{"id":6087,"date":"2026-03-02T15:56:16","date_gmt":"2026-03-02T14:56:16","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6087"},"modified":"2026-03-10T17:01:02","modified_gmt":"2026-03-10T16:01:02","slug":"75-lat-temu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6087","title":{"rendered":"75 lat temu"},"content":{"rendered":"\n

Wykl\u0119ty<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Major Zygmunt Szendzielarz <\/strong>\u201e\u0141upaszka\u201d<\/strong>(12 marca 1910 \u2013 8 lutego 1951)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jego szcz\u0105tki odnalaz\u0142a 22 maja 2013 roku ekipa poszukiwawcza prof. Krzysztofa Szwagrzyka pod wybudowan\u0105 w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych drog\u0105 asfaltow\u0105, przecinaj\u0105c\u0105 \u0141\u0105czk\u0119 na warszawskich Pow\u0105zkach. Obok Majora le\u017celi tam jego najbli\u017csi wsp\u00f3\u0142pracownicy: podpu\u0142kownik Antoni Olechnowicz \u201ePohorecki\u201d, kapitan Henryk Borowski \u201eTrzmiel\u201d oraz porucznik Lucjan Minkiewicz ps. Wiktor.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zygmunt Szendzielarz jako podporucznik WP przed 1939 r.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Gdy oprawcy komunistyczni wywo\u0142ywali \u201e\u0141upaszk\u0119\u201d na wykonanie wyroku wyszed\u0142 z celi ze s\u0142owami: \u201eZ Bogiem, panowie\u201d. Zgodnie z wol\u0105 zmar\u0142ej w 2012 roku c\u00f3rki zosta\u0142 pochowany obok niej w rodzinnym grobie w kwaterze A18 na Cmentarzu Wojskowym na Pow\u0105zkach. Podczas uroczystego pogrzebu 24 kwietnia 2016 roku do trumny Majora w\u0142o\u017cono: mundur oficerski 4 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Zanieme\u0144skich wraz z pasem, koalicyjk\u0105 i oficerkami, szabl\u0119 bojow\u0105, ryngraf z Matk\u0105 Bosk\u0105 Ostrobramsk\u0105 oraz srebrny pier\u015bcie\u0144 z inskrypcj\u0105 \u201eBo\u017ce Chro\u0144 Polsk\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Od dziecka chcia\u0142 by\u0107 \u017co\u0142nierzem. Wzorowa\u0142 si\u0119 na starszych braciach, kt\u00f3rzy ofiarnie s\u0142u\u017cyli Ojczy\u017anie. Marian i Rudolf bronili w 1919 roku Lwowa. Rudolf poleg\u0142 w walce, a Marian dosta\u0142 Virtuti Militari, potem za\u015b w czasie II wojny \u015bwiatowej walczy\u0142 w 1. Dywizji Pancernej gen. Maczka. Czwarty z braci, Adam, \u017co\u0142nierz AK zosta\u0142 w 1943 roku rozstrzelany przez Niemc\u00f3w. Zygmunt szko\u0142y ko\u0144czy\u0142 w Stryju i Lwowie, nast\u0119pnie w latach 1932-34 zaliczy\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudzi\u0105dzu.<\/p>\n\n\n\n

Znakomity je\u017adziec o wybuchowej, momentami awanturniczej naturze, zdaniem prze\u0142o\u017conych by\u0142 \u201eurodzonym kandydatem na dow\u00f3dc\u0119\u201d. Przydzia\u0142 dosta\u0142 do 4. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Zanieme\u0144skich w Wilnie. Nies\u0142ychanie wytrzyma\u0142y fizycznie, z pogodnym usposobieniem i wielkim poczuciem humoru rozwija\u0142 w pu\u0142ku swoje sportowe pasje: kolarstwo, p\u0142ywanie, wio\u015blarstwo, szermierk\u0119, narciarstwo i je\u017adziectwo.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug prze\u0142o\u017conych by\u0142: \u201eoficerem pe\u0142nym inicjatywy i polotu w s\u0142u\u017cbie. Bardzo obowi\u0105zkowym, pilnym i sumiennym. W post\u0119powaniu prostym i szczerym, w pracy energicznym, samodzielnym i ambitnym. Inteligentny, my\u015bli jasno i logicznie. (\u2026) Doskona\u0142y kolega. Bardzo przez og\u00f3\u0142 lubiany. Og\u00f3lnie i zawodowo uzdolniony. Wzorowy dow\u00f3dca i instruktor\u201d. Upadek z konia w 1938 przerwa\u0142 pasmo jego sukces\u00f3w je\u017adzieckich. Odt\u0105d do ko\u0144ca \u017cycia boryka\u0142 si\u0119 ze stale towarzysz\u0105cym mu b\u00f3lem kr\u0119gos\u0142upa.<\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku 1939 roku maj\u0105c 28 lat porucznik Zygmunt Szendzielarz o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Ann\u0105 Swolkie\u0144. Ich huczne wesele odbi\u0142o si\u0119 szerokim echem w\u015br\u00f3d wile\u0144skiego towarzystwa. Niestety ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie by\u0142o udane. W czasie wojny Anna, kurierka AK, wywieziona zosta\u0142a na roboty do Niemiec i tam na pocz\u0105tku 1945 roku zgin\u0119\u0142a w nalocie.<\/p>\n\n\n\n

Wojn\u0119 obronn\u0105 1939 roku porucznik Szendzielarz zako\u0144czy\u0142 uhonorowany krzy\u017cem Virtuti Militari jako wybitny dow\u00f3dca liniowy szwadronu wchodz\u0105cego w sk\u0142ad Wile\u0144skiej Brygady Kawalerii. Uda\u0142o mu si\u0119 przeprowadzi\u0107 swoich podkomendnych bez strat pod Magnuszew nad Wis\u0142\u0105. Uciek\u0142 z niewoli i wr\u00f3ci\u0142 do Wilna, w\u0142a\u015bnie wtedy, gdy urodzi\u0142a mu si\u0119 c\u00f3reczka Basia. Natychmiast w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w konspiracj\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Traktat O przyja\u017ani i granicy<\/em> mi\u0119dzy Niemcami i Sowietami pozostawi\u0142 Litw\u0119 w r\u0119kach Moskwy, a ta pod koniec pa\u017adziernika 1939 przekaza\u0142a Wile\u0144szczyzn\u0119 Litwinom. W\u0142adze litewskie przyst\u0105pi\u0142y do brutalnej lituanizacji poprzez likwidacj\u0119 polskich instytucji, nazw, szyld\u00f3w i nazwisk. Do pracy czy na studia przyjmowano wy\u0142\u0105cznie osoby z obywatelstwem litewskim, wobec czego blisko 150 tys. os\u00f3b pozbawiono \u015brodk\u00f3w do \u017cycia. Boj\u00f3wki m\u0142odych litewskich nacjonalist\u00f3w, zwanych szaulisami, dokonywa\u0142y napad\u00f3w na polsk\u0105 ludno\u015b\u0107, prowokuj\u0105c ekscesy nawet podczas nabo\u017ce\u0144stw. W po\u0142owie czerwca 1940 Sowieci wr\u00f3cili do Wilna, a po sfabrykowanych wyborach og\u0142oszono w\u0142\u0105czon\u0105 do ZSRR Litewsk\u0105 Socjalistyczn\u0105 Republik\u0119 Sowieck\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017bo\u0142nierze 5. Wile\u0144skiej Brygady AK. Od lewej: ppor. Henryk Wieliczko \u2013 Lufa, por. Marian Pluci\u0144ski \u2013 M\u015bcis\u0142aw, mjr Zygmunt Szendzielarz \u2013 \u0141upaszko, wachm. Jerzy Lejkowski \u2013 Szpagat, por. Zdzis\u0142aw Badocha \u2013 \u017belazny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W okoliczno\u015bciach nowej okupacji prze\u015bladowania Polak\u00f3w wzmog\u0142y si\u0119. Litwini wsp\u00f3\u0142pracowali z Niemcami, czego symbolem sta\u0142y si\u0119 Ponary, zwane wile\u0144sk\u0105 golgot\u0105. W lipcu 1944 roku Wilno przy wsp\u00f3\u0142udziale AK zosta\u0142o ponownie zaj\u0119te przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 i nasta\u0142a ju\u017c trzecia sowiecka okupacja. W tak trudnych i z\u0142o\u017conych warunkach prowadzi\u0142 konspiracyjn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 por. Szendzielarz, zaprzysi\u0119\u017cony przez majora Aleksandra Krzy\u017canowskiego ps. Wilk w maju 1940 roku.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec sierpnia 1943 roku na rozkaz dow\u00f3dztwa Wile\u0144skiego Okr\u0119gu AK por. Szendzielarz przyj\u0105\u0142 pod swoj\u0105 komend\u0119 zdziesi\u0105tkowany przez sowieck\u0105 partyzantk\u0119 oddzia\u0142 AK ppor. Andrzeja Burzy\u0144skiego \u201eKmicica\u201d. Wkr\u00f3tce do\u0142\u0105czyli te\u017c inni. Wzmocniona jednostka \u201e\u0141upaszki\u201d w styczniu 1944 roku zacz\u0119\u0142a wyst\u0119powa\u0107 jako 5. Brygada Wile\u0144ska AK, zwana Brygad\u0105 \u015amierci. \u201e\u0141upaszka\u201d obok akcji antyniemieckich, broni\u0142 tak\u017ce polskich wsi przed grabie\u017cami i gwa\u0142tami ze strony partyzantki sowieckiej.<\/p>\n\n\n\n

31 stycznia 1944 oddzia\u0142 niemiecko-ukrai\u0144ski zaatakowa\u0142 przebywaj\u0105cych w Worzianach \u017co\u0142nierzy 5. Wile\u0144skiej Brygady Armii Krajowej. W toku zaci\u0119tej bitwy jednostka Wehrmachtu zosta\u0142a otoczona przez Polak\u00f3w i rozbita. Os\u0142abienie oddzia\u0142u \u201e\u0141upaszki\u201d postanowi\u0142a wykorzysta\u0107 partyzantka sowiecka, atakuj\u0105c dwa dni p\u00f3\u017aniej. Mimo przyt\u0142aczaj\u0105cej przewagi liczebnej Sowieci tak\u017ce ponie\u015bli pora\u017ck\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W maju AK rozpocz\u0119\u0142a przygotowania do operacji \u201eOstra Brama\u201d maj\u0105cej na celu wyzwolenie Wilna poprzez utworzenie zgrupowania czterech brygad partyzanckich. W efekcie 5. Brygada Wile\u0144ska zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do Zgrupowania majora Antoniego Olechnowicza \u201ePodhoreckiego\u201d z przydzia\u0142em operacyjnym w rejonie na p\u00f3\u0142noc od Wilna. Tam w\u0142a\u015bnie dosz\u0142o do akcji odwetowej \u017co\u0142nierzy \u0141upaszki w zwi\u0105zku z bestialskim mordem na polskich mieszka\u0144cach maj\u0105tku w Glinciszkach dokonanym przez batalion policji litewskiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Lidia Lwow \u2013 Lala i mjr Zygmunt Szendzielarz \u2013 \u0141upaszka w strojach g\u00f3ralskich luty 1948.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zdobycie Wilna przez AK w ramach akcji \u201eBurza\u201d mia\u0142o by\u0107 dowodem na si\u0142\u0119 i znaczenie podziemnej armii polskiej. Zamierzano wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 operacyjne z oddzia\u0142ami sowieckimi oraz utworzy\u0107 regularne jednostki Wojska Polskiego, podporz\u0105dkowane politycznie Naczelnemu Wodzowi w Londynie. Sowieci za\u015b od pocz\u0105tku chcieli jednego \u2013 rozbrojenia oddzia\u0142\u00f3w AK. 17 lipca 1944 nast\u0105pi\u0142o podst\u0119pne aresztowanie podpu\u0142kownika Aleksandra Krzy\u017canowskiego ps. Wilk oraz wielu dow\u00f3dc\u00f3w wile\u0144skich i nowogr\u00f3dzkich oddzia\u0142\u00f3w. Akcja rozbrojenia i likwidacji jednostek AK przebieg\u0142a b\u0142yskawicznie obejmuj\u0105c w ci\u0105gu kilku dni blisko 6 tys. \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n\n\n\n

Zygmunt Szendzielarz nie wzi\u0105\u0142 udzia\u0142u w operacji \u201eOstra Brama\u201d poniewa\u017c, jak stwierdzi\u0142: \u201enie chc\u0119, \u017ceby kiedykolwiek nasi \u017co\u0142nierzy byli wieszani na murach i bramach Wilna\u201d. Przesuwanie si\u0119 frontu zmusi\u0142o go do wycofywania Brygady Wile\u0144skiej na zach\u00f3d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Puszczy Grodzie\u0144skiej 5. Wile\u0144ska Brygada AK oficjalnie zako\u0144czy\u0142a \u017cywot. Cz\u0119\u015b\u0107 \u017co\u0142nierzy pozosta\u0142a przy swoim dow\u00f3dcy i przesz\u0142a na teren Bia\u0142ostockiego Okr\u0119gu AK podpu\u0142kownika W\u0142adys\u0142awa Liniarskiego \u201eM\u015bcis\u0142awa\u201d. \u0141upaszka otrzyma\u0142 rozkaz trwania w Puszczy Bia\u0142owieskiej i organizowania kadrowego oddzia\u0142u. W pa\u017adzierniku 1944 \u201eM\u015bcis\u0142aw\u201d awansowa\u0142 Szendzielarza do stopnia majora. Na pocz\u0105tku 1945 \u0141upaszka sprowadzi\u0142 z Wile\u0144szczyzny do Hajn\u00f3wki swoj\u0105 te\u015bciow\u0105 i c\u00f3rk\u0119 Basi\u0119. Wiosn\u0105 jego oddzia\u0142 by\u0142 gotowy do walki.<\/p>\n\n\n\n

Licz\u0105ca oko\u0142o 200 \u017co\u0142nierzy brygada \u201e\u0141upaszki\u201d okaza\u0142a si\u0119 najbardziej bitnym oddzia\u0142em partyzanckim w Bia\u0142ostockiem i na Podlasiu. Podzielona na cztery szwadrony zwykle operowa\u0142a mniejszymi ruchliwymi jednostkami. Pierwszym szwadronem dowodzi\u0142 por. Zygmunt B\u0142a\u017cejewicz ps. Zygmunt. Major przebywa\u0142 najcz\u0119\u015bciej przy 4. szwadronie por. Mariana Pluci\u0144skiego \u201eM\u015bcis\u0142awa\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Jego podw\u0142adni tak go opisywali: \u201ebojowy, odwa\u017cny i m\u0105dry. Fantastyczny dla \u017co\u0142nierzy, bezwzgl\u0119dny dla przeciwnika\u201d. W oddzia\u0142ach panowa\u0142a surowa dyscyplina, a podstawowym zadaniem by\u0142a walka z jednostkami Armii Czerwonej, \u201eludowego\u201d Wojska Polskiego, KBW, NKWD, UBP i MO. Do lata \u017co\u0142nierze \u201e\u0141upaszki\u201d stoczyli kilkana\u015bcie zwyci\u0119skim potyczek, rozbi\u0142y kilkana\u015bcie posterunk\u00f3w MO i przeprowadzi\u0142y kilkadziesi\u0105t innych akcji, jak zasadzki na transporty wojskowe, ataki na urz\u0119dy gminne i rekwizycje.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142adze komunistyczne nie by\u0142y same w stanie zwalczy\u0107 podziemia niepodleg\u0142o\u015bciowego i zacz\u0119\u0142y korzysta\u0107 z pomocy sowieckiej. \u015aci\u0105gni\u0119to posi\u0142ki w sile pu\u0142k\u00f3w i dywizji NKWD, poza tym w walce wzi\u0119\u0142y udzia\u0142 wycofywane z Niemiec oddzia\u0142y Armii Czerwonej. To one w\u0142a\u015bnie wsp\u00f3lnie z \u201epolskimi\u201d jednostkami przeprowadzi\u0142y tragiczn\u0105 Ob\u0142aw\u0119 Augustowsk\u0105, w wyniku kt\u00f3rej blisko 600 Polak\u00f3w przepad\u0142o bez wie\u015bci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pod koniec lipca 1945 roku pozostaj\u0105ce w sk\u0142adzie Brygady trzy bataliony liczy\u0142y 250-300 os\u00f3b. \u0141upaszka postanowi\u0142 wys\u0142a\u0107 zwiad dowodzony przez porucznika \u201eZygmunta\u201d na lewy brzeg Bugu. Do\u0142\u0105czy\u0142 do niego 20-osobowy oddzia\u0142 pochodz\u0105cego z tych stron podporucznika W\u0142adys\u0142awa \u0141ukasiuka ps. M\u0142ot a tak\u017ce adiutant Szendzielarza kapitan Leon Lech Beynar ps. Nowina, przysz\u0142y wybitny historyk \u2013 Pawe\u0142 Jasienica. Jak si\u0119 okaza\u0142o po zachodniej stronie Bugu si\u0142y nieprzyjaciela nie ust\u0119powa\u0142y tym, po wschodniej stronie rzeki. Jednostki LWP, bataliony KBW oraz pu\u0142ki wojsk wewn\u0119trznych NKWD tropi\u0105c niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 partyzantk\u0119 post\u0119powa\u0142y wyj\u0105tkowo brutalnie wobec miejscowej ludno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zygmunt Szendzielarz, zdj\u0119cie z 1948 r.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

8 sierpnia 1945 roku dosz\u0142o do boju pod Sikorami. Zaatakowani z le\u015bnej zasadzki, ci\u0105gn\u0105cy przeciwko partyzantom \u017co\u0142nierze LWP zostali rozbici, cz\u0119\u015b\u0107 zgin\u0119\u0142a w walce, cz\u0119\u015b\u0107 dosta\u0142a si\u0119 do niewoli. Partyzanci zdobyli te\u017c bro\u0144.<\/p>\n\n\n\n

W rocznic\u0119 \u201eCudu nad Wis\u0142\u0105\u201d 15 sierpnia 1945 trzy szwadrony Brygady Wile\u0144skiej pod nieobecno\u015b\u0107 \u0141upaszki dowodzone przez \u201eZygmunta\u201d zjawi\u0142y si\u0119 w ko\u015bciele w Jab\u0142onnie Lackiej na odpust. Porucznik B\u0142a\u017cejewicz przemawia\u0142 ze schod\u00f3w \u015bwi\u0105tyni do rozradowanych mieszka\u0144c\u00f3w. R\u00f3wno 53 lata p\u00f3\u017aniej ten sam \u201eZygmunt\u201d w tym samym miejscu zauwa\u017cy\u0142 z gorycz\u0105: spo\u015br\u00f3d otaczaj\u0105cych go w\u00f3wczas \u017co\u0142nierzy nikt nie do\u017cy\u0142 wolnej Polski.<\/p>\n\n\n\n

W\u00f3wczas do Jab\u0142onnej dotarli z b\u0142aganiem o pomoc konspiratorzy z Podlasia w zwi\u0105zku z siej\u0105c\u0105 postrach karn\u0105 ekspedycj\u0105 oddzia\u0142u NKWD Wasilija Gribki. Pr\u00f3cz niego ludzi \u201e\u0141upaszki\u201d szuka\u0142y inne grupy operacyjne NKWD i KBW. Oddzia\u0142y \u201eZygmunta\u201d i \u201eM\u0142ota\u201d przeprawi\u0142y si\u0119 przez Bug i 18 sierpnia wesz\u0142y do Miodus\u00f3w Pokrzywnych. Tam rozegra\u0142a si\u0119 kilkugodzinna bitwa, w wyniku kt\u00f3rej grupa operacyjna majora Gribki rozsta\u0142a rozbita. Po stronie walcz\u0105cych partyzant\u00f3w 8 zgin\u0119\u0142o a 10 zosta\u0142o rannych. Oficerowie sowieccy, kt\u00f3rzy zgin\u0119li pod Miodusami, pochowani zostali po wojnie na Cmentarzu \u017bo\u0142nierzy Armii Radzieckiej w Bielsku Podlaskim.<\/p>\n\n\n\n

We wrze\u015bniu 1945 na rozkaz \u0141upaszki wszystkie szwadrony Brygady Wile\u0144skiej stawi\u0142y si\u0119 na koncentracj\u0119 w Stoczku w powiecie bia\u0142ostockim. W sumie oko\u0142o 300 partyzant\u00f3w. Major Szendzielarz poinformowa\u0142 dow\u00f3dc\u00f3w, \u017ce zgodnie z rozkazem Delegatury Si\u0142 Zbrojnych na Kraj oddzia\u0142y le\u015bne maj\u0105 zosta\u0107 rozformowane. W zwi\u0105zku z brakiem funduszy i lewych dokument\u00f3w wychodzenie z lasu trwa\u0142o do pa\u017adziernika.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Demobilizacji odm\u00f3wili por. Romuald Rajs \u201eBury\u201d oraz por. Zygmunt \u0141ukasiuk \u201eM\u0142ot\u201d. Porucznik B\u0142a\u017cejewicz \u201eZygmunt\u201d przedosta\u0142 si\u0119 wraz z \u017con\u0105 i siostr\u0105 na fa\u0142szywych belgijskich papierach za granic\u0119. Po wojnie zamieszkali w USA.<\/p>\n\n\n\n

\u0141upaszka dotar\u0142 do Gda\u0144ska. Byli z nim Lidia Lwow ps. Lala, sanitariuszka i narzeczona oraz 15-letni Mieczys\u0142aw Abramowicz \u201eMiecio\u201d. Przerzut dow\u00f3dcy, jego towarzyszy a tak\u017ce te\u015bciowej i c\u00f3reczki zorganizowa\u0142 Wac\u0142aw Beynar ps. Orszak.<\/p>\n\n\n\n

Major Szendzielarz nie zamierza\u0142 zaprzesta\u0107 walki, zbyt dobrze wiedzia\u0142 co go czeka, gdy dostanie si\u0119 w czerwone \u0142apy. Nawi\u0105za\u0142 kontakt z majorem Antonim Olechnowiczem ps. Pohorecki, kt\u00f3ry budowa\u0142 konspiracyjne struktury na Pomorzu. \u0141upaszka zacz\u0105\u0142 formowa\u0107 dywersyjne patrole. Wraz z nim stawili si\u0119 jego byli podkomendni: \u201eM\u015bcis\u0142aw\u201d, \u201e\u017belazny\u201d, \u201eLufa\u201d, \u201eZeus\u201d, \u201eSzpagat\u201d, ppor. Feliks Selmanowicz ps. Zago\u0144czyk oraz sanitariuszka Regina \u017byli\u0144ska.<\/p>\n\n\n\n

W marcu 1946 roku w wi\u0119kszych miastach Polski pojawi\u0142y si\u0119 ulotki przygotowane przez \u017co\u0142nierzy \u0141upaszki: \u201eMy, kt\u00f3rzy ponie\u015bli\u015bmy tyle ofiar, nie mo\u017cemy pozwoli\u0107 na to, by w naszym pa\u0144stwie panoszyli si\u0119 Azjaci i narzucali nam swe prawa przez swych pacho\u0142k\u00f3w w osobach Bieruta, Os\u00f3bek i in podobnych. Chcemy, by Polska by\u0142a rz\u0105dzona przez Polak\u00f3w oddanych sprawie i wybranych przez ca\u0142y Nar\u00f3d. Dlatego wypowiedzieli\u015bmy walk\u0119 na \u015bmier\u0107 i \u017cycie tym, kt\u00f3rzy za pieni\u0105dze, ordery lub stanowiska z r\u0105k sowieckich, morduj\u0105 najlepszych Polak\u00f3w domagaj\u0105cych si\u0119 wolno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

14 kwietnia 1946 roku major Szendzielarz ponownie ruszy\u0142 do walki reaktywuj\u0105c 5. Brygad\u0119 Wile\u0144sk\u0105. W rozkazie nr 2 zwraca\u0142 si\u0119 do \u017co\u0142nierzy: \u201eprzypad\u0142o nam w udziale wyj\u015b\u0107 z broni\u0105 w r\u0119ku po raz trzeci ju\u017c w czasie tej wojny i walczy\u0107 o Wolno\u015b\u0107 tej, kt\u00f3ra istnie\u0107 musi i istnie\u0107 nie przesta\u0142a w naszych sercach polskich. Idziemy, bo nam tak ka\u017ce obowi\u0105zek i sumienie prawdziwego Polaka, a B\u00f3g b\u0119dzie z nami\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

\u0141upaszka podzieli\u0142 brygad\u0119 na pi\u0119\u0107 pododdzia\u0142\u00f3w zwanych po kawaleryjsku szwadronami i koncentracj\u0119 zarz\u0105dzi\u0142 w le\u015bnicz\u00f3wce Huta Szklana w Borach Tucholskich. Czwartym szwadronem dowodzi\u0142 wachmistrz Henryk Wieliczka \u201eLufa\u201d a pi\u0105tym podporucznik Zdzis\u0142aw Badocha \u201e\u017belazny\u201d. Prezentowali si\u0119 znakomicie, szybko przemieszczali zdobycznymi autami i byli doskonale uzbrojeni. Dzie\u0144 rozpoczynali i ko\u0144czyli wsp\u00f3ln\u0105 modlitw\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wierzyli, \u017ce wybuchnie wkr\u00f3tce kolejna wojna, a do tego czasu starali si\u0119 parali\u017cowa\u0107 komunistyczny aparat administracyjny i broni\u0107 ludno\u015b\u0107 przed represjami UB i NKWD. Robili to bardzo sprawnie i z zaskoczenia. W 1946 roku przeprowadzili ponad 230 akcji. Raporty ubeckie okre\u015bla\u0142y ich mianem najgro\u017aniejszych. Specjalny sztab powo\u0142any do likwidacji brygady mimo wykorzystania wojska, milicji, UB i NKWD na Pomorzu nie by\u0142 w stanie wykona\u0107 zadania. Nie pomaga\u0142o rozsiewanie czarnej legendy majora \u0141upaszki. Jego oddzia\u0142y pozostawa\u0142y nieuchwytne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Spektakularna akcja szwadronu Zdzis\u0142awa Badochy \u201e\u017belaznego\u201d wiosn\u0105 1946 roku wznieci\u0142a pop\u0142och w szeregach czerwonych, a \u015bwiat us\u0142ysza\u0142 o niej na falach BBC. W pododdziale \u201e\u017belaznego\u201d s\u0142u\u017cy\u0142o najwi\u0119cej wile\u0144skich harcerzy, kt\u00f3rzy ufali bezgranicznie dow\u00f3dcy i podziwiali jego szale\u0144cz\u0105 odwag\u0119. Major \u0141upaszka w uznaniu nieprzeci\u0119tnych zas\u0142ug przedstawi\u0142 swego podkomendnego do odznaczenia krzy\u017cem Virtuti Militari i obdarowa\u0142 go sygnetem 5. Brygady Wile\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n

Kolejny nieprawdopodobny wyczyn szwadronu \u201e\u017belaznego\u201d mia\u0142 miejsce 19 maja 1946 roku, kiedy w czasie 12-godzinnego rajdu na odcinku 100 kilometr\u00f3w dokonano rozbicia 7 posterunk\u00f3w policji i 2 plac\u00f3wek UBP. Zn\u00f3w akcja zosta\u0142a nag\u0142o\u015bniona przez BBC utrwalaj\u0105c mit \u017co\u0142nierzy \u0141upaszki. Porucznik Zdzis\u0142aw Badocha \u201e\u017belazny\u201d zgin\u0105\u0142 28 czerwca 1946 roku w Czerninie w powiecie sztumskim na skutek zdrady \u0142\u0105czniczki brygady Reginy \u017byli\u0144skiej ps. Regina.<\/p>\n\n\n\n

Na jesie\u0144 1946 roku major Szendzielarz do\u0142\u0105czy\u0142 w wojew\u00f3dztwie bia\u0142ostockim do 6. Brygady Wile\u0144skiej podporucznika Lucjana Minkiewicza ps. Wiktor, a potem W\u0142adys\u0142awa \u0141ukasiuka ps. M\u0142ot. Dowodzi\u0142 osobi\u015bcie niekt\u00f3rymi akcjami brygady. W marcu 1947 roku zacz\u0105\u0142 ukrywa\u0107 si\u0119 w Osielcu ko\u0142o Makowa Podhala\u0144skiego razem z \u201eLal\u0105\u201d. Tam w\u0142a\u015bnie 30 czerwca 1948 roku zosta\u0142 aresztowany. Na jego trop wpad\u0142o UB dzi\u0119ki poczt\u00f3wce z Poronina, kt\u00f3r\u0105 znaleziono podczas przeszukania mieszkania Wandy Minkiewicz.<\/p>\n\n\n\n

Zosta\u0142 natychmiast przewieziony samolotem do Warszawy na Koszykow\u0105 do MBP. W gabinecie pu\u0142kownika R\u00f3\u017ca\u0144skiego przyszed\u0142 obejrze\u0107 go minister Stanis\u0142aw Radkiewicz. Przes\u0142uchania odbywa\u0142y si\u0119 na Rakowieckiej. Podczas procesu Major wzi\u0105\u0142 na siebie ca\u0142kowit\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za dzia\u0142ania podw\u0142adnych. Komunistyczne gazety szkalowa\u0142y jego dobre imi\u0119: \u201eNa \u017co\u0142dzie Gestapo i anglosaskiego wywiadu\u201d, \u201eKrwawy zbir Bia\u0142ostocczyzny i Pomorza\u201d. 2 listopada 1950 roku s\u0119dzia major Mieczys\u0142aw Widaj skaza\u0142 majora \u0141upaszk\u0119 na 18 kar \u015bmierci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po rozprawie zamkni\u0119to Szendzielarza w karcerze, sk\u0105d wyszed\u0142 dopiero po Bo\u017cym Narodzeniu. Naczelnik wi\u0119zienia Alojzy Grobicki nie zgodzi\u0142 si\u0119 na \u015blub z Lidi\u0105 Lwow, kt\u00f3ra w tym samym procesie skazana zosta\u0142a na do\u017cywocie.<\/p>\n\n\n\n

8 lutego 1951 roku wywo\u0142ano z celi naprz\u00f3d podpu\u0142kownika Antoniego Olechnowicza ps. Podhorecki, po kilku minutach wr\u00f3cono po \u0141upaszk\u0119. O godzinie 20.15 kat z Mokotowa, sier\u017cant Aleksander Drej zamordowa\u0142 majora Zygmunta Szendzielarza \u201e\u0141upaszk\u0119\u201d strza\u0142em w ty\u0142 g\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n

W 1993 roku Izba Wojskowa S\u0105du Najwy\u017cszego stwierdzi\u0142a niewa\u017cno\u015b\u0107 wyroku z 1950 roku przyznaj\u0105c, \u017ce skazanie nast\u0105pi\u0142o z powodu dzia\u0142alno\u015bci Majora na rzecz niepodleg\u0142ego Pa\u0144stwa Polskiego.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gdy ziemia ojczysta sk\u0105pana we \u0142zach<\/em><\/p>\n\n\n\n

o pomst\u0119 krew wo\u0142a m\u0119cze\u0144ska.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Kto walczy o wolno\u015b\u0107 i m\u015bci si\u0119 za krew<\/em><\/p>\n\n\n\n

to Pi\u0105ta Brygada Wile\u0144ska.<\/em><\/p>\n\n\n\n

A szlakiem zuchwa\u0142ym prowadzi j\u0105 w\u00f3dz,<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u201e\u0141upaszka\u201d \u2013 bohater nieznany.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Z nim tylko umiera\u0107 i walczy\u0107 by m\u00f3c<\/em><\/p>\n\n\n\n

z niewoli kraj wyrwa\u0107 kochany.<\/em><\/p>\n\n\n\n

(fragment Hymnu 5 Wile\u0144skiej Brygady AK)<\/p>\n\n\n\n

Korzysta\u0142am z ksi\u0105\u017cki: Joanna Wieliczka-Szarkowa \u201eMajor \u0141upaszka\u201d, Krak\u00f3w 2020.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kwatera z grobem \u0141upaszki na warszawskich Pow\u0105zkach.<\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.cmentarzekomunalne.com.pl\/mapa\/mapa.php?cment=PWZKI&rzad=1&kwatera=A%2018&grob=30&dane=+imie=zygmunt+nazwisko=Szendzielarz+check_nazwisko=on+check_ur=+rok=1800+miesiac=1+dzien=1+rok2=1800+miesiac2=2+dzien2=27+check_zg=+rok_zg1=1800+miesiac_zg1=1+dzien_zg1=1+rok_zg2=1800+miesiac_zg2=2+dzien_zg2=27+cmentarz=powazkowski#kotwica<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wykl\u0119ty Major Zygmunt Szendzielarz \u201e\u0141upaszka\u201d(12 marca 1910 \u2013 8 lutego 1951) Jego szcz\u0105tki odnalaz\u0142a 22 maja 2013 roku ekipa poszukiwawcza prof. Krzysztofa Szwagrzyka pod wybudowan\u0105 w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych drog\u0105 asfaltow\u0105, przecinaj\u0105c\u0105 \u0141\u0105czk\u0119 na warszawskich Pow\u0105zkach. Obok Majora le\u017celi tam jego najbli\u017csi wsp\u00f3\u0142pracownicy: podpu\u0142kownik Antoni Olechnowicz \u201ePohorecki\u201d, kapitan Henryk Borowski \u201eTrzmiel\u201d oraz porucznik Lucjan Minkiewicz ps.… Czytaj dalej 75 lat temu<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6088,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[408],"tags":[],"class_list":["post-6087","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-82","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6087","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6087"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6087\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6151,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6087\/revisions\/6151"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6088"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6087"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6087"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6087"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}