{"id":6874,"date":"2026-06-16T09:08:22","date_gmt":"2026-06-16T07:08:22","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6874"},"modified":"2026-06-16T09:08:22","modified_gmt":"2026-06-16T07:08:22","slug":"tragedia-i-nadzieja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6874","title":{"rendered":"Tragedia i nadzieja"},"content":{"rendered":"\n

Tak za Quingleyem (Carroll Quigley, Tragedy and Hope. A History of The World in Our Time, 1966<\/em>) mo\u017cna by tytu\u0142owa\u0107 kr\u00f3tkie rozwa\u017canie na marginesie wielkich \u201ezderze\u0144 cywilizacyjnych\u201d opisywanych dopiero co, to jest 30 lat temu lub troch\u0119 wcze\u015bniej, bo 100 lat temu (Feliks Koneczny).<\/p>\n\n\n\n

Jest wielo\u015b\u0107 cywilizacji. Profesor Bogdan G\u00f3ralczyk, wybitny sinolog uwa\u017ca, \u017ce Chiny, Indie i Rosja, co ju\u017c uprzednio zaznaczy\u0142em, to odmienne cywilizacje ukryte pod p\u0142aszczami pa\u0144stwowych struktur. Jak wiadomo w erze globalnej komunikacji (od ko\u0144ca XIX wieku co najmniej) \u017cyjemy w wiosce, kt\u00f3r\u0105 nazywamy Ziemi\u0105. Tu mieszczanie i rolnicy, \u017co\u0142nierze i prawnicy, szlachta i ch\u0142opi \u2013 \u017cyj\u0105 jednak w r\u00f3\u017cnych systemach organizacji \u017cycia zbiorowego. Feliks Koneczny uwa\u017ca\u0142 \u2013 i nie bez racji \u2013 \u017ce w jednym miejscu (np. w mie\u015bcie, ale i w pa\u0144stwie) nie mo\u017cna \u017cy\u0107 naraz wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u201emetod \u017cycia zbiorowego\u201d. Kt\u00f3ra\u015b z nich musi w ko\u0144cu pokona\u0107 inne. Ten cywilizacyjny genocyd<\/em> obowi\u0105zuje jako regu\u0142a na ca\u0142ym naszym pi\u0119knym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

Chc\u0105 czy nie chc\u0105, inne ni\u017c europejskie terytoria i wsp\u00f3lnoty, przyjmuj\u0105 nasze twory instytucjonalne \u2013 parlamenty, rz\u0105dy, uniwersytety, banki itp. Czasem wygl\u0105da to karykaturalnie, ale bez tego na\u015bladowania wynalazk\u00f3w cywilizacji \u0142aci\u0144skiej nie da si\u0119 \u017cy\u0107. W bli\u017cszej i w dalszej perspektywie. W dalszej perspektywie cywilizacje, takie jak chi\u0144ska, tura\u0144ska \u2013 kultura Wielkiego Stepu (Rosja), Indie czy nawet Niemcy b\u0119d\u0105 musieli przyj\u0105\u0107 takie \u201e\u0142aci\u0144skie\u201d za\u0142o\u017cenia. Bowiem ta cywilizacja jest tw\u00f3rcza, bo podstaw\u0105 jej jest aksjologia wolno\u015bci. Grecy dali nam nauk\u0119 (filozofia), Rzymianie prawo, Semici religi\u0119 (chrze\u015bcija\u0144stwo), a Polacy \u2013 wolno\u015b\u0107, jako zasad\u0119 bytu obywatelskiego. Uzgodni\u0107, wynegocjowa\u0107, stosowa\u0107 (Carroll Quigley, The Evolution of Civilizations: An Introduction to Historical Analysis<\/em>, 1961).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Flaga polska i brytyjska na ruinach klasztoru Monte Cassino<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

R\u00f3\u017cnice \u2013 nieusuwalne i nienegocjowalne \u2013 mo\u017cna w najwi\u0119kszym skr\u00f3cie uj\u0105\u0107 w takiej oto triadzie prawnoustrojowych zasad: wszystko co nie jest zakazane \u2013 jest dozwolone (cywilizacja \u0142aci\u0144ska \u2013 prawo rzymskie i polskie); wszystko co jest zakazane jest zakazane, a wszystko co jest dozwolone jest dozwolone (cywilizacja bizantyjska); dozwolone jest to, co jest nakazane (cywilizacja tura\u0144ska). Wiek XX przyni\u00f3s\u0142 szczeg\u00f3lne modyfikacje post tura\u0144skie (Rosja Sowiecka \u2013 cywilizacja komunizmu, socjalizm narodowy niemiecki) i post bizantyjskie (w\u0142oski faszyzm \u2013 totalizacja pa\u0144stwa).<\/p>\n\n\n\n

Obecnie, jak utrzymuje wielu ekspert\u00f3w z dziedziny geopolityki, \u015bwiat jest na historycznym zakr\u0119cie: starego \u0142adu ju\u017c nie ma, a nowy si\u0119 jeszcze nie skrystalizowa\u0142. Kt\u00f3ra z form cywilizacyjnych zwyci\u0119\u017cy? Nadzieja (Hope) w tym, \u017ce zwyci\u0119\u017cy, to jest pokona, wyko\u0144czy wszystkie inne \u2013 cywilizacja \u0142aci\u0144ska, dog\u0142\u0119bnie schrystianizowana. Tragedia (Tragedy) za\u015b w tym, \u017ce prawdopodobnie nie ob\u0119dzie si\u0119 bez konfrontacji zbrojnej. Chiny komunistyczne, wielki zmodernizowany totalistyczny hegemon (1,5 mld ludno\u015bci, w tym 98 mln cz\u0142onk\u00f3w Chi\u0144skiej Partii Komunistycznej) w starciu z Tajwanem (20 mln ludno\u015bci). Ta wyspa to odblask cywilizacji \u0142aci\u0144skiej na Dalekim Wschodzie. Wydaje si\u0119, \u017ce czy to na drodze zbrojnej czy pokojowej, ta konfrontacja przyniesie koniec demokratycznej wsp\u00f3lnocie wyspiarzy.<\/p>\n\n\n\n

Ale, ale! Tak nie musi by\u0107 i to nie dlatego, \u017ce Amerykanie zechc\u0105 \u201eumiera\u0107 za Tajwan\u201d. Francuzi w 1939 roku nie chcieli \u201eumiera\u0107 za Gda\u0144sk\u201d, wi\u0119c rok p\u00f3\u017aniej umierali za Pary\u017c.<\/p>\n\n\n\n

Polska. \u015aredniej wielko\u015bci pa\u0144stwo w \u015brodku konglomeratu narod\u00f3w Europy, ma z jednej strony sojusznicze dzisiaj Niemcy, a z drugiej, przez w\u0105t\u0142\u0105 barier\u0119 \u201eUBL\u201d (Ukraina, Bia\u0142oru\u015b, Litwa) graniczy z notorycznie wrog\u0105 Rosj\u0105, a nawet wprost z rosyjskim rejonem kr\u00f3lewieckim. Dobrze by\u0142oby wiedzie\u0107, co si\u0119 za tym kryje. Ale to zostawmy naszym dyplomatom i s\u0142u\u017cbom.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Teodor Axentowicz. Dziewczyna z modlitewnikiem<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Rzecz w tym, \u017ce na naszym narodowym terytorium w\u015br\u00f3d naszego obywatelskiego zwi\u0105zku podzia\u0142y cywilizacyjne poniek\u0105d odtwarzaj\u0105 model \u015bwiatowej mozaiki. Z niewielkimi wyj\u0105tkami. Raczej nie mamy licz\u0105cych si\u0119 reprezentant\u00f3w cywilizacji chi\u0144skiej lub japo\u0144skiej, mamy tylko symboliczn\u0105 resztk\u0119 niegdy\u015b licznej reprezentacji cywilizacji \u017cydowskiej, a tak\u017ce bizantyjskiej (Niemcy) i tura\u0144skiej (Rosjanie), albo islamskiej (Tatarzy). Ale to w\u015br\u00f3d samych \u201eprawdziwych Polak\u00f3w\u201d mamy reprezentant\u00f3w r\u00f3\u017cnych cywilizacyjnych porz\u0105dk\u00f3w. Ale nie tylko st\u0105d bior\u0105 si\u0119 teraz twarde podzia\u0142y mimo wzywania do \u201ejedno\u015bci narodowej\u201d (by\u0142 taki \u201efront\u201d swego czasu). Czy jest to podzia\u0142 (na dwie \u201enier\u00f3wne po\u0142owy\u201d) pomi\u0119dzy cywilizacyjnymi dziedzicami komunistycznej formacji i ca\u0142ej reszty \u2013 uchodz\u0105cej, wobec tego za \u201eprawic\u0119\u201d?<\/p>\n\n\n\n

Pi\u0119knie nasz k\u0142opot narodowy ilustruje wcale nie nowa, ale aktualna anegdotka z 1921 roku. Oto jest \u015bwi\u0119to 3 maja w Nowogr\u00f3dku (albo w Wo\u0142kowysku, gdzie\u015b tom w naszych stronach<\/em>). Przemawia starosta na wiecu do licznie zgromadzonej publiczno\u015bci: I ot nasza otczizna rozdzielena by\u0142a trzema zaborcami na trzy nier\u00f3wne po\u0142owy \u2013 jedna wzieli Afstryjcy, druga Niemcy, a trzecia my.<\/em> Moraln\u0105 wielko\u015b\u0107 tamtej Rzeczpospolitej symbolizuj\u0105 dwa cmentarze: ten w lesie katy\u0144skim i ten drugi na g\u00f3rze Monte Cassino. Dwa \u015bwiadectwa zwyci\u0119stwa cywilizacji \u0142aci\u0144skiej z ducha chrze\u015bcija\u0144skiej, a le\u017c\u0105 tam szcz\u0105tki wyznawc\u00f3w r\u00f3\u017cnych religii, r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci i stan\u00f3w i warstw spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n

1939-1989 to 50 lat. Epoka!<\/p>\n\n\n\n

W tym czasie najr\u00f3\u017cniejsze wp\u0142ywy, idee i konieczno\u015bci, przymusowe i dobrowolne zginanie karku, na\u015bladowanie podsuwanych i wymuszanych wzor\u00f3w my\u015blenia i zachowa\u0144 \u2013 zostawi\u0142o jaki\u015b \u015blad. Zaprogramowana przez nowych okupant\u00f3w i zaborc\u00f3w oraz demoralizacja niejako spontaniczna, bo wynikaj\u0105ca z wojny i n\u0119dzy \u2013 obj\u0119\u0142a znaczne cz\u0119\u015bci polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Polskie Pa\u0144stwo Podziemne musia\u0142o walczy\u0107 i z okupantami i z bandyterk\u0105, pospolitym z\u0142odziejstwem i prostytucj\u0105 (fizyczn\u0105 i duchow\u0105). Komunistyczna agentura osadzona przez Moskw\u0119 przej\u0119\u0142a pod swoj\u0105 opiek\u0119 tzw. element. Bo te\u017c innych kadr zbyt wiele nie mia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Partyzanckie oddzia\u0142y Armii Ludowej i boj\u00f3wki Gwardii Ludowej n\u0119ka\u0142y dwory ziemia\u0144skie, rabowa\u0142y co zamo\u017cniejszych mieszka\u0144c\u00f3w wsi i miasteczek i zwalcza\u0142y polsk\u0105 konspiracj\u0119 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105. W ich r\u0119ce trafi\u0142a po wojnie w\u0142adza i \u201erz\u0105d dusz\u201d, styl \u017cycia, s\u0142ownictwo i profesorskie katedry. W kategoriach socjologicznych mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107, \u017ce nowy ustr\u00f3j znalaz\u0142 swoj\u0105 baz\u0119 spo\u0142eczn\u0105 nie tyle w proletariacie \u2013 warstwie robotniczej, co w lumpenproletariacie. To jednak dwie radykalnie odmienne formacje kulturowe. R\u00f3\u017cne aksjologie.<\/p>\n\n\n\n

Komuni\u015bci zdawali sobie spraw\u0119 z w\u0142asnej s\u0142abo\u015bci i dlatego terror na wszystkich poziomach \u017cycia spo\u0142ecznego by\u0142 niezb\u0119dnym czynnikiem dla sprawowania w\u0142adzy i pozyskiwania \u201e\u017cyciowych\u201d profit\u00f3w i symbolicznych honor\u00f3w (stanowiska, ordery, tytu\u0142y). Celem by\u0142o wyhodowanie w\u0142asnej elity. W ka\u017cdej dziedzinie \u017cycia. Elity dawnej Rzeczpospolitej mia\u0142y swoje miejsce \u2013 w grobie.<\/p>\n\n\n\n

Mia\u0142a powsta\u0107 \u201enowa kultura\u201d (by\u0142 nawet tygodnik o takiej nazwie), oczywi\u015bcie kultura \u201eproletariacka\u201d. Ale kto i z czego t\u0119 kultur\u0119 mia\u0142 tworzy\u0107? Zlecono wi\u0119c badania socjologiczne. I oto profesor J\u00f3zef Cha\u0142asi\u0144ski w 1953 roku ko\u0144cz\u0105c swoje prace m\u00f3g\u0142 stwierdzi\u0107, \u017ce w Polsce mamy \u201edominuj\u0105cy trend drobnomieszcza\u0144ski o ch\u0142opskim rdzeniu kulturowym\u201d. Gn\u0119bienie wsi, poni\u017canie ch\u0142op\u00f3w \u2013 to by\u0142 spos\u00f3b na \u201educhow\u0105 przemian\u0119\u201d polskiego etosu. Bo wie\u015b to te\u017c religia, to tradycja, to praca \u201ena swoim\u201d. Bo po 1863 roku, powsta\u0144cy \u201edali krajowi 20 milion\u00f3w obywateli\u201d, bo rosyjski samodzier\u017cca musia\u0142 potwierdzi\u0107 edykty powsta\u0144czych Rz\u0105d\u00f3w Narodowych \u2013 polskiego, litewskiego i ruskiego (ukrai\u0144skiego). I tak ch\u0142opi otrzymali tak\u017ce w zaborze rosyjskim ziemi\u0119 na w\u0142asno\u015b\u0107. W Rosji nie otrzymali ziemi nigdy!<\/p>\n\n\n\n

W tym 1920 roku Polsk\u0119 obroni\u0142, odbudowywa\u0142 i budowa\u0142 polski w\u0142o\u015bcianin. Operacja wymiany \u201erdzenia kulturowego\u201d w polskiej kulturze nie powiod\u0142a si\u0119 do ko\u0144ca. Ten rdze\u0144 dawny wiejski, ch\u0142opski, ale i powsta\u0144czy i poniek\u0105d szlachecki w symbolicznych detalach przetrwa\u0142. Trend drobnomieszcza\u0144ski si\u0119 wzmocni\u0142. I to jest jedna po\u0142owa naszego spo\u0142ecze\u0144stwa, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce \u201esolidarno\u015bciowa\u201d. Jest i druga. Jej trend drobnomieszcza\u0144ski, ale rdze\u0144 kulturowy jest inny \u2013 lumpenproletariacki. Specyficzny j\u0119zyk wypowiedzi (nasycenie wulgaryzmami), zapowiadanie wr\u0119cz wyniszczenia kulturowej i politycznej konkurencji, jak na przyk\u0142ad wzywanie nie do jakiego\u015b \u201epokonania\u201d, lecz wprost do \u201ewymordowania czytelnik\u00f3w Gazety Polskiej\u201d, czy identyfikowanie si\u0119 po ha\u015ble ukrytym pod o\u015bmioma gwiazdkami \u2013 to jest ten styl.<\/p>\n\n\n\n

Koalicja szeroko poj\u0119ta, na kt\u00f3r\u0105 w \u017cyciu spo\u0142ecznym sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 najr\u00f3\u017cniejsze grupy i instytucje, jednoczy uczestnik\u00f3w cywilizacyjnej formacji radykalnie odmiennej od dziedzictwa cywilizacji \u0142aci\u0144skiej. Ten radykalizm zbli\u017ca si\u0119 ku tej \u201emetodzie \u017cycia zbiorowego\u201d, kt\u00f3r\u0105 \u015bw. Jan Pawe\u0142 II nazywa\u0142 cywilizacj\u0105 \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

Z tym nie mo\u017cemy si\u0119 pogodzi\u0107. Tutaj nie ma szans na negocjacje.<\/p>\n\n\n\n

Albo \u2013 albo!<\/p>\n\n\n\n

Bo to nie jest sprawa ambicji dw\u00f3ch starszych pan\u00f3w, Tuska i Kaczy\u0144skiego, jak chcia\u0142by to widzie\u0107 pan profesor Antoni Dudek. To jest sprawa \u017cycia i \u015bmierci.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tak za Quingleyem (Carroll Quigley, Tragedy and Hope. A History of The World in Our Time, 1966) mo\u017cna by tytu\u0142owa\u0107 kr\u00f3tkie rozwa\u017canie na marginesie wielkich \u201ezderze\u0144 cywilizacyjnych\u201d opisywanych dopiero co, to jest 30 lat temu lub troch\u0119 wcze\u015bniej, bo 100 lat temu (Feliks Koneczny). Jest wielo\u015b\u0107 cywilizacji. Profesor Bogdan G\u00f3ralczyk, wybitny sinolog uwa\u017ca, \u017ce Chiny,… Czytaj dalej Tragedia i nadzieja<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":6875,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[416],"tags":[],"class_list":["post-6874","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-89","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6874","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6874"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6874\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6878,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6874\/revisions\/6878"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6875"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6874"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6874"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6874"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}