{"id":7276,"date":"2026-08-06T13:15:12","date_gmt":"2026-08-06T11:15:12","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=7276"},"modified":"2026-08-06T13:15:12","modified_gmt":"2026-08-06T11:15:12","slug":"%d0%b8%d1%81%d0%ba%d1%83%d1%81%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%be-%d0%bc%d1%8f%d1%81%d0%b0","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=7276","title":{"rendered":"\u0418\u0441\u043a\u0443\u0441\u0441\u0442\u0432\u043e \u043c\u044f\u0441\u0430"},"content":{"rendered":"\n

[ros. czyt. Iskusstwo miasa, pol. sztuka mi\u0119sa<\/em>]<\/p>\n\n\n\n

Zdarzy\u0142o si\u0119 to w lipcu 1956 roku nad New\u0105. Grupa kilkorga polskich student\u00f3w z wroc\u0142awskiej uczelni plastycznej w nagrod\u0119 za osi\u0105gni\u0119cia naukowe uzyska\u0142a pobyt studyjny w Zwi\u0105zku Socjalistycznych Republik Radzieckich w Petersburgu to jest w Leningradzie (Ermita\u017c) i w Moskwie (Galeria Trietiakowska, Muzeum Puszkina).<\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bnie po wizycie w Ermita\u017cu po wzruszaniach ze spotkania historycznych \u015bwiatowych rewelacji malarstwa i rze\u017aby, m.in. \u201eodziedziczonych\u201d zreszt\u0105 przez Rosj\u0119 z dawniejszych polskich kolekcji, m\u0142ode towarzystwo uda\u0142o si\u0119 na obiad do mieszcz\u0105cej si\u0119 nieopodal restauracji. W sali restauracyjnej by\u0142o pustawo. Przy dw\u00f3ch stolikach nasza m\u0142odzie\u017c zastanawia\u0142a si\u0119 co wybra\u0107 w granicach mo\u017cliwo\u015bci finansowych i bez ryzyka dla \u017co\u0142\u0105dka. Stan\u0119\u0142o na tym, \u017ce najlepszym daniem by\u0142aby znana w Polsce \u201esztuka mi\u0119sna\u201d \u2013 prosta w przyrz\u0105dzaniu bez wymy\u015blnych dodatk\u00f3w, porcja gotowanej \u015bwininy z ziemniakami puree. Zam\u00f3wienie powierzono Kazimierzowi G\u0142azowi, znanemu z talent\u00f3w poliglotycznych.<\/p>\n\n\n\n

Najpierw Adam Krzemieniewski skin\u0105\u0142 na m\u0142odego kelnera z wezwaniem Gar\u00e7on<\/em> (ch\u0142opcze), a nast\u0119pnie Kazio G\u0142az zaordynowa\u0142: Papraszu wino i frukty i iskusstwo miasa.<\/em> M\u0142ody funkcjonariusz najpierw zaniem\u00f3wi\u0142 na moment, a potem skin\u0105\u0142 g\u0142ow\u0105 i ze s\u0142owem \u201etak toczno\u201d zrobi\u0142 w ty\u0142 zwrot i podszed\u0142 najpierw do starszego kelnera sk\u0142adaj\u0105c mu raport. Starszy pan, pami\u0119taj\u0105cy zapewne czasy przedrewolucyjne, podszed\u0142 niespiesznie do stolika z polskimi go\u015b\u0107mi i powiedzia\u0142: Proszu proszczienija no w dannyj momient u nas niet iskusstwiennogo miasa. Po etomu ja by riekomiendowa\u0142 otlicznoju swininu i wkusnoju gowiadinu. <\/em>Ceny by\u0142y przyst\u0119pne. Wybrano \u201eboef Strogonoff\u201d, wino i frukty.<\/p>\n\n\n\n

Oto pu\u0142apki przek\u0142adu. \u201eSztucznego mi\u0119sa\u201d w tym momencie akurat nie by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Co\u015b w tym rodzaju zdarza\u0142o si\u0119, gdy dochodzi\u0142y do nas powa\u017cne wie\u015bci o nowych ideach w sztuce Zachodu. I tak na przyk\u0142ad Wiele T\u0119gich G\u0142\u00f3w zajmowa\u0142o si\u0119 egzegez\u0105 tekstu, a w\u0142a\u015bciwie samego tytu\u0142u broszury wydanej w USA przez Josepha Kossutha pt. Art after philosophy.<\/em> Normalnie czyta\u0142oby si\u0119 to po polsku jako Sztuka wed\u0142ug filozofii<\/em> albo filozof\u00f3w<\/em>, co potwierdza\u0142aby zawarto\u015b\u0107 ksi\u0105\u017ceczki z\u0142o\u017conej z wyr\u00f3\u017cnionymi kolorem cytatami z pism r\u00f3\u017cnych filozof\u00f3w (ich z\u0142otych my\u015bli) od staro\u017cytno\u015bci do czas\u00f3w nam wsp\u00f3\u0142czesnych. Ale przecie\u017c tak po prostu nie mo\u017cna!<\/p>\n\n\n\n

Dociekano wi\u0119c g\u0142\u0119bi, \u017ce to sztuka ma post\u0119powa\u0107 po filozofii (kt\u00f3ra to filozofia si\u0119 w\u0142a\u015bnie ko\u0144czy), lub i\u015b\u0107 w nurcie post\u0119pu ku nowej filozofii, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie ze sztuki powstaje. I tak sobie dywagowano, przepraszam \u2013 tworzono warszawsk\u0105 szko\u0142\u0119 konceptualizmu. Nasi eksperci t\u0142umaczyli s\u0142owo za s\u0142owo; jak art<\/em> to sztuka<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

I tak naby\u0142em swego czasu w USA \u0142adnie wydan\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, niezbyt drog\u0105 i niezbyt grub\u0105, ale w formacie A4, twarda ok\u0142adka, kolor, a tytu\u0142 Art of carving<\/em>. T\u0142umacz\u0105c w duchu naszych teoretyk\u00f3w sztuki mia\u0142aby ta ksi\u0105\u017cka opisywa\u0107 \u201esztuk\u0119 rze\u017abienia\u201d czyli metodologi\u0119 pracy rze\u017abiarza. Interesting. Isn\u2019t it? <\/em>Zawiera\u0142a za\u015b \u015bwietnie ilustrowan\u0105 instrukcj\u0119 podzia\u0142u tuszy \u015bwi\u0144skiej i wo\u0142owej.<\/p>\n\n\n\n

Rzecz w tym, \u017ce po lekcji udzielonej nad New\u0105 wroc\u0142awska neoawangarda zyska\u0142a wskazanie, aby nie bra\u0107 wszystkiego tak wprost, s\u0142owo za s\u0142owo. Nasi drodzy warszawscy lub pozna\u0144scy \u201ewiedz\u0105cy\u201d, ale \u201enie widz\u0105cy\u201d poszli swoj\u0105 drog\u0105, a my swoj\u0105. Bo te\u017c mieli\u015bmy ju\u017c do\u015bwiadczenie i wskazania sensybilist\u00f3w. Promotorzy tego nowego ruchu artystycznego i nowych idei wr\u00f3cili w\u0142a\u015bnie znad Newy. Ani Wsch\u00f3d ani Zach\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

Gdy dzisiaj nad Odr\u0105 i nad Wis\u0142\u0105 Wyj\u0105tkowo T\u0119gie \u0141by \u2013 przepraszam \u2013 G\u0142owy zastanawiaj\u0105 si\u0119 nad udzieleniem \u201eartystom\u201d pa\u0144stwowego wspomagania i powstaje powa\u017cny problem okre\u015blenia \u201ekto jest artyst\u0105\u201d przychodzi nam z pomoc\u0105 wie\u015b\u0107 znad Sekwany, z restauracji \u201eSavoy\u201d. Oto nowym cz\u0142onkiem \u201eZgromadzenia Nie\u015bmiertelnych\u201d czyli Akademii Francuskiej zosta\u0142 obrany pan Guy Savoy. Jego dociekliwy umys\u0142 oraz wieloletnie relacje z licznymi artystami b\u0119d\u0105 nieocenione dla Acad\u00e9mie des Beaux-Arts i realizacji jej misji<\/em> \u2013 tak zapewnia Laurent Petitgirard, secr\u00e9taire perp\u00e9tuel de l\u2019Acad\u00e9mie.<\/em> W uzasadnieniu Akademia wskazuje, i\u017c: Wybieraj\u0105c Guya Savoya, Acad\u00e9mie des Beaux-Arts uhonorowa\u0142a nie tylko jednego z najwybitniejszych przedstawicieli francuskiej gastronomii, lecz tak\u017ce humanist\u0119 i mi\u0142o\u015bnika sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, kt\u00f3ry przyczynia si\u0119 do mi\u0119dzynarodowej renomy naszego kraju \u2013 czego dowodem jest jego zaanga\u017cowanie w wpisanie francuskiego posi\u0142ku gastronomicznego na list\u0119 niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. <\/em>A sam uhonorowany kucharz skromnie o\u015bwiadczy\u0142: Jestem rzemie\u015blnikiem, a mo\u017ce i artyst\u0105 dzi\u0119ki mojemu wyborowi. <\/em>Dla naszych intencji wspomagania polskich wysoko postawionych decydent\u00f3w podamy tekst tego o\u015bwiadczenia we francuskim oryginalnym brzmieniu: Je suis un artisan<\/strong>, et peut-\u00eatre m\u00eame un artiste<\/strong>, gr\u00e2ce \u00e0 mon choix. <\/em>(podkre\u015blenie Z.M.)<\/p>\n\n\n\n

J\u0119zyk francuski ma to szcz\u0119\u015bliwe idiomatyczne po\u0142\u0105czenie i rozr\u00f3\u017cnienie jednocze\u015bnie pomi\u0119dzy rzemie\u015blnikiem (l\u2019artisan) a artyst\u0105 (l\u2019artiste). Pan Guy Savoy jest pewny tego, \u017ce jest rzemie\u015blnikiem, a by\u0107 mo\u017ce i artyst\u0105 o czym \u015bwiadczy wyb\u00f3r do zacnego grona \u201enie\u015bmiertelnych\u201d. Tak jest w istocie, bo arty\u015bci s\u0105 rzemie\u015blnikami, ale jak wskazuje George Kubler, pracuj\u0105cymi dla odnowienia formy w materii. <\/em>Podobnie definiuje poj\u0119cie i rol\u0119 artysty \u015bw. Jan Pawe\u0142 II, gdy pisze sw\u00f3j List do artyst\u00f3w, ale przecie\u017c nie adresuje go \u201edo artyst\u00f3w\u201d, lecz: Do tych, kt\u00f3rzy z pasj\u0105 i po\u015bwi\u0119ceniem poszukuj\u0105 nowych epifanii pi\u0119kna, aby podarowa\u0107 je \u015bwiatu w tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej. <\/em><\/strong>Nikt nie potrafi zrozumie\u0107 lepiej ni\u017c wy, arty\u015bci, genialni tw\u00f3rcy pi\u0119kna, czym by\u0142 \u00f3w pathos, z jakim B\u00f3g u \u015bwitu stworzenia przygl\u0105da\u0142 si\u0119 dzie\u0142u swoich r\u0105k. Niesko\u0144czenie wiele razy odblask tamtego doznania pojawia\u0142 si\u0119 w waszych oczach, arty\u015bci wszystkich czas\u00f3w, gdy zdumieni tajemn\u0105 moc\u0105 d\u017awi\u0119k\u00f3w i s\u0142\u00f3w, kolor\u00f3w i form, podziwiali\u015bcie dzie\u0142a swego talentu, dostrzegaj\u0105c w nich jakby cie\u0144 owego misterium stworzenia, w kt\u00f3rym B\u00f3g, jedyny Stw\u00f3rca wszystkich rzeczy, zechcia\u0142 niejako da\u0107 wam udzia\u0142.<\/em><\/p>\n\n\n\n

To wielkie uznanie i ho\u0142d z\u0142o\u017cony ludzkim talentom, ale i wyb\u00f3r tylko tych, kt\u00f3rzy poszukuj\u0105 nowych<\/strong> epifanii pi\u0119kna<\/strong>. Gdyby nie by\u0142o rzemie\u015blnik\u00f3w wytwarzaj\u0105cych obrazy, figury, widowiska i zajmuj\u0105ce teksty, gdyby\u015bmy nie potrzebowali tych \u015bwiat\u00f3w konstruowanych przez cz\u0142owieka na u\u017cytek zabawy, nie by\u0142oby dzie\u0142 sztuki. Wiemy, \u017ce u \u017ar\u00f3de\u0142 tej aktywno\u015bci s\u0105 pradawne pocz\u0105tki wierze\u0144 i idei religijnych, aktywno\u015b\u0107 wytw\u00f3rcza i potrzeby komunikowania si\u0119. Ca\u0142a tradycja kultury sk\u0142ada si\u0119 na to, aby w pewnym momencie Kwintylian (I w. po Chr.) m\u00f3g\u0142 zapyta\u0107: Za co cenimy<\/em> \u201eDyskobola\u201d Myrona<\/em>? \u2013 i odpowiedzie\u0107: Za ruch miotacza, bo nowy<\/strong> i trudny<\/em>. Tymczasem przegl\u0105daj\u0105c czasopisma, gazety i ksi\u0105\u017cki napotykam niejako bezwarunkowe tytu\u0142owanie jako artyst\u00f3w autor\u00f3w mniej lub bardziej udatnych malunk\u00f3w, wierszyk\u00f3w i melodyjek itp. a nawet, pod reprodukcj\u0105 znajduj\u0119 \u201eartysta nieznany\u201d zamiast \u201emalarz nieznany\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Dzie\u0142o Ludwiki Ogorzelec<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Arty\u015bci to jednak rzemie\u015blnicy wyj\u0105tkowi. Ilu\u017c ich mo\u017ce by\u0107 dzisiaj w Polsce? Mo\u017ce dwudziestu (w r\u00f3\u017cnych dziedzinach), a mo\u017ce ani jednego. Bowiem warto\u015b\u0107 estetyczna, jak poucza\u0142 nas prof. Stanis\u0142aw Ossowski, jest demokratyczna, ale subiektywna, natomiast warto\u015b\u0107 artystyczna jest arystokratyczna i obiektywna i wymaga odkrycia i uzasadnienia.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego zapewne: \u2026jedyn\u0105 ras\u0105 ludzk\u0105, kt\u00f3ra nie mo\u017ce oderwa\u0107 si\u0119 od dat, jest rasa tw\u00f3rc\u00f3w sztuki. Musi nie tylko wyj\u015b\u0107 poza przesz\u0142o\u015b\u0107 bezpo\u015bredni\u0105, reprezentowan\u0105 przez dotykalne \u015bwiadectwa, ale odgadn\u0105\u0107<\/em> \u015bpiew i form\u0119 tych, kt\u00f3rzy przyjd\u0105 p\u00f3\u017aniej stwarzaj\u0105c nowe \u015bwiadectwa z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 tego, co zosta\u0142o zrealizowane a\u017c do naszych czas\u00f3w<\/em> (Alejo Carpentier, Podr\u00f3\u017c do \u017ar\u00f3de\u0142 czasu<\/em>).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[ros. czyt. Iskusstwo miasa, pol. sztuka mi\u0119sa] Zdarzy\u0142o si\u0119 to w lipcu 1956 roku nad New\u0105. Grupa kilkorga polskich student\u00f3w z wroc\u0142awskiej uczelni plastycznej w nagrod\u0119 za osi\u0105gni\u0119cia naukowe uzyska\u0142a pobyt studyjny w Zwi\u0105zku Socjalistycznych Republik Radzieckich w Petersburgu to jest w Leningradzie (Ermita\u017c) i w Moskwie (Galeria Trietiakowska, Muzeum Puszkina). W\u0142a\u015bnie po wizycie w… Czytaj dalej \u0418\u0441\u043a\u0443\u0441\u0441\u0442\u0432\u043e \u043c\u044f\u0441\u0430<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":7277,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[419],"tags":[],"class_list":["post-7276","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-92","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7276","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7276"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7276\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7279,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7276\/revisions\/7279"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7277"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7276"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7276"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7276"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}