Ka\u017cdy wsp\u00f3\u0142czesny ekonomista wie, \u017ce istnieje takie poj\u0119cie jak \u201ekapita\u0142 spo\u0142eczny\u201d. Wiemy te\u017c, \u017ce wed\u0142ug zgodnych ocen powa\u017cnych \u015brodowisk badawczych, kapita\u0142 spo\u0142eczny staje si\u0119 warunkiem utrzymania konkurencyjno\u015bci i rozwoju gospodarki, kiedy kapitalizm przechodzi w faz\u0119, kt\u00f3r\u0105 nazywamy gospodark\u0105 rozwini\u0119t\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W gospodarkach startuj\u0105cych dopiero do wy\u015bcigu rozwojowego, indywidualna zaradno\u015b\u0107 przedsi\u0119biorc\u00f3w ma znaczenie decyduj\u0105ce. Starsi Polacy pami\u0119taj\u0105, jak wchodz\u0105c w wolny rynek po 1989 roku podziwiali\u015bmy zaradnych obywateli, kt\u00f3rzy wystawiali na Placu Defilad pod Pa\u0142acem Kultury sk\u0142adane \u0142\u00f3\u017cka prezentuj\u0105c na nich przywiezione z Turcji towary, kt\u00f3re ch\u0119tnie kupowali zje\u017cd\u017caj\u0105cy si\u0119 tam Warszawiacy. Zaczyna\u0142 si\u0119 kapitalizm. Przez te ponad trzy dekady jeste\u015bmy w czo\u0142\u00f3wce kraj\u00f3w podnosz\u0105cych warto\u015b\u0107 swojego produktu krajowego brutto na mieszka\u0144ca, czyli podstawowego kryterium rozwoju gospodarczego. Pewnie wi\u0119c powinni\u015bmy by\u0107 zadowoleni.<\/p>\n\n\n\n
Trzeba jednak postawi\u0107 zasadnicze pytanie:<\/p>\n\n\n\n
CZY NIE WYCZERPUJ\u0104 SI\u0118 NASZE CZYNNIKI WZROSTU?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c mam wra\u017cenie, \u017ce nie wszyscy dostrzegaj\u0105 kilka wa\u017cnych problem\u00f3w, kt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142a przekraczaj\u0105 pole zainteresowa\u0144 i kompetencje tradycyjnie pojmowanej ekonomii. Tej mianowicie, kt\u00f3ra wypracowana i nauczana przez poprzednie dwa stulecia, koncentruje si\u0119 na dylemacie \u2013 czy wi\u0119cej wolnego rynku, czy te\u017c interwencji pa\u0144stwa. Nawet koncept dominuj\u0105cej przez ostatnie p\u00f3\u0142 wieku ekonomii neoklasycznej, \u017ce potrzebna jest silna interwencja pa\u0144stwa polegaj\u0105ca na… wycofaniu si\u0119 jego wp\u0142ywu na gospodark\u0119, te\u017c nie wystarcza.<\/p>\n\n\n\n Okazuje si\u0119 bowiem, \u017ce w \u015bwiecie coraz bardziej z\u0142o\u017conym, gdzie relacje mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnego typu spo\u0142eczno\u015bciami staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej z\u0142o\u017cone i warunki, nie tylko zreszt\u0105 dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, zmieniaj\u0105 si\u0119 coraz szybciej, ta prosta linia pa\u0144stwo-rynek, stanowi\u0105ca o\u015b sporu dawnych szk\u00f3\u0142 ekonomicznych, po prostu nie wystarcza. Wp\u0142yw na wy\u015bcig gospodarczy zaczynaj\u0105 mie\u0107 coraz wyra\u017aniej te aspekty \u017cycia spo\u0142ecze\u0144stw, kt\u00f3re opisuj\u0105 tak\u017ce inne dziedziny wiedzy. Nagrody Nobla z ekonomii dostaj\u0105 dzi\u015b uczeni zauwa\u017caj\u0105cy spo\u0142eczne i kulturowe warunki rozwoju gospodarki, cho\u0107 ju\u017c nie zawsze wiedz\u0105, jak mo\u017cna na nie wp\u0142ywa\u0107. Nawet w 2002 roku Nagrod\u0119 z ekonomii dosta\u0142 psycholog spo\u0142eczny \u2013 Daniel Kahneman, potrafi\u0105cy wykaza\u0107 i opisa\u0107 b\u0142\u0119dy my\u015blenia u ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 zarz\u0105dzaniem. Nawet najbardziej kompetentnych.<\/p>\n\n\n\n Najcz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105cym si\u0119 poj\u0119ciem w tym kontek\u015bcie jest wspomniany na pocz\u0105tku kapita\u0142 spo\u0142eczny, czyli oparta na zakorzenionych w kulturze spo\u0142ecznej postawach, relacjach i sposobach my\u015blenia, mo\u017cliwo\u015b\u0107 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy na wy\u017cszym poziomie ni\u017c solidarno\u015b\u0107 z tymi, kt\u00f3rzy uczestnicz\u0105 we wsp\u00f3lnym projekcie gospodarczym. Cz\u0119sto musi to polega\u0107 na \u0142\u0105czeniu wsp\u00f3\u0142pracy z konkurencj\u0105, tak jak w filozofii klastrowej. Ale istnieje bardzo wiele nabytych przez stulecia nawyk\u00f3w kulturowych, kt\u00f3re stanowi\u0105 bardzo powa\u017cn\u0105 barier\u0119 na drodze do zaistnienia podstawowego warunku kapita\u0142u spo\u0142ecznego, czyli zaufania.<\/p>\n\n\n\n Polska na przyk\u0142ad, wed\u0142ug bada\u0144, ma jeden z najni\u017cszych poziom\u00f3w zaufania do obcych spo\u015br\u00f3d kraj\u00f3w europejskich. Tu w\u0142a\u015bnie przyczyna tkwi w do\u015bwiadczeniach historycznych. Przez ostanie dwa wieki ci\u0105gle jakie\u015b ludy s\u0105siednie pr\u00f3bowa\u0142y zniszczy\u0107 spo\u0142eczne no\u015bniki naszej to\u017csamo\u015bci, sprawnego i skutecznie dzia\u0142aj\u0105cego pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa, czyli podstawy naszej niepodleg\u0142o\u015bci, morduj\u0105c, wywo\u017c\u0105c na Sybir, b\u0105d\u017a zmuszaj\u0105c do emigracji nasze szeroko poj\u0119te elity przyw\u00f3dcze i niszcz\u0105c naturaln\u0105 tkank\u0119 spo\u0142eczn\u0105 z jej instytucjami, organizacjami, o\u015brodkami opiniotw\u00f3rczymi czy kana\u0142ami upowszechniania informacji i ocen. Pa\u0144stwo za\u015b przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 tego okresu by\u0142o zarz\u0105dzane przez obcych (cho\u0107 za po\u015brednictwem miejscowego aparatu), co wi\u0119c oczywiste, jego celem nie by\u0142o dobro i powodzenie naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Du\u017co trudniej wi\u0119c o wytworzenie tak potrzebnego wsp\u00f3\u0142czesnej, rozwini\u0119tej gospodarce, szerokiego zaufania do os\u00f3b obcych (nie chodzi tu o cudzoziemc\u00f3w), stanowi\u0105cego g\u0142\u00f3wny (cho\u0107 nie jedyny) sk\u0142adnik kapita\u0142u spo\u0142ecznego.<\/p>\n\n\n\n Innym, cho\u0107 bardzo zbli\u017conym, warunkiem podnoszenia produktywno\u015bci jest to za co przyznano Nobla w 2024 roku \u2013 tworzenie instytucji w\u0142\u0105czaj\u0105cych (inkluzywnych), w kt\u00f3rych personel to nie s\u0105 ludzie zatrudnieni i motywowani karami i nagrodami, po to by pracowali wydajnie. Acemoglu, Robinson i Johnson dowiedli, \u017ce nie proste, bezrefleksyjne zaanga\u017cowanie dla zysku, a tym bardziej ze strachu, przyczynia si\u0119 do rozwoju produktywnej gospodarki. Potrzebne jest to, na co od pocz\u0105tku k\u0142ad\u0142a nacisk katolicka nauka spo\u0142eczna, co te\u017c od kopernika\u0144skiego przewrotu w teoriach zarz\u0105dzania, dokonanego przez Eltona Mayo u progu drugiego \u0107wier\u0107wiecza XX w. stanowi ju\u017c bezdyskusyjny dogmat na terenie tych nauk (mino, \u017ce nie zawsze bywa przez ekonomist\u00f3w zauwa\u017cane).<\/p>\n\n\n\n Cz\u0142owiek mianowicie \u2013 czego jednoznacznie dowodzi tak\u017ce wsp\u00f3\u0142czesna neurologia \u2013 jest bardziej szcz\u0119\u015bliwy, bardziej zaanga\u017cowany w prac\u0119, lepiej rozwijaj\u0105 si\u0119 w jego m\u00f3zgu o\u015brodki odpowiedzialne za poznawanie, rozumienie, uczenie si\u0119, a przede wszystkim my\u015blenie kreatywne, szukanie rozwi\u0105za\u0144 niekonwencjonalnych i ma odwag\u0119 podejmowania decyzji, wtedy kiedy pracuje we wsp\u00f3lnocie. Kiedy jest akceptowany przez wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie prze\u0142o\u017conych, kiedy docenia si\u0119 go, s\u0142ucha co ma do powiedzenia, przez co tak\u017ce uczestniczy w zarz\u0105dzaniu, kiedy mo\u017ce liczy\u0107 na pe\u0142n\u0105 informacj\u0119, tak\u017ce w zakresie cel\u00f3w strategicznych i dalekosi\u0119\u017cnych, kiedy mo\u017ce liczy\u0107 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 i pomoc w r\u00f3\u017cnych zadaniach od poszczeg\u00f3lnych cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3lnoty, kiedy tworzy mu si\u0119 te\u017c warunki rozwoju zawodowego i pami\u0119ta o innych jego potrzebach, na przyk\u0142ad zwi\u0105zanych z rodzin\u0105.<\/p>\n\n\n\n Uczeni paleontologowie postawili sobie pytanie, dlaczego homo sapiens<\/em> zwyci\u0119\u017cy\u0142 wy\u015bcig ewolucyjny z neandertalczykami, kt\u00f3rzy byli od nas silniejsi, szybsi i og\u00f3lnie sprawniejsi, dzielniejsi, lepiej przystosowani do ch\u0142odnego klimatu w Europie (my pochodzimy z Afryki) a do tego \u2013 wiele na to wskazuje \u2013 mogli by\u0107 inteligentniejsi, mieli bowiem wi\u0119ksze i nieco bardziej z\u0142o\u017cone m\u00f3zgi. Ot\u00f3\u017c po przeanalizowaniu r\u00f3\u017cnych hipotez pad\u0142a najbardziej prawdopodobna odpowied\u017a \u2013 my\u015bmy potrafili tworzy\u0107 sieci solidarno\u015bci. Na r\u00f3\u017cnych poziomach. To one u\u0142atwi\u0142y nam zrozumienie i skuteczne przeciwstawienie si\u0119 zagro\u017ceniom przez wymian\u0119 informacji, kumulowanie do\u015bwiadcze\u0144, tworzenie z\u0142o\u017conych struktur spo\u0142ecznych z uzupe\u0142niaj\u0105cymi si\u0119 i wspieraj\u0105cymi funkcjami i zadaniami r\u00f3\u017cnych os\u00f3b i grup. Potrafili\u015bmy pomaga\u0107 w razie potrzeby innym, \u0142\u0105czy\u0107 si\u0142y, nie tylko fizyczne, ale tak\u017ce tworzy\u0107 sieci kreatywnego my\u015blenia.<\/p>\n\n\n\n Cz\u0142owiek staje si\u0119 we wsp\u00f3lnocie, na bardzo r\u00f3\u017cnych poziomach, du\u017co bardziej tw\u00f3rczy i skuteczny, ni\u017c nawet bardzo sprawny fizycznie geniusz umys\u0142owy, dzia\u0142aj\u0105cy samotnie, pozbawiony i nie daj\u0105cy innym zaufania. Jego sukcesy b\u0119d\u0105 efektowne, ale kr\u00f3tkotrwa\u0142e, nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 przechodzi\u0107 trwale na wy\u017cszy poziom rozwoju.<\/p>\n\n\n\n Dlatego tworz\u0105c dzi\u015b r\u00f3\u017cnorakie programy polityczne, kt\u00f3rych bardzo wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 musi si\u0142\u0105 rzeczy by\u0107 tworzenie warunk\u00f3w do rozwoju gospodarczego, nie wystarczy zaproponowa\u0107 i opisa\u0107, jakie zadania nale\u017c\u0105 do pa\u0144stwa, na ile mo\u017ce ono z powodu r\u00f3\u017cnych, bardzo wa\u017cnych, a nie zawsze oczywistych potrzeb, wtr\u0105ca\u0107 si\u0119 i ogranicza\u0107 lub przeciwnie \u2013 wzmacnia\u0107 autonomi\u0119 podmiot\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na wolnym rynku.<\/p>\n\n\n\n Polska w najbli\u017cszych latach stanie przed bardzo powa\u017cnymi zagro\u017ceniami. Narastaj\u0105ce niemal wsz\u0119dzie od p\u00f3\u0142 wieku nier\u00f3wno\u015bci generuj\u0105 poczucie krzywdy, stan napi\u0119cia i niepokoje spo\u0142eczne, nierzadko spiral\u0119 nienawi\u015bci, kt\u00f3ra na zasadzie sprz\u0119\u017cenia zwrotnego narasta i \u2013 jak to nienawi\u015b\u0107 \u2013 staje si\u0119 \u015blepa. St\u0105d coraz wi\u0119cej bunt\u00f3w spo\u0142ecznych kierowanych przez w\u0142adc\u00f3w ku wrogom zewn\u0119trznym, co najcz\u0119\u015bciej jest przyczyn\u0105 wojen. A my nie przestali\u015bmy le\u017ce\u0107 mi\u0119dzy Rosj\u0105 a Niemcami. Trwa\u0142e za\u015b, do niedawna, wi\u0119zi, zapewniaj\u0105ce nam bezpiecze\u0144stwo, jak NATO i wsp\u00f3lny rynek integruj\u0105cej si\u0119 Europy, zdaj\u0105 si\u0119 w zwi\u0105zku z tym przyrostem napi\u0119\u0107 i egoizm\u00f3w grupowych, traci\u0107 na pewno\u015bci i sile. By\u0107 mo\u017ce zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do statusu dawanych nam przez naszych sojusznik\u00f3w gwarancji przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105.<\/p>\n\n\n\n Kolejne zagro\u017cenie to, wynikaj\u0105ce z ko\u0144cowej fazy cykl\u00f3w cywilizacyjnych, przemiany aksjologiczne, kt\u00f3re prowadz\u0105 do za\u0142amania demografii w spo\u0142eczno\u015bciach, w kt\u00f3rych narasta poczucie komfortu i bezpiecze\u0144stwa. Jak u myszy w eksperymencie Calhouna. Przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 okresu III RP dysponowali\u015bmy w pokoleniach pracuj\u0105cych dwoma wy\u017cami demograficznymi, podczas kiedy w krajach zachodnich, na czele z Niemcami, by\u0142 to na og\u00f3\u0142 jeden wy\u017c. To jedna z przyczyn dynamiki naszego wzrostu gospodarczego. Teraz ich gonimy. Za\u0142amanie demograficzne w Polsce zacz\u0119\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej, ale ma niestety g\u0142\u0119bszy charakter. Rodzi si\u0119 nas coraz mniej, a w po\u0142owie lat czterdziestych \u015brednia wieku w Polsce wyprzedzi \u015bredni\u0105 wieku kraj\u00f3w unijnych. To na pewno nie sprzyja dynamizacji rozwoju gospodarczego, szczeg\u00f3lnie innowacyjno\u015bci i adaptacyjno\u015bci \u2013 koniecznych przy narastaniu globalnej konkurencji oraz coraz szybszych przemianach i z\u0142o\u017cono\u015bci tego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n Niezb\u0119dna przeto jest bardzo powa\u017cna dyskusja, co i w jaki spos\u00f3b mo\u017cna i trzeba zrobi\u0107, dla odbudowywania kapita\u0142u spo\u0142ecznego, zaufania nawzajem do siebie r\u00f3\u017cnych grup i podmiot\u00f3w, tworzenia sieci solidarno\u015bci i wsp\u00f3\u0142pracy, budowania instytucji inkluzywnych, pe\u0142nej partycypacji w zarz\u0105dzaniu opartej na podmiotowo\u015bci ka\u017cdego pracownika, czyli budowaniu coraz bardziej prawdziwej, partnerskiej wsp\u00f3\u0142pracy. Na r\u00f3\u017cnych poziomach.<\/p>\n\n\n\n Jest wiele dr\u00f3g, kt\u00f3rym sz\u0142y narody, kt\u00f3rym si\u0119 uda\u0142o. Najpierw b\u0119dzie to budowanie instytucji pa\u0144stwa i gospodarki przez nar\u00f3d dla w\u0142asnych potrzeb, a nie odziedziczanie ich od jakiego\u015b systemu zniewolenia. Potem r\u00f3\u017cne formy dialogu spo\u0142ecznego \u2013 zar\u00f3wno wewn\u0105trz instytucji, jak i w szerszych, pa\u0144stwowych i mi\u0119dzynarodowych planach. Bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa edukacja, systemy regularnego kszta\u0142cenia i okazjonalnych szkole\u0144.<\/p>\n\n\n\n Bardzo trudnym, ale niezb\u0119dnym zadaniem jest budowanie oddolnych, niezale\u017cnych struktur i organizacji spo\u0142ecznych. To nie uda si\u0119, je\u017celi nie b\u0119d\u0105 one zgodnie z zasad\u0105 pomocniczo\u015bci, otrzymywa\u0107 prawa wp\u0142ywu na r\u00f3\u017cne wsp\u00f3lne, tak\u017ce pa\u0144stwowe, decyzje. Funkcj\u0105 wszelkich w\u0142adz zwierzchnich \u2013 wed\u0142ug tej zasady \u2013 jest pomoc osobom i organizmom ni\u017cszym w rozwoju i realizacji zada\u0144. Tak\u017ce przez dopuszczanie do wa\u017cnych zada\u0144 wsp\u00f3lnych, a nie tylko przez biurokratyczne finansowanie.<\/p>\n\n\n\n Wymienia\u0107 mo\u017cna bardzo d\u0142ugo. Jednak bez wysi\u0142ku zebrania i przeanalizowania tych wszystkich problem\u00f3w, znalezienia skutecznych dr\u00f3g wzmacniania kapita\u0142u spo\u0142ecznego i dobrych relacji pracowniczych, ju\u017c nied\u0142ugo zaczniemy przegrywa\u0107 z narodami, kt\u00f3re podobnie jak my zagro\u017cone s\u0105 za\u0142amaniem demografii, ale maj\u0105 ju\u017c nagromadzone bogactwo narodowe \u2013 zar\u00f3wno materialne, jak i to mo\u017ce wa\u017cniejsze \u2013 wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 wsp\u00f3lnotow\u0105 i kreatywn\u0105 kultur\u0105 organizacyjn\u0105. Nie za\u015b tylko umiej\u0119tno\u015bci\u0105 gniewu i dzielno\u015bci\u0105 walki, co jak wiemy nie pomog\u0142o neandertalczykom.<\/p>\n\n\n\n Warto wi\u0119c do\u0142\u0105czy\u0107 do tego ciekawego programu \u201ePowered by Poland\u201d tak\u017ce si\u00f3dmy filar. Bez powrotu do struktur wolnego i potrafi\u0105cego wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, sama indywidualna zaradno\u015b\u0107 na tym etapie rozwoju gospodarczego na pewno nie wystarczy. Nie wystarcz\u0105 te\u017c bardzo ciekawe i trafne \u2013 prawne i finansowe warunki prowadzenia dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ka\u017cdy wsp\u00f3\u0142czesny ekonomista wie, \u017ce istnieje takie poj\u0119cie jak \u201ekapita\u0142 spo\u0142eczny\u201d. Wiemy te\u017c, \u017ce wed\u0142ug zgodnych ocen powa\u017cnych \u015brodowisk badawczych, kapita\u0142 spo\u0142eczny staje si\u0119 warunkiem utrzymania konkurencyjno\u015bci i rozwoju gospodarki, kiedy kapitalizm przechodzi w faz\u0119, kt\u00f3r\u0105 nazywamy gospodark\u0105 rozwini\u0119t\u0105. W gospodarkach startuj\u0105cych dopiero do wy\u015bcigu rozwojowego, indywidualna zaradno\u015b\u0107 przedsi\u0119biorc\u00f3w ma znaczenie decyduj\u0105ce. Starsi Polacy pami\u0119taj\u0105,… Czytaj dalej Potrzebny kolejny (7.) filar programu odbudowy Polski<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":6213,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[409],"tags":[],"class_list":["post-6212","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-83","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6212","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6212"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6212\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6214,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6212\/revisions\/6214"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6212"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6212"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6212"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}