{"id":5781,"date":"2026-01-14T09:38:16","date_gmt":"2026-01-14T08:38:16","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5781"},"modified":"2026-01-14T09:38:16","modified_gmt":"2026-01-14T08:38:16","slug":"slon-a-sprawa-polska-rekapitulacja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5781","title":{"rendered":"S\u0142o\u0144 a sprawa polska. Rekapitulacja"},"content":{"rendered":"\n

Dawno nie czyta\u0142em niczego z takim zadowoleniem i ciekawo\u015bci\u0105, a tak\u017ce z poznawcz\u0105 satysfakcj\u0105 jak najnowsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Ryszarda Legutki. Licz\u0105ca 450 stron i wydana przez Frond\u0119 Rekapitulacja<\/em> to rodzaj intelektualnej biografii uczonego z Krakowa: anglisty, filozofa, wyk\u0142adowcy akademickiego, t\u0142umacza i komentatora Platona, wreszcie polityka i europarlamentarzysty o znacz\u0105cym wk\u0142adzie w pr\u00f3by przeciwstawienia si\u0119 uwiedzeniu \u0142aci\u0144skiej Europy przez Marksa, Coudenhove-Kalergiego oraz Spinellego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Rodzinne korzenie na Kresach RP. Dzieci\u0144stwo w PRL. Osiedle Oficerskie na kra\u0144cach przedwojennego Krakowa. Podgl\u0105danie tabor\u00f3w cyga\u0144skich. Dba\u0142o\u015b\u0107 matki o wychowanie. Znaczenie religii. Edukacja szkolna, koledzy i nauczyciele. Mnogo\u015b\u0107 lektur. P\u00f3\u017aniej anglistyka i teatr studencki. Studia filozoficzne. Kadra profesorska w Broscianum. Ewolucja zainteresowa\u0144 naukowych. Bezdebitowa Arka<\/em>. Decyzja o wst\u0105pieniu w Rzecz Polityczn\u0105. Zmagania w Brukseli.<\/p>\n\n\n\n

Autor Rekapitulacji<\/em>, jeden z niestety nielicznych dzi\u015b intelektualist\u00f3w w prawdziwym sensie tego terminu, w pracy napisanej precyzyjnym, ale zrozumia\u0142ym j\u0119zykiem poddaje refleksji te wybrane aspekty, fazy czy dziedziny swego \u017cycia, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142kszta\u0142towa\u0142y jego osobowo\u015b\u0107, przyj\u0119te wzorce zachowania, spos\u00f3b postrzegania siebie w \u015bwiecie oraz odnoszenia si\u0119 do innych. Ale te\u017c uczy\u0142y rozr\u00f3\u017cniania dobra i z\u0142a, czyli kreowa\u0142y osobist\u0105 aksjologi\u0119, wreszcie podpowiada\u0142y wyb\u00f3r drogi \u017cyciowej; drogi zwi\u0105zanej z poznawaniem \u015bwiata we wszelkich jego istotnych wymiarach i przejawach.<\/p>\n\n\n\n

Co wa\u017cne, opis tego unikatowego przecie\u017c procesu rozpoznawanego przez Ryszarda Legutk\u0119 z coraz wi\u0119ksz\u0105 wnikliwo\u015bci\u0105 ju\u017c od przesz\u0142o siedmiu dekad, znajduje wyraz w j\u0119zyku nader tradycyjnym, bez cienia \u017cargonu \u015brodowisk IBL-owsko-PAN-owskich<\/em>, jak i \u015bwiadomie stroni\u0105cym od modnych idiolekt\u00f3w poprawno\u015bciowych narzucanych po roku 1989 naukowej kadrze uniwersyteckiej w naszym kraju. Uczony z urodzenia krakowski, ale z kresowymi korzeniami rezultaty swego namys\u0142u nad \u015bwiatem oraz w\u0142asnym \u017cyciem wyczerpuj\u0105co przedstawi\u0142 w j\u0119zyku w\u0142a\u015bciwym konserwaty\u015bcie, nie obawiaj\u0105c si\u0119 bynajmniej wyra\u017ce\u0144, kt\u00f3re nadaj\u0105 ca\u0142o\u015bci posmak lekko niedzisiejszy, co stanowi dodatkowy \u2013 opr\u00f3cz poznawczego \u2013 walor jego ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n\n\n\n

Bibljoteka Wiktorja, nauczanie religii i kulturowi katolicy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Uwagi przenikliwego umys\u0142u s\u0105siaduj\u0105 w Rekapitulacji<\/em> z narracj\u0105 czysto wspomnieniow\u0105, budz\u0105c\u0105 \u017cywe emocje odbiorcy (s\u0105dz\u0119, \u017ce nie tylko moje!), ale zdecydowanie niesentymentaln\u0105. Ot, cho\u0107by systematyczne obcowanie z ksi\u0105\u017ckami, bardzo r\u00f3\u017cnymi w r\u00f3\u017cnych fazach czytelniczego wtajemniczenia. Najwcze\u015bniej z ksi\u0105\u017ckami kupowanymi przez matk\u0119, a zw\u0142aszcza tymi pochodz\u0105cymi z prywatnej wypo\u017cyczalni o tradycjach jeszcze przedwojennych. Urok starych wolumin\u00f3w: ich swoisty zapach i wr\u0119cz zmys\u0142owy kontakt z tomami w oprawach introligatorskich z owaln\u0105 piecz\u0119ci\u0105 Bibljoteka Wiktorja<\/em>. Ale tak\u017ce precyzyjna samoobserwacja, badanie zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzy typem lektur a lepszym pojmowaniem tego, co nas otacza. Odkrywanie, \u017ce nasze nawet najbardziej prywatne prze\u017cycia mog\u0105 znajdowa\u0107 potwierdzenie w dzie\u0142ach wybitnych pisarzy \u015bwiatowych. \u015aledzenie nieoczywistych, cz\u0119sto lekcewa\u017conych dzi\u015b zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy doborem lektur i krystalizacj\u0105 pe\u0142niejszego obrazu \u015bwiata a rozwojem wewn\u0119trznym, duchowym, pozwalaj\u0105cym osi\u0105ga\u0107 nie tylko lepsze rozumienie, tego co zewn\u0119trzne, ale te\u017c odkrywa\u0107 w sobie samym kolejne stadia zar\u00f3wno poznawczej, jak i osobniczej samoorganizacji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, w czasach nieskrywanej wrogo\u015bci demoliberalnych areopag\u00f3w<\/em> zw\u0142aszcza wobec Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, duchowie\u0144stwa i tych jego wiernych, kt\u00f3rzy swoich przekona\u0144 moralnych zwi\u0105zanych z ochron\u0105 \u017cycia nie chc\u0105 ograniczy\u0107 do przys\u0142owiowej kruchty czy rozm\u00f3w przy kolacji; w dobie otwartego ju\u017c dyskryminowania ludzi wiary przez ewidentnie wrog\u0105, jednostronnie tendencyjn\u0105 wyk\u0142adni\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cego prawa, przez coraz cz\u0119stsze szykany administracyjne (s\u0142ynne ju\u017c opi\u0142owywanie katolik\u00f3w<\/em>), przez penalizacj\u0119 publicznego r\u00f3\u017ca\u0144ca przy klinikach, gdzie zabija si\u0119 nienarodzone dzieci, wreszcie przez post\u0119puj\u0105c\u0105 bezkarno\u015b\u0107 boj\u00f3wkarzy napadaj\u0105cych na pikiety lub wystawy antyaborcyjne \u2013 do\u015b\u0107 niezwykle, wr\u0119cz kontrrewolucyjnie brzmi\u0105 tezy Legutki o trudnej do przecenienia roli nauczania religii (czy to prowadzonego w szkole, czy w salach przyko\u015bcielnych) dla kszta\u0142towania dojrza\u0142ych postaw moralnych oraz cywilizowanych zachowa\u0144 m\u0142odych ludzi w nie\u0142atwych przecie\u017c czasach rz\u0105d\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki.<\/p>\n\n\n\n

Przez 35 lat demoliberalnego przyzwolenia w stylu r\u00f3bta, co chceta<\/em> dopracowali\u015bmy si\u0119 jako pa\u0144stwowo\u015b\u0107 nominalnie demokratyczna i suwerenna behawioru<\/em>, wiza\u017cu<\/em> i wolapiku<\/em>, kt\u00f3re s\u0142abo kojarz\u0105 si\u0119 ze stereotypem Polaka-katolika. Ludzie czerscy<\/em> ch\u0119tnie powiedz\u0105, \u017ce to wynik moralnej degrengolady Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Polsce. I nie ma co si\u0119 im dziwi\u0107. Przecie\u017c nie uderz\u0105 si\u0119 w piersi, przyznaj\u0105c ze skruch\u0105, \u017ce to spo\u0142eczne rezultaty transformacji <\/em>oraz wszechpot\u0119\u017cnej propagandy permisywizmu uprawianej po roku 1989. Oni oczekuj\u0105 raczej skruchy od wszystkich wierz\u0105cych. Tym bardziej cenny wydaje si\u0119 g\u0142os wa\u017cnego intelektualisty, kt\u00f3ry wskazuje na chrze\u015bcija\u0144stwo jako istotny rdze\u0144 polskiej to\u017csamo\u015bci i podkre\u015bla wychowawcze znaczenie wzrastania w wierze, nawet wtedy gdy indyferentyzm religijny w p\u00f3\u017aniejszym \u017cyciu uczyni z kogo\u015b jedynie kulturowego followersa<\/em> prawd i zasad g\u0142oszonych przez Chrystusa.<\/p>\n\n\n\n

Milerka i Mroczkowski<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pisz\u0105c o przeczytanych ksi\u0105\u017ckach i przemo\u017cnej ch\u0119ci poznawania \u015bwiata, Legutko nie zapomina o swoich mentorach. Pierwsz\u0105 z trojga wspominanych przez niego os\u00f3b jest polonistka i wychowawczyni z wy\u017cszych klas szko\u0142y podstawowej, poufale zwana przez uczni\u00f3w Milerk\u0105<\/em>, zreszt\u0105 bez \u017cadnej ch\u0119ci dokuczenia czy okazania braku szacunku. Przeciwnie, to do\u015b\u0107 typowo szkolne urobienie przezwy<\/em> od nazwiska. Szczup\u0142a, samotna, energiczna w ruchach kobieta nied\u0142ugo przed emerytur\u0105, preferuj\u0105ca stroje w tonacji br\u0105zowej, o kszta\u0142tnych \u0142ydkach, kt\u00f3rych mia\u0142y zazdro\u015bci\u0107 jej kole\u017canki z klasy autora. I ta w\u0142a\u015bnie Milerka<\/em> potrafi\u0142a zaszczepi\u0107 w uczniach niezb\u0119dny szacunek do arcydzielnych dokona\u0144 wybitnych tw\u00f3rc\u00f3w, bo uczy\u0142a metod\u0105 gombrowiczowskiego Bladaczki: \u017ce wieszcz<\/em> Mickiewicz, \u017ce Pan Tadeusz<\/em>, \u017ce Szopen, bo jego muzyka jest nie tylko pi\u0119kna, lecz tak\u017ce wznios\u0142a i szlachetna. <\/em>Uczniowie lubili Milerk\u0119<\/em> \u2013 wspomina Legutko \u2013 a gdy ju\u017c przesta\u0142a uczy\u0107 i prowadzi\u0142a szkoln\u0105 bibliotek\u0119, dawni wychowankowie odwiedzali j\u0105 w Dniu Nauczyciela\u2026 Jeszcze przez wiele lat, dop\u00f3ki na Rakowicach nie przekopano jej grobu, autor na Wszystkich \u015awi\u0119tych szed\u0142 tam i zapala\u0142 \u015bwiate\u0142ko.<\/p>\n\n\n\n

Drugi portret osoby, kt\u00f3ra niew\u0105tpliwie wywar\u0142a wp\u0142yw na rozw\u00f3j intelektualny Legutki oraz postrzeganie przez niego roli uniwersytetu, portret znacznie obszerniejszy, b\u0119d\u0105cy te\u017c opowie\u015bci\u0105 o krakowskiej anglistyce i jej przemianach w czasach najnowszych, to wr\u0119cz studium postaci anglisty i t\u0142umacza Przemys\u0142awa Mroczkowskiego. Profesor Mroczkowski odrodzi\u0142 zamkni\u0119ty w czasach stalinowskich wydzia\u0142 anglistyki UJ i przez wiele lat tward\u0105 r\u0119k\u0105 t\u0105 plac\u00f3wk\u0105, p\u00f3\u017aniej ju\u017c pod nazw\u0105 Instytut Filologii Angielskiej, kierowa\u0142. To szczeg\u00f3lnie ciekawe partie Rekapitulacji<\/em>, bo obecny dojrza\u0142y Ryszard Legutko, zreszt\u0105 nader krytyczny wobec siebie jako niesfornego studenta z dawnych lat, kre\u015bli wnikliwy i rozbudowany konterfekt Mroczkowskiego, dostrzegaj\u0105c w nim prawdziwego uczonego o szerokich horyzontach, \u015bwietnego wyk\u0142adowc\u0119 i dydaktyka, jednak zaskakuj\u0105co kiepsko w\u0142adaj\u0105cego pi\u00f3rem. Do mnie ta ocena trafia, gdy\u017c Mroczkowskiego znam jedynie z lektury Historii literatury angielskiej<\/em>, pozycji kompetentnej, lecz ma\u0142o atrakcyjnej w odbiorze.<\/p>\n\n\n\n

Legutko przywo\u0142uje tak\u017ce swoj\u0105 fascynacj\u0119 Angli\u0105 oraz wyspiarskim konceptem d\u017centelmena<\/em>. Nie bez znaczenia dla tych m\u0142odzie\u0144czych zachwyt\u00f3w pozostawa\u0142a zapewne i terytorialna rozleg\u0142o\u015b\u0107 s\u0142ynnego brytyjskiego imperium, kt\u00f3r\u0105 jeszcze w po\u0142owie minionego stulecia z pewn\u0105 zazdro\u015bci\u0105 odkrywa\u0142 na starych mapach. I wcale nie ukrywa, \u017ce od zawsze przedk\u0142ada\u0142 literatur\u0119 czy kultur\u0119 brytyjsk\u0105 nad francusk\u0105, bo stereotyp Francuza go mierzi\u0142, podczas gdy poznany dzi\u0119ki s\u0142ynnej powie\u015bci Julesa Verne\u2019a \u2013 taki paradoks! \u2013 klimat elitarnych klub\u00f3w londy\u0144skich stanowi\u0142 dla niego ogromn\u0105 atrakcj\u0119. I w tym odnajduj\u0119 spore podobie\u0144stwo do swoich m\u0142odzie\u0144czych wybor\u00f3w kulturowych. Ale tak\u017ce powody r\u00f3\u017cnych p\u00f3\u017aniejszych rozczarowa\u0144, o kt\u00f3rych wnikliwie i ze swad\u0105 pisze Legutko, d\u0142ugoletni przecie\u017c pracownik naukowo-dydaktyczny krakowskiej uczelni, maj\u0105cej coraz mniej wsp\u00f3lnego (o ile cokolwiek) z ide\u0105 uniwersytetu w rozumieniu kardyna\u0142a Johna Henry\u2019ego Newmana. Anglikanina, kt\u00f3ry nawr\u00f3ci\u0142 si\u0119 na katolicyzm (1847), zosta\u0142 kardyna\u0142em (1879), \u015bwi\u0119tym (2019), a 1 listopada 2025 papie\u017c Leon XIV og\u0142osi\u0142 go Doktorem Ko\u015bcio\u0142a katolickiego.<\/p>\n\n\n\n

Cromwell w Londynie, Jan Szewczyk pod \u017baczkiem<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ciekawe s\u0105 uwagi Legutki o przyczynach, dla kt\u00f3rych przynajmniej cz\u0119\u015bciowo zmieni\u0142 on swe postrzeganie wsp\u00f3\u0142czesnych Brytyjczyk\u00f3w. Fakt, \u017ce wbrew deklarowanemu wci\u0105\u017c przywi\u0105zaniu do wolno\u015bci, zdumiewaj\u0105co \u0142atwo przyjmuj\u0105 oni okowy despotyzmu zrodzonego z lewicowego, a raczej wr\u0119cz lewackiego doktrynerstwa, autor osadza do\u015b\u0107 g\u0142\u0119boko w dziejach, wi\u0105\u017c\u0105c to przede wszystkim z rewolucyjnym i krwawym (rola Cromwella!) likwidowaniem w Anglii katolicyzmu za Tudor\u00f3w. Co \u2013 poza zerwaniem z Rzymem oraz zainstalowaniem w kr\u00f3lestwie Ko\u015bcio\u0142a narodowego, utworzonego tylko dlatego, \u017ce kr\u00f3l Henryk VIII z uporem d\u0105\u017cy\u0142 do rozwodu \u2013 mog\u0142o skutkowa\u0107 swoist\u0105 dwutorowo\u015bci\u0105 rozwoju kulturowego, szczeg\u00f3lnie widocznego, jak ocenia Legutko, w nieprzystawalno\u015bci wyrafinowanej brytyjskiej literatury do tworzonej tam filozofii, sk\u0142onnej do uproszcze\u0144 i ch\u0119tnie redukowanej do Praw Natury<\/em> i to Natury ociosanej brzytw\u0105 Ockhama.<\/p>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz refleksji nieoczywistych i poznawczo wyrafinowanych mo\u017cna znale\u017a\u0107 w Rekapitulacji<\/em> fragmenty ca\u0142kiem zwyczajne i zabawne, dotycz\u0105ce \u017cycia studenckiego, w kt\u00f3rym m\u0142ody w\u00f3wczas anglista bra\u0142 nawet zaskakuj\u0105co aktywny udzia\u0142. Bryd\u017c, spotkania towarzyskie, wizyty w teatrach studenckich, z naciskiem na prowadzony przez Ryszarda Majora Teatr Pleonazmus<\/em>. Wprawdzie Legutko wybrzydza na mia\u0142ko\u015b\u0107 Sz\u0142o\u015bci samojednej<\/em> Kajzara, cho\u0107 mia\u0142 dobre powody osobiste, \u017ceby chodzi\u0107 na kolejne spektakle tego, zgoda, cokolwiek monotonnego widowiska. Mog\u0119 go jednak zapewni\u0107, \u017ce wola\u0142em ju\u017c te perseweracje Kajzara od Publiczno\u015bci zwymy\u015blanej<\/em> p\u00f3\u017aniejszego noblisty Handkego, kt\u00f3r\u0105 uparcie m\u0119czy\u0142a bra\u0107 studenck\u0105 ekipa Teatru ETAM pod wodz\u0105 Marka \u017belechowskiego.<\/p>\n\n\n\n

Stosunkowo obszerna partia ksi\u0105\u017cki o przypadkach z \u017cycia m\u0142odego studenta traktuje o Marcu\u201968, kt\u00f3ry w \u017cyciu pierwszoroczniaka na anglistyce musia\u0142 by\u0107 czym\u015b zaskakuj\u0105cym. Podzielam opini\u0119 autora, \u017ce tamte wydarzenia w Krakowie mia\u0142y charakter chaotyczny i r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od niepozbawionej scenariusza akcji warszawskiej. Przynajmniej tak to wygl\u0105da\u0142o od strony studenckiej. Ale je\u015bli krakowscy studenci reagowali <\/em>wtedy na o\u015blep, raczej na wyczucie ni\u017c z premedytacj\u0105, to tej wcale nie zabrak\u0142o w dzia\u0142aniach komitetu krakowskiego PZPR, w\u0142adz miasta i s\u0142u\u017cb odpowiedzialnych za \u0142ad i porz\u0105dek.<\/em> Legutko sam pisze o mobilizacji cz\u0119\u015bci uczelnianej profesury, o sprawnym roz\u0142adowywaniu emocji spo\u0142ecznych przez Jana Szewczyka, doktora filozofii, niewdzi\u0119cznego ucznia profesora Romana Ingardena. \u00d3w Szewczyk, kt\u00f3rego zachowanie, wygl\u0105d czy retoryka wyst\u0105pie\u0144 na wiecu pod \u017baczkiem mia\u0142y przypomina\u0107 swojskiego Jamesa Deana, spe\u0142ni\u0142 pok\u0142adane w nim nadzieje, sprawnie neutralizuj\u0105c buntownicze nastroje m\u0142odzie\u017cy studenckiej. Milicja Obywatelska przez kilka dni pr\u00f3bowa\u0142a te\u017c, niezbyt zreszt\u0105 skutecznie, ograniczy\u0107 krakowianom wst\u0119p na Rynek G\u0142\u00f3wny.<\/p>\n\n\n\n

Dobra charakterystyka wyst\u0105pie\u0144 Jana Szewczyka, kt\u00f3ry zaskakuj\u0105ce tre\u015bci podawa\u0142 w atrakcyjnej dla m\u0142odych formie, zwyci\u0119sk\u0105 strategi\u0119 Ho Chi Minha okraszaj\u0105c wulgaryzmami, zderzona z przypomnieniem jego p\u00f3\u017aniejszego artyku\u0142u z Gazety Krakowskiej<\/em>, zapowiadaj\u0105cego pacyfikacj\u0119 uniwersyteckiej filozofii, to z pewno\u015bci\u0105 warto\u015b\u0107 dodana do refleksji nad przebiegiem wydarze\u0144 marcowych w Krakowie. Pomarcowe wyjazdy \u017cydowskich koleg\u00f3w Legutki z kraju r\u00f3wnie\u017c nie uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 wed\u0142ug schematu martyrologicznego, przeciwnie, mo\u017cna tu m\u00f3wi\u0107 raczej o zr\u00f3\u017cnicowanej gamie motyw\u00f3w, uczu\u0107, dramatyzm\u00f3w albo i wr\u0119cz po\u017c\u0105da\u0144. Nie\u017ale ujmuje to zreszt\u0105 tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki Krystyny Naszkowskiej: Wygnani do raju<\/em>. Rzecz traktuje o VIP-ach pomarcowej emigracji do Szwecji i ukaza\u0142a si\u0119 (2017) w oficynie Agora, kt\u00f3r\u0105 trudno by\u0142oby oskar\u017cy\u0107 o antysemityzm.<\/p>\n\n\n\n

Kuderowicz w Broscianum i na pla\u017cy w \u0141ebie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ryszard Legutko od lat ch\u0142opi\u0119cych pozostawa\u0142 pod urokiem Anglii, ale jednocze\u015bnie na skutek wczesnego kontaktu z Histori\u0105 filozofii<\/em> W\u0142adys\u0142awa Tatarkiewicza, nurtowa\u0142y go pytania podstawowe i zasadnicze: sk\u0105d si\u0119 wzi\u0105\u0142 \u015bwiat, a w nim cz\u0142owiek? Jak nada\u0107 sens w\u0142asnemu \u017cyciu? Czym si\u0119 zaj\u0105\u0107, by unikn\u0105\u0107 poczucia daremno\u015bci stara\u0144 i zmarnowanego czasu? Ale od naiwnie prostych pyta\u0144 o Byt, Istnienie, Prawd\u0119, Dobro i Pi\u0119kno do profesjonalnie uprawianej wsp\u00f3\u0142czesnej refleksji filozoficznej wiedzie daleka i wcale nieprosta droga. Uczony z Krakowa zauwa\u017ca w Rekapitulacji<\/em>, \u017ce znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 absolwent\u00f3w studi\u00f3w filozoficznych pozostaj\u0105cych w tym zawodzie zajmuje si\u0119 dydaktyk\u0105, pisaniem podr\u0119cznik\u00f3w, rozpraw i rozprawek, przyczynk\u00f3w i artyku\u0142\u00f3w, badaniami por\u00f3wnawczymi, wreszcie syntezami z zakresu historii filozofii, ale ju\u017c problem\u00f3w fundamentalnych, tych pierwszych wa\u017cnych pyta\u0144, kt\u00f3re do filozofii ich przywiod\u0142y, wcale nie podejmuje.<\/p>\n\n\n\n

Legutki to nie dziwi ani nie gorszy, sam bowiem przeby\u0142 do\u015b\u0107 d\u0142ug\u0105 drog\u0119, wiod\u0105c\u0105 od pokus cz\u0105stkowych wtajemnicze\u0144 jeszcze podczas studi\u00f3w, a nast\u0119pnie, ju\u017c w trakcie pracy naukowo-dydaktycznej w Instytucie Filozofii UJ, musia\u0142 uwa\u017ca\u0107, by nie ulec syrenim \u015bpiewom kolejnych filozoficznych m\u00f3d, jakie z op\u00f3\u017anieniem zawinionym przez PRL dociera\u0142y do naszych krajowych \u015brodowisk intelektualnych. Dla mnie bodaj najzabawniejsza, a jednocze\u015bnie pouczaj\u0105ca okaza\u0142a si\u0119 opowie\u015b\u0107 o zderzeniu z liberalizmem, kt\u00f3ry \u2013 w znacznej mierze za spraw\u0105 kusz\u0105cej a z\u0142udnej nazwy \u2013 uwi\u00f3d\u0142 skutecznie ca\u0142e rzesze polskich polityk\u00f3w, aktywist\u00f3w, artyst\u00f3w i kogo tam jeszcze\u2026 O licznych aspirantach do miana intelektualisty nie wspominaj\u0105c. Ale przygody Ryszarda Legutki w supermarkecie z szyldem Filozofia Naj\u015bwie\u017csza<\/em>, cho\u0107by ze wzgl\u0119du na mnogo\u015b\u0107 nazwisk, tytu\u0142\u00f3w oraz pierwszorz\u0119dne kompetencje autora warto pozna\u0107 z pierwszej r\u0119ki.<\/p>\n\n\n\n

P\u00f3\u017aniejszy t\u0142umacz i komentator Platona studia w Collegium Broscianum zacz\u0105\u0142 zapewne w roku 1971. W\u0142a\u015bnie wtedy Instytut Filozofii przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 z naro\u017cnej kamienicy przy Manifestu Lipcowego (dzi\u015b Pi\u0142sudskiego) do szacownego, ale zapuszczonego budynku przy ulicy Grodzkiej 52. Funkcj\u0119 kierownika Zak\u0142adu Historii Filozofii IF UJ sprawowa\u0142 specjalizuj\u0105cy si\u0119 w my\u015bli niemieckiej historyk filozofii profesor Zbigniew Kuderowicz. Trzy lata p\u00f3\u017aniej Kuderowicz zosta\u0142 dyrektorem Instytutu Filozofii i to on w\u0142a\u015bnie zaoferowa\u0142 asystentur\u0119 Legutce, kt\u00f3ry \u015bwie\u017co obroni\u0142 prac\u0119 magistersk\u0105 o Schopenhauerze. W portrecie, jaki autor Rekapitulacji<\/em> kre\u015bli swojemu promotorowi, a nast\u0119pnie zwierzchnikowi, nie ma apologetyki. Dominuje za to szacunek dla naukowej rzetelno\u015bci i staranno\u015bci badawczej.<\/p>\n\n\n\n

Legutko przywo\u0142uje opini\u0119 kole\u017canki ze studi\u00f3w, kt\u00f3ra orzek\u0142a, \u017ce \u201elubi wyk\u0142ady Kuderowicza, bo s\u0105 nudne\u201d. Nie sz\u0142o jej jednak o krytyk\u0119 tre\u015bci, lecz o niezbyt atrakcyjny spos\u00f3b ich przekazywania: tekst podawany monotonnym g\u0142osem, z notatek, na siedz\u0105co. Ale \u2013 to ju\u017c moje w\u0142asne dopowiedzenie \u2013 zawarto\u015b\u0107 tych wyk\u0142ad\u00f3w by\u0142a naprawd\u0119 dopracowana, tekst w\u0142a\u015bciwie gotowy do druku, \u0142\u0105cznie z w\u0142asnymi t\u0142umaczeniami aforyzm\u00f3w czy sentencji. Jak cho\u0107by rymowanka: Cz\u0142owiek to jest to, co je; cz\u0142owiek to jest to, co zje<\/em>, kt\u00f3ra mia\u0142a oddawa\u0107 my\u015bl Feuerbacha: Man ist was man isst.<\/em> Z notatek robionych podczas wyk\u0142ad\u00f3w Kuderowicza mo\u017cna si\u0119 by\u0142o naprawd\u0119 dobrze przygotowa\u0107 do egzaminu.<\/p>\n\n\n\n

Ciekawe, \u017ce Ryszard Legutko, uznaj\u0105c i\u017c jego promotor i zwierzchnik zawsze wygl\u0105da\u0142 tak samo, przypisuje mu ciemnoszaro-siwe w\u0142osy<\/em>. Zapewne w p\u00f3\u017aniejszych latach mo\u017ce i tak, jednak z pocz\u0105tkiem lat 70. spotka\u0142em kiedy\u015b profesora Kuderowicza na pla\u017cy w \u0141ebie. Mia\u0142 wtedy niewiele ponad czterdziestk\u0119. Owszem, by\u0142 niewysoki, do\u015b\u0107 mocnej budowy i smag\u0142y na ca\u0142ym ciele. Mia\u0142 g\u0142adkie ciemne w\u0142osy, a na sobie we\u0142niane, mocno lazurowe k\u0105piel\u00f3wki, o przedwojennym jeszcze sznycie. Zwr\u00f3ci\u0142em na nie uwag\u0119, bo ojciec mia\u0142 te\u017c takie, ale granatowe. Pla\u017ca, mimo dobrej pogody, by\u0142a pusta, porozmawiali\u015bmy przez chwil\u0119. Nast\u0119pna okazja do rozmowy z profesorem zdarzy\u0142a si\u0119 na schodach w Broscianum, prawie rok p\u00f3\u017aniej. Zaprosi\u0142 mnie do gabinetu i zaproponowa\u0142, \u017cebym pisa\u0142 u niego magisterium. Pech chcia\u0142, \u017ce poprzedniego dnia podczas sympozjum wyjazdowego w Zakopanem zaproponowa\u0142 mi to samo docent Str\u00f3\u017cewski\u2026<\/p>\n\n\n\n

S\u0142o\u0144 w polskiej polityce<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Podczas innego sympozjum filozoficznego w Zwardoniu \u2013 w latach 70., mimo cz\u0119stych narzeka\u0144 na rz\u0105dy Gierka, filozofowie byli jednak zdecydowanie mobilni \u2013 m\u0142ody, brodaty marksista od \u0141adosza, niejaki Marek Zagajewski, bro\u0144 Bo\u017ce nie myli\u0107 z Adamem! \u2013 autorytatywnie orzek\u0142, \u017ce Kapita\u0142<\/em> Marksa mo\u017cna by napisa\u0107 od nowa, z ca\u0142kowitym pomini\u0119ciem kategorii \u201ekapita\u0142\u201d. Wystarczy\u0142oby tylko twierdzenia i argumentacje tej pracy sformu\u0142owa\u0107 w j\u0119zyku o stopie\u0144 abstrakcji wy\u017cszym. Ambitny brodacz mia\u0142 pecha, bo m\u00f3wi\u0142 tu\u017c przed przerw\u0105 obiadow\u0105, po kt\u00f3rej do jego rewelacji nikt ju\u017c wraca\u0107 nie zamierza\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Przypomnia\u0142a mi si\u0119 ta anegdota, gdy w roku 2008 czyta\u0142em pierwsze wydanie Eseju o duszy polskiej<\/em> Legutki. Mimo z pewno\u015bci\u0105 donios\u0142ej oraz interesuj\u0105cej problematyki tekst krakowskiego filozofa ci\u0119\u017cko mi si\u0119 czyta\u0142o. Szukaj\u0105c odpowiedzi na pytanie dlaczego, doszed\u0142em do wniosku, \u017ce analizuj\u0105c przyczyny tragicznych los\u00f3w Polski autor nie przywo\u0142uje istotnej kategorii, kt\u00f3ra wyk\u0142adni\u0119 naszych trudnych dziej\u00f3w mog\u0142aby znacznie u\u0142atwi\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie, w Rekapitulacji<\/em> Legutko tej wa\u017cnej kategorii ju\u017c nie omija, chocia\u017c z pewno\u015bci\u0105 i nie nadu\u017cywa, obchodz\u0105c si\u0119 z jej desygnatami nader delikatnie. M\u00f3wi\u0105c wprost, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce nadal nie zauwa\u017ca tego s\u0142onia <\/em>w polskiej polityce.<\/p>\n\n\n\n

Do\u015b\u0107, chyba si\u0119 jednak czepiam! Jak bowiem senator i europose\u0142 Ryszard Legutko, od lat wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z bra\u0107mi Kaczy\u0144skimi, mia\u0142by obcesowo wskazywa\u0107 na s\u0142onia<\/em>, skoro od samego pocz\u0105tku wyznacznikiem polityki Prawa i Sprawiedliwo\u015bci jest wzgl\u0119dnie trwa\u0142y deklaratywny patriotyzm<\/em>, raz bardziej, raz mniej eksponowany manifestacyjny katolicyzm<\/em> (niestety bez uczynk\u00f3w) oraz niewzruszony niczym opoka filoelephantyzm<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Ryszard Legutko, Rekapitulacja<\/em>, Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2025<\/strong><\/p>\n\n\n\n

10 stycznia 2026<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dawno nie czyta\u0142em niczego z takim zadowoleniem i ciekawo\u015bci\u0105, a tak\u017ce z poznawcz\u0105 satysfakcj\u0105 jak najnowsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Ryszarda Legutki. Licz\u0105ca 450 stron i wydana przez Frond\u0119 Rekapitulacja to rodzaj intelektualnej biografii uczonego z Krakowa: anglisty, filozofa, wyk\u0142adowcy akademickiego, t\u0142umacza i komentatora Platona, wreszcie polityka i europarlamentarzysty o znacz\u0105cym wk\u0142adzie w pr\u00f3by przeciwstawienia si\u0119 uwiedzeniu \u0142aci\u0144skiej… Czytaj dalej S\u0142o\u0144 a sprawa polska. Rekapitulacja<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":5782,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"class_list":["post-5781","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-79","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5781","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5781"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5781\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5785,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5781\/revisions\/5785"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5782"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}