{"id":583,"date":"2023-11-14T12:11:00","date_gmt":"2023-11-14T11:11:00","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=583"},"modified":"2023-11-30T10:48:50","modified_gmt":"2023-11-30T09:48:50","slug":"patriotyczne-telegramy-polski-fenomen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=583","title":{"rendered":"Patriotyczne telegramy \u2013 polski fenomen"},"content":{"rendered":"\n

Na wst\u0119pie chcia\u0142abym podkre\u015bli\u0107, \u017ce polsko\u015b\u0107 jest cennym przywilejem wypracowanym i wywalczonym przez pokolenia. I dlatego w\u0142a\u015bnie dzi\u015b gdy \u2013 jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 Krzysztof Szczerski w jednym ze swych tekst\u00f3w \u2013 \u201eEuropa ma fundamentalny problem z w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105, z w\u0142asn\u0105 cywilizacj\u0105, gdy coraz bardziej przemienia si\u0119 w postkulturowy, postcywilizacyjny czy postto\u017csamo\u015bciowy zlepek jaki\u015b nieokre\u015blonych si\u0142 i proces\u00f3w (\u2026)\u201d przywo\u0142ywanie historii os\u00f3b, rodzin, lokalnych spo\u0142eczno\u015bci czy interesuj\u0105cych zwyczaj\u00f3w wydaje si\u0119 by\u0107 szczeg\u00f3lnie wa\u017cne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ciekawym fenomenem polskiego patriotyzmu, kt\u00f3ry odzwierciedla jak\u017ce z\u0142o\u017cony charakter polskiej to\u017csamo\u015bci, s\u0105 patriotyczne telegramy. Sk\u0105d wzi\u0119\u0142y si\u0119 takie blankiety nazywane r\u00f3wnie\u017c telegramami ko\u015bciuszkowskimi? Aby prze\u015bledzi\u0107 histori\u0119 tych druk\u00f3w nale\u017cy cofn\u0105\u0107 si\u0119 do XIX wieku, gdy podzielona pomi\u0119dzy zaborc\u00f3w Rzeczpospolita Polska stara\u0142a si\u0119 zachowa\u0107 j\u0119zyk i to\u017csamo\u015b\u0107.
W Wielkopolsce Polacy poddawani byli bardzo silnej presji zwi\u0105zanej z rozmaitymi zakazami zaborcy, kt\u00f3rych celem by\u0142a szybka germanizacja ludno\u015bci pochodzenia polskiego. Jednocze\u015bnie trwa\u0142a tam \u201enajd\u0142u\u017csza wojna nowoczesnej Europy\u201d. Polacy skonsolidowali si\u0119 w duchu solidarno\u015bci narodowej i gospodarczej. Z zaborc\u0105 walczono poprzez patriotyczne wychowywanie m\u0142odzie\u017cy, edukacj\u0119 oraz rzetelno\u015b\u0107 i sumienno\u015b\u0107 w ka\u017cdej sferze \u017cycia. Wielkopolanie zbudowali niezwyk\u0142y op\u00f3r korzystaj\u0105c z m\u0105dro\u015bci i sprytu, z przedsi\u0119biorczo\u015bci i odporno\u015bci psychicznej, z pogody ducha i wierno\u015bci idea\u0142om. Przetrzymali i \u201e\u017celaznego kanclerza\u201d Ottona von Bismarcka i Hakat\u0119, wrog\u00f3w silnych i zdeterminowanych, przebieg\u0142ych i zaciek\u0142ych. Udowodnili, \u017ce ich polsko\u015bci nie jest w stanie wymaza\u0107 z serca \u017cadna si\u0142a.
Ogromne znaczenie dla zachowania narodowej to\u017csamo\u015bci mia\u0142y obchodzone na ziemiach polskich wszystkich trzech zabor\u00f3w rocznice ko\u015bciuszkowskie \u2013 rocznica insurekcji i rocznica \u015bmierci Tadeusza Ko\u015bciuszki. Zupe\u0142nie wyj\u0105tkowe rozmiary przybra\u0142y obchody setnej rocznicy \u015bmierci Naczelnika w 1917 roku. Uroczysto\u015bci po\u0142\u0105czone z nabo\u017ce\u0144stwami, pochodami i przem\u00f3wieniami odby\u0142y si\u0119 w co najmniej stu miejscowo\u015bciach, w tym tak\u017ce we wsiach.
Formy walki o utrzymanie narodowej to\u017csamo\u015bci by\u0142y niezwykle zr\u00f3\u017cnicowane. Jednym z oryginalniejszych pomys\u0142\u00f3w by\u0142o wydawanie ozdobnych, kolorowo ilustrowanych blankiet\u00f3w o tematyce historyczno-patriotycznej s\u0142u\u017c\u0105cych do przekazywania \u017cycze\u0144 z okazji \u015bwi\u0105t rodzinnych, narodowych i religijnych. Druki nazywano telegramami patriotycznymi lub telegramami ko\u015bciuszkowskimi, gdy\u017c pocz\u0105tkowo pojawia\u0142 si\u0119 na nich wizerunek Tadeusza Ko\u015bciuszki. Po raz pierwszy blankiety takie ukaza\u0142y si\u0119 w Poznaniu w 1895 roku z inicjatywy Marii \u0141ebi\u0144skiej, \u017cony Walerego \u0141ebi\u0144skiego, literata, redaktora naczelnego \u201eWielkopolanina\u201d oraz Teodory Kusztelanowej, \u017cony dzia\u0142acza gospodarczego i finansisty J\u00f3zefa Kusztelana. Utworzy\u0142y one Komitet do Wydawania Kart Gratulacyjnych, zwany Komitetem Pa\u0144 albo Komitetem Pozna\u0144skim. Doch\u00f3d ze sprzeda\u017cy owych kart przeznaczono na cele narodowe, spo\u0142eczne i dobroczynne.
Telegramy patriotyczne bardzo szybko si\u0119 rozpowszechni\u0142y. Umieszczano na nich wizerunki postaci historycznych, bohater\u00f3w walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 oraz symbole i god\u0142a narodowe. Aby u\u0142atwi\u0107 korzystanie z blankiet\u00f3w opracowano r\u00f3wnie\u017c teksty prostych, dowcipnych \u017cycze\u0144 dostosowanych do okoliczno\u015bci, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w publikacji \u201eBukiet Dobranych Powinszowa\u0144 wierszem i proz\u0105, \u017cycze\u0144 do Telegram\u00f3w Ko\u015bciuszkowskich\u201d wydanej w Inowroc\u0142awiu.
Pierwsze telegramy ko\u015bciuszkowskie drukowano w pozna\u0144skim zak\u0142adzie litograficznym Antoniego Rose. Do\u015b\u0107 szybko zast\u0105pi\u0142y one pruskie telegramy pocztowe. Z czasem druku blankiet\u00f3w podejmowa\u0142y si\u0119 kolejne firmy, m.in. zak\u0142ad Franciszka Zi\u00f3\u0142kowskiego z Pleszewa. Od 1912 roku ozdobne blankiety pocztowe o charakterze patriotycznym wydawa\u0142o r\u00f3wnie\u017c Towarzystwo Czytelni Ludowych. Instytucja ta odegra\u0142a bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w krzewieniu o\u015bwiaty w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w w zaborze pruskim. Zak\u0142ada\u0142a biblioteki i czytelnie dostarczaj\u0105ce polsk\u0105 literatur\u0119 oraz organizowa\u0142a odczyty i spotkania edukacyjne. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Towarzystwa mo\u017cna uzna\u0107 za realizacj\u0119 duchowej spu\u015bcizny Juliusza S\u0142owackiego, kt\u00f3ry b\u0142aga\u0142:
\u201eLecz zaklinam \u2013 niech \u017cywi nie trac\u0105 nadziei
I przed narodem nios\u0105 o\u015bwiaty kaganiec
A kiedy trzeba, na \u015bmier\u0107 id\u0105 po kolei,
Jak kamienie przez Boga rzucane na szaniec!\u2026\u201d
Blankiety wydawane przez Towarzystwo Czytelni Ludowych projektowa\u0142o wielu artyst\u00f3w, m.in. Jerzy Hulewicz, Kazimierz Ko\u015bcia\u0144ski, Tadeusz Szafra\u0144ski, Franciszek Tatula, Wiktor Gosieniecki, Paulin Gardzielewski. Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105c\u0105 szat\u0105 graficzn\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 druki opracowane przez Kazimierza Ko\u015bcia\u0144skiego (1899-1973), artyst\u0119 wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cego w 1933 roku pozna\u0144sk\u0105 grup\u0119 \u201eTw\u00f3r\u201d. W swych projektach Ko\u015bcia\u0144ski stosowa\u0142 zgeometryzowan\u0105 lini\u0119, p\u0142ask\u0105 plam\u0119 barwn\u0105 i zrytmizowan\u0105 kompozycj\u0119 \u2013 \u015brodki charakterystyczne dla estetyki art d\u00e9co. Telegramy z wizerunkami Adama Mickiewicza czy Ignacego Jana Paderewskiego reprezentuj\u0105 ca\u0142kiem dobry poziom artystyczny, kt\u00f3ry nie zawsze osi\u0105ga\u0142y inne u\u017cywane blankiety.
Telegramy patriotyczne by\u0142y przesy\u0142ane na terenie zaboru pruskiego. Popularne by\u0142y tak\u017ce w\u015br\u00f3d Polonii w Niemczech, m.in. w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych we Wroc\u0142awiu. Pozostawa\u0142y w u\u017cyciu r\u00f3wnie\u017c po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, a ostatnie wysy\u0142ane by\u0142y jeszcze po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej. W 1946 r. telegramy takie otrzyma\u0142a z okazji \u015blubu moja Ciocia. Przez kilkadziesi\u0105t lat przechowywa\u0142a je w specjalnym albumie.
Najciekawsze w\u015br\u00f3d nich s\u0105 telegramy zaprojektowane przez Kazimierza Ko\u015bcia\u0144skiego, o kt\u00f3rym ju\u017c by\u0142a mowa wy\u017cej. S\u0105 to blankiety z wizerunkami Tadeusza Ko\u015bciuszki, Adama Mickiewicza i gen. J\u00f3zefa Hallera. Ich portrety umieszczono w okr\u0105g\u0142ej ramie z li\u015bci akantu. Na ka\u017cdym z telegram\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 cytat lub sentencja. Druk z wizerunkiem Ko\u015bciuszki, z przedstawieniem bohater\u00f3w spod Rac\u0142awic \u2013 kosynier\u00f3w, kt\u00f3rzy wspierali regularne oddzia\u0142y polskie, zawiera s\u0142owa: \u201eGdy bratnia w szeregu \u015bcisn\u0119\u0142a si\u0119 d\u0142o\u0144\u201d. Z kolei telegram z portretem Mickiewicza i stoj\u0105cym na drabinie wie\u015bniakiem czytaj\u0105cym ksi\u0105\u017ck\u0119 opatrzono napisem: \u201eO\u015bwiata ludu dokona cudu\u201d. Bohaterem trzeciego telegramu zaprojektowanego przez Ko\u015bcia\u0144skiego jest dow\u00f3dca \u201eb\u0142\u0119kitnej armii\u201d \u2013 gen. J\u00f3zef Haller. Wizerunkowi towarzysz\u0105 pierwsze s\u0142owa Roty: \u201eNie rzucim ziemi sk\u0105d nasz r\u00f3d\u201d. Pozosta\u0142e telegramy w albumie Cioci s\u0105 popularnymi wzorami patriotycznych druk\u00f3w. Niekt\u00f3re to typowe druki \u015blubne jak telegram z Ko\u015bciuszk\u0105 i napisem: \u201eSzcz\u0119\u015b\u0107 Bo\u017ce M\u0142odej Parze\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Telegramy ko\u015bciuszkowskie pozostaj\u0105 \u015bwiadectwem stara\u0144 naszych przodk\u00f3w o zachowanie ojczystego j\u0119zyka i kultury w czasach zabor\u00f3w i bezwzgl\u0119dnej germanizacji. W 1946 roku, w rzeczywisto\u015bci Polski Ludowej, sta\u0142y si\u0119 wyrazem idei niepodleg\u0142o\u015bciowej i patriotycznej, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a komunistyczny re\u017cim i odrodzi\u0142a si\u0119 po wielu latach.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na wst\u0119pie chcia\u0142abym podkre\u015bli\u0107, \u017ce polsko\u015b\u0107 jest cennym przywilejem wypracowanym i wywalczonym przez pokolenia. I dlatego w\u0142a\u015bnie dzi\u015b gdy \u2013 jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 Krzysztof Szczerski w jednym ze swych tekst\u00f3w \u2013 \u201eEuropa ma fundamentalny problem z w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105, z w\u0142asn\u0105 cywilizacj\u0105, gdy coraz bardziej przemienia si\u0119 w postkulturowy, postcywilizacyjny czy postto\u017csamo\u015bciowy zlepek jaki\u015b nieokre\u015blonych si\u0142… Czytaj dalej Patriotyczne telegramy \u2013 polski fenomen<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":587,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[261],"tags":[283,281,282,278,36,279,280],"class_list":["post-583","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-23","tag-haller","tag-kosciuszko","tag-mickiewicz","tag-patriotyzm","tag-polska","tag-tradycja","tag-zabory","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/583","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=583"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/583\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":588,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/583\/revisions\/588"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/587"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}