{"id":6978,"date":"2026-07-03T23:43:05","date_gmt":"2026-07-03T21:43:05","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6978"},"modified":"2026-07-03T23:43:05","modified_gmt":"2026-07-03T21:43:05","slug":"ku-czemu-polska-szla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6978","title":{"rendered":"\u201eKu czemu Polska sz\u0142a?\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Artur G\u00f3rski (1870-1959), podpisuj\u0105cy si\u0119 tak\u017ce \u201eQuasimodo\u201d jako pisarz, badacz literatury, dziennikarz i nauczyciel, zajmowa\u0142 si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Adama Mickiewicza i okresem M\u0142odej Polski. By\u0142 \u201eojcem chrzestnym\u201d nazwy M\u0142oda Polska, a to za spraw\u0105 cyklu artyku\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych omawia\u0142 cechy literatury tego okresu. Przed wojn\u0105 sporo publikowa\u0142 m.in. w krakowskim i lwowskim \u201e\u017byciu\u201d oraz w pozna\u0144skiej \u201eT\u0119czy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Artur G\u00f3rski 1870-1959 fot. ze zbior\u00f3w Biblioteki IBL PAN<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Przede mn\u0105 le\u017cy niewielka ksi\u0105\u017ceczka \u201eKu czemu Polska sz\u0142a\u201d. Jest to pierwsze wydanie z 1918 roku, kt\u00f3re ukaza\u0142o si\u0119 w oficynie Arcta w Warszawie. Przed wojn\u0105 to niewielkie dzie\u0142ko cieszy\u0142o si\u0119 du\u017cym zainteresowaniem w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w i mia\u0142o kilka wyda\u0144. Po wojnie w\u0142adza komunistyczna nie dopu\u015bci\u0142a do jego wznowienia, a nawet wycofywa\u0142a przedwojenne wydania z bibliotek. Jaki by\u0142 pow\u00f3d? G\u00f3rski z pasj\u0105 ukazywa\u0142, \u017ce to w\u0142a\u015bnie w Polsce narodzi\u0142y si\u0119 prawa cz\u0142owieka i nowoczesna idea demokracji. Pisa\u0142:<\/p>\n\n\n\n

\u201eNie jestem historykiem, nie znam dziej\u00f3w, jak je zna i zna\u0107 powinien uczony (…) uczy\u0142em si\u0119 dziej\u00f3w naszych \u2013 nie z ksi\u0105\u017cek, bo mi\u0119 w szko\u0142ach niby polskich tego nie uczono, ale patrz\u0105c w to, z czym si\u0119 oko spotyka za \u017cywa. Widzia\u0142em je w murach starodawnych rodzimego miasta Krakowa, w \u015bwietle Mariackich witra\u017cy, w zarysie wzg\u00f3rza Wawelu, w linii biegn\u0105cej od kopca Kraka na Krzemionkach po kopiec Ko\u015bciuszki, widzia\u0142em je dalej w obrazach Matejki, z kt\u00f3rych ka\u017cdy, wystawiony na widok publiczny, stawa\u0142 si\u0119 dusz\u0105 miasta na czas pewien; i w postaci samego Matejki, kiedy drobny wzrostem, jak najmniej imponuj\u0105cy, szed\u0142 co dzie\u0144 do tumu na msz\u0119 rann\u0105 pod \u0142ukiem Pasji Wita Stwosza. Ogl\u0105da\u0142em dziej\u00f3w tych zacz\u0105tki w starodawnej obyczajowo\u015bci ludu, w jego za\u015bpiewach obrz\u0119dowych, we \u015bwi\u0119cie nowego chleba gwarnym t\u0142umem zape\u0142niaj\u0105cego ruiny Chrobrowego Ty\u0144ca. (\u2026) Ale najwi\u0119cej spotyka\u0142em si\u0119 z kartami dziej\u00f3w po\u015br\u00f3d ludzi \u017cywych, czytaj\u0105c w nich to, co w ich charakterze, w ich dzia\u0142aniach, na marginesie ich \u017cycia, zapisa\u0142a historia. Bo cz\u0142owiek jest streszczeniem dziej\u00f3w (\u2026) Je\u015bli przodek jego bi\u0142 si\u0119 z nakazu, kt\u00f3rego nie pojmowa\u0142, to potomek jego b\u0119dzie mia\u0142 \u0142atwo\u015b\u0107 zabijania ludzi, jak maszyna. Je\u015bli si\u0119 bi\u0142 jako wytrawny zorganizowany zaborca, w\u00f3wczas by\u0107 to mo\u017ce, \u017ce we\u017amie udzia\u0142 w ukrzy\u017cowaniu wyznawc\u00f3w \u201edobrej wie\u015bci\u201d, je\u015bli ta wie\u015b\u0107 ujmuje czci boskiej jego imperatorowi. Ale je\u015bli jego bro\u0144 b\u0142yska\u0142a kiedy\u015b w s\u0142o\u0144cu w obronie cz\u0142owiecze\u0144stwa, w\u00f3wczas to wino rado\u015bci, jakie mu uderzy do g\u0142owy, gdy szabl\u0119 poczuje w d\u0142oni, nie zas\u0142oni mu nigdy wyboru s\u0142usznej sprawy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Czytaj\u0105c te s\u0142owa wiemy, dlaczego w\u0142adza w Polsce \u2013 z obcego nadania \u2013 nie pozwala\u0142a na publikacj\u0119 G\u00f3rskiego. Autor podj\u0105\u0142 si\u0119 tematu misji dziejowej Polski w uj\u0119ciu tzw. historiografii optymistycznej. Wynika\u0142o to z kontekstu czasu, w kt\u00f3rym tworzy\u0142 \u2013 odbudowania pa\u0144stwa po zaborach:<\/p>\n\n\n\n

\u201eJak\u017ce tedy b\u0119dziemy si\u0119 budowa\u0107 na nowo? Buduj\u0105c pa\u0144stwo urz\u0119dnik\u00f3w, dyplomat\u00f3w, militaryst\u00f3w? Ci\u0105gn\u0105c za sob\u0105 grzechy Europy: krzycz\u0105c\u0105 nier\u00f3wno\u015b\u0107, w\u0142adztwo, pieni\u0105dze, niewiar\u0119 w wy\u017csze si\u0142y bytu? Nie. Chcemy budowa\u0107 w sobie, w narodzie, nowe \u015bwiata sumienie. A w\u00f3wczas zbudujemy pa\u0144stwo; pa\u0144stwo, kt\u00f3re b\u0119dzie rosn\u0105\u0107 wtedy, gdy stare b\u0119d\u0105 si\u0119 \u0142ama\u0107! Zwyci\u0119\u017ca zawsze najg\u0142\u0119bsza idea moralna. Ca\u0142e nagromadzone zasoby si\u0142y i m\u0105dro\u015bci wal\u0105 si\u0119 w proch od jej cichego wybuchu. Do jedno\u015bci spo\u0142ecznej i duchowej w Europie nie przyjdzie, dop\u00f3ki si\u0119 nie rozpadn\u0105 te olbrzymie b\u00f3stwa asyryjskie, bior\u0105ce kszta\u0142t dzisiejszych form pa\u0144stwowo\u015bci. Nie dali\u015bmy si\u0119 wt\u0142oczy\u0107 w te formy za czas\u00f3w Rzeczypospolitej, rozwijali\u015bmy si\u0119 inaczej przez wieki \u2013 i na przysz\u0142o\u015b\u0107 rozwija\u0107 si\u0119 b\u0119dziemy.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Istotnym wyr\u00f3\u017cnikiem Polski w przesz\u0142o\u015bci by\u0142a szlachecko\u015b\u0107, czyli \u2013 jak pisa\u0142 G\u00f3rski:<\/p>\n\n\n\n

\u201ePolska sz\u0142a i \u017cy\u0142a przez wieki wiar\u0105 w cz\u0142owieka. A to jest zasada demokracji. Jako\u017c nar\u00f3d szed\u0142 z wielk\u0105 wszech\u015bwiatow\u0105 fal\u0105 demokracji, stworzy\u0142 ustr\u00f3j republika\u0144ski, uspo\u0142eczni\u0142 rz\u0105d, wielonarodowe obszary powi\u0105za\u0142 federacj\u0105, przekre\u015bli\u0142 d\u0105\u017cenia zaborcze. Ten ustr\u00f3j demokratyczny przyj\u0105\u0142 jednak w Polsce sw\u00f3j w\u0142asny typ i wyraz: szlachecko\u015b\u0107. Polsk\u0119 cechuje szlachecko\u015b\u0107. Nie arystokratyzm. Arystokratyzm, wprost przeciwnie, opiera si\u0119 na niewierze w cz\u0142owieka. Utrzymuje on jak najd\u0142u\u017cej zasad\u0119 podzia\u0142u i spo\u0142ecze\u0144stwa na szczup\u0142\u0105 kast\u0119 rz\u0105dz\u0105cych, i t\u0142um traktowany jako wieczy\u015bcie ma\u0142oletni, nawet jako stado robocze, trzymane na wodzy batem i obrokiem, przekupywane \u201epatriotyzmem brzucha\u201d. Polsk\u0119 cechuje szlachecko\u015b\u0107 (\u2026) Okre\u015bli\u0107 j\u0105 mo\u017cna jako pewien swoisty stosunek do \u017cycia, do ludzi, do samego siebie \u2013 stosunek, oparty na tej wierze w cz\u0142owiecze\u0144stwo. Szlachecko\u015b\u0107 to typ cz\u0142owieka niezale\u017cnego moralnie, odpowiedzialnego przede wszystkim przed samym sob\u0105, o jednolitym sumieniu, o rodzinnej organizacji spo\u0142ecznej, o przychylnej postawie wobec innych narod\u00f3w. (\u2026) Ta sama szlachecko\u015b\u0107 tkwi w ludzie, w kmieciu krakowskim czy \u0142owickim, czy z nad Gop\u0142a. Jest w niej piastowa gospodarczo\u015b\u0107 wobec \u017cycia, jest w niej tak\u017ce wiara w cz\u0142owiecze\u0144stwo wobec \u015bmierci. (\u2026) Ku czemu Polska sz\u0142a? Dzieje m\u00f3wi\u0105 nam: \u201eKu szlachecko\u015bci\u201d. (\u2026) Bez pa\u0144sko\u015bci, bez chamsko\u015bci, bez imperializmu, bez zaboru, bez egoizmu narodowego, bo egoista narodowy jest i \u017cyciowym egoist\u0105, cho\u0107by za ojczyzn\u0119 umiera\u0142. A ca\u0142y blask pot\u0119gi politycznej wywo\u0142uje tylko obrzydzenie, je\u015bli w jej \u015bwietle hoduje si\u0119 i przechadza cz\u0142owiek o duszy odpychaj\u0105cej.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

O Polakach G\u00f3rski pisa\u0142: \u201eTen nar\u00f3d mia\u0142 serce i wnosi\u0142 je do dziej\u00f3w. Spraw\u0119 stosunku swego do \u015bwiata, do lud\u00f3w innych, rozstrzyga\u0142 nie na tle wyznania, nie na tle rasy, ale po ludzku, jako stosunek cz\u0142owieka do cz\u0142owieka. R\u00f3\u017cnice narodowe czy rasowe istnia\u0142y tu jedynie o tyle, o ile istnia\u0142y jako r\u00f3\u017cnice charakteru moralnego.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Co zatem sprawi\u0142o, \u017ce w XVIII wieku Polska znikn\u0119\u0142a z mapy Europy. G\u00f3rski przyczyn szuka w XVII wieku, kiedy: \u201enast\u0119puje zachwianie pewnych podstaw w samym sumieniu, mianowicie w poj\u0119ciach w\u0142adzy i pracy. Historycy, patrz\u0105c w dzieje nasze, wynosz\u0105 to przekonanie, \u017ce trzeba nam by\u0142o i trzeba w\u0142adzy. W\u0142adza silna jedynie mo\u017ce nas zorganizowa\u0107, zapobiec rosn\u0105cym brakom. Tak zatem z potrzeby silnej w\u0142adzy czyni si\u0119 dogmat narodowy. Jest to s\u0142uszne \u2013 ale trzeba si\u0119 jeszcze porozumie\u0107 o natur\u0119 tej w\u0142adzy. (\u2026) Nie do\u015b\u0107 w\u0142adzy; trzeba prawowitej w\u0142adzy. A w\u0142adza prawowita zawsze powsta\u0107 mo\u017ce. Lecz i tego nie dosy\u0107. Mo\u017ce cz\u0142owiek genialny pod\u017awign\u0105\u0107 ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo; po jego \u015bmierci choroba w\u0142adzy wyst\u0105pi jednak z powrotem. To samo mo\u017ce zdarzy\u0107 si\u0119 ca\u0142emu stronnictwu w\u0142adzy; odosobni si\u0119 i wymrze, nie zostawiaj\u0105c nast\u0119pc\u00f3w. Nie do\u015b\u0107, \u017ce b\u0119dzie w\u0142adza, je\u015bli ona dzia\u0142a\u0107 b\u0119dzie jedynie przymusem lub opanowaniem opinii. Trzeba i poczucia s\u0142u\u017cby. Trzeba tego poczucia jako prawa kosmicznego, nie tylko politycznego; i to trzeba go w ca\u0142ym spo\u0142ecze\u0144stwie, a zatem i u tych, kt\u00f3rzy s\u0142uchaj\u0105 w\u0142adzy, i u tych kt\u00f3rzy j\u0105 sami wykonuj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

(\u2026) Wprowadzenie m\u0142odego \u017cywio\u0142u szlacheckiego do wysokich atrybucji prawodawczych spowodowa\u0142o u niego fa\u0142szywe wyobra\u017cenie o w\u0142adzy, jako o czym\u015b, co jest przeciwie\u0144stwem wolno\u015bci. By\u0142y to ju\u017c nie tylko b\u0142\u0119dy, by\u0142y to grzechy \u2013 z pocz\u0105tku, w wieku XVI, wy\u017cszym poziomem zdrowej o\u015bwiaty poskromione, potem z pokolenia na pokolenie rosn\u0105ce. (\u2026) Obok zachwiania poj\u0119cia pa\u0144stwa i w\u0142adzy, nast\u0119puje, jak m\u00f3wili\u015bmy, zachwianie poj\u0119cia pracy. W wieku XV pocz\u0119\u0142a si\u0119 zamiana czynsz\u00f3w i danin na robocizn\u0119, czyli tak zwan\u0105 \u201epa\u0144szczyzn\u0119\u201d. (\u2026) To korzystanie z cudzej pracy obraca si\u0119 i przeciw szlachcie. Prawo wygody m\u015bci si\u0119. Pod tym wp\u0142ywem zmieni si\u0119 typ rycerski w XVII wieku. W wieku XV jest to rycerz z tradycj\u0105 piastowsk\u0105, got\u00f3w na zawo\u0142anie, kr\u00f3lowi wierny, z wysok\u0105 tradycj\u0105 honoru (Zawisza). W wieku XVI rycerz przekszta\u0142ca si\u0119 w obywatela, na miejsce kr\u00f3la stawia Rzeczpospolit\u0105, obok miecza w\u0142ada i pi\u00f3rem, ma poczucie dobra publicznego, ma sumienie publiczne w piersi swojej i s\u0142ucha go, ale ju\u017c przebudowuje gmach ojczysty ku swojej wygodzie, i nie zawsze staje ochotnie do pospolitego ruszenia; od kr\u00f3la Jana Olbrachta traci ono na dawnej warto\u015bci. W wieku XVII szlachcic polski staje si\u0119 domatorem i dewotem, umie by\u0107 dobrym \u017co\u0142nierzem, gdy konieczno\u015b\u0107 zmusza, ale czyni to jakby z \u0142aski \u2013 jest leniwcem \u2013 przez zmys\u0142 do opozycji i niewra\u017cliwo\u015b\u0107 na interes pa\u0144stwa, burzycielem Rzplitej. Za to dba\u0142o\u015b\u0107 o splendor familii ro\u015bnie. Panowie prowadz\u0105 wojny i wyprawy dla cel\u00f3w w\u0142asnych, czasem ze szkod\u0105 kraju.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Dla G\u00f3rskiego wiek XVII stanowi\u0142 cezur\u0119 pomi\u0119dzy chwa\u0142\u0105 Polski i jej schy\u0142kiem dziejowym. W tym okresie dostrzega niebezpiecze\u0144stwo, jakim by\u0142y rosn\u0105ce aspiracje magnat\u00f3w: \u201eMagnatowi tego wieku poj\u0119cie ojczyzny nie wystarcza\u0142o. Jego rozros\u0142a ambicja wymaga\u0142a silnej nad sob\u0105 w\u0142adzy, kt\u00f3rej on w osobie kr\u00f3la-rezydenta nie znajdowa\u0142. (\u2026) Moralne poj\u0119cie ojczyzny, rz\u0105dz\u0105ce Rzplit\u0105, jest dla tych ludzi si\u0142\u0105 za s\u0142ab\u0105, by jej podda\u0107 umieli swoje rozros\u0142e ambicje. (\u2026) Ten\u017ce sam magnat stanie teraz pomi\u0119dzy rzesz\u0105 szlacheck\u0105 a now\u0105 demokracj\u0105, wyrastaj\u0105c\u0105 na wschodnich granicach, nad Dnieprem \u2013 to jest demokracj\u0105 kozack\u0105. Po sprawie unii i sprawie moskiewskiej jest to sprawa (\u2026) stoj\u0105ca obecnie przed narodem i domagaj\u0105ca si\u0119 rozwi\u0105zania w my\u015bl tradycji historycznych. Na niej to okazuje si\u0119 z ca\u0142\u0105 straszliw\u0105 oczywisto\u015bci\u0105, jak zasada wolno\u015bci obywatelskiej wewn\u0105trz \u2013 promieniowanie poj\u0119\u0107 tych na zewn\u0105trz, zasada dalej unii narodowych, a walka z despotyzmem zawsze zaborczym i zawsze okupuj\u0105cym korzy\u015bci moralne materialnymi \u2013 by\u0142a jedyn\u0105 \u017cywotn\u0105 i ruch nadaj\u0105c\u0105 zasad\u0105 \u017cycia narodu. Polska, tej zasadzie wierna, rozwi\u0105zywa\u0142a ca\u0142e zagadnienie sprawy wschodniej. W sojuszu z republik\u0105 kozack\u0105 by\u0142aby ona wyrzuci\u0142a Turk\u00f3w z Europy i zakratowa\u0142a Rosj\u0119, gdyby nawet nie by\u0142a zdolna przetworzy\u0107 jej. A wtedy sojusz jej dalszy z demokracj\u0105 zachodu nada\u0142by inny bieg dziejom ca\u0142ego \u015bwiata. Zorganizowawszy ludy s\u0142owia\u0144skie na wschodzie, uwolniwszy po\u0142udniowe od imperializmu tureckiego, by\u0142aby Rzplita Polska wyswobodzi\u0142a zachodnie ludy s\u0142owia\u0144skie, nie dopu\u015bci\u0142a do zniszczenia Czech i do zatamowania rozwoju Serbo-Chorwat\u00f3w i S\u0142owe\u0144c\u00f3w na d\u0142ugie wieki.<\/p>\n\n\n\n

(\u2026) Sprawa kozacka by\u0142aby tych zada\u0144 etapem. Tymi, kt\u00f3rzy te zasady bytowania Polski z\u0142amali w stosunku do Ukrainy, byli magnaci kresowi, nowi posesjonaci, wyro\u015bli z darowizn kr\u00f3lewskich na p\u00f3\u0142pustego kraju, kt\u00f3ry wymaga\u0142 obrony przed ci\u0105g\u0142ymi napadami Tatar\u00f3w.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Dalej G\u00f3rski przedstawia okoliczno\u015bci powstania Siczy kozackiej, kt\u00f3rej: \u201ezmys\u0142 rycerski rozbudzili Polacy, dowodz\u0105c i wiod\u0105c w granice pa\u0144stwa tureckiego na samowolne wyprawy. (..) Tak powsta\u0142o kozacko-polskie braterstwo broni w walkach z Moskw\u0105, Tatarami i Turcj\u0105. Tak od\u017cywa\u0142a dawna narodowo\u015b\u0107 ma\u0142oruska, wytwarzaj\u0105c pod wp\u0142ywem kultury polskiej, w\u0142asn\u0105 organizacj\u0119 wojskow\u0105, w\u0142asny ustr\u00f3j religijny w nowo zbudowanych miastach. Popsu\u0142a spraw\u0119 chciwo\u015b\u0107 mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w i ich wyobra\u017cenia plantatorskie. Je\u017celi zamiast sojuszu demokracji szlacheckiej z nowo powstaj\u0105c\u0105 demokracj\u0105 rusk\u0105, przysz\u0142o do rozerwania i wielkiego krwi rozlewu, zako\u0144czonego odej\u015bciem Kijowa i Zadnieprza do Rosji \u2013 to by\u0142 to skutek arystokratyzmu, kt\u00f3remu organizatorzy Rzplitej nie umieli w swoim czasie po\u0142o\u017cy\u0107 stanowczego ko\u0144ca. Polityka polska w stosunku do Ukrainy uleg\u0142a naciskowi \u201ekr\u00f3lewi\u0105t\u201d kresowych, da\u0142a si\u0119 zepchn\u0105\u0107 ze swego toru, posz\u0142a na us\u0142ugi interes\u00f3w prywatnych i, webrn\u0105wszy w ten spos\u00f3b w zatarg, musia\u0142a dla honoru czyni\u0107 rzeczy sprzeczne z przekonaniem swoim.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119, \u017ce te ci\u0119\u017ckie oskar\u017cenia nie uwzgl\u0119dnia\u0142y wszystkich czynnik\u00f3w polityki Rzeczypospolitej w tamtym czasie, jak cho\u0107by rosyjskiej ekspansji czy osobistych aspiracji w\u0142adc\u00f3w. Takie uj\u0119cie problemu mia\u0142o zwi\u0105zek z okresem odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. \u015aciera\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas r\u00f3\u017cne koncepcje roli Polski w tej cz\u0119\u015bci Europy. G\u00f3rski jako znawca literatury romantycznej odnajdywa\u0142 elementy romantycznej wizji, w kt\u00f3rej najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142y zasady moralne. Polska pa\u0144stwowo\u015b\u0107 przez wieki by\u0142a oparta nie na sile, a na warto\u015bciach wynikaj\u0105cych z moralnych zasad chrze\u015bcija\u0144stwa. I taka mia\u0142a by\u0107 Polska odbudowywana po zaborach.<\/p>\n\n\n\n

Podobny tok rozumowania znajdujemy w polityce wschodniej J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego: \u201eJe\u017celi na ca\u0142ym \u015bwiecie panuje nieuczciwo\u015b\u0107 w polityce kresowej, ja chcia\u0142bym, by nasza polityka kresowa by\u0142a polityk\u0105 uczciw\u0105\u201d oraz: \u201ePrzyniesienie wolno\u015bci ludom z nami s\u0105siaduj\u0105cym b\u0119dzie chlub\u0105 mego \u017cycia, jako m\u0119\u017ca stanu i \u017co\u0142nierza. Znam wi\u0119zy historyczne, kt\u00f3re je z nami \u0142\u0105cz\u0105, wiem, \u017ce wi\u0119zy te zacie\u015bnia\u0142y si\u0119 nieraz po rozbiorze Polski. Oswobadzaj\u0105c tych uci\u015bnionych, chc\u0119 tym samym zatrze\u0107 ostatnie \u015blady rozbioru. Przywi\u0105za\u0107 ich do Polski przemoc\u0105 \u2013 nigdy w \u017cyciu! By\u0142oby to odpowiada\u0107 nowymi gwa\u0142tami na gwa\u0142ty pope\u0142nione w przesz\u0142o\u015bci.\u201d<\/p>\n\n\n\n

A jak wed\u0142ug G\u00f3rskiego wygl\u0105da\u0142o por\u00f3wnanie polskiego \u0142adu z niemieckim? \u201eKto zechce si\u0119 gorszy\u0107 naszym stanem publicznego \u0142adu, w kt\u00f3rym na dziko\u015b\u0107 obyczaj\u00f3w nie umiano na\u0142o\u017cy\u0107 w\u0119dzid\u0142a, ten niech zechce nasze stosunki por\u00f3wna\u0107 z zagranicznymi, na przyk\u0142ad niemieckimi. Por\u00f3wnanie to \u2013 pisze \u0141ozi\u0144ski (\u201ePrawem i lewem\u201d) \u2013 wychodzi stanowczo na korzy\u015b\u0107 Polski. Czym by\u0142y nasze \u201eodpowiedzi\u201d wobec (\u2026) niemieckich uszlachconych zb\u00f3jc\u00f3w, kt\u00f3re w 1806 roku tak si\u0119 rozmno\u017cy\u0142y, \u017ce \u017cadne miasto, \u017cadne sio\u0142o nie by\u0142o bezpieczne przed bandami domagaj\u0105cymi si\u0119 okupu pod gro\u017ab\u0105 rzezi i po\u017cogi? Czym by\u0142y nasze najazdy i zajazdy wobec napad\u00f3w niemieckich, (\u2026) kt\u00f3re pustoszy\u0142y ca\u0142e okolice Meklemburgii, Turyngii. (\u2026) U nas wzajemne zajazdy inny nosi\u0142y charakter. By\u0142a to anarchia norm prawnych, ale nie zdziczenie moralne. Cudzoziemcy z XVII i XVIII wieku \u015bwiadcz\u0105 w pismach, \u017ce bezpiecze\u0144stwo panowa\u0142o w miastach, podr\u00f3\u017cni mogli bez obawy przeje\u017cd\u017ca\u0107 puszcze i drogi najmniej ucz\u0119szczane. Do tego stanu poprawy obyczaj\u00f3w dosz\u0142o spo\u0142ecze\u0144stwo nie na drodze ukr\u00f3cenia przez prawo, jak to osi\u0105gni\u0119to na Zachodzie, ale przez wychowanie, wychowanie rodzinne i religijne.\u201d<\/p>\n\n\n\n

I jeszcze jedna cecha, kt\u00f3r\u0105 autor przypisuje Polakom: \u201eDlaczego ludzie ci wygrywali bitwy a nie ko\u0144czyli wojen. Zarzut ci\u0119\u017cki. Ale ten rys w\u0142a\u015bnie cechuje ich natur\u0119. To byli ludzie dobrzy. Rozgromiwszy naje\u017ad\u017ac\u0119, uwa\u017cali spraw\u0119 za sko\u0144czon\u0105 i powracali do dom\u00f3w. A jako ludzie dobrzy s\u0105dzili innych wed\u0142ug siebie. I przez t\u0119 wiar\u0119 w ludzi upadali. Nie byli czujni, nie mieli si\u0119 do\u015b\u0107 na baczno\u015bci. Bo co innego by\u0107 drapie\u017cc\u0105, a co innego by\u0107 czujnym.\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Artur G\u00f3rski (1870-1959), podpisuj\u0105cy si\u0119 tak\u017ce \u201eQuasimodo\u201d jako pisarz, badacz literatury, dziennikarz i nauczyciel, zajmowa\u0142 si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Adama Mickiewicza i okresem M\u0142odej Polski. By\u0142 \u201eojcem chrzestnym\u201d nazwy M\u0142oda Polska, a to za spraw\u0105 cyklu artyku\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych omawia\u0142 cechy literatury tego okresu. Przed wojn\u0105 sporo publikowa\u0142 m.in. w krakowskim i lwowskim \u201e\u017byciu\u201d oraz w pozna\u0144skiej… Czytaj dalej \u201eKu czemu Polska sz\u0142a?\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":6979,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[417],"tags":[],"class_list":["post-6978","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-90","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6978","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6978"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6978\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6982,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6978\/revisions\/6982"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6979"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}