{"id":6055,"date":"2026-03-02T15:37:56","date_gmt":"2026-03-02T14:37:56","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6055"},"modified":"2026-03-02T15:38:16","modified_gmt":"2026-03-02T14:38:16","slug":"bitwa-o-polska-dusze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=6055","title":{"rendered":"Bitwa o polsk\u0105 dusz\u0119"},"content":{"rendered":"\n

Prawda historyczna o minionym stuleciu, dla Polak\u00f3w korzystna, inne narody mo\u017ce zawstydza\u0107. Dlatego warto j\u0105 zachowa\u0107 dla przysz\u0142ych pokole\u0144. Nikt za nas tego nie zrobi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ewa Thompson<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

To b\u0119dzie jednak spore wyzwanie, poniewa\u017c \u2013 jak zauwa\u017ca profesor Ewa Thompson \u2013 w dwudziestym pierwszym wieku kultywowanie pami\u0119ci sta\u0142o si\u0119 wielkim biznesem. Same go\u0142e fakty nie wystarcz\u0105, aby zainteresowa\u0107, a tym bardziej przekona\u0107 \u015bwiatowe audytorium. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, w epoce wszechobecnego marketingu, faktom trzeba nada\u0107 rang\u0119 wydarzenia, a potem zr\u0119cznie zarekomendowa\u0107 je opinii publicznej. Dzi\u015b wa\u017cne jest to, o czym si\u0119 m\u00f3wi w mediach, pisze w sieci, pokazuje w telewizji. I ten wygrywa, kto zdo\u0142a, nawet wbrew faktom, narzuci\u0107 innym w\u0142asn\u0105 wyk\u0142adni\u0119 historii powszechnej.<\/p>\n\n\n\n

Powszechny wy\u015bcig o pami\u0119\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W debacie publicznej zachodu wci\u0105\u017c dominuj\u0105 stare postimperialne czy mocarstwowe interpretacje, a w dzisiejszej humanistyce bardziej od argument\u00f3w liczy si\u0119 presti\u017c o\u015brodka naukowego, obecno\u015b\u0107 w mediach, obfito\u015b\u0107 rozdawanych grant\u00f3w. \u015arodkowoeuropejski, w tym polski punkt widzenia w pami\u0119ci publicznej jednocz\u0105cej si\u0119 Europy jest praktycznie nieobecny \u2013 sygnalizuje Ewa Thompson.<\/p>\n\n\n\n

Jako przyk\u0142ad, mo\u017ce pos\u0142u\u017cy\u0107 karykaturalna wyk\u0142adnia polskiej \u015bwiadomo\u015bci historycznej, jak\u0105 przeprowadzi\u0142a Aleida Assman, niemiecka uczona, specjalizuj\u0105ca si\u0119 w problematyce tworzenia wsp\u00f3lnej pami\u0119ci europejskiej. Ot\u00f3\u017c, profesor Assman podczas mi\u0119dzynarodowej konferencji (Waszyngton, 2006) powiedzia\u0142a, \u017ce Polska, zgodnie z kultywowanym od stuleci prze\u015bwiadczeniem o byciu Chrystusem narod\u00f3w, wci\u0105\u017c uwa\u017ca si\u0119 wy\u0142\u0105cznie za ofiar\u0119\u2026 Typowa mieszanka paternalizmu i niewiedzy? To tak\u017ce, ale z czyteln\u0105 intencj\u0105 wezwania Polak\u00f3w jako narodu do rachunku sumienia za \u201ekatolicki antysemityzm\u201d. Trudno r\u00f3wnie\u017c nie dostrzec tu zwi\u0105zku z uparcie ponawianym w \u015bwiatowych mediach sformu\u0142owaniem o \u201epolskich obozach koncentracyjnych\u201d, czy p\u00f3\u017aniejsz\u0105 ju\u017c tez\u0105 o polskim pomocnictwie w zag\u0142adzie. Zw\u0142aszcza je\u015bli si\u0119 pami\u0119ta, \u017ce niemiecka uczona pragnie w\u0142a\u015bnie holokaust uczyni\u0107 \u201ecentralnym momentem historii Europy\u201d. Ca\u0142ej Europy, a nie tylko Niemiec.<\/p>\n\n\n\n

Pakt Hitler\u2013Stalin<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tym bardziej nale\u017cy doceni\u0107 najnowsze o\u015bwiadczenie blisko stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu wp\u0142ywowych postaci niemieckiego \u017cycia publicznego, kt\u00f3re w kwestii winy i odpowiedzialno\u015bci za drug\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 \u2013 nie stroni\u0105c od nazwania ani jej przyczyn, ani okre\u015blenia p\u00f3\u017aniejszych tragicznych konsekwencji \u2013 pisz\u0105:<\/p>\n\n\n\n

\u201ePrzyczyn\u0105 podzia\u0142u oraz trwaj\u0105cego ponad cztery dekady komunistycznego zniewolenia Europy \u015arodkowo-Wschodniej by\u0142a druga wojna \u015bwiatowa. Dlatego ze wstydem i smutkiem pami\u0119tamy o dniu 1 wrze\u015bnia 1939 roku, kiedy to narodowosocjalistyczne Niemcy napad\u0142y na Polsk\u0119. Osiem dni wcze\u015bniej Niemcy i Zwi\u0105zek Sowiecki podpisa\u0142y bezduszny niemiecko-sowiecki pakt, na mocy kt\u00f3rego oba totalitarne pa\u0144stwa podzieli\u0142y mi\u0119dzy sob\u0105 kraje nadba\u0142tyckie oraz Polsk\u0119, Finlandi\u0119 i Rumuni\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Aleida Assmann<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Znamienny wydaje si\u0119 fakt, \u017ce inicjatorzy o\u015bwiadczenia \u2013 Marianne Birthler, kieruj\u0105ca Urz\u0119dem ds. Akt Stasi, oraz filozof i publicysta Wolfgang Templin \u2013 oboje \u017cyli w NRD, wi\u0119c skutk\u00f3w podzia\u0142u Europy \u015arodkowo-Wschodniej do\u015bwiadczyli na w\u0142asnej sk\u00f3rze.<\/p>\n\n\n\n

Dw\u00f3ch okupant\u00f3w, dwie okupacje<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nasz kraj poni\u00f3s\u0142 w wojnie ogromne straty: osobowe, terytorialne, materialne. Ale tak\u017ce niewymierne: duchowe, moralne, kulturowe. Te wszechstronne rany zadane Polakom oraz brak elit, cz\u0119\u015bciowo wymordowanych przez obu okupant\u00f3w, a cz\u0119\u015bciowo zmuszonych do emigracji, z pewno\u015bci\u0105 u\u0142atwi\u0142y zainstalowanie w Warszawie obcego re\u017cimu na blisko p\u00f3\u0142 wieku. I tylko t\u0105 obc\u0105 w\u0142adz\u0105, dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w interesie w\u0142adc\u00f3w Kremla, mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 fakt, \u017ce mimo siedemdziesi\u0119ciu lat, jakie min\u0119\u0142y od napa\u015bci na Polsk\u0119, nie dysponujemy wci\u0105\u017c pe\u0142n\u0105 i definitywn\u0105 wiedz\u0105 o stratach, poniesionych w latach drugiej wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

Bez problemu mo\u017cna by\u0142o okre\u015bli\u0107 straty terytorialne. Tu\u017c przed wybuchem wojny, ju\u017c z Zaolziem, powierzchnia II RP wynosi\u0142a niemal 390 tys. km kw. Natomiast \u201ezaokr\u0105glone\u201d decyzjami Stalina, przy bierno\u015bci aliant\u00f3w, terytorium PRL obejmowa\u0142o 312,5 tys. km kw., co oznacza, \u017ce powierzchnia kraju w stosunku do okresu Dwudziestolecia zmniejszy\u0142a si\u0119 o blisko 20 proc. (77,5 tys. km kw.).<\/p>\n\n\n\n

Ale ju\u017c z wyliczeniem strat osobowych i materialnych, z wielu wzgl\u0119d\u00f3w by\u0142o znacznie trudniej. Po pierwsze, ze zrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w w\u0142adze Polski Ludowej po\u0142o\u017cy\u0142y nacisk na straty z r\u0105k niemieckich lub m\u00f3wi\u0105c precyzyjniej \u2013 straty wojenne poniesione pod okupacj\u0105 niemieck\u0105. Czy to potrzebne rozr\u00f3\u017cnienie? Tak, \u017ceby wskaza\u0107, \u017ce na terenach okupowanych przez III Rzesz\u0119 obywateli polskich, opr\u00f3cz Niemc\u00f3w, mordowali tak\u017ce Ukrai\u0144cy i Litwini. Natomiast straty zadane polskiej ludno\u015bci na terenach zaj\u0119tych po 17 wrze\u015bnia 1939 przez Zwi\u0105zek Sowiecki na d\u0142ugo sta\u0142y si\u0119 tematem tabu. Spraw\u0119 wylicze\u0144 komplikowa\u0142o ponadto przekonanie Sowiet\u00f3w, \u017ce \u201ewyzwolonych spod jarzma pa\u0144skiej Polski\u201d os\u00f3b narodowo\u015bci bia\u0142oruskiej czy ukrai\u0144skiej nie traktowano wcale jako obywateli RP.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze liczenie strat<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jak podaje dr Andrzej Chmielarz, w artykule Ekonomiczna eksploatacja ziem polskich w latach 1939-1945<\/em>, \u201epowo\u0142ane po wojnie Biuro Odszkodowa\u0144 Wojennych przy Radzie Ministr\u00f3w na potrzeby \u017c\u0105da\u0144 reparacyjnych przygotowa\u0142o bilans strat materialnych Polski. Generaln\u0105 wysoko\u015b\u0107 strat maj\u0105tkowych oszacowano na 38% warto\u015bci maj\u0105tku narodowego. Straty w przemy\u015ble si\u0119ga\u0142y ok. 50 proc. pierwotnych zdolno\u015bci produkcyjnych. Na 21 tys. zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych na ziemiach polskich w granicach sprzed 1939 roku uleg\u0142o ca\u0142kowitemu zniszczeniu 12,7 tys. (60 proc.)\u201d. Straty PKP, niemal ca\u0142kiem zrujnowanych dzia\u0142aniami wojennymi, oszacowano na 84 proc. Energetyka utraci\u0142a 65 proc. stanu posiadania, podobn\u0105 wielko\u015b\u0107 strat odnotowano w przemys\u0142ach chemicznym czy poligraficznym.<\/p>\n\n\n\n

Straty i szkody materialne, poniesione przez Polsk\u0119 w drugiej wojnie \u015bwiatowej, wyszacowano w 1947 roku na oko\u0142o 50 mld dolar\u00f3w (wg cen z roku 1939), co dzi\u015b odpowiada\u0142oby kwocie przekraczaj\u0105cej 600 mld USD. Do tego, nale\u017ca\u0142oby doliczy\u0107 \u2013 szacunki z roku 1990 \u2013 oko\u0142o 285 mld dolar\u00f3w odszkodowa\u0144, dla 13 milion\u00f3w obywateli RP (lub ich spadkobierc\u00f3w) z tytu\u0142u poniesionych strat indywidualnych. Doktor Chmielarz zauwa\u017ca, \u017ce te wyliczenia odnosz\u0105 si\u0119 tylko do strat spowodowanych zniszczeniami lub grabie\u017c\u0105, bez uwzgl\u0119dnienia uszczerbku maj\u0105tku wynik\u0142ego z eksploatacji polskiej gospodarki przez okupant\u00f3w w czasie wojny.<\/p>\n\n\n\n

Niestety, z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w politycznych wyliczenia Biura Odszkodowa\u0144 Wojennych zupe\u0142nie pomija\u0142y straty spowodowane okupacj\u0105 sowieck\u0105 i rabunkiem z lat 1944-1945.<\/p>\n\n\n\n

Ilu z nas zabito<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najdotkliwsze w wymiarze egzystencjalnym i moralnym pozostaj\u0105 jednak straty ludzkie. Mo\u017cna tu wyr\u00f3\u017cni\u0107 bezwzgl\u0119dne straty osobowe, zwi\u0105zane ze \u015bmierci\u0105 poniesion\u0105 przez \u017co\u0142nierzy oraz cywil\u00f3w podczas dzia\u0142a\u0144 wojennych, oraz p\u00f3\u017aniejszym mordowaniem ludno\u015bci na terenach okupowanych, ale do kategorii strat ludzkich zalicza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wszelkie, mocno zr\u00f3\u017cnicowane formy represji, jakim poddawano Polak\u00f3w w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

Paradoksem polskiej historii jest fakt, \u017ce po up\u0142ywie siedemdziesi\u0119ciu lat od wybuchu wojny nie znamy wci\u0105\u017c odpowiedzi na pytanie, ilu obywateli Rzeczypospolitej Polskiej zgin\u0119\u0142o mi\u0119dzy rokiem 1939 a 1945. Trzeba tu m\u00f3wi\u0107 raczej o ponurym \u017carcie historii ni\u017c o karygodnym zaniedbaniu wobec rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy stracili wtedy \u017cycie, bo przez blisko p\u00f3\u0142wiecze kolejne pokolenia obywateli PRL tkwi\u0142y w prze\u015bwiadczeniu, \u017ce liczba ofiar wojny jest im doskonale znana.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b wiemy, \u017ce te sze\u015b\u0107 milion\u00f3w, z niewielkim ogonkiem (by\u0107 mo\u017ce dla prze\u0142amania a\u017c nazbyt czytelnej symboliki) Jakub Berman, jeden z sowieckich namiestnik\u00f3w na Polsk\u0119, po prostu \u201ezadekretowa\u0142\u201d, gdy statystycy i demografowie z Biura Odszkodowa\u0144 przedstawili mu problemy z ustaleniem rzeczywistych rozmiar\u00f3w strat osobowych. Prezes IPN Janusz Kurtyka przypuszcza, \u017ce Berman pr\u00f3bowa\u0142 w ten spos\u00f3b uzasadni\u0107 stwierdzon\u0105 przez demograf\u00f3w luk\u0119 ludno\u015bciow\u0105: w kraju brakowa\u0142o w\u00f3wczas 6 milion\u00f3w ludzi. W ten spos\u00f3b \u2013 uwa\u017ca Kurtyka \u2013 do listy ofiar niemieckich dopisano kilkaset tysi\u0119cy os\u00f3b wi\u0119zionych w gu\u0142agach lub przetrzymywanych jeszcze w Sowietach.<\/p>\n\n\n\n

Tyle bezimiennych ofiar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W PRL prowadzono badania cz\u0105stkowe. Dzia\u0142a\u0142a wprawdzie G\u0142\u00f3wna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, ale nie zostawi\u0142a zbiorczych danych, kt\u00f3re mo\u017cna by uzna\u0107 za w pe\u0142ni wiarygodne. Z kolei oficjalne pr\u00f3by dokumentowania los\u00f3w Polak\u00f3w pod okupacj\u0105 sowieck\u0105 mo\u017cna by\u0142o na dobre zacz\u0105\u0107 dopiero po roku 1989, cho\u0107 pewne pr\u00f3by Archiwum Wschodnie O\u015brodka \u201eKarta\u201d podj\u0119\u0142o ju\u017c pod koniec lat 80. Jednak systematyczny, koordynowany przez Instytut Pami\u0119ci Narodowej oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego program sporz\u0105dzenia pe\u0142nej \u201elisty strat osobowych i ofiar represji\u201d zainicjowano dopiero w 2006 roku.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Francuzi ju\u017c w po\u0142owie lat 50. mieli pe\u0142n\u0105, imienn\u0105 dokumentacj\u0119 swych ofiar, niekiedy wraz z informacjami o dok\u0142adnej godzinie wykonania egzekucji. My do dzi\u015b znamy z nazwiska tylko po\u0142ow\u0119 os\u00f3b rozstrzelanych w Palmirach \u2013 m\u00f3wi dr Waldemar Grabowski, pracownik Biura Edukacji Publicznej IPN, kt\u00f3ry koordynuje program \u201estraty.pl\u201d. \u2013 Je\u015bli idzie o okupacj\u0119 niemieck\u0105, to wylicze\u0144 z 1947 roku nie jeste\u015bmy w stanie potwierdzi\u0107, brak jednak przes\u0142anek by uzna\u0107 je po prostu za niewiarygodne.<\/p>\n\n\n\n

www.straty.pl<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Trudno te\u017c nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce mimo ca\u0142kowicie odmiennej metodologii bada\u0144 wyniki, cho\u0107 nieostateczne, nadal oscyluj\u0105 wok\u00f3\u0142 liczby 6 milion\u00f3w zabitych. Podczas prezentacji wydanego w\u0142a\u015bnie tomu \u201ePolska 1939-1945. Straty osobowe pod dwiema okupacjami\u201d prezes Kurtyka ujawni\u0142, \u017ce wed\u0142ug obecnego stanu naszej wiedzy \u015bmier\u0107 podczas wojny ponios\u0142o mi\u0119dzy 5,6 a 5,8 mln obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci, w tym Ukrai\u0144c\u00f3w, Bia\u0142orusin\u00f3w, Litwin\u00f3w, Czech\u00f3w i Niemc\u00f3w, a tak\u017ce \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy stanowili w\u015br\u00f3d zabitych najliczniejsz\u0105 grup\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Opr\u00f3cz bezwzgl\u0119dnych strat osobowych dokumentujemy te\u017c represje, kt\u00f3rym poddano mieszka\u0144c\u00f3w okupowanych ziem. By\u0142o tego sporo: uwi\u0119zienie, wysiedlenie, wyw\u00f3zka na roboty, zamkni\u0119cie w obozie, praca przymusowa bez przesiedlania, wynarodowianie dzieci, g\u0142odowe przydzia\u0142y \u017cywno\u015bciowe, mikroskopijny deputat w\u0119gla, 25 kg na ca\u0142\u0105 zim\u0119 \u2013 wylicza doktor Grabowski.<\/p>\n\n\n\n

Straty z r\u0105k Sowiet\u00f3w s\u0105 policzone do\u015b\u0107 dok\u0142adnie, na podstawie rosyjskich dokument\u00f3w. Wprawdzie w kontaktach oficjalnych bywa\u0142o r\u00f3\u017cnie, bo Rosjanie dawali, co chcieli i je\u015bli chcieli. Za to istotn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a wsp\u00f3\u0142praca \u201eKarty\u201d z rosyjskim \u201eMemoria\u0142em\u201d. I osobiste kontakty polskich badaczy z historykami rosyjskimi. Ze znanych dotychczas polskiej stronie dokument\u00f3w wynika, \u017ce \u017cycie straci\u0142o oko\u0142o 150 tysi\u0119cy obywateli II RP, a 2 miliony os\u00f3b poddano r\u00f3\u017cnego rodzaju represjom.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Ale to dopiero dane przybli\u017cone, w\u0142a\u015bnie niedawno odkryto w Moskwie dokument, kt\u00f3ry w stosunku do poczynionych dot\u0105d ustale\u0144 liczb\u0119 os\u00f3b wywiezionych na wsch\u00f3d zwi\u0119ksza o 140 tysi\u0119cy \u2013 puentuje koordynator programu.<\/p>\n\n\n\n

https:\/\/www.straty.pl<\/a><\/p>\n\n\n\n

we wrze\u015bniu 2009<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prawda historyczna o minionym stuleciu, dla Polak\u00f3w korzystna, inne narody mo\u017ce zawstydza\u0107. Dlatego warto j\u0105 zachowa\u0107 dla przysz\u0142ych pokole\u0144. Nikt za nas tego nie zrobi. To b\u0119dzie jednak spore wyzwanie, poniewa\u017c \u2013 jak zauwa\u017ca profesor Ewa Thompson \u2013 w dwudziestym pierwszym wieku kultywowanie pami\u0119ci sta\u0142o si\u0119 wielkim biznesem. Same go\u0142e fakty nie wystarcz\u0105, aby zainteresowa\u0107,… Czytaj dalej Bitwa o polsk\u0105 dusz\u0119<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":6057,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[408],"tags":[],"class_list":["post-6055","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-82","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6055","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6055"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6055\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6061,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6055\/revisions\/6061"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6057"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6055"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6055"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}