![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/P-1024x768.jpg\")
Nigdy nie planowa\u0142em kariery naukowej, ale los skierowa\u0142 mnie kilka lat temu w samo serce polskiego systemu nauki, czyli do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy\u017cszego, gdzie pe\u0142ni\u0142em funkcj\u0119 doradcy, a nast\u0119pnie Szefa Gabinetu Politycznego Ministra Wojciecha Murdzka, potem wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c z nim dalej, kiedy zosta\u0142 Sekretarzem Stanu w Ministerstwie Nauki i Edukacji. Obserwuj\u0105c od \u015brodka mechanizmy polityki pa\u0144stwa wobec szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych i innych podmiot\u00f3w naukowych zrozumia\u0142em, na czym polegaj\u0105 niuanse i subtelno\u015bci zarz\u0105dzania tym sektorem, jakie s\u0105 jego mocne i s\u0142abe strony oraz na czym w istocie polega systemowe niedomaganie polskiej nauki.<\/p>\n\n\n\n
Funkcjonuj\u0105c przez kilka lat w\u015br\u00f3d rektor\u00f3w, manager\u00f3w nauki i badaczy zwi\u0105za\u0142em si\u0119 z tym \u015brodowiskiem i jego problemami, dlatego dowiedziawszy si\u0119 o organizowanym prote\u015bcie \u201e3% dla nauki\u201d bez chwili zastanowienia postanowi\u0142em, \u017ce powinienem pojawi\u0107 si\u0119 na tej manifestacji.<\/p>\n\n\n\n Osobi\u015bcie wydaje mi si\u0119, \u017ce by\u0142 to chyba pierwszy tego rodzaju uliczny protest \u015brodowisk akademickich w III RP. Trudno powiedzie\u0107, dlaczego, ale wcze\u015bniej nikt nie pokusi\u0142 si\u0119 o zorganizowanie tego rodzaju formy zamanifestowania potrzeb i oczekiwa\u0144 polskich naukowc\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce z przyczyn mentalnych (profesorom nie wypada krzycze\u0107 na ulicy), by\u0107 mo\u017ce z powod\u00f3w organizacyjnych (uwi\u0105d zwi\u0105zk\u00f3w i organizacji bran\u017cowych), a by\u0107 mo\u017ce po prostu dlatego, \u017ce nadzieja naukowc\u00f3w umiera ostatnia. Niemniej jednak nieformalna grupka ambitnych m\u0142odych profesor\u00f3w, doktor\u00f3w i doktorant\u00f3w z r\u00f3\u017cnych uczelni w Polsce, wykorzystuj\u0105c si\u0142\u0119 social medi\u00f3w<\/em> i Internetu zdo\u0142a\u0142a zach\u0119ci\u0107 kilka tysi\u0119cy ludzi (szacuj\u0119 ok 3-4 tys.) do pojawienia si\u0119 27 maja 2026 pod Sejmem z transparentami, gwizdkami, tr\u0105bkami stadionowymi, cz\u0119sto w bia\u0142ych kitlach, w kt\u00f3rych przyszli prosto ze swoich laboratori\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Obesz\u0142o si\u0119 bez rac, palonych opon i przepychanek z policj\u0105 (a mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce chemicy mogliby urz\u0105dzi\u0107 spore fajerwerki), ale wiele postulat\u00f3w zosta\u0142o bardzo g\u0142o\u015bno wykrzyczanych, a beznadziejna polityka obecnego rz\u0105du s\u0142usznie wybuczana i wygwizdana. Co ciekawe, pomimo, \u017ce by\u0142 to dzie\u0144 sejmowy, nie zauwa\u017cy\u0142em twarzy znanych polityk\u00f3w opr\u00f3cz Adriana Zandberga. Przybyli tak\u017ce przedstawiciele ministerstwa: Sekretarz Stanu Marek Gzik i \u201eSekretarzyni\u201d Stanu (pisownia autentyczna ze strony MNiSW) Karolina Zio\u0142o-Pu\u017cuk. Z uznaniem trzeba przyzna\u0107, \u017ce odwa\u017cnie stawili czo\u0142a nieprzychylnemu sobie t\u0142umowi, chocia\u017c nie mieli nic szczeg\u00f3lnego do powiedzenia, opr\u00f3cz tego, \u017ce \u201eoni te\u017c przechodzili przez akademickie trudy\u201d i \u201ew zasadzie to si\u0119 zgadzaj\u0105 z has\u0142em przewodnim manifestacji\u201d.<\/p>\n\n\n\n Wa\u015bnie, has\u0142o przewodnie. Faktycznie trudno si\u0119 z nim nie zgodzi\u0107. W istocie rzeczy jest szczytne i pi\u0119kne: \u201e3% PKB na nauk\u0119 \u2013 100% dla Polski!\u201d. Zreszt\u0105 jakiekolwiek zwi\u0119kszenie nak\u0142ad\u00f3w na nauk\u0119 w Polsce \u2013 nawet o 0,3% w pierwszym roku naprawy sytuacji, jak proponuje Prawo i Sprawiedliwo\u015b\u0107 w z\u0142o\u017conym w Sejmie projekcie ustawy \u2013 jest pilnie konieczne i nie podlega \u017cadnej dyskusji. W opinii organizator\u00f3w wyra\u017conej w petycji, kt\u00f3ra towarzyszy\u0142a protestowi, a tak\u017ce w opinii wielu uczestnik\u00f3w manifestacji, obecnie w Polsce na badania i rozw\u00f3j \u0142\u0105czne wydatki sektora prywatnego i pa\u0144stwa si\u0119gaj\u0105 1,41% PKB, podczas gdy \u015brednia unijna to 2,24%, a w pi\u0119ciu wiod\u0105cych krajach na \u015bwiecie nawet 3,5%. W zwi\u0105zku z tym w petycji znalaz\u0142o si\u0119 kluczowe \u017c\u0105danie: \u201eDomagamy si\u0119 od rz\u0105du zdecydowanych dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re zwi\u0119ksz\u0105 nak\u0142ady na nauk\u0119 do 3% PKB do 2030 roku przez bezpo\u015brednie wydatki bud\u017cetowe i systemowe zach\u0119canie biznesu do dalszych inwestycji w badania i rozw\u00f3j\u201d.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce z tego p\u0142yn\u0105\u0107 prosty wniosek, \u017ce istotna poprawa funkcjonowania polskiej nauki i sektora B+R zdaniem wielu uczestnik\u00f3w tej dyskusji wymaga podwojenia wydatk\u00f3w w ca\u0142ym sektorze. Jest to jednak\u017ce uproszczenie. Tutaj niestety zaczynaj\u0105 si\u0119 metodologiczne bardzo kr\u0119te schody, poniewa\u017c odczytywanie zapis\u00f3w bud\u017cetowych i statystyk wymaga szczeg\u00f3lnych umiej\u0119tno\u015bci i znajomo\u015bci czego\u015b w rodzaju matematyki nieeuklidesowej. W tych obszarach bowiem nic nie chce by\u0107 proste z powodu braku wsp\u00f3lnych mianownik\u00f3w i definicji.<\/p>\n\n\n\n Warto na przyk\u0142ad zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w dziale 730 polskiego bud\u017cetu pa\u0144stwa na 2026 rok \u201eszkolnictwo wy\u017csze i nauka\u201d widnieje kwota 41,24 miliarda z\u0142, co faktycznie stanowi tylko ok 1% prognozowanego PKB. Pojawia si\u0119 zatem od razu pytanie, co z pozosta\u0142ym 0,41%. Dla wyja\u015bnienia tego problemu skorzystam ze znakomitej analizy dra Andrzeja Dybczy\u0144skiego, by\u0142ego prezesa Sieci Badawczej \u0141ukasiewicz, kt\u00f3r\u0105 sformu\u0142owa\u0142 w artykule \u201eMit trzech procent na nauk\u0119\u201d (Rzeczpospolita, 28.05.2026). Jego spostrze\u017cenia i uwagi skupiaj\u0105 si\u0119 na do\u015b\u0107 przekonuj\u0105cej metodologicznie pr\u00f3bie dokonania por\u00f3wnania statystyk polskich i unijnych, kt\u00f3re, jak si\u0119 okazuje, wskazuj\u0105 na zupe\u0142nie inne dane, o dziwo wcale nie takie negatywne dla Polski, co jest zas\u0142ug\u0105 g\u0142\u00f3wnie poprzedniego prawicowego rz\u0105du.<\/p>\n\n\n\n Nota bene<\/em> podczas manifestacji wymieniali\u015bmy spostrze\u017cenia i wsp\u00f3lnie mieli\u015bmy nieodparte wra\u017cenie, \u017ce protest mia\u0142 charakter g\u0142\u00f3wnie socjalny (akademiki, sto\u0142\u00f3wki, p\u0142ace), co oczywi\u015bcie jest s\u0142uszne i wa\u017cne, jednak prawie nie dotyka\u0142 \u017cadnych zagadnie\u0144 systemowych, a liczby podawane przez organizator\u00f3w chyba wymagaj\u0105 weryfikacji.<\/p>\n\n\n\n Przechodz\u0105c jednak do rzeczy dr Dybczy\u0144ski zauwa\u017ca, \u017ce pos\u0142ugiwanie si\u0119 skr\u00f3tami my\u015blowymi w tej debacie grozi zasadniczym nieporozumieniem, poniewa\u017c nale\u017cy rozr\u00f3\u017cni\u0107: (1) \u0142\u0105czne wydatki pa\u0144stwa i sektora prywatnego na badania i rozw\u00f3j (B+R) od (2) nak\u0142ad\u00f3w tylko rz\u0105dowych na B+R oraz (3) wydatk\u00f3w rz\u0105dowych na nauk\u0119 jako tak\u0105 (uniwersytety, instytuty badawcze, granty itp.). W \u015bwietle takiego rozr\u00f3\u017cnienia nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce w Polsce mamy do czynienia z wzgl\u0119dnie nie najgorszym poziomem finansowania obu cz\u0119\u015bci systemu (B+R i nauki). Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce owe mityczne 3% PKB wydatk\u00f3w kraj\u00f3w \u015bwiatowej czo\u0142\u00f3wki dotyczy tylko dzia\u0142alno\u015bci B+R i to \u0142\u0105cznie ze \u015brodk\u00f3w prywatnych i bud\u017cetowych. I jest to efekt wsp\u00f3\u0142pracy wielkich korporacji z wiod\u0105cymi podmiotami badawczymi, w ramach kt\u00f3rej na badania i innowacje przeznaczane s\u0105 miliardy dolar\u00f3w lub euro.<\/p>\n\n\n\n A ile tak naprawd\u0119 przeznaczaj\u0105 same rz\u0105dy kraj\u00f3w UE na B+R? Okazuje si\u0119, \u017ce wed\u0142ug wska\u017anika Eurostatu GBARD unijna \u015brednia alokacji bud\u017cetowych na ten cel to tylko 0,71% PKB. W Polsce wska\u017anik ten wynosi 0,49% PKB i znajduje si\u0119 mniej wi\u0119cej w po\u0142owie stawki ujmuj\u0105cej pa\u0144stwa UE. Owe 1,41%, o kt\u00f3rym pisz\u0105 organizatorzy protestu w petycji, to kategoria statystyczna polskiego GUS, kt\u00f3ra obejmuje \u0142\u0105cznie wydatki prywatne (0,92% PKB) i rz\u0105dowe (pozosta\u0142e 0,49% PKB) na B+R. Najwi\u0119cej wydaje tutaj rz\u0105d niemiecki \u2013 1,04%, a rz\u0105d polski, jak ju\u017c zauwa\u017cyli\u015bmy, wcale nie najmniej w Europie.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie \u0142atwo policzy\u0107, jak\u0105 si\u0142\u0119 nabywcz\u0105 ma na przyk\u0142ad 1% PKB Niemiec w stosunku do 1% PKB Polski. To s\u0105 niestety warto\u015bci drastycznie r\u00f3\u017cne i st\u0105d g\u0142\u00f3wnie wynika permanentny problem niedofinansowania polskiego sektora nauki i B+R. Nie tyle z relatywnego (procentowego) zbyt niskiego poziomu finansowania, ale g\u0142\u00f3wnie z ci\u0105gle jeszcze mizernej warto\u015bci naszej gospodarki wyra\u017canej w PKB. Ceny sprz\u0119tu, utrzymania infrastruktury, odczynnik\u00f3w i wielu innych istotnych element\u00f3w niezb\u0119dnych do uprawiania nauki, s\u0105 prawie jednakowe w ca\u0142ej Europie, a si\u0142a nabywcza z\u0142ot\u00f3wki niestety kilka razy ni\u017csza od euro.<\/p>\n\n\n\n Tez\u0119 t\u0119 potwierdzaj\u0105 kolejne fakty. Ot\u00f3\u017c ponownie si\u0119gaj\u0105c do Eurostatu, w dziale COFOG \u201eGeneral government expenditure by function\u201d, znajdujemy dane dotycz\u0105ce poziomu rz\u0105dowych wydatk\u00f3w na system nauki (uniwersytety, instytuty badawcze itd.), czyli ten nasz wspomniany ju\u017c dzia\u0142 bud\u017cetu pa\u0144stwa nr 730, w kt\u00f3rym znajduje si\u0119 na 2026 ponad 41 mld z\u0142, co stanowi oko\u0142o 1% polskiego PKB. Okazuje si\u0119, \u017ce \u015brednia unijna tych wydatk\u00f3w to uwaga: tylko 0,8% PKB! Najwi\u0119cej na W\u0119grzech (2,1%) i w Finlandii (1,7%). Jeste\u015bmy zatem w tej dziedzinie powy\u017cej \u015bredniej unijnej!<\/p>\n\n\n\n Troch\u0119 trudno w to uwierzy\u0107, ale tak w\u0142a\u015bnie jest. A jednak brakuje pieni\u0119dzy na podstawowe koszty i przyzwoite wynagrodzenia dla najzdolniejszych m\u0142odych naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy zamiast ucieczki za granic\u0119 lub do korporacji mogliby tworzy\u0107 now\u0105 jako\u015b\u0107 polskich uczelni i instytut\u00f3w badawczych. Gdzie zatem le\u017cy istota problemu? Dlaczego Maria Sk\u0142odowska-Curie dzisiaj te\u017c by wyjecha\u0142a?<\/p>\n\n\n\n Poniewa\u017c nawet pobie\u017cna odpowied\u017a na te pytania poch\u0142on\u0119\u0142aby ca\u0142\u0105 obj\u0119to\u015b\u0107 tego numeru PJC ogranicz\u0119 si\u0119 do przedstawienia kilku fakt\u00f3w sk\u0142aniaj\u0105cych uwa\u017cnego Czytelnika do samodzielnej refleksji w tej sprawie. Wed\u0142ug danych GUS\/POLON w Polsce jest obecnie ok. 352-401 uczelni wy\u017cszych. W Hiszpanii 89, we Francji 156, we W\u0142oszech 210, w Wielkiej Brytanii 246, w Niemczech 399. Czy naprawd\u0119 potrzebujemy a\u017c 400 uczelni? Dalej, w \u015bwiatowym rankingu Top 1000 uczelni (dane z ARWU 2025, tzw. \u201eranking szanghajski\u201d) Polska ma\u2026 7 uczelni. Natomiast w Top 500 ju\u017c tylko jedn\u0105. W tym ostatnim zestawieniu Hiszpania ma 10, W\u0142ochy 18, Francja 22, Niemcy 39 itd.<\/p>\n\n\n\n Co gorsza, liczba polskich uczelni w tych rankingach corocznie spada. Bez komentarza. I ostatni obszar: granty ERC. S\u0105 to presti\u017cowe europejskie granty na najbardziej zaawansowane badania naukowe przyznawane tylko najlepszym zespo\u0142om badawczym (powszechnie uznawany wska\u017anik jako\u015bci nauki w Europie). Wed\u0142ug danych European Research Council w 2025 roku Polska otrzyma\u0142a 15 z og\u00f3lnej puli przyznanych 1474 grant\u00f3w ERC (czyli ok 1,02%). Dla por\u00f3wnania: Austria 49, Szwecja 55, Belgia 69, W\u0142ochy 105, Hiszpania 110, Holandia 133 i Niemcy 243.<\/p>\n\n\n\n Odpowied\u017a nasuwa si\u0119 samoistnie. Opr\u00f3cz ci\u0105gle jeszcze niedu\u017cej warto\u015bci naszego PKB podstawowym hamulcem rozwoju polskiej nauki jest archaiczny i niewydolny system, kt\u00f3ry nale\u017cy konsekwentnie reformowa\u0107 w kierunku racjonalizacji alokacji szczup\u0142ych zasob\u00f3w i mo\u017cliwie jak najlepszego wykorzystania najbardziej warto\u015bciowych element\u00f3w systemu. S\u0105 bowiem w Polsce wyspy doskona\u0142o\u015bci naukowej, kt\u00f3re koniecznie nale\u017cy rozwija\u0107, mamy naprawd\u0119 wielu \u015bwietnych uczonych, kilkana\u015bcie dobrych uczelni, tyle\u017c samo znakomitych instytut\u00f3w i wiele warto\u015bciowych inicjatyw badawczych. Mo\u017cna te\u017c tworzy\u0107 nowe podmioty i rozwi\u0105zania, kt\u00f3re naprawd\u0119 umi\u0119dzynarodowi\u0105 polsk\u0105 nauk\u0119 i wymusz\u0105 na ca\u0142ym systemie podnoszenie poziomu i wydajno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Wracaj\u0105c do petycji organizator\u00f3w majowego protestu \u015brodowisk akademickich chcia\u0142bym wydoby\u0107 stamt\u0105d jedno kluczowe zdanie: \u201eRozw\u00f3j nauki nie powinien by\u0107 traktowany jako dobro luksusowe \u2013 jest on warunkiem koniecznym stabilnego post\u0119pu cywilizacyjnego, spo\u0142ecznego i gospodarczego. Dzi\u0119ki nauce jeste\u015bmy w stanie budowa\u0107 silne pa\u0144stwo i odporne spo\u0142ecze\u0144stwo oraz czerpa\u0107 korzy\u015bci z rozwoju gospodarki opartej na wiedzy\u201d. Z tym zgadzam si\u0119 ju\u017c bez jakichkolwiek uwag i komentarzy.<\/p>\n\n\n\n Zesz\u0142oroczna nagroda Nobla z ekonomii, kt\u00f3r\u0105 otrzymali Joel Mokyr, Philippe Aghion oraz Peter Howitt zosta\u0142a przyznana za wyja\u015bnienia mechanizm\u00f3w nap\u0119dzaj\u0105cych trwa\u0142y wzrost gospodarczy na \u015bwiecie. Prace ww. ekonomist\u00f3w mi\u0119dzy innymi dotyczy\u0142y udowodnienia tezy, \u017ce kraje wysoko rozwini\u0119te ekonomicznie dosz\u0142y do swojego bogactwa i zaawansowania cywilizacyjnego w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki odpowiedniej kulturze nauki, wiedzy i instytucji. A zatem to porz\u0105dna nauka i dobrze wykorzystywana wiedza w odpowiednich warunkach tworz\u0105 bogactwo (nasze PKB), a nie odwrotnie. Tego si\u0119 trzymajmy i pami\u0119tajmy \u2013 jakie b\u0119d\u0119 polskie uniwersytety, taka b\u0119dzie nasza gospodarka i si\u0142a.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201eMaria Sk\u0142odowska-Curie dzisiaj te\u017c by wyjecha\u0142a!\u201d \u2013 tak brzmia\u0142o jedno z wielu hase\u0142 umieszczonych na transparentach przez uczestnik\u00f3w protestu \u015brodowisk akademickich, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 27 maja br. pod Sejmem RP. I chocia\u017c nasza podw\u00f3jna noblistka opu\u015bci\u0142a Kr\u00f3lestwo Polskie w 1891 roku, by podj\u0105\u0107 studia na paryskiej Sorbonie z braku mo\u017cliwo\u015bci studiowania w\u00f3wczas na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim… Czytaj dalej 3% dla nauki \u2013 100% dla Polski!<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":166,"featured_media":6850,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[416],"tags":[],"class_list":["post-6849","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-89","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6849","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/166"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6849"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6849\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6856,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6849\/revisions\/6856"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6849"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6849"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6849"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/P1-1024x768.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/P2-1024x768.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/K.Sobiech_Maja-na-Lotnisku-Chopina-w-Warszawie_fot-1-1024x683.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n