{"id":5755,"date":"2026-01-14T09:23:21","date_gmt":"2026-01-14T08:23:21","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5755"},"modified":"2026-01-14T09:23:21","modified_gmt":"2026-01-14T08:23:21","slug":"czlowiek-ktory-przywrocil-pamiec-o-ofiarach-ludobojstwa-na-wolyniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5755","title":{"rendered":"Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry przywr\u00f3ci\u0142 pami\u0119\u0107 o ofiarach ludob\u00f3jstwa na Wo\u0142yniu"},"content":{"rendered":"\n

W 2025 zmar\u0142 W\u0142adys\u0142aw Siemaszko. Jego historia to przyk\u0142ad losu, w kt\u00f3rym do\u015bwiadczenie wojny, konspiracji i represji sta\u0142o si\u0119 fundamentem wieloletniej pracy na rzecz pami\u0119ci narodowej. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 dokumentacyjna odegra\u0142a kluczow\u0105 rol\u0119 w prze\u0142amaniu milczenia wok\u00f3\u0142 zbrodni dokonanych na ludno\u015bci polskiej Wo\u0142ynia w czasie II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n\n\n\n

Urodzi\u0142 si\u0119 8 czerwca 1919 roku w Kurytybie w Brazylii. Po \u015bmierci ojca, polskiego dyplomaty, wraz z matk\u0105 wr\u00f3ci\u0142 do odrodzonej Polski i zamieszka\u0142 w Werbie na Wo\u0142yniu. Region ten na zawsze wpisa\u0142 si\u0119 w jego biografi\u0119. Wybuch II wojny \u015bwiatowej zasta\u0142 go jako m\u0142odego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry niemal natychmiast zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 na terenach zaj\u0119tych przez Zwi\u0105zek Sowiecki. W maju 1940 roku zosta\u0142 aresztowany przez NKWD i osadzony w wi\u0119zieniu w \u0141ucku. Sowiecki s\u0105d skaza\u0142 go na kar\u0119 \u015bmierci, zamienion\u0105 p\u00f3\u017aniej na dziesi\u0119\u0107 lat \u0142agru. Represje obj\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c jego rodzin\u0119 \u2013 matka zosta\u0142a deportowana do Kazachstanu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pobyt w sowieckim wi\u0119zieniu nie z\u0142ama\u0142 jednak Siemaszki. W 1941 roku, w czasie masowych mord\u00f3w wi\u0119\u017ani\u00f3w dokonywanych przez NKWD, nie zosta\u0142 obj\u0119ty egzekucjami i po zaj\u0119ciu Wo\u0142ynia przez Niemc\u00f3w odzyska\u0142 wolno\u015b\u0107. W czasie okupacji niemieckiej ponownie w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. W tym okresie na Wo\u0142yniu dynamicznie rozwija\u0142o si\u0119 ukrai\u0144skie podziemie nacjonalistyczne, kt\u00f3re na prze\u0142omie lat 1942-1943 przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w Ukrai\u0144sk\u0105 Powsta\u0144cz\u0105 Armi\u0119. Masowe dezercje Ukrai\u0144c\u00f3w z niemieckiej policji pomocniczej do UPA doprowadzi\u0142y do eskalacji terroru wobec ludno\u015bci polskiej. Kulminacj\u0105 zbrodni by\u0142a fala skoordynowanych mord\u00f3w w lipcu 1943 roku, podczas kt\u00f3rych zniszczono setki polskich miejscowo\u015bci, a ofiarami padli cywile bez wzgl\u0119du na wiek czy p\u0142e\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W odpowiedzi na narastaj\u0105ce zagro\u017cenie Armia Krajowa powo\u0142a\u0142a 27. Wo\u0142y\u0144sk\u0105 Dywizj\u0119 Piechoty AK. W\u0142adys\u0142aw Siemaszko wst\u0105pi\u0142 w jej szeregi, uczestnicz\u0105c w walkach obronnych przeciwko UPA oraz w starciach z Niemcami. Na pocz\u0105tku 1944 roku, w ramach akcji \u201eBurza\u201d, oddzia\u0142y AK ujawni\u0142y si\u0119 wobec wkraczaj\u0105cej Armii Czerwonej. Zamiast wsp\u00f3\u0142pracy nast\u0105pi\u0142y jednak rozbrojenia i aresztowania. Siemaszko ponownie trafi\u0142 do wi\u0119zienia, tym razem w Lublinie i we Wronkach. Wolno\u015b\u0107 odzyska\u0142 dopiero w 1948 roku na mocy amnestii.<\/p>\n\n\n\n

Po latach represji i wojennej tu\u0142aczki nie wycofa\u0142 si\u0119 w prywatno\u015b\u0107. Od po\u0142owy lat osiemdziesi\u0105tych zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w systematyczne gromadzenie relacji \u015bwiadk\u00f3w zbrodni wo\u0142y\u0144skiej. Wraz z J\u00f3zefem Turowskim oraz \u015brodowiskiem kombatanckim 27. Dywizji AK rozpocz\u0105\u0142 pioniersk\u0105 prac\u0119 dokumentacyjn\u0105, prowadzon\u0105 w czasie, gdy temat ten pozostawa\u0142 na marginesie bada\u0144 naukowych i debaty publicznej. Kulminacj\u0105 tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142a wydana w 2000 roku, wsp\u00f3lnie z c\u00f3rk\u0105 Ew\u0105, dwutomowa monografia \u201eLudob\u00f3jstwo dokonane przez nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich na ludno\u015bci polskiej Wo\u0142ynia 1939-1945\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Opracowanie obejmuj\u0105ce ponad 1700 miejscowo\u015bci do dzi\u015b pozostaje jednym z najwa\u017cniejszych \u017ar\u00f3de\u0142 wiedzy o skali i charakterze tzw. zbrodni wo\u0142y\u0144skiej. Publikacja ta sta\u0142a si\u0119 impulsem dla dalszych bada\u0144, inicjatyw spo\u0142ecznych oraz dzia\u0142a\u0144 upami\u0119tniaj\u0105cych ofiary. Za swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105, \u017co\u0142niersk\u0105 i wieloletni\u0105 prac\u0119 na rzecz przywracania pami\u0119ci o ofiarach OUN-UPA W\u0142adys\u0142aw Siemaszko zosta\u0142 odznaczony Orderem Or\u0142a Bia\u0142ego, najwy\u017cszym odznaczeniem Rzeczypospolitej Polskiej. Instytut Pami\u0119ci Narodowej uhonorowa\u0142 go wraz z c\u00f3rk\u0105 Ew\u0105 Nagrod\u0105 \u2013 Kustosz Pami\u0119ci Narodowej.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142adys\u0142aw Siemaszko zmar\u0142 11 grudnia 2025 roku w wieku 106 lat. Pozostawi\u0142 po sobie nie tylko imponuj\u0105cy \u017cyciorys \u017co\u0142nierza i wi\u0119\u017ania totalitaryzm\u00f3w, lecz przede wszystkim trwa\u0142y dorobek dokumentacyjny. Dzi\u0119ki jego determinacji i pracy pami\u0119\u0107 o ofiarach Wo\u0142ynia zosta\u0142a ocalona od zapomnienia, a temat ten na sta\u0142e wszed\u0142 do polskiej \u015bwiadomo\u015bci historycznej i narodowej.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 2025 zmar\u0142 W\u0142adys\u0142aw Siemaszko. Jego historia to przyk\u0142ad losu, w kt\u00f3rym do\u015bwiadczenie wojny, konspiracji i represji sta\u0142o si\u0119 fundamentem wieloletniej pracy na rzecz pami\u0119ci narodowej. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 dokumentacyjna odegra\u0142a kluczow\u0105 rol\u0119 w prze\u0142amaniu milczenia wok\u00f3\u0142 zbrodni dokonanych na ludno\u015bci polskiej Wo\u0142ynia w czasie II wojny \u015bwiatowej. Urodzi\u0142 si\u0119 8 czerwca 1919 roku w Kurytybie… Czytaj dalej Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry przywr\u00f3ci\u0142 pami\u0119\u0107 o ofiarach ludob\u00f3jstwa na Wo\u0142yniu<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":70,"featured_media":5756,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"class_list":["post-5755","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-79","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5755","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/70"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5755"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5755\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5758,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5755\/revisions\/5758"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5756"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5755"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5755"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5755"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}