{"id":6846,"date":"2026-06-16T08:42:09","date_gmt":"2026-06-16T06:42:09","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6846"},"modified":"2026-06-16T08:42:09","modified_gmt":"2026-06-16T06:42:09","slug":"prymas-tysiaclecia-postac-ciagle-jeszcze-nie-odkryta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6846","title":{"rendered":"Prymas Tysi\u0105clecia, posta\u0107 ci\u0105gle (jeszcze) nie odkryta"},"content":{"rendered":"\n

\u201eOddzia\u0142ywanie kulturalne na inteligencj\u0119 jest bodaj najgro\u017aniejsz\u0105 metod\u0105 podboju \u015bwiata; zdobywaj\u0105c umys\u0142y przoduj\u0105ce \u015bwiatu, wywieraj\u0105ce na\u0144 wp\u0142yw przez sw\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 literack\u0105, bolszewizm powoli, stopniowo i niedostrzegalnie kszta\u0142tuje umys\u0142y obywateli.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa te napisa\u0142 ks. dr Stefan Wyszy\u0144ski w eseju \u201eKultura bolszewicka a inteligencja polska\u201d opublikowanym w roku 1934 roku. W tek\u015bcie tym m\u0142ody spo\u0142ecznik, zatroskany o przysz\u0142o\u015b\u0107 kraju ostrzega przed nadchodz\u0105cym niebezpiecze\u0144stwem, przed czym\u015b co du\u017co p\u00f3\u017aniej w zachodniej Europie przybra\u0142o form\u0119 marszu przez instytucje, nowego sposobu rewolucjonizowania spo\u0142ecze\u0144stw.<\/p>\n\n\n\n

W Polsce testowane by\u0142o to ju\u017c wtedy w latach trzydziestych. Czasopisma literackie przepe\u0142nione by\u0142y peanami na cze\u015b\u0107 kultury sowieckiej, polscy intelektuali\u015bci z zachwytem pisali o przemianie cz\u0142owieka, spo\u0142ecze\u0144stwa, ale i kultury w \u201esowieckim raju\u201d. Niewiele lat p\u00f3\u017aniej cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w mog\u0142a si\u0119 na w\u0142asnej sk\u00f3rze przekona\u0107, jak on wygl\u0105da a zafundowany nam po wojnie polski model tego ustroju by\u0142 dalsz\u0105 tego do\u015bwiadczenia konsekwencj\u0105, kt\u00f3rej do dzi\u015b dnia jako pa\u0144stwo i spo\u0142ecze\u0144stwo nie przezwyci\u0119\u017cyli\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n

Ustroje na poz\u00f3r r\u00f3\u017cne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Totalitaryzm bolszewicki by\u0142 jedn\u0105 z form zniewolenia cz\u0142owieka, kt\u00f3r\u0105 ksi\u0105dz Wyszy\u0144ski w swoim \u017cyciu napotka\u0142, ale co najwa\u017cniejsze, kt\u00f3rej do\u015bwiadczy\u0142. Bolszewizm przed wojn\u0105 napiera\u0142 propagandowo dzi\u0119ki sowieckim subwencjom, ale wykorzystywa\u0142 realne problemy spo\u0142eczne, kt\u00f3re w Polsce za\u0142atwione nie by\u0142y. I o tym Wyszy\u0144ski pisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce przywo\u0142am tu jego studium z 1937 roku \u201ePrzemiany moralno-religijne pod wp\u0142ywem bezrobocia\u201d. Dodam tylko, \u017ce naukowy opis jakiego si\u0119 w nim podj\u0105\u0142, robi przygn\u0119biaj\u0105ce wra\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n

Postulaty Wyszy\u0144skiego, te publikowane jak i te, wypowiadane w ramach duszpasterstwa, tak\u017ce zwi\u0105zkowego, bywa\u0142y przez tzw. czynniki opiniotw\u00f3rcze postrzegane opacznie, czyli jako bolszewicka w\u0142a\u015bnie propaganda. Na tym polega\u0142 paradoks kapitalistycznego spojrzenia na cz\u0142owieka: ka\u017cdy kto domaga\u0142 si\u0119 jego podmiotowo\u015bci, tak\u017ce w \u017cyciu gospodarczym, by\u0142 traktowany nieufnie. Po wojnie rzecz nie przedstawia\u0142a si\u0119 lepiej. Nowi rz\u0105dcy kraju, kt\u00f3rzy przyszli po roku 1945 tworzy\u0107 ustr\u00f3j nowy, ale w wielu kwestiach do tamtego podobny, bo na czele tego podobie\u0144stwa sta\u0142 stosunek do cz\u0142owieka zredukowanego do \u015brodka produkcji, narz\u0119dzia walki o post\u0119p i pok\u00f3j \u2013 jak g\u0142osi\u0142y slogany reklamowe. Jego los, dobrostan i rozw\u00f3j moralny, nie by\u0142 zupe\u0142nie wa\u017cny dla ideologii.<\/p>\n\n\n\n

Odpowied\u017a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W owej nowej Polsce Stolica Apostolska ksi\u0119dzu Wyszy\u0144skiemu wyznaczy\u0142a now\u0105 rol\u0119. Najpierw zostaje biskupem lubelskim a potem \u2013 po tajemniczej, do dzi\u015b niewyja\u015bnionej \u015bmierci Prymasa Hlonda \u2013 Prymasem Polski i w\u00f3wczas okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to przedwojenne do\u015bwiadczenie pracy z robotnikami, wojenne do\u015bwiadczenie ze zbrodniczym narodowym socjalizmem, po\u0142\u0105czone z silnie katolicko-spo\u0142ecznym spojrzeniem na \u015bwiat, sta\u0142o si\u0119 rzecz\u0105 niezmiernie wa\u017cn\u0105. Tak powsta\u0142 rys Prymasa jako obro\u0144cy godno\u015bci osoby ludzkiej przeciw ideologicznym na t\u0119 godno\u015b\u0107 zakusom. Kiedy ksi\u0105dz Prymas zarzuca\u0142 w\u0142adzom nadmiern\u0105 eksploatacj\u0119 pracownik\u00f3w w sytuacji, w kt\u00f3rej g\u0142osi\u0142a ona, \u017ce to klasa pracownicza jest w Polsce t\u0105 rz\u0105dz\u0105c\u0105, z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w si\u0119 to nie podoba\u0142o. Podobnie jak sprzeciw w\u0142adz budzi\u0142a jego historiozofia \u2013 pokazanie Polakom, \u017ce s\u0105 spadkobiercami 1000-letniego narodu, kt\u00f3ry pocz\u0105tek swej w\u0119dr\u00f3wki przez histori\u0119 bierze z chrztu Mieszka I, a nie z Manifestu PKWN.<\/p>\n\n\n\n

Wreszcie nar\u00f3d dla Prymasa by\u0142 wsp\u00f3lnot\u0105, kt\u00f3ra ma w przysz\u0142o\u015bci rosn\u0105\u0107. Kiedy, b\u0119d\u0105c jeszcze uwi\u0119zionym, pracowa\u0142 nad tre\u015bci\u0105 \u015alub\u00f3w Jasnog\u00f3rskich, a tak\u017ce potem, kiedy konstruowa\u0142 program milenijny \u2013 w\u0142a\u015bnie to mia\u0142 na wzgl\u0119dzie. Z minionych 1000 lat chcia\u0142 wyci\u0105gn\u0105\u0107 wnioski spo\u0142eczne i w ten spos\u00f3b rozpocz\u0105\u0107 nowe milenium. Tego towarzysze z PZPR ani nie mogli, ani nie chcieli zrozumie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Prymas w kwestiach spo\u0142ecznych reprezentowa\u0142 my\u015bl suwerenistyczn\u0105, co by\u0142o absolutn\u0105 \u201ezbrodniomy\u015bl\u0105\u201d. Wed\u0142ug ich wizji to nie mog\u0142o dotrze\u0107 do uszu milion\u00f3w Polak\u00f3w. Z tym, \u017ce ka\u017cde ich przeciwdzia\u0142anie, zwi\u0119ksza\u0142o popularno\u015b\u0107 tego, co Prymas m\u00f3wi\u0142, a ich de facto<\/em> os\u0142abia\u0142o. Pewnym t\u0105pni\u0119ciem w tym marszu przez nar\u00f3d by\u0142a cz\u0119\u015bciowo skuteczna kampania w\u0142adz przeciwko listowi do biskup\u00f3w niemieckich z listopada 1965 roku, ale ta akcja okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 bardzo zamkni\u0119ta w czasie a dalekosi\u0119\u017cne skutki dokumentu s\u0105 niekwestionowalne. By\u0107 mo\u017ce do nich nale\u017cy, w jakiej\u015b mierze, zaliczy\u0107 wyb\u00f3r Jana Paw\u0142a II na stolic\u0119 Piotrow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Czy nadal jest aktualny?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gdy dzi\u015b czytamy teksty b\u0142. Stefana Kardyna\u0142a Wyszy\u0144skiego, ulegamy pewnemu mira\u017cowi: owszem pi\u0119kny, ale staro\u015bwiecki j\u0119zyk, poza tym odniesienie do rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ra ju\u017c min\u0119\u0142a. W tym drugim spostrze\u017ceniu tkwi wszak\u017ce niew\u0105tpliwa pu\u0142apka, bowiem czy przywo\u0142ywana przeze mnie powy\u017cej \u201egodno\u015b\u0107 osoby ludzkiej\u201d jest poj\u0119ciem zarezerwowanym do konkretnych minionych ustroj\u00f3w?! Ano w\u0142a\u015bnie rzecz w tym, \u017ce nie.<\/p>\n\n\n\n

Warto w tym miejscu przywo\u0142a\u0107 jeszcze jedno dzie\u0142o \u00f3wczesnego ksi\u0119dza, a nie biskupa czy kardyna\u0142a, Wyszy\u0144skiego. \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 i Sprawiedliwo\u015b\u0107 Spo\u0142eczna\u201d \u2013 du\u017ca ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra pisana by\u0142a w latach II wojny \u015bwiatowej w czasie, w kt\u00f3rym autor nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 pewny, czy do\u017cyje dnia nast\u0119pnego, kiedy nie mia\u0142 dost\u0119pu do bibliotek i \u017ar\u00f3de\u0142. Niekt\u00f3re rzeczy cytowa\u0142 w\u0142a\u015bciwie z pami\u0119ci. Pisa\u0142 rzecz, kt\u00f3ra by\u0142a manifestem tego, jak\u0105 Polsk\u0119 by w przysz\u0142o\u015bci widzia\u0142. Ostrzega\u0142 przed ideologiami, nie tylko komunizmem i nazizmem, ale i kapitalizmem, tym ostatnim, takim jakim go zna\u0142 z czas\u00f3w przedwojennych, ale tym bardziej ciekawe jest to, jak du\u017co tu profetyzmu. Warto przywo\u0142a\u0107 kilka zda\u0144 z publikacji, \u017ceby si\u0119 przekona\u0107, \u017ce na \u015bwiecie zmieniono wiele, \u017ceby nic nie zmieni\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

\u201eCz\u0142owiek, chc\u0105c utrzyma\u0107 si\u0119 na poziomie i nie da\u0107 si\u0119 po\u0142kn\u0105\u0107, musi zapomnie\u0107 o wszystkim: o Prawie Bo\u017cym, o obowi\u0105zkach sumienia. Cz\u0119sto tylko za t\u0119 cen\u0119 ratuje sw\u00f3j byt. To doprowadza do \u201etwardo\u015bci sumienia\u201d i \u017c\u0105dzy zwi\u0119kszenia zysk\u00f3w wszelkimi sposobami. B\u0119d\u0105c w takim po\u0142o\u017ceniu nikt nie jest nigdy pewien swego mienia i bytu, a ta powszechna niepewno\u015b\u0107 jeszcze pot\u0119guje gonitw\u0119 za zyskiem. (\u2026) Drugim niebezpiecze\u0144stwem jest anarchia rynku handlowego, kt\u00f3ra stwarza mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u0142atwych zysk\u00f3w. St\u0105d dzika spekulacja kierowana pospolit\u0105 chciwo\u015bci\u0105. \u0141atwo\u015b\u0107 zarobku poci\u0105ga przede wszystkim tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107 zysk, przy najmniejszym wk\u0142adzie pracy, przy pomocy spekulacji. (\u2026) Inne niebezpiecze\u0144stwo dla \u017cycia gospodarczego p\u0142ynie ze sp\u00f3\u0142ek anonimowych, pod kt\u00f3rych os\u0142on\u0105 dziej\u0105 si\u0119 najgorsze krzywdy i oszustwa polegaj\u0105ce na ci\u0105g\u0142ych sztucznych bankructwach i trwonieniu oszcz\u0119dno\u015bci powierzonych przez drobnych ciu\u0142aczy.\u201d<\/p>\n\n\n\n

W cytowanej ksi\u0105\u017cce jest w\u0142a\u015bciwie ca\u0142y program, nie na lata 40. ubieg\u0142ego wieku a na dzi\u015b. Trzeba tylko po niego si\u0119gn\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Appendix<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bciwie od czas\u00f3w tu\u017c powojennych Stefan Wyszy\u0144ski by\u0142 przez komunist\u00f3w notorycznie oskar\u017cany: o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z obcym wywiadem, Watykanem, Amerykanami, imperialistami i kapitalistami z zachodu \u2013 bli\u017cej niesprecyzowanymi, od czasu do czasu pojawia\u0142y si\u0119 zarzuty o sprzyjanie pogrobowcom hitlerowskim \u2013 te\u017c bli\u017cej niesprecyzowanym. Ale w latach bezpo\u015brednio po opublikowaniu listu do \u201eNiemieckich braci w Chrystusie\u201d propaganda ta przybra\u0142a formy niebezpiecznie du\u017ce. Komuni\u015bci nie chcieli tak ca\u0142kiem z otwart\u0105 przy\u0142bic\u0105 oskar\u017ca\u0107 go o oparty na narodowej i katolickiej bazie antybolszewizm, bo mog\u0142oby to jeszcze bardziej podnie\u015b\u0107 jego autorytet, wi\u0119c szukali ideologii zast\u0119pczych.<\/p>\n\n\n\n

Wtedy by\u0142o to kuriozalne, dzi\u015b, kiedy w niekt\u00f3rych skrajnie lewicowych, cz\u0119sto proniemieckich mediach stawiane s\u0105 zarzuty o jakie\u015b nazistowskie sympatie ksi\u0119dza Wyszy\u0144skiego, jest to publicystyka z kategorii arsena\u0142u satyryk\u00f3w. Ale jednak, je\u015bli ludzie nie wezm\u0105 si\u0119 za studium historii na powa\u017cnie, to mog\u0105 \u2013 jak jaki\u015b miesi\u0105c temu pos\u0142anka Klaudia Jachira w Kanale Zero z ca\u0142kowit\u0105, jak jej si\u0119 wydawa\u0142o, powag\u0105 \u2013 opowiada\u0107 brednie, \u017ce ksi\u0105dz Wyszy\u0144ski by\u0142 przed wojn\u0105 publicyst\u0105 neonazistowskiego pisma \u017bo\u0142nierz Niepokalanej, szybko si\u0119 poprawi\u0142a: Rycerza Niepokalanej.<\/p>\n\n\n\n

Dbajmy o dobr\u0105 znajomo\u015b\u0107 naszych dziej\u00f3w a o pisma b\u0142. Prymasa Tysi\u0105clecia tym bardziej, bo si\u0119 opar\u0142y duchowi czasu i ci\u0105gle czekaj\u0105 na odkrycie.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eOddzia\u0142ywanie kulturalne na inteligencj\u0119 jest bodaj najgro\u017aniejsz\u0105 metod\u0105 podboju \u015bwiata; zdobywaj\u0105c umys\u0142y przoduj\u0105ce \u015bwiatu, wywieraj\u0105ce na\u0144 wp\u0142yw przez sw\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 literack\u0105, bolszewizm powoli, stopniowo i niedostrzegalnie kszta\u0142tuje umys\u0142y obywateli.\u201d S\u0142owa te napisa\u0142 ks. dr Stefan Wyszy\u0144ski w eseju \u201eKultura bolszewicka a inteligencja polska\u201d opublikowanym w roku 1934 roku. W tek\u015bcie tym m\u0142ody spo\u0142ecznik, zatroskany o… Czytaj dalej Prymas Tysi\u0105clecia, posta\u0107 ci\u0105gle (jeszcze) nie odkryta<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":140,"featured_media":6847,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[416],"tags":[],"class_list":["post-6846","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-89","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6846","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/140"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6846"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6846\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6848,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6846\/revisions\/6848"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6847"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6846"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6846"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6846"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}