{"id":6751,"date":"2026-05-30T22:17:47","date_gmt":"2026-05-30T20:17:47","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6751"},"modified":"2026-05-30T22:17:47","modified_gmt":"2026-05-30T20:17:47","slug":"wokol-polskiego-kryzysu-strukturalnego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6751","title":{"rendered":"Wok\u00f3\u0142 polskiego kryzysu strukturalnego"},"content":{"rendered":"\n

W uj\u0119ciu Jana Paw\u0142a II to\u017csamo\u015b\u0107 jednostki wi\u0105\u017ce wymiar indywidualny (osobowy) z zakorzenieniem w historii (w\u0142asnej i narodu) oraz relacji transcendentnej z Bogiem. Zaznaczam nie \u201e\u0142\u0105czy\u201d, a raczej \u201ewi\u0105\u017ce\u201d, jest to bowiem relacja wi\u0105zania, a wi\u0119c uprawnienia i obowi\u0105zku. Nie bez przyczyny jedna z g\u0142\u00f3wnych prac naukowych tego polskiego \u015bwi\u0119tego naszych czas\u00f3w ma tytu\u0142 \u201ePami\u0119\u0107 i to\u017csamo\u015b\u0107\u201d. Nie ma to\u017csamo\u015bci spo\u0142ecznej bez wsp\u00f3lnej \u015bwiadomo\u015bci i bez utrwalonych w danym spo\u0142ecze\u0144stwie, narodzie i rodzinie warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W nawi\u0105zaniu do powy\u017cszej my\u015bli cz\u0119sto si\u0119 m\u00f3wi o kryzysie, zazwyczaj jednak nie o tzw. strukturalnym. W tym miejscu wyja\u015bniam, \u017ce jest on wielowarstwowy i wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cy z kryzysami, kt\u00f3re mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c rozpatrywa\u0107 rozdzielnie. Warto jednak te kryzysy uszeregowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Najpowa\u017cniejszym jest kryzys to\u017csamo\u015bci. Zaczn\u0119 od kwestii rodziny. To problem wi\u0119zi rodziny wielopokoleniowej, kt\u00f3ra zanika (babcia, dziadek \u2013 wnuk, wnuczka), a do tego dochodzi kryzys rodziny samej w sobie i relacje mi\u0119dzy jej podmiotami. I kolejna kwestia: zapomina si\u0119, \u017ce rodzina to nie tylko kontrakt. To przecie\u017c podmiot samodzielny, wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cy i pod ochron\u0105 pa\u0144stwa, bo sama sobie i pa\u0144stwu wyznacza cel. Ale i pa\u0144stwo kreuje cel rodzinie, dlatego j\u0105 ochrania, niezale\u017cnie od praw pochodnych jednostki. Prawa rodziny nie s\u0105 wt\u00f3rnym zestawem przywilej\u00f3w wynikaj\u0105cych z praw indywidualnych jednostki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rysunek Norwida<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Aby przezwyci\u0119\u017cy\u0107 ten kryzys nale\u017cy oczekiwa\u0107 co najmniej 15-30 lat, tak by relacje i ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiadomo\u015bci nie tylko kulturowej (narodowej, etosu wsp\u00f3lnej historii) zacz\u0119\u0142y utrwala\u0107 trzecie, najm\u0142odsze pokolenie.<\/p>\n\n\n\n

Niezwykle istotne i wielowymiarowe s\u0105 skutki planowego przerwania procesu budowy ci\u0105g\u0142o\u015bci to\u017csamo\u015bci mi\u0119dzypokoleniowej. Ne nale\u017cy wini\u0107 tu tylko rodzic\u00f3w czy pora\u017cki misji spo\u0142ecznej edukacji. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za negatywne zmiany spoczywa w o wiele wi\u0119kszym stopniu na narracji publicznej, zw\u0142aszcza na modnych obecnie, powszechnie dost\u0119pnych, mediach. Towarzyszy temu ideologia zaprzeczania tradycji, fa\u0142szywa konotacja post\u0119pu kojarzona z bezrefleksyjnym konsumpcjonizmem lub relatywizacj\u0105 warto\u015bci, prowadz\u0105ca do nihilizmu \u015bwiatopogl\u0105dowego czy wr\u0119cz negacji warto\u015bci kulturowych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rysunek Norwida \u201eVerbum Nobile\u201d<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Drugi w szeregu to kryzys demograficzny. Powi\u0105zany jest z pierwszym, ale tu traktuj\u0119 go samodzielne. Dane statystyczne i alarmuj\u0105ce prognozy demograficzne wskazuj\u0105 na spadek ludno\u015bci Polski w ostatnich 35 latach. W ci\u0105gu najbli\u017cszych 35 lat, przy obecnym indeksie dzietno\u015bci w Polsce, ludno\u015b\u0107 kraju zmniejszy si\u0119 o ok. 6,6 mln os\u00f3b. S\u0105 to liczby wi\u0119ksze ni\u017c wielko\u015b\u0107 polskiej straty ludno\u015bci w czasie II wojny \u015bwiatowej!<\/p>\n\n\n\n

Przypomnijmy, \u017ce w latach 1938-39 zamieszkiwa\u0142o \u00f3wczesna Polsk\u0119 nieco powy\u017cej 35 mln obywateli. W ci\u0105gu 7 lat, na skutek eksterminacji wojennej i zmian terytorialnych liczba polskich obywateli zmala\u0142a o blisko 11 milion\u00f3w ludzi. Dopiero po 20 latach \u2013 lat biedy, odbudowy i wyrzecze\u0144 \u2013 to jest w po\u0142owie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku, na obszarze wsp\u00f3\u0142czesnej Polski nast\u0105pi\u0142o wyr\u00f3wnanie demograficzne. Dopiero w\u00f3wczas polskie rodziny przezwyci\u0119\u017cy\u0142y skutki II wojny \u015bwiatowej dotycz\u0105ce potencja\u0142u ludno\u015bciowego. Nieco ponad 15 lat p\u00f3\u017aniej nast\u0105pi\u0142a stagnacja, a od 1988 trwa w Polsce pog\u0142\u0119biaj\u0105cy si\u0119 kryzys demograficzny. Zjawisko i przyczyny s\u0105 wielowarstwowe.<\/p>\n\n\n\n

Podkre\u015bl\u0119 w tym miejscu tylko jeden z wielu aspekt\u00f3w. Wszyscy chc\u0105 studiowa\u0107, upatruj\u0105c w sformalizowanych studiach inwestycji w przysz\u0142o\u015b\u0107. Nieliczni w czasie studi\u00f3w chc\u0105 mie\u0107 dzieci, w dzieciach nie upatruj\u0105 bowiem inwestycji w przysz\u0142o\u015b\u0107. Dla wielu m\u0142odych kobiet dziecko kojarzy si\u0119 raczej z \u201eobci\u0105\u017ceniem\u201d, a nie z zasadniczym elementem trwa\u0142o\u015bci podstawowej kom\u00f3rki spo\u0142ecznej, jak\u0105 jest rodzina. Zmiana nastawienia do ojcostwa ma r\u00f3wnie\u017c istotne znaczenie. Zjawisko to wyst\u0119puj\u0119 nie tylko w Polsce. Rzek\u0142bym raczej, \u017ce dotyczy Europy, a nawet szerzej \u2013 mo\u017cna tu m\u00f3wi\u0107 o ca\u0142ej cywilizacji zachodniej. Dotacje finansowe pa\u0144stwa z uwagi na zmiany mentalne i cywilizacyjne nie przynosz\u0105 zamierzonych skutk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Przezwyci\u0119\u017cenie tego wieloaspektowego kryzysu wymaga\u0142oby co najmniej 15-20 lat. To, \u017ce by\u0142by on kr\u00f3tszy ni\u017c okres przezwyci\u0119\u017cania kryzysu to\u017csamo\u015bci, oczywi\u015bcie nie napawa optymizmem. Obydwa bowiem s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane mentalnie i strukturalnie.<\/p>\n\n\n\n

W przestrzeni medialnej o wiele g\u0142o\u015bniej m\u00f3wi si\u0119 o polskim kryzysie ekonomicznym. Dotyka wielu warstw spo\u0142ecznych i mo\u017cna go rozpatrywa\u0107 z kilku punkt\u00f3w widzenia. Nie chodzi przecie\u017c w nim tylko o coraz dro\u017csze i wyczerpuj\u0105ce si\u0119 surowce, zw\u0142aszcza energetyczne. To r\u00f3wnie\u017c zapa\u015b\u0107 relacji mi\u0119dzy niedoinwestowan\u0105 nauk\u0105 a przemys\u0142em wytw\u00f3rczym. Innowacje technologiczne \u2013 jedna z istotnych podstaw rozwoju \u2013 s\u0105 zbyt powolnie wdra\u017canie do masowej, a nie tylko eksperymentalnej czy pr\u00f3bnej produkcji.<\/p>\n\n\n\n

Drug\u0105 zauwa\u017caln\u0105 wyra\u017anie tendencj\u0105 jest zad\u0142u\u017canie si\u0119 pa\u0144stwa. Proces ten trawi pa\u0144stwo jako ca\u0142o\u015b\u0107, zatem dotyczy nie tylko finans\u00f3w agendy rz\u0105dowej (bud\u017cetu pa\u0144stwa), lecz r\u00f3wnie\u017c samorz\u0105d\u00f3w. Kryzys finans\u00f3w samorz\u0105dowych, zw\u0142aszcza du\u017cych miast, trwa i pog\u0142\u0119bia si\u0119 od ponad 30 lat! Rolowanie d\u0142ug\u00f3w samorz\u0105dowych nie ma przysz\u0142o\u015bci. Intensywne przerzucanie d\u0142ugu na przysz\u0142e pokolenie zaprzecza inwestowaniu w przysz\u0142o\u015b\u0107. Konkluzja jest nazbyt oczywista: nale\u017cy rozpocz\u0105\u0107 zasadnicz\u0105 reform\u0119 systemow\u0105 w finansach publicznych oraz w strukturze tzw. masy podatkowej. Nale\u017cy zmieni\u0107 i u\u015bci\u015bli\u0107 gwarancje konstytucyjne. Zmiany spo\u0142ecznie b\u0119d\u0105 niepopularne. Era nieograniczonej konsumpcji powoli si\u0119 ko\u0144czy.<\/p>\n\n\n\n

Nikt na przyk\u0142ad nie chce spo\u0142ecze\u0144stwu wyja\u015bni\u0107, \u017ce s\u0142u\u017cba zdrowia, leczenie i obci\u0105\u017cenie spo\u0142ecze\u0144stwa wydatkami na ten cel ro\u015bnie i b\u0119dzie rosn\u0105\u0107. W mniej drastyczny spos\u00f3b dotyczy to wydatk\u00f3w inwestycyjnych w badania podstawowe i laboratoria, b\u0119d\u0105ce podstaw\u0105 do poszukiwa\u0144 nowych technologii.<\/p>\n\n\n\n

Kolejny aspekt: jeste\u015bmy w przededniu braku wody zdatnej do picia na znacznych obszarach Polski i nie dotyczy to tylko wody na potrzeby rolnictwa. Dodam, \u017ce ochrona \u015brodowiska naturalnego lub jego renowacja r\u00f3wnie\u017c wymaga coraz wi\u0119kszych nak\u0142ad\u00f3w o znacznie wyd\u0142u\u017conym okresie zwrotu.<\/p>\n\n\n\n

Paradoksalnie, cho\u0107 kryzys ekonomiczny coraz bardziej jest u\u015bwiadamiany, mo\u017cna go przezwyci\u0119\u017cy\u0107 w o wiele kr\u00f3tszym czasie ni\u017c wcze\u015bniej wspomniane. Kryzys wzrostu PKB mo\u017cna przezwyci\u0119\u017cy\u0107 w ci\u0105gu 5-7 lat. Inne elementy kryzysu gospodarczego, przy umiej\u0119tnym niwelowaniu zapa\u015bci gospodarczej, mo\u017cna przezwyci\u0119\u017cy\u0107 w skali nawet jednego pokolenia.<\/p>\n\n\n\n

Jest oczywisto\u015bci\u0105, \u017ce kryzysy \u2013 to\u017csamo\u015bci, demograficzny i gospodarczy \u2013 obni\u017caj\u0105 zdolno\u015bci kreacji w\u0142asnej, samodzielnej polityki pa\u0144stwa, w skrajnym przypadku sprzyjaj\u0105 iluzji suwerenno\u015bci, swoistej suwerenno\u015bci papierowej, a raczej medialnej, gdzie flaga pa\u0144stwowa czy hymn s\u0142u\u017c\u0105 bardziej do wyra\u017cania emocji w czasie masowych imprez ni\u017c wzmacniania \u015bwiadomo\u015bci wsp\u00f3lnych warto\u015bci tych, kt\u00f3rzy hymn \u015bpiewaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wyr\u00f3\u017cnione tu kryzysy to nie tylko zjawisko polskie. S\u0142abn\u0105ca to\u017csamo\u015b\u0107, zw\u0142aszcza kulturowa i historyczna, konsumpcjonizm po\u0142\u0105czony z egotyzmem oraz relatywizm w postrzeganiu warto\u015bci, maj\u0105 charakter globalny, a w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny dotykaj\u0105 tzw. cywilizacji Zachodu.<\/p>\n\n\n\n

Gdy pisz\u0119 ten artyku\u0142, mija rocznica \u015bmierci Cypriana Kamila Norwida. Zmar\u0142 23 maja w 1883 roku w paryskim przytu\u0142ku, w biedzie i zapomnieniu. Zako\u0144cz\u0119 jego s\u0142owami: \u201eNar\u00f3d, kt\u00f3ry si\u0119 oburza, ma prawo do nadziei, ale biada temu, kt\u00f3ry gnije w milczeniu<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W uj\u0119ciu Jana Paw\u0142a II to\u017csamo\u015b\u0107 jednostki wi\u0105\u017ce wymiar indywidualny (osobowy) z zakorzenieniem w historii (w\u0142asnej i narodu) oraz relacji transcendentnej z Bogiem. Zaznaczam nie \u201e\u0142\u0105czy\u201d, a raczej \u201ewi\u0105\u017ce\u201d, jest to bowiem relacja wi\u0105zania, a wi\u0119c uprawnienia i obowi\u0105zku. Nie bez przyczyny jedna z g\u0142\u00f3wnych prac naukowych tego polskiego \u015bwi\u0119tego naszych czas\u00f3w ma tytu\u0142 \u201ePami\u0119\u0107… Czytaj dalej Wok\u00f3\u0142 polskiego kryzysu strukturalnego<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":6752,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[415],"tags":[],"class_list":["post-6751","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-88","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6751","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6751"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6751\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6755,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6751\/revisions\/6755"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6752"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}