{"id":6993,"date":"2026-07-03T23:50:12","date_gmt":"2026-07-03T21:50:12","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6993"},"modified":"2026-07-03T23:50:12","modified_gmt":"2026-07-03T21:50:12","slug":"mijanie-sie-z-prawda-poprzedza-zagluszanie-sumienia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6993","title":{"rendered":"Mijanie si\u0119 z prawd\u0105 poprzedza zag\u0142uszanie sumienia"},"content":{"rendered":"\n

U progu 60. rocznicy zbrodni wo\u0142y\u0144skiej, w czerwcu 2001 roku, Jan Pawe\u0142 II apelowa\u0142 o pojednanie poprzedzone rachunkiem sumienia. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w czasie pami\u0119tnej pielgrzymki do Lwowa wypowiedzia\u0142 te s\u0142owa \u201eNiech dzi\u0119ki oczyszczeniu pami\u0119ci historycznej wszyscy gotowi b\u0119d\u0105 stawia\u0107 wy\u017cej to, co jednoczy, ni\u017c to, co dzieli, a\u017ceby razem budowa\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107 opart\u0105 na wzajemnym szacunku, braterskiej wsp\u00f3\u0142pracy i autentycznej solidarno\u015bci<\/em>.\u201d Odnotowa\u0142em je w\u00f3wczas jako uczestnik Mszy \u015bwi\u0119tej \u0142aci\u0144skiej na lwowskim hipodromie na Sichowie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rze\u017a Humania na rycinie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Oczyszczenie pami\u0119ci wymaga zaanga\u017cowania sumienia. Najnowszy dyskurs zwi\u0105zany ze zwrotem znamienitych order\u00f3w dowodzi, \u017ce o sumienie w nim w\u0142a\u015bnie chodzi. Prawda o wydarzeniach na kresach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej nigdy nie by\u0142a bia\u0142o-czarna, a dok\u0142adniej rzecz bior\u0105c w podw\u00f3jnym znaczeniu tego s\u0142owa: bia\u0142o-czerwona. Historia \u2013 a zw\u0142aszcza jej opis narracyjny, fachowy, czy te\u017c dla dora\u017anego lub strategicznego celu politycznego \u2013 lubi stawia\u0107 tezy albo skomplikowane albo wr\u0119cz uproszczone.<\/p>\n\n\n\n

W pierwszym odruchu chcia\u0142em tu poda\u0107 relacje z rodzinnego miasta mego Dziadka, Buska, by nie korzystaj\u0105c z podr\u0119cznik\u00f3w historii zada\u0107 k\u0142am ukrai\u0144skiej manipulacji. Ale d\u0142ugo by\u0142oby o tym m\u00f3wi\u0107\u2026 Dotrze\u0107 do prawdy narracyjnej, niejako z drugiej r\u0119ki, jest trudniej. Dzi\u015b fachowym ogl\u0105dem mog\u0119 skompletowa\u0107 inne relacje, skonfrontowa\u0107 w\u0142a\u015bciwe oceny historyczne. Natomiast do prawdy og\u00f3lnej mo\u017cna doj\u015b\u0107 do\u015b\u0107 \u0142atwo, cho\u0107 \u015bcie\u017cka do niej bywa kr\u0119ta. Ale mimo pokr\u0119tnych interpretacji i zacieraj\u0105cych si\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci odbiorc\u00f3w fakt\u00f3w, cel polityczny ukrai\u0144skich oprawc\u00f3w by\u0142 jasny \u2013 ostateczne rozwi\u0105zanie kwestii polskiej na Ukrainie. Cho\u0107 nie zawsze by\u0142o wiadomo, kto okaza\u0142 si\u0119 personalnie oprawc\u0105 w danym miejscu i jakie by\u0142y jego rzeczywiste intencje: czy tylko \u015blepa nienawi\u015b\u0107, czy ch\u0119\u0107 \u0142atwego wzbogacenia si\u0119 resztkami chudoby ofiar, czy te\u017c przymus organizator\u00f3w rzezi.<\/p>\n\n\n\n

Kardyna\u0142 Lubomir Huzar by\u0142 pierwszym metropolit\u0105 ko\u015bcio\u0142a grekokatolickiego, kt\u00f3ry rzek\u0142 \u201eprzebaczamy i prosimy o przebaczenie\u201d. Uczyni\u0142 to publicznie w s\u0142ynnej deklaracji pojednania wyg\u0142oszonej przed Ojcem \u015awi\u0119tym 27 czerwca 2001 roku. By\u0142em tam w\u00f3wczas i pami\u0119tam, a wiem to od dawna, \u017ce przebaczenie zawiera fundamentalny warunek: rachunek sumienia. Przebaczenie nie eliminuje prawdy, tylko j\u0105 umacnia, nawet je\u015bli jest trudna do zrozumienia i nie zawsze \u201ebia\u0142a\u201d. Sumienie powinno by\u0107 czyste i tak jak prawda nie niweluje pami\u0119ci. Pami\u0119\u0107 bywa ulotna i niejednoznaczna. Ale ka\u017cdy ma prawo do pami\u0119ci, zar\u00f3wno ofiary, jak kaci.<\/p>\n\n\n\n

Zatem istot\u0105 jest prawda i sumienie. Prawda bywa skomplikowana, fakty niejednoznaczne w ocenie, ale sumienie zawsze jest pewne. Odwo\u0142uje si\u0119 do wolnej woli i cz\u0142owieczego prawa wyboru. Zar\u00f3wno Polacy jak Ukrai\u0144cy w omawianym kontek\u015bcie dobrze znaj\u0105 tragizm wyboru. W po\u0142owie ubieg\u0142ego wieku i dzi\u015b kwestia sumienia stoi po stronie ukrai\u0144skiej. Czasem za imperatyw sumienia Ukrai\u0144cy p\u0142acili najwy\u017csz\u0105 cen\u0119, najcz\u0119\u015bciej \u015bmier\u0107 w wymy\u015blnych, okrutnych torturach z r\u0105k swoich rodak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W tym miejscu mo\u017cna odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do statystyki. W\u015br\u00f3d ofiar Organizacji Nacjonalist\u00f3w Ukrai\u0144skich (OUN) przewodz\u0105cej Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii (UPA) na drugim miejscu po Polakach s\u0105 Ukrai\u0144cy. O wiele liczniejsze \u017cydowskie ofiary ludob\u00f3jstwa ukrai\u0144skiego na Kresach, to g\u0142\u00f3wnie dzia\u0142ania ukrai\u0144skich formacji wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych wprost z Niemcami. Nie nale\u017cy jednak zapomina\u0107 o \u201espontanicznym\u201d udziale ukrai\u0144skim w tzw. dniach Petlury, to jest o wstrz\u0105saj\u0105cym pogromie ludno\u015bci \u017cydowskiej we Lwowie zrealizowanym przez ukrai\u0144skich cywil\u00f3w niemal zaraz po wkroczeniu Niemc\u00f3w i ich ukrai\u0144skich pomocnik\u00f3w w ko\u0144cu czerwca 1941 roku. Dodam, \u017ce takie pogromy w mniejszej nieco skali mia\u0142y miejsce te\u017c w innych miejscowo\u015bciach galicyjskich.<\/p>\n\n\n\n

Jednak statystyka bywa czasem zawodna, a konstatacja, \u017ce OUN\/UPA zabi\u0142a mniej \u017byd\u00f3w ni\u017c Polak\u00f3w problematyczna. Jak \u0142atwo zatem manipulowa\u0107 kontekstem historycznym. Przywo\u0142am kilka kontrowersyjnych postaci z tych strasznych czas\u00f3w dla narod\u00f3w na Kresach. Wspominam tu rodzin\u0119 Szeptyckich, nie tylko genera\u0142a Stanis\u0142awa i metropolit\u0119 grekokatolickiego Andrzeja. Dodam kontrowersyjne nazwiska narodowc\u00f3w ukrai\u0144skich: Kost \u0141ewycki, gen. Paw\u0142o Szandruk, a tak\u017ce nacjonalist\u00f3w z OUN: Roman Szukewycz, gen. Wasyl Kuk czy S\u0142awa Ste\u0107ko, \u017cona jednego z ideolog\u00f3w politycznych OUN. Czy wymienieni oraz wielu innych stan\u0119\u0142o w prawdzie i przyj\u0119\u0142o imperatyw sumienia? Niewielu!<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ukrai\u0144scy ochotnicy do SS Galizien<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u015awiat, zw\u0142aszcza szeroko poj\u0119tego Zachodu, dowiedzia\u0142 si\u0119 o ludob\u00f3jstwie ukrai\u0144skim na Wo\u0142yniu i dawnej Galicji wschodniej dzi\u0119ki najnowszym gestom zwi\u0105zanych z orderami pa\u0144stwowymi. Omawia kontekst historyczny, w Polsce dobrze znany.<\/p>\n\n\n\n

Ludob\u00f3jstwo ukrai\u0144skie na Kresach nie podlega dyskusji. Zosta\u0142o zaplanowane i zorganizowane przez OUN r\u0119kami UPA, samoobrony ukrai\u0144skiej oraz w sporej cz\u0119\u015bci nienawistnego wszystkiemu co polskie zmanipulowanego nacjonalistycznie ukrai\u0144skiego ch\u0142opstwa, czasem bezpo\u015brednich s\u0105siad\u00f3w ofiar. Spos\u00f3b organizacji rzezi i egzekucji nie powinien by\u0107 zaskakuj\u0105cy. Odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do wcze\u015bniejszych wydarze\u0144 na wschodniej i po\u0142udniowej Ukrainie, do \u201erewolucji ch\u0142opskiej\u201d o zabarwieniu anarchistycznym z lat 1918-1920. D\u0142ugo przed powstaniem OUN i UPA powzi\u0119to z tych czas\u00f3w symbol czerni i czerwieni, wykorzystano pie\u015bni narodowe, w tym Strzelc\u00f3w Siczowych. W tych latach r\u00f3wnie\u017c mordowano bez r\u00f3\u017cnicy wieku i p\u0142ci ludno\u015b\u0107 wiosek uznan\u0105 za wrog\u0105. Niszczono wraz z ludno\u015bci\u0105 nie tylko pa\u0142ace, folwarki i chutory polskie na Podolu. Puszczano z dymem wioski kolonist\u00f3w traktuj\u0105c ich jako obcych. Opr\u00f3cz zbiorowych morderstw, wywo\u0142ywano efekt panicznej ucieczki mieszka\u0144c\u00f3w, a towarzysz\u0105ce im zniszczenia mia\u0142y ca\u0142kowicie zatrze\u0107 historyczn\u0105 kulturow\u0105 obecno\u015b\u0107 stworzon\u0105 przez ofiary i ich przodk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d wielu Ukrai\u0144c\u00f3w dzi\u015b, w celu zatarcia historycznej prawdy, omawia si\u0119 \u201epolsk\u0105 okupacj\u0119\u201d, kt\u00f3r\u0105 bez skrupu\u0142\u00f3w uto\u017csamia si\u0119 z wielowiekow\u0105 obecno\u015bci\u0105 Polak\u00f3w na Kresach. Wspomniana \u201erewolucja ch\u0142opska\u201d mia\u0142a znamiona \u201eczystki etnicznej\u201d i w\u0142a\u015bnie na jej przyk\u0142adzie Rafa\u0142 Lemkin sformu\u0142owa\u0142 kryteria genocidum atrox<\/em> \u2013 zbrodni ludob\u00f3jstwa.<\/p>\n\n\n\n

Niemal sto lat temu nacjonalizm ukrai\u0144ski doda\u0142 przymiotnik \u2013 \u201enarodowy\u201d, \u201eintegralny\u201d \u2013 wzoruj\u0105c si\u0119 na narodowo-socjalistycznym, czyli hitlerowskim, poj\u0119ciu rewolucji narodowej. W obu przypadkach, niemieckim i ukrai\u0144skim, chodzi\u0142o o to, by w jej wyniku stworzy\u0107 nowy, \u201eczysty\u201d tw\u00f3r spo\u0142eczny podleg\u0142y bezwzgl\u0119dnie ideologii. W ukrai\u0144skim uj\u0119ciu nacjonalizm integralny skierowany by\u0142 nie tylko przeciwko obcym, lecz r\u00f3wnie\u017c przeciwko tej cz\u0119\u015bci ludno\u015bci ukrai\u0144skiej, kt\u00f3ra nie podziela\u0142a nacjonalistycznych pogl\u0105d\u00f3w. Problem sumienia zosta\u0142 wyrugowany, jak dowodzi katechizm ukrai\u0144skiego nacjonalisty opublikowany przez OUN.<\/p>\n\n\n\n

Zbrodniczo\u015b\u0107 OUN w\u0142a\u015bnie na tym g\u0142\u00f3wnie polega\u0142a, by sumienie nie by\u0142o przeszkod\u0105 dla \u201enarodowej rewolucji.\u201d Odwo\u0142ywano si\u0119 do kozackich przyk\u0142ad\u00f3w powsta\u0144 ch\u0142opskich. I dzi\u015b przywo\u0142uje si\u0119 na Ukrainie: nie tylko Powstanie Chmielnickiego czy koliszczyzn\u0119, wraz z rzezi\u0105 Humania 20 lub 21 czerwca 1768 roku. A jak\u017ce \u2013 wydarzenia w Humaniu przypominaj\u0105 dzia\u0142ania nacjonalist\u00f3w na Wo\u0142yniu i Galicji Wschodniej, w latach 1943-47. Odczytajmy na nowo \u201eSen srebrny Salomei\u201d Juliusza S\u0142owackiego, czy cho\u0107by epizod zwi\u0105zany z zamordowaniem w\u0142asnych dzieci przez jednego z przyw\u00f3dc\u00f3w powstania, Iwana Gonty, kt\u00f3ry opisuje wieszcz ukrai\u0144ski Taras Szewczenko w eposie \u201eHajdamacy\u201d. \u015arodkiem sta\u0142a si\u0119 masowa rze\u017a, rzadziej skrytob\u00f3jstwo po\u0142\u0105czone z niebywa\u0142ym okrucie\u0144stwem, wzorowane na metodach hajdamackich, po to, by wroga, najcz\u0119\u015bciej bezbronnego cywila, zniszczy\u0107 lub przynajmniej zmusi\u0107 strachem do nag\u0142ego opuszczenia miejsca zamieszkania.<\/p>\n\n\n\n

Z politycznego punktu widzenia metoda ta i strategia okaza\u0142y si\u0119 skuteczne. Drugi, zamierzony przez nacjonalist\u00f3w skutek, to konsolidacja spo\u0142eczna oparta na wsp\u00f3\u0142uczestnictwie w zbrodni. Ten temat do\u015b\u0107 skutecznie jest z \u015bwiadomo\u015bci ukrai\u0144skiej blokowany w edukacji i w dyskursie historycznym. Bardzo niewiele, je\u015bli w og\u00f3le, m\u0142ody lub w \u015brednim wieku Ukrainiec wie, co zdarzy\u0142o si\u0119 w zachodnich obwodach Ukrainy w czasie II wojny \u015bwiatowej i bezpo\u015brednio po niej. Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 twierdzenie, \u017ce w ci\u0105gu ostatnich 30 lat wobec obecnego pokolenia manipulacja historyczna ociera si\u0119 o absurd, gdzie w miejscach zbrodni na Polakach wystawia si\u0119 bezrefleksyjnie pomniki dow\u00f3dcom oprawc\u00f3w jako bohater\u00f3w narodowej sprawy. Krew ofiar zmywa si\u0119 niepami\u0119ci\u0105 lub \u015bwiadomym milczeniem.<\/p>\n\n\n\n

Nie jest jednak prawd\u0105, \u017ce znaczna wi\u0119kszo\u015b\u0107 ukrai\u0144skich obywateli popiera etos banderowski. Wschodnia i po\u0142udniowa Ukraina ma krytyczny stosunek do Bandery i og\u00f3lnie do tendencji nacjonalistycznej. Inaczej jednak podchodzi do tego problemu pa\u0144stwo ukrai\u0144skie. Buduje mit pa\u0144stwotw\u00f3rczy na etosie walki antysowieckiej, dokonuj\u0105c systematycznie w m\u0142odym pokoleniu \u201eczystki\u201d w \u015bwiadomo\u015bci historycznej. R\u00f3wnie niepokoj\u0105ca jest manipulacja symetryzmem, kt\u00f3r\u0105 niestety powielaj\u0105 nawet niekt\u00f3re \u015brodowiska polskie. Przyjmuj\u0105 bowiem, \u017ce by\u0142a to walka wzajemna mi\u0119dzy Polakami a Ukrai\u0144cami, a \u015bci\u015blej mi\u0119dzy partyzantami. Dla przysz\u0142o\u015bci dyskursu i pojednania gorsz\u0105ce jest przyr\u00f3wnanie nacjonalistycznych zbrodniarzy ukrai\u0144skich do Armii Krajowej czy polskiej samoobrony na Kresach. Wyra\u017anie nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce sumienie nie zna ani poj\u0119cia symetryzmu, ani waloru statystyki. Sumienie odnosi si\u0119 do osoby ludzkiej.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba stan\u0105\u0107 w prawdzie i z czystym sumieniem. Na kr\u0119tych \u015bcie\u017ckach ukrai\u0144skich pod\u0105\u017caj\u0105 te\u017c ludzie, kt\u00f3rzy to rozumiej\u0105. I nale\u017cy im odda\u0107 szacunek, podobnie jak tym Ukrai\u0144com, kt\u00f3rzy ryzykuj\u0105c \u017cyciem swoim a cz\u0119sto rodziny, ostrzegali lub wr\u0119cz ratowali swoich polskich s\u0105siad\u00f3w z opresji. Ich sumienie jest czyste!<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

U progu 60. rocznicy zbrodni wo\u0142y\u0144skiej, w czerwcu 2001 roku, Jan Pawe\u0142 II apelowa\u0142 o pojednanie poprzedzone rachunkiem sumienia. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w czasie pami\u0119tnej pielgrzymki do Lwowa wypowiedzia\u0142 te s\u0142owa \u201eNiech dzi\u0119ki oczyszczeniu pami\u0119ci historycznej wszyscy gotowi b\u0119d\u0105 stawia\u0107 wy\u017cej to, co jednoczy, ni\u017c to, co dzieli, a\u017ceby razem budowa\u0107 przysz\u0142o\u015b\u0107 opart\u0105 na wzajemnym… Czytaj dalej Mijanie si\u0119 z prawd\u0105 poprzedza zag\u0142uszanie sumienia<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":6995,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[417],"tags":[],"class_list":["post-6993","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-90","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6993","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6993"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6993\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6996,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6993\/revisions\/6996"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6995"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6993"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6993"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6993"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}