{"id":6330,"date":"2026-04-01T20:42:35","date_gmt":"2026-04-01T18:42:35","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6330"},"modified":"2026-04-01T20:42:35","modified_gmt":"2026-04-01T18:42:35","slug":"antyludzkie-oblicze-postepu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6330","title":{"rendered":"Antyludzkie oblicze post\u0119pu"},"content":{"rendered":"\n

Prof. <\/strong>Andrzej Zybertowicz<\/strong> w rozmowie z Mart\u0105 Morawieck\u0105 20 marca 2026 roku<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marta Morawiecka: \u017byjemy w nieprawdopodobnym chaosie ideowym, ideologicznym. Wrzuceni na t\u0119 g\u0142\u0119bok\u0105 wod\u0119 m\u0142odzi ludzie rzadko kiedy odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do warto\u015bci wyniesionych z domu w toku tradycyjnego wychowania. Dodatkowo s\u0105 pozbawieni busoli zwi\u0105zanej z autorytetami oraz poddani pokusie r\u00f3\u017cnorakich udogodnie\u0144 i atrakcji. W efekcie wykorzystuj\u0105 swoj\u0105 wolno\u015b\u0107 niejako w nadmiarze i cz\u0119sto trac\u0105 cel i sens \u017cycia. Smutne to. Panie Profesorze, czy jest to pow\u00f3d do niepokoju?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prof. Andrzej Zybertowicz:<\/strong> My\u015bl\u0119, \u017ce wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b takiego: nie dostrzega si\u0119 tego, \u017ce zosta\u0142o przemieszczone pole podmiotowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Podmiotowo\u015b\u0107 zakorzeniona w \u015bwiecie analogowym wyrasta z do\u015bwiadczenia, \u017ce potrafimy realnie wp\u0142ywa\u0107 na otoczenie: \u015bci\u0105\u0107 drzewo, przerobi\u0107 je na deski, zrobi\u0107 z nich sto\u0142ek. \u017be umiemy pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 siekier\u0105, a w lesie, podczas burzy, zbudowa\u0107 sobie prowizoryczne schronienie. To poczucie sprawczo\u015bci rodzi si\u0119 jednak nie tylko z kontaktu z materi\u0105, lecz tak\u017ce z relacji mi\u0119dzyludzkich. Sp\u00f3jrzmy cho\u0107by na nasz\u0105 rozmow\u0119: jeste\u015bmy tu, razem, w jednym miejscu. Nie \u0142\u0105czymy si\u0119 przez internet, mo\u017cemy spojrze\u0107 sobie w oczy \u2013 i w\u0142a\u015bnie ta bezpo\u015brednio\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c buduje nasz\u0105 podmiotowo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b ta analogowa podmiotowo\u015b\u0107 zosta\u0142a przeniesiona do \u015bwiata cyfrowego, kt\u00f3ry dla wielu \u2013 zw\u0142aszcza dla m\u0142odego pokolenia, bardziej podatnego na jego wp\u0142yw \u2013 sta\u0142 si\u0119 przestrzeni\u0105 pozornie nieograniczonej wolno\u015bci. W grach mo\u017cna kierowa\u0107, jak si\u0119 wydaje, ca\u0142ymi imperiami, \u201eeliminowa\u0107\u201d przeciwnik\u00f3w, podejmowa\u0107 decyzje o ogromnej skali. To do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re daj\u0105 z\u0142udzenie sprawczo\u015bci i zast\u0119puj\u0105 dawn\u0105, realnie prze\u017cywan\u0105 podmiotowo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0105pi\u0142o wi\u0119c przesuni\u0119cie podmiotowo\u015bci ze \u015bwiata codziennego, realnego, analogowego do przestrzeni cyfrowej. Tymczasem m\u0142ody cz\u0142owiek \u2013 niezale\u017cnie od tego, jak g\u0142\u0119boko zanurzony jest w rzeczywisto\u015bci wirtualnej \u2013 pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej musi zmierzy\u0107 si\u0119 z realnymi wyborami. Musi zdecydowa\u0107, jak\u0105 szko\u0142\u0119 wybra\u0107; czy budowa\u0107 trwa\u0142y zwi\u0105zek, czy raczej unika\u0107 d\u0142ugoterminowych relacji; czy skaka\u0107 od jednej pracy do drugiej, czy raczej d\u0105\u017cy\u0107 do stabilizacji; czy pozosta\u0107 przy to\u017csamo\u015bci wyniesionej z domu, czy te\u017c uzna\u0107 si\u0119 za obywatela \u015bwiata. W sytuacji, w kt\u00f3rej regu\u0142y gry ulegaj\u0105 zmianie, dawne autorytety znikn\u0119\u0142y, a nowych \u2013 wiarygodnych \u2013 nie wida\u0107, wiele os\u00f3b do\u015bwiadcza g\u0142\u0119bokiej dezorientacji i poczucia zagubienia. To cz\u0119sto prowadzi do powa\u017cnych stan\u00f3w depresyjnych, bo wi\u0105\u017ce si\u0119 z utrat\u0105 poczucia kontroli nad w\u0142asnym \u017cyciem.<\/p>\n\n\n\n

Umiej\u0119tno\u015b\u0107 obs\u0142ugi aplikacji bankowej nie przek\u0142ada si\u0119 na zdolno\u015b\u0107 negocjowania warunk\u00f3w umowy o prac\u0119, zakupu u\u017cywanego samochodu czy ustalania zasad wsp\u00f3lnego \u017cycia z drug\u0105 osob\u0105. Paradoksalnie ta pu\u0142apka post\u0119pu \u2013 zar\u00f3wno technologicznego, jak i tego rzekomo \u201emoralnego\u201d \u2013 tworzy, jak si\u0119 zdaje, w wielu krajach, tak\u017ce w Polsce, szans\u0119 na odrodzenie konserwatyzmu. O ile zostanie on m\u0105drze zinterpretowany i odpowiednio zakomunikowany m\u0142odemu pokoleniu.<\/p>\n\n\n\n

MM: Spr\u00f3bujmy si\u0119 zatem skoncentrowa\u0107 na filarach konserwatyzmu. Gdzie je dostrzec w dzisiejszym zagmatwanym \u015bwiecie, w kt\u00f3rym mn\u00f3stwo rzeczy zosta\u0142o przenicowanych albo zburzonych. Spr\u00f3bujmy te filary nazwa\u0107 i wskaza\u0107, kt\u00f3re z nich mog\u0142yby by\u0107 \u2013 to jest ryzykowne okre\u015blenie \u2013 atrakcyjne dla m\u0142odych, lub jako\u015b poci\u0105gaj\u0105ce.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prof. Andrzej Zybertowicz:<\/strong> Atrakcyjno\u015b\u0107 tego zjawiska ma charakter paradoksalny. Kiedy cz\u0142owiek posmakowa\u0142 r\u00f3\u017cnych form destrukcyjnie pojmowanej wolno\u015bci \u2013alkoholu, innych uzale\u017cnie\u0144, tak\u017ce cyfrowych albo nieustannego imprezowania \u2013 i gdy zobaczy\u0142 ich ja\u0142owo\u015b\u0107 oraz do\u015bwiadczy\u0142 wypalenia, co\u015b, co wcze\u015bniej wydawa\u0142o si\u0119 nudne, nagle mo\u017ce nabra\u0107 znaczenia.<\/p>\n\n\n\n

W takich momentach pojawia si\u0119 otwarto\u015b\u0107, swoiste okno wra\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3re sk\u0142ania do zastanowienia si\u0119, czy formy \u017cycia wypracowane przez wcze\u015bniejsze pokolenia \u2013 na przyk\u0142ad tradycyjna, a nawet wielopokoleniowa rodzina \u2013 nie s\u0105 w istocie najzdrowszym sposobem zakotwiczenia w \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

MM: A opr\u00f3cz rodziny, co jeszcze?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prof. Andrzej Zybertowicz:<\/strong> Trzeba tu dopowiedzie\u0107, \u017ce cz\u0142owiek, dojrzewaj\u0105c, przechodzi przez r\u00f3\u017cne etapy rozwoju. I trudno m\u00f3wi\u0107 o prawdziwej dojrza\u0142o\u015bci bez wzi\u0119cia odpowiedzialno\u015bci nie tylko za konsekwencje w\u0142asnych czyn\u00f3w, lecz tak\u017ce za los innych: dzieci, bliskich, podopiecznych. Nie ka\u017cdy mo\u017ce mie\u0107 dzieci w sensie biologicznym, ale ka\u017cdy mo\u017ce zatroszczy\u0107 si\u0119 o drugiego cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie to jest najwy\u017csza miara cz\u0142owiecze\u0144stwa: umiej\u0119tno\u015b\u0107 m\u0105drego towarzyszenia w rozwoju innej osoby. To swoista inwestycja \u2013 m\u00f3wi\u0105c nieco egoistycznie \u2013 we w\u0142asn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 psychiczn\u0105 i poczucie sprawczo\u015bci. Mo\u017cliwe, \u017ce dopiero wtedy, gdy we\u017amiemy odpowiedzialno\u015b\u0107 za kogo\u015b poza sob\u0105, jeste\u015bmy w stanie dotrze\u0107 do pe\u0142ni naszego cz\u0142owiecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce wielu ludzi \u2013 cz\u0119sto pod\u015bwiadomie, nie znaj\u0105c d\u0142ugofalowych konsekwencji \u2013 rezygnuje z tego \u201etrudu\u201d, jakim jest rodzicielstwo. Tymczasem ten trud nie jest ani czym\u015b dziwacznym, ani form\u0105 opresji, zw\u0142aszcza dzi\u015b, gdy mo\u017cliwo\u015bci technologicznego wsparcia s\u0105 ogromne. W przesz\u0142o\u015bci ludzie podejmowali si\u0119 rodzicielstwa, maj\u0105c o wiele gorsze warunki materialne, ograniczony dost\u0119p do opieki medycznej i znacznie mniej udogodnie\u0144 ni\u017c obecnie.<\/p>\n\n\n\n

My ludzie mamy okre\u015blon\u0105 natur\u0119 biologiczn\u0105 oraz t\u0105 \u2013 by\u0107 mo\u017ce pochodn\u0105 woli boskiej \u2013 duchow\u0105, ale na pewno biologiczn\u0105, kt\u00f3ra domaga si\u0119 \u017cycia w\u015br\u00f3d innych ludzi. Potrzebujemy wi\u0119zi r\u00f3\u017cnego rodzaju: od zwyk\u0142ej znajomo\u015bci, poprzez przyja\u017anie, a\u017c po g\u0142\u0119bokie relacje mi\u0142o\u015bci \u2013 rodzicielskiej czy romantycznej. To one pozwalaj\u0105 nam funkcjonowa\u0107 w spos\u00f3b pe\u0142ny i zgodny z tym, kim jeste\u015bmy jako istoty spo\u0142eczne.<\/p>\n\n\n\n

I tu w\u0142a\u015bnie tkwi fundamentalny przekaz konserwatyzmu: jeste\u015bmy istotami \u015bmiertelnymi, ale mo\u017cemy przej\u015b\u0107 przez \u017cycie z sercem; jeste\u015bmy istotami u\u0142omnymi, lecz mo\u017cemy si\u0119 wzajemnie wspiera\u0107. Nie ma w tym \u017cadnej tajemnicy ani \u201eczarnej magii\u201d. Alternatyw\u0105 s\u0105 wizje transhumanizmu i posthumanizmu \u2013 koncepcje cz\u0142owieka nie\u015bmiertelnego, uwolnionego do ogranicze\u0144 cia\u0142a i od zobowi\u0105za\u0144 wobec wsp\u00f3lnoty, narodowej czy jakiejkolwiek innej.<\/p>\n\n\n\n

Mnie szczeg\u00f3lnie interesuje poszukiwanie sposob\u00f3w, by to, co w tym przekazie najwa\u017cniejsze, zakomunikowa\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnemu \u015bwiatu w spos\u00f3b zrozumia\u0142y i przekonuj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n

MM: Wyra\u017ca\u0142 Pan nadziej\u0119, \u017ce do takiej refleksji dojdzie z chwil\u0105, kiedy m\u0142odzi lub nawet doro\u015bli ludzie, odczuj\u0105 pustk\u0119, bezsens dzia\u0142a\u0144, w kt\u00f3rych brak jest prawdziwych relacji, przywi\u0105zania i brak jest odwagi oraz trudu wzi\u0119cia odpowiedzialno\u015bci za drugiego cz\u0142owieka \u2013 i \u017ce to jest dopiero ten moment, w kt\u00f3rym mo\u017ce doj\u015b\u0107 do zwrotu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prof. Andrzej Zybertowicz:<\/strong> Tak, poniewa\u017c dosz\u0142o do zerwania naturalnej, wielowiekowej tradycji transmisji mi\u0119dzypokoleniowej. Proces, w kt\u00f3rym starsze pokolenia \u2013 dziadkowie i rodzice \u2013 w spos\u00f3b oczywisty przekazywali dzieciom i wnukom swoje widzenie \u015bwiata oraz system warto\u015bci, zosta\u0142 powa\u017cnie zaburzony, przede wszystkim przez wtargni\u0119cie smartfonu do \u017cycia domowego. Smartfon oddzieli\u0142 cz\u0142onk\u00f3w rodziny od siebie nawzajem.<\/p>\n\n\n\n

Rozdzieli\u0142 ich, por\u00f3\u017cni\u0142, wprowadzi\u0142 do rodzin zupe\u0142nie nowe pola konflikt\u00f3w. Wsp\u00f3lne funkcjonowanie na ma\u0142ej przestrzeni zawsze generowa\u0142o napi\u0119cia, ale dzi\u015b s\u0105 one spot\u0119gowane i cz\u0119sto przybieraj\u0105 form\u0119 patologicznych spor\u00f3w. Smartfon i media spo\u0142eczno\u015bciowe nie sta\u0142y si\u0119 narz\u0119dziem porozumienia, lecz pot\u0119\u017cnym mechanizmem rozrywania wi\u0119zi spo\u0142ecznych \u2013 przekszta\u0142caj\u0105c ludzi w pozornie autonomiczne jednostki.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce post\u0119p technologiczny pokaza\u0142 swoje antyludzkie oblicze.<\/p>\n\n\n\n

MM: Mocna puenta. Bardzo Panu Profesorowi dzi\u0119kuj\u0119.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Andrzej Zybertowicz w rozmowie z Mart\u0105 Morawieck\u0105 20 marca 2026 roku Marta Morawiecka: \u017byjemy w nieprawdopodobnym chaosie ideowym, ideologicznym. Wrzuceni na t\u0119 g\u0142\u0119bok\u0105 wod\u0119 m\u0142odzi ludzie rzadko kiedy odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do warto\u015bci wyniesionych z domu w toku tradycyjnego wychowania. Dodatkowo s\u0105 pozbawieni busoli zwi\u0105zanej z autorytetami oraz poddani pokusie r\u00f3\u017cnorakich udogodnie\u0144 i atrakcji. W… Czytaj dalej Antyludzkie oblicze post\u0119pu<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6331,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[410],"tags":[],"class_list":["post-6330","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-84","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6330","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6330"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6330\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6332,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6330\/revisions\/6332"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6331"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6330"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6330"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6330"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}