{"id":7079,"date":"2026-07-15T11:57:27","date_gmt":"2026-07-15T09:57:27","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=7079"},"modified":"2026-07-15T11:57:27","modified_gmt":"2026-07-15T09:57:27","slug":"kresy-i-ludobojstwo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=7079","title":{"rendered":"Kresy i ludob\u00f3jstwo"},"content":{"rendered":"\n

10. Konferencja upami\u0119tniaj\u0105ca ludob\u00f3jstwo na Wo\u0142yniu i Kresach Wschodnich<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

We Wroc\u0142awiu po raz dziesi\u0105ty odby\u0142y si\u0119 spo\u0142eczne obchody Dnia Pami\u0119ci o Polakach \u2013 Ofiarach Ludob\u00f3jstwa Ukrai\u0144skiego OUN-UPA. W ramach Konferencji \u201eKresy i ludob\u00f3jstwo \u2013 r\u00f3\u017cne perspektywy pami\u0119ci, bada\u0144 i narracji\u201d jednym z prelegent\u00f3w by\u0142 pisarz, poeta, publicysta, \u015bwiadek historii, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 odegra\u0142a ogromn\u0105 rol\u0119 w popularyzacji wiedzy o tragedii Polak\u00f3w na Kresach. Stanis\u0142aw Srokowski opowiedzia\u0142 o roli literatury i filmu w przekazywaniu pami\u0119ci historycznej oraz o tym, jak kultura pomaga zachowa\u0107 prawd\u0119 o wydarzeniach, kt\u00f3re przez wiele lat pozostawa\u0142y przemilczane. Autor nawi\u0105zywa\u0142 do filmu \u201eWo\u0142y\u0144\u201d, kt\u00f3ry powsta\u0142 na podstawie jego opowiada\u0144.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Film i literatura jako no\u015bniki pami\u0119ci o Kresach \u2013 na przyk\u0142adzie filmu Wo\u0142y\u0144<\/p>\n\n\n\n

Najcz\u0119\u015bciej spotykaj\u0105 Pa\u0144stwo w rozmowach czy dyskusjach politycznych poj\u0119cie Wo\u0142y\u0144. S\u0142yszymy o Wo\u0142yniu, zbrodnia wo\u0142y\u0144ska, mordy na Wo\u0142yniu, czasami niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, ludob\u00f3jstwo na Wo\u0142yniu, ale rzadziej. Ot\u00f3\u017c prosz\u0119 Pa\u0144stwa, chcia\u0142bym przypomnie\u0107 tak\u0105 rzecz.<\/p>\n\n\n\n

Jaka by\u0142a struktura ludno\u015bci przed wojn\u0105? Polska przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 mia\u0142a 35 milion\u00f3w obywateli. W tym 23 miliony rdzennych Polak\u00f3w, a 12 milion\u00f3w obywateli polskich wywodz\u0105cych si\u0119 z innych kultur, innego j\u0119zyka, innego \u015bwiata. Kim oni byli? Ilu ich by\u0142o? Na te 12 milion\u00f3w, 5 milion\u00f3w stanowili Rusini i Ukrai\u0144cy. Ja specjalnie podaj\u0119 Rusini i Ukrai\u0144cy, dlatego \u017ce kiedy by\u0142y prowadzone badania w latach 1931-1932 i zadawano tej grupie pytanie, kim jeste\u015b, to mniej wi\u0119cej po\u0142owa odpowiada\u0142a \u2013 jestem Rusinem, a druga po\u0142owa odpowiada\u0142a \u2013 jestem Ukrai\u0144cem. Tak \u017ce proces ukrainizacji tego spo\u0142ecze\u0144stwa by\u0142 procesem bardzo d\u0142ugim i oczywi\u015bcie nie zako\u0144czy\u0142 si\u0119 do pocz\u0105tku wojny. On trwa\u0142 jeszcze po wojnie, a nawet do dzisiaj w niekt\u00f3rych rejonach mo\u017cna zaobserwowa\u0107 ten proces. Czyli mamy 5 milion\u00f3w Rusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Mamy 3,5 miliona \u017byd\u00f3w przed wojn\u0105. Czyli 10% spo\u0142ecze\u0144stwa to byli \u017bydzi. Mo\u017ce warto tak\u0105 uwag\u0119 skierowa\u0107 do Pa\u0144stwa, kt\u00f3rzy s\u0142ysz\u0105 czasami, \u017ce si\u0119 nam zarzuca, \u017ce Polacy s\u0105 antysemitami, \u017ce Polacy s\u0105 tacy okrutni. Polska by\u0142a jedynym krajem, kt\u00f3ry mia\u0142 a\u017c 3,5 miliona \u017byd\u00f3w. Polacy s\u0105 niezwykle go\u015bcinni.<\/p>\n\n\n\n

Mamy przed wojn\u0105 2 miliony Bia\u0142orusin\u00f3w, 750 tysi\u0119cy Niemc\u00f3w, mamy 200 tysi\u0119cy Rosjan i 150 tysi\u0119cy Litwin\u00f3w. Mamy te\u017c spor\u0105 grup\u0119 Czech\u00f3w, kt\u00f3rzy mieszkali na Wo\u0142yniu. Kogo jeszcze mamy? Mamy przedwojennych Cygan\u00f3w. Dzisiaj to poj\u0119cie zanika, m\u00f3wimy o Romach. A to byli Cygani. Cygan\u00f3w mieli\u015bmy 30 tysi\u0119cy. I mieli\u015bmy lud wyj\u0105tkowy w\u015br\u00f3d nas, Ormian. Mieli\u015bmy 20, a niekt\u00f3rzy podaj\u0105 30 tysi\u0119cy Ormian.<\/p>\n\n\n\n

Ja Pa\u0144stwu poda\u0142em tylko 10 narod\u00f3w, kt\u00f3re \u017cyj\u0105 na jednym skrawku ziemi. Czy to wszystko? Nie. W\u015br\u00f3d Polak\u00f3w byli jeszcze inni: Turcy, Tatarzy, Grecy, W\u0119grzy, Rumunii, Bu\u0142garzy. W sumie, gdyby tak policzy\u0107 literalnie, ilu mieszka\u0144c\u00f3w Europy znajdowa\u0142o si\u0119 w Polsce, to mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce Polska mie\u015bci\u0142a p\u00f3\u0142 Europy, a mo\u017ce nawet wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n

To taki jakby znak wywo\u0142awczy, czym jest Rzeczpospolita, czym jest ten nar\u00f3d, kt\u00f3ry z tak\u0105 go\u015bcinno\u015bci\u0105 przyjmowa\u0142 do siebie tak liczne narody. Oczywi\u015bcie, skutki tego by\u0142y przera\u017caj\u0105ce w niekt\u00f3rych przypadkach, ale sam fakt przyjmowania tak wielu, to s\u0105 znamienne liczby, znamienne dane, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o wielkiej go\u015bcinno\u015bci, \u015bwiadczy o wielkiej sympatii Polak\u00f3w do ludzi. Do ludzi, podkre\u015blam. Tu nie chodzi o to, \u017ce mieli\u015bmy wielk\u0105 sympati\u0119 do tego czy tamtego narodu, tylko po prostu szanowali\u015bmy ludzi. Tyle je\u017celi chodzi o struktur\u0119 ludno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Natomiast je\u015bli idzie o obszar, na kt\u00f3rym si\u0119 rozegra\u0142a tragedia, to zawsze m\u00f3wimy Wo\u0142y\u0144. Wo\u0142y\u0144 to by\u0142o jedno wojew\u00f3dztwo. A Polska przedwojenna mia\u0142a osiem wojew\u00f3dztw kresowych. Przypomnijmy je. Od g\u00f3ry id\u0105c: Bia\u0142ystok, Wilno, Nowogr\u00f3dek, Polesie, Wo\u0142y\u0144, Tarnopol, Lw\u00f3w i Stanis\u0142aw\u00f3w. Natomiast zbrodnia, ludob\u00f3jstwo, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142o nas \u2013 w\u0142a\u015bnie w jakich latach? Bo kiedy m\u00f3wimy Wo\u0142y\u0144, to my\u015blimy 1943 rok, prawda? Ale zanim zacz\u0105\u0142 si\u0119 Wo\u0142y\u0144 w 1943 roku, to dzia\u0142y si\u0119 dantejskie sceny gdzie indziej, w innych miejscach. Gdzie?<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tek ludob\u00f3jstwa ukrai\u0144skiego si\u0119ga 1939 roku. Pierwsze wojew\u00f3dztwo, w kt\u00f3rym odbywaj\u0105 si\u0119 straszliwe rzezie, to jest wojew\u00f3dztwo tarnopolskie. Trzy powiaty: Buczacz, Brze\u017cany i Podhajce. W tych trzech powiatach zaczyna si\u0119 straszliwa rze\u017a. Kiedy? Dok\u0142adnie 17 wrze\u015bnia 1939 roku Sowieci napadaj\u0105 na Polsk\u0119 i tego samego dnia Ukrai\u0144cy wbijaj\u0105 nam n\u00f3\u017c w plecy. I to nie jest tak, \u017ce ginie pi\u0119ciu, dziesi\u0119ciu, pi\u0119tnastu ludzi. Nie. Gin\u0105 ca\u0142e wioski. My znamy dzisiaj te wioski z nazwy.<\/p>\n\n\n\n

Czyli mamy pocz\u0105tek zbrodni 1939 rok, a koniec tych zbrodni \u2013 1947. Zbrodnie dotyczy\u0142y nie jednego wojew\u00f3dztwa wo\u0142y\u0144skiego, tylko 7 wojew\u00f3dztw: Wo\u0142y\u0144, Tarnopol, Stanis\u0142aw\u00f3w, Lw\u00f3w \u2013 obj\u0119te w ca\u0142o\u015bci. Lubelskie po cz\u0119\u015bci na skrawkach. Krakowskie po cz\u0119\u015bci na skrawkach. Poleskie po cz\u0119\u015bci na skrawkach, a tak\u017ce dotyczy\u0142y wojew\u00f3dztwa warszawskiego.<\/p>\n\n\n\n

Ja my\u015bl\u0119, \u017ce takie t\u0142o jest bardzo potrzebne, \u017ceby mie\u0107 obraz tamtych czas\u00f3w. Wi\u0119c wiemy ju\u017c, kto tam przebywa\u0142, jaka ludno\u015b\u0107, gdzie to by\u0142o, kiedy to by\u0142o. Teraz przejdziemy do zasadniczego tematu, czyli jak powsta\u0142 film Smarzowskiego \u201eWo\u0142y\u0144\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Literatura na temat zbrodni ukrai\u0144skich morderc\u00f3w jest bardzo bogata. Przy mnie siedzi znakomity autor, prof. Stanis\u0142aw Nicieja. Ma swoje dzie\u0142a. Jest to fenomen. 24 wielkie tomy.<\/p>\n\n\n\n

Prosz\u0119 Pa\u0144stwa, podejrzewam, \u017ce film \u201eWo\u0142y\u0144\u201d Pa\u0144stwo znaj\u0105. Ciekawe, kto widzia\u0142 ten film? Widz\u0119, \u017ce nie jest tak \u017ale. Chcia\u0142em Pa\u0144stwu tylko powiedzie\u0107, \u017ce badania, kt\u00f3re prowadzili socjologowie przed powstaniem filmu Wo\u0142y\u0144 w 2016 roku \u2013 wtedy powsta\u0142 ten film, a wi\u0119c dok\u0142adnie 10 lat temu \u2013 badano Polak\u00f3w, co wiedz\u0105 o mordach na Kresach. Wynik bada\u0144 by\u0142 przera\u017caj\u0105cy: tylko 15% Polak\u00f3w co\u015b wiedzia\u0142y o strasznych rzeziach, o straszliwych mordach. To znaczy, \u017ce wiedza o tym straszliwym wydarzeniu, o tej katastrofie narodowej, ta wiedza by\u0142a nik\u0142a. Z wielu powod\u00f3w. Ale taki najbardziej g\u0142\u00f3wny pow\u00f3d jest ten, \u017ce pa\u0144stwo polskie nie dba o to. \u017be pa\u0144stwo polskie zaniedba\u0142o po prostu swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119. Zlekcewa\u017cy\u0142o kawa\u0142 dziej\u00f3w, ignoruj\u0105c to, co zdarzy\u0142o si\u0119 w latach 1939-1947.<\/p>\n\n\n\n

No i teraz przechodzimy ju\u017c do samego filmu. Ot\u00f3\u017c wtedy, kiedy film powsta\u0142, w 2016 roku, przeszed\u0142 b\u0142yskawicznie przez telewizje i media r\u00f3\u017cnego rodzaju. I mniej wi\u0119cej po dw\u00f3ch latach, mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 dramatu, \u015bwiadomo\u015b\u0107 tej kl\u0119ski narodowej, \u015bwiadomo\u015b\u0107 ludob\u00f3jstwa ukrai\u0144skiego wzros\u0142a w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie znacznie. Mo\u017ce jeszcze nie wystarczaj\u0105co, ale znacznie.<\/p>\n\n\n\n

W tej chwili mniej wi\u0119cej 60% Polak\u00f3w \u2013 a po tych ostatnich wydarzeniach z bie\u017c\u0105cego roku, to ju\u017c pewnie wi\u0119cej \u2013 wie, co si\u0119 tam sta\u0142o. Film Wojciecha Smarzowskiego, to on spowodowa\u0142, \u017ce wzros\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107. Ci ludzie poszli na ten film, zobaczyli, dowiedzieli si\u0119, co to by\u0142o i jaki charakter mia\u0142 ten straszliwy dramat.<\/p>\n\n\n\n

Ja bym chcia\u0142 tak personalnie powiedzie\u0107, jak si\u0119 zacz\u0119\u0142a moja przygoda ze Smarzowskim. Kt\u00f3rego\u015b dnia 2012 roku otrzymuj\u0119 list, gdzie producent pyta, czy chcia\u0142by porozmawia\u0107 ze Smarzowskim, poniewa\u017c Smarzowski ma zamiar nakr\u0119ci\u0107 film o zbrodni ukrai\u0144skiej. Bardzo mnie ta wiadomo\u015b\u0107 ucieszy\u0142a, bo pomy\u015bla\u0142em sobie \u2013 wreszcie w Polsce pojawi si\u0119 pierwszy, autentyczny, wielki, godny film, kt\u00f3ry dotknie tego b\u00f3lu, tego cierpienia naszego kraju. I rzeczywi\u015bcie kilka dni p\u00f3\u017aniej otrzymuj\u0119 list od samego Smarzowskiego. Przeczytam go Pa\u0144stwu \u2013 potem otrzyma\u0142em od Smarzowskiego oko\u0142o 100 list\u00f3w, przez 5 lat i uzgadniali\u015bmy charakter tego filmu, w jakim kierunku on p\u00f3jdzie.<\/p>\n\n\n\n

Pierwszy list brzmia\u0142 nast\u0119puj\u0105co: Szanowny Panie Stanis\u0142awie, nazywam si\u0119 Wojciech Smarzowski, mam 50 lat \u2013 wtedy mia\u0142 50 lat \u2013 jestem re\u017cyserem, zrobi\u0142em kilka film\u00f3w, mi\u0119dzy innymi \u201eR\u00f3\u017ca\u201d, opowiadaj\u0105cy o wojennych i powojennych losach Mazur\u00f3w. Od jakiego\u015b czasu przygotowuj\u0119 si\u0119 do filmu o Rzezi Wo\u0142y\u0144skiej. Prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, tutaj jeszcze Smarzowski nie nazywa tych mord\u00f3w po imieniu, m\u00f3wi o rzezi.<\/em> To jest do\u015b\u0107 wa\u017cne, poniewa\u017c p\u00f3\u017aniej w trakcie naszych rozm\u00f3w zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 o ludob\u00f3jstwie. Wiedz\u0119 o tych wydarzeniach czerpi\u0119 z ksi\u0105\u017cek. Pa\u0144ska \u201eNienawi\u015b\u0107\u201d<\/em> \u2013 Smarzowski tutaj m\u00f3wi o moim zbiorze opowiada\u0144 \u201eNienawi\u015b\u0107\u201d \u2013 zrobi\u0142a na mnie pot\u0119\u017cne wra\u017cenie. Bardzo zale\u017cy mi na rozmowie. Przyjad\u0119 do Wroc\u0142awia 8 kwietnia 2013 roku. Wojciech Smarzowski.<\/em> I tak si\u0119 zaczyna przygoda moja ze Smarzowskim.<\/p>\n\n\n\n

Spotkanie we Wroc\u0142awiu trwa\u0142o 3 godziny, kiedy si\u0119 pojawi\u0142. Odbyli\u015bmy bardzo d\u0142ug\u0105 rozmow\u0119. Po pierwsze chcia\u0142em si\u0119 zorientowa\u0107 jak\u0105 wiedz\u0119 ma Smarzowski. On mia\u0142 wiedz\u0119 ksi\u0105\u017ckow\u0105, bo innej wiedzy nie m\u00f3g\u0142 mie\u0107. To, co przeczyta\u0142 w prasie, w broszurach r\u00f3\u017cnego rodzaju, to, co przeczyta\u0142 w ksi\u0105\u017ckach, wspomnieniach, beletrystyce, nowelach, opowiadaniach. A czyta\u0142 bardzo du\u017co. Przekona\u0142em si\u0119, \u017ce rzeczywi\u015bcie bardzo du\u017co czyta\u0142. Ta rozmowa uzmys\u0142owi\u0142a mi, \u017ce musia\u0142 przez wiele miesi\u0119cy zajmowa\u0107 si\u0119 czytaniem, tylko czytaniem. A wi\u0119c mia\u0142 ju\u017c jak\u0105\u015b wiedz\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy siedli\u015bmy do rozmowy, ja bardzo chcia\u0142em wiedzie\u0107, czy on rozumie sam ca\u0142e zjawisko, czy on rozumie proces, kt\u00f3ry tam nast\u0105pi\u0142, proces ca\u0142ej zbrodni, czy on rozumie, w jakim okresie to si\u0119 dzia\u0142o, kiedy, gdzie, i tak dalej, i tak dalej. Bardzo du\u017co ju\u017c wiedzia\u0142, ale nie mia\u0142 uporz\u0105dkowanej wiedzy.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy ja roztoczy\u0142em mu taki bardzo szeroki program tamtych wydarze\u0144, to on by\u0142 zaskoczony, bo pierwotna wersja jego filmu dotyczy\u0142a tylko Wo\u0142ynia. Czyli tak jak mniej wi\u0119cej wi\u0119kszo\u015b\u0107 z Pa\u0144stwa do tej pory uwa\u017ca, \u017ce Wo\u0142y\u0144 by\u0142 pocz\u0105tkiem wojny. Ja bardzo szybko, bardzo mocno przypomnia\u0142em mu, \u017ce je\u017celi zrobimy film o samym Wo\u0142yniu, to b\u0119dzie film kaleki, to b\u0119dzie film nieprawdziwy. Prawdziwy film b\u0119dzie wtedy, kiedy poka\u017ce ca\u0142y obszar tej zbrodni. Kiedy poka\u017ce pocz\u0105tek tej zbrodni, kiedy poka\u017ce koniec tej zbrodni.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu \u201eZamordowane dzieci\u0144stwo\u201d<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

I rzeczywi\u015bcie Smarzowski po tej rozmowie stwierdzi\u0142, \u017ce bardzo ta rozmowa mu wiele da\u0142a. Zacytuj\u0119 Pa\u0144stwu: Panie Stanis\u0142awie, dzi\u0119kuj\u0119 za czas, kt\u00f3ry mi Pan po\u015bwi\u0119ci\u0142. Uruchomi\u0142 Pan moj\u0105 wyobra\u017ani\u0119. Pisanie posuwa si\u0119 niespiesznie, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce w dobrym kierunku. <\/em>No i tutaj zadaje konkretne pytania dotycz\u0105ce poszczeg\u00f3lnych wydarze\u0144. Chcia\u0142em zapyta\u0107, czy uda\u0142o si\u0119 Panu dotrze\u0107 do informacji, jak wygl\u0105da\u0142o ukrai\u0144skie wesele.<\/em> I dalej m\u00f3wi\u0119 o szczeg\u00f3\u0142ach. Jak wygl\u0105da\u0142o to, jak wygl\u0105da\u0142o tamto, gdzie to si\u0119 dzia\u0142o, jaki charakter by\u0142 tego, czy tamtego.<\/p>\n\n\n\n

W trakcie tej i kolejnych rozm\u00f3w ze Smarzowskim widzia\u0142em, \u017ce bardzo interesowa\u0142y go szczeg\u00f3\u0142y. Zmys\u0142 re\u017cysera wymaga, \u017ceby detale by\u0142y bardzo wyraziste. Bo poprzez detale, szczeg\u00f3\u0142y prowadzi si\u0119 obraz. Mi\u0119dzy innymi: jakie by\u0142y meble w chacie ch\u0142opskiej. Nie wiem, czy Pa\u0144stwo wiedz\u0105, najwa\u017cniejszym meblem w chacie ch\u0142opskiej by\u0142 kufer. Dlatego, \u017ce s\u0142u\u017cy\u0142 do przechowywania rzeczy, ubra\u0144, sukienek, ale to by\u0142a te\u017c ksi\u0119ga informacji. Na wieku tego kufra zapisywa\u0142o si\u0119 najwa\u017cniejsze daty danej chaty. \u015alub wzi\u0119li\u015bmy 14 maja \u2013 zapisano, urodzi\u0142 si\u0119 cielak 25 czerwiec, zmar\u0142a babcia 30 grudzie\u0144. Fakt, po fakcie. Kufer by\u0142 tak\u0105 wielk\u0105 tablic\u0105 informacyjn\u0105. W zwi\u0105zku z tym, je\u015bli Pa\u0144stwo pami\u0119tacie film \u201eWo\u0142y\u0144\u201d, to widzicie ten kufer, kt\u00f3ry tam wyst\u0119puje. To jest ten kufer, kt\u00f3ry ja przekaza\u0142em Smarzowskiemu z mojej chaty. Pami\u0119tam, \u017ce moja mama, albo m\u00f3j ojciec zawsze zapisywali tam rozmaite wydarzenia.<\/p>\n\n\n\n

Co jeszcze interesowa\u0142o Smarzowskiego? Czy na przyk\u0142ad w chatach ch\u0142opskich by\u0142y flinty, czy by\u0142y dwururki, czy bogaci ch\u0142opi mieli zegarki? Ma\u0142o tego, jaki zegarek, jakiej marki? Re\u017cyserskie oko musi wszystko wypatrzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

O co jeszcze pyta\u0142? Jak by\u0142 wypiekany chleb na wsi? Jaki mia\u0142 kszta\u0142t? Czy by\u0142 okr\u0105g\u0142y? Du\u017ce bochny, czy by\u0142 pachn\u0105cy? Czy by\u0142 z kminkiem? Czy by\u0142 pieczony na li\u015bciu kapusty, czy na li\u015bciu d\u0119bu? A mo\u017ce bez li\u015bcia? Na wierzchu chleba wyci\u015bni\u0119ty by\u0142 zawsze znak krzy\u017ca. I o to pyta\u0142 mnie. Tak, by\u0142 wyci\u015bni\u0119ty. Chleb w brytfannie do pieczenia pochodzi\u0142 raczej z pa\u0144skiego sto\u0142u. Natomiast ch\u0142opi piekli na li\u015bciu. I to ca\u0142a r\u00f3\u017cnica. Je\u017celi Pa\u0144stwo pami\u0119taj\u0105, to w\u0142a\u015bnie to si\u0119 ukazuje.<\/p>\n\n\n\n

P\u00f3\u017aniej rozmawiali\u015bmy o sprawach du\u017co wa\u017cniejszych. Ja m\u00f3wi\u0119, \u017ce powinien ukaza\u0107 pewne wydarzenie z mojej historii. Z mojego w\u0142asnego \u017cycia, z \u017cycia mojej rodziny. Na przyk\u0142ad opowiada\u0142em o tym, \u017ce w mojej chacie zbiera\u0142a si\u0119 w czasie wojny rada starszych. Dziadkowie moi, rodzice, ksi\u0105dz \u2013 i komentowali wydarzenia. \u017be co\u015b si\u0119 zdarzy\u0142o w ci\u0105gu dnia \u2013 rada starszych si\u0119 zbiera\u0142a i komentowa\u0142a. Ja, malutki ch\u0142opak, 4, 5, 6-letni, by\u0142em \u015bwiadkiem tych w\u0142a\u015bnie narad. Opowie\u015bci moich dziadk\u00f3w, pradziadk\u00f3w, wuj\u00f3w czy ciotek by\u0142y przera\u017caj\u0105ce. \u017be w danej miejscowo\u015bci by\u0142 napad i wymordowanych zosta\u0142o 85 os\u00f3b. By\u0142em przera\u017cony. Bo tam komu\u015b r\u0119ce od\u0142amali, komu\u015b oczy wyd\u0142ubali, komu\u015b j\u0119zyk odci\u0119li, tam kogo\u015b wrzucili do studni, tam komu\u015b brzuch rozpruli, tam komu\u015b piersi odci\u0119li. I ja to wszystko s\u0142ysza\u0142em. Mia\u0142em sze\u015b\u0107, siedem, osiem, dziewi\u0119\u0107 lat. Ca\u0142y czas narada si\u0119 odbywa\u0142a, a\u017c do wymordowania mojej wsi. By\u0142em tak przera\u017cony \u2013 ja to opowiadam Smarzowskiemu \u2013 tymi opowie\u015bciami, moja g\u0142owa tak by\u0142a nasi\u0105kni\u0119ta tymi obrazami \u015bmierci, \u017ce pewnego dnia nie wytrzyma\u0142em tego napi\u0119cia i uciek\u0142em z domu. Uciek\u0142em z domu i schowa\u0142em si\u0119 w psiej budzie. Dla mnie wtedy pies by\u0142 du\u017co wa\u017cniejszy ni\u017c cz\u0142owiek. Schowa\u0142em si\u0119 ko\u0142o psa, tuli\u0142em si\u0119 do niego i by\u0142em tak jakby uciszony. Ja to opowiedzia\u0142em Smarzowskiemu i on w filmie swoim pokazuje takiego ch\u0142opca, kt\u00f3ry ma na imi\u0119 Franek i ten Franek chowa si\u0119 w psiej budzie. \u017beby\u015bcie Pa\u0144stwo widzieli relacj\u0119 mi\u0119dzy wydarzeniem rzeczywistym a filmem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kadr z filmu \u201eWo\u0142y\u0144\u201d<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jeden z najbardziej przera\u017caj\u0105cych obraz\u00f3w, jakie przekaza\u0142em Smarzowskiemu, to by\u0142 powr\u00f3t mojego ojca z wojny. Jest pa\u017adziernik 1939 roku, m\u00f3j ojciec wraca z wojny \u2013 w du\u017cym skr\u00f3cie \u2013 z gromad\u0105 swoich koleg\u00f3w \u017co\u0142nierzy. Wraca do domu zm\u0119czony, wyczerpany, zakrwawiony, pe\u0142en b\u00f3lu, cierpienia i w pewnym momencie widz\u0105 stodo\u0142\u0119. Ten oddzia\u0142 ch\u0142opak\u00f3w si\u0119 zatrzymuje w stodole, ci najbardziej zm\u0119czeni padaj\u0105 na klepisku, a m\u00f3j ojciec idzie na st\u00f3g s\u0142omy i na tym stogu s\u0142omy zasypia. Zasypia i w nocy budzi go straszliwy krzyk, wycie, prawie ryk. Podnosi g\u0142ow\u0119 i widzi, \u017ce nad tymi jego kolegami, m\u0142odymi ch\u0142opakami stoi banda pot\u0119\u017cnych m\u0119\u017cczyzn, morderc\u00f3w z siekierami. Temu ucinaj\u0105 g\u0142ow\u0119, temu ucinaj\u0105 nog\u0119, temu ucinaj\u0105 co\u015b jeszcze. Ojciec przera\u017cony, nie mo\u017ce nic powiedzie\u0107, bo gdyby si\u0119 tylko odezwa\u0142, natychmiast by go zlikwidowali. Mord trwa ca\u0142\u0105 noc. Nad ranem zbrodniarze podpalaj\u0105 na ten st\u00f3g s\u0142omy i id\u0105 do lasu.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy oni id\u0105 do lasu, ojciec wykorzystuje ten moment, kiedy jeszcze mo\u017ce si\u0119 wysun\u0105\u0107 z tej s\u0142omy, schodzi i dzi\u0119ki Bogu jako\u015b udaje mu si\u0119 ocale\u0107. Wraca teraz do domu osmalony, zakrwawiony i p\u00f3\u017aniej opowiada t\u0119 histori\u0119, tak jak ja Pa\u0144stwu opowiedzia\u0142em. Ja to opowiedzia\u0142em Smarzowskiemu. I w\u0105tek stodo\u0142y i tej zbrodni dokonywanej na \u017co\u0142nierzach jest w filmie. Tylko Smarzowski nie pokaza\u0142 go w stodole, tylko pod stodo\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119c pokazuj\u0119 Pa\u0144stwu znowu fakt i obraz filmowy. To jest czerpanie opowie\u015bci \u017cywych i przekazywanie tych opowie\u015bci, przekszta\u0142canie ich w obrazy filmowe. Dzi\u0119ki temu on korzysta\u0142 z trzech \u017ar\u00f3de\u0142. Po pierwsze z moich opowiada\u0144 \u201eNienawi\u015b\u0107\u201d, jak kto\u015b zna te opowiadania, to wie, jakie one s\u0105 \u2013 bardzo ostre, bardzo mocne, bardzo pora\u017caj\u0105ce. I to, co Smarzowski mi powiedzia\u0142: my si\u0119 zgadzamy tutaj na poziomie ostro\u015bci przekazu. Pan buduje swoje obrazy, swoje ksi\u0105\u017cce w taki spos\u00f3b, \u017ce sk\u00f3ra cierpnie. Ja chcia\u0142bym to zrobi\u0107 w filmie i rzeczywi\u015bcie zrobi\u0142 tak. Zrobi\u0142 w\u0142a\u015bnie taki film, kt\u00f3ry jak si\u0119 ogl\u0105da, to sk\u00f3ra cierpnie. Wi\u0119c jedno \u017ar\u00f3d\u0142o, to by\u0142a moja ksi\u0105\u017cka, drugie \u017ar\u00f3d\u0142o, to by\u0142y moje opowie\u015bci, a trzecie \u017ar\u00f3d\u0142o to by\u0142y opowie\u015bci inne. Rozmawia\u0142 jeszcze z innymi \u015bwiadkami historii.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119kuj\u0119 Pa\u0144stwu za wys\u0142uchanie i bardzo zach\u0119cam tych, kt\u00f3rzy nie byli jeszcze na filmie, \u017ceby si\u0119 wybrali. To jest bardzo dobry film, znakomicie zrealizowano. Chyba jeden z najlepszych film\u00f3w w Polsce. Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

10. Konferencja upami\u0119tniaj\u0105ca ludob\u00f3jstwo na Wo\u0142yniu i Kresach Wschodnich We Wroc\u0142awiu po raz dziesi\u0105ty odby\u0142y si\u0119 spo\u0142eczne obchody Dnia Pami\u0119ci o Polakach \u2013 Ofiarach Ludob\u00f3jstwa Ukrai\u0144skiego OUN-UPA. W ramach Konferencji \u201eKresy i ludob\u00f3jstwo \u2013 r\u00f3\u017cne perspektywy pami\u0119ci, bada\u0144 i narracji\u201d jednym z prelegent\u00f3w by\u0142 pisarz, poeta, publicysta, \u015bwiadek historii, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 odegra\u0142a ogromn\u0105 rol\u0119 w… Czytaj dalej Kresy i ludob\u00f3jstwo<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":7080,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[418],"tags":[],"class_list":["post-7079","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-91","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7079","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7079"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7079\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7084,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7079\/revisions\/7084"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7080"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7079"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7079"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7079"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}