\u0142a, tektury i blachy pojawi\u0142y si\u0119 ozdoby z tych materia\u0142\u00f3w. Bardzo popularne sta\u0142y si\u0119 srebrne lamety czyli d\u0142ugie metalowe srebrne nitki, zwane w\u0142osami anielskimi.<\/p>\n\n\n\n
Tak ustrojona choinka sta\u0142a w domu do Trzech Kr\u00f3li czyli do 6 stycznia. Od ko\u0144ca XIX w. choinki zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 w miejscach publicznych \u2013 na placach, w szko\u0142ach, w biurowcach oraz w gmachach pa\u0144stwowych i w Polsce szcz\u0119\u015bliwie obecne s\u0105 w tych miejscach do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n
Do interesuj\u0105cych i bardzo widowiskowych zwyczaj\u00f3w bo\u017conarodzeniowych nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c kol\u0119dowanie, kt\u00f3re znane i praktykowane jest w Polsce, ale r\u00f3wnie\u017c w innych krajach europejskich. Re\u017cyserami, a jednocze\u015bnie scenografami oraz aktorami tego swoistego ludowego teatru s\u0105 cz\u0142onkowie lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Kol\u0119dowano najcz\u0119\u015bciej od drugiego dnia \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia, \u015bw. Szczepana (26 grudnia) do Trzech Kr\u00f3li, czasem jeszcze do Matki Boskiej Gromnicznej (2 lutego), a niekiedy a\u017c do ko\u0144ca karnawa\u0142u.<\/p>\n\n\n\n
Przygotowana przez wroc\u0142awskie Muzeum Etnograficzne ekspozycja Zaklinacze czasu. Kol\u0119dniczy teatr obrz\u0119dowy<\/em>, czynna do 4 lutego 2024 roku, pokazuje w jak fenomenalny spos\u00f3b polski folklor pos\u0142uguje si\u0119 narz\u0119dziami teatralnej i obrz\u0119dowej ekspresji. Kol\u0119dowanie, skorelowane z okresem Bo\u017cego Narodzenia oraz Nowego Roku, stanowi\u0142o nie tylko jednorazowe widowisko, lecz tak\u017ce element wi\u0119kszego, rocznego cyklu obrz\u0119dowego. To powtarzalne odnawianie si\u0119 tradycji podkre\u015bla\u0142o jej trwa\u0142o\u015b\u0107 i silny wp\u0142yw na \u017cycie spo\u0142eczno\u015bci. Widowiska kol\u0119dnicze przybiera\u0142y r\u00f3\u017cnorodne formy. Kol\u0119dnicy prezentowali si\u0119 z charakterystycznymi maszkarami, kt\u00f3re przedstawia\u0142y postacie zwierz\u0105t, takich jak koza, turo\u0144, koby\u0142ka czy bocian. Opr\u00f3cz tego chodzili z gwiazd\u0105 lub miniatur\u0105 szopki. Znane by\u0142y r\u00f3wnie\u017c pochody przebiera\u0144c\u00f3w o specyficznych nazwach, takich jak \u201emiko\u0142aje\u201d, \u201edraby noworoczne\u201d, \u201ejukace\u201d albo \u201edziady\u201d, <\/em>a tak\u017ce widowiska o tematyce \u201eherod\u00f3w\u201d, orszaku Trzech Kr\u00f3li oraz \u201ewodzenia nied\u017awiedzia\u201d w ramach zapust\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n \u201eKol\u0119da (\u2026) by\u0142a wielkim \u015bwi\u0119tem, obrz\u0119dem jak najbardziej spo\u0142ecznym, spraw\u0105 ca\u0142ej wsi. Ci, kt\u00f3rzy organizowali j\u0105 i realizowali, byli to ludzie przedsi\u0119biorczy, z rozmachem, kontynuatorzy tradycji. Kulturalna elita wsi. Musieli mie\u0107 prezencj\u0119, dobry s\u0142uch i g\u0142os, a przede wszystkim aktorskie zaci\u0119cie, bowiem kol\u0119da to by\u0142 teatr ludowy w ca\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu.\u201d<\/p>\n\n\n\n Na wroc\u0142awskiej wystawie przywo\u0142ane zosta\u0142y wybrane formy kol\u0119dowania g\u0142\u00f3wnie z G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, Opolszczyzny, \u017bywiecczyzny oraz Dolnego \u015al\u0105ska. Poprzez pozyskane z kilku polskich muze\u00f3w obiekty zaprezentowano niezwyk\u0142y \u015bwiat kol\u0119dniczego teatru, kt\u00f3ry odgrywa\u0142 niegdy\u015b kluczow\u0105 rol\u0119 w ludowych obrz\u0119dach i przez wieki pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 po\u015brednika mi\u0119dzy sfer\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci a \u015bwiatem codziennym. Wystawa to po prostu barwna opowie\u015b\u0107 o kol\u0119dniczych pochodach z maszkarami zwierz\u0119cymi: turoniem, koz\u0105, nied\u017awiedziem, itp. symbolizuj\u0105cymi si\u0142\u0119, zdrowie, p\u0142odno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Warto wi\u0119c zanurzy\u0107 si\u0119 w wykreowan\u0105 w salach ekspozycyjnych magi\u0119, aby chocia\u017c na chwil\u0119 uwierzy\u0107 w si\u0142\u0119 ludzkiej wyobra\u017ani i sprawczo\u015b\u0107 gest\u00f3w, s\u0142\u00f3w, d\u017awi\u0119k\u00f3w, masek i stroj\u00f3w.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rozmaite tradycje bywaj\u0105 barwne i ciekawe, ale r\u00f3wnie\u017c bardzo wa\u017cne w budowaniu wsp\u00f3lnoty. \u015awi\u0105teczne drzewko nierozerwalnie wi\u0105\u017ce si\u0119 z Bo\u017cym Narodzeniem i w\u0142a\u015bnie dlatego s\u0105dzimy, \u017ce choinka od zawsze towarzyszy\u0142a grudniowym \u015bwi\u0119tom. Uroczyste obchody \u015bwi\u0105t Narodzenia Pa\u0144skiego w dniu 25 grudnia wprowadzono ok. 330 roku, wtedy \u2013 zgodnie z antyczn\u0105 tradycj\u0105, kt\u00f3ra nakazywa\u0142a aby podczas… Czytaj dalej Bo\u017conarodzeniowe tradycje \u2013 \u015bwi\u0105teczne drzewko i kol\u0119dowanie<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":829,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[313],"tags":[314,315],"class_list":["post-828","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-25","tag-boze-narodzenie","tag-choinka","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/828","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=828"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/828\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":830,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/828\/revisions\/830"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/829"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=828"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}