{"id":5740,"date":"2026-01-14T09:14:44","date_gmt":"2026-01-14T08:14:44","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5740"},"modified":"2026-01-14T09:14:44","modified_gmt":"2026-01-14T08:14:44","slug":"pomiedzy-slowem-a-obrazem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5740","title":{"rendered":"Pomi\u0119dzy s\u0142owem a obrazem"},"content":{"rendered":"\n

Konceptualny zapis jako konwencja narracyjna.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po\u015bwi\u0119cam pami\u0119ci wroc\u0142awskiego pisarza Stanis\u0142awa Pasternaka (1937-2024)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

poety pilota i historyka sztuki.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To jednak plastycy byli poniek\u0105d, tak samo w Ameryce jak i w Polsce, inspiratorami tej nowej zabawy \u2013 najpierw pomi\u0119dzy tekstem a obrazem, a p\u00f3\u017aniej pomi\u0119dzy tekstow\u0105 a obiektow\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tych synkretycznych utwor\u00f3w. Rzucali si\u0119 wi\u0119c plastycy, a przynajmniej niekt\u00f3rzy plastycy, na niezbadane g\u0142\u0119biny operacji tekstowych, deklaruj\u0105c, \u017ce ju\u017c nigdy i pod \u017cadnym pozorem i za \u017cadne skarby, nie tkn\u0105 p\u0119dzla ni d\u0142uta, a jedynie zapisz\u0105 swoje my\u015bli i opisz\u0105 swoje wyobra\u017cenia. I to tylko dlatego, i tylko wtedy, je\u015bli im czysta medytacja nie wystarczy do osi\u0105gni\u0119cia stanu \u201esztuki nieobecnej\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Trzeba wszak\u017ce przyzna\u0107, \u017ce nie byli jedynymi praktykami tak radykalnej postawy, bo oto i John Cage umawia\u0142 si\u0119 z publiczno\u015bci\u0105, aby wykona\u0107 koncert fortepianowy i przez kilkana\u015bcie minut siedz\u0105c przy czarnym instrumencie nie gra\u0142 na fortepianie, ws\u0142uchuj\u0105c si\u0119 w szmery, trzaski, szepty i \u015bmiechy audytorium. Literatom za\u015b przypomniano ksi\u0105\u017ceczk\u0119 \u201eNie-now\u0105\u201d Mieczys\u0142awa Szczuki (1898-1927) i broszur\u0119 o niczym wydan\u0105 przez Tytusa Czy\u017cewskiego ze stronami nie wype\u0142nionymi jakimkolwiek tekstem (1923).<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cemy wi\u0119c \u015bmia\u0142o wskaza\u0107 na proces kszta\u0142towania si\u0119 nowej konwencji narracyjnej w tr\u00f3jk\u0105cie plastyki (tak\u017ce tej plastyki obraz\u00f3w ruchomych i nieruchomych na no\u015bnikach z materia\u0142\u00f3w \u015bwiat\u0142oczu\u0142ych, a dzisiaj cyfrowo zapisywanych) oraz muzyki (te\u017c utrwalanej i zapisywanej analogowo i cyfrowo).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pomi\u0119dzy 1923 rokiem (wystawa Sztuki Nowoczesnej w Wilnie) a wydaniem we Wroc\u0142awiu w 2004 roku powie\u015bci \u201eZdj\u0119cia intymne z jednego sezonu\u201d up\u0142yn\u0119\u0142o sezon\u00f3w 81. Wiele razy \u201eksi\u0119\u017cyc odmieni\u0142 si\u0119 z\u0142oty\u201d i wiele razy zapewniano nas o bezsile czy to poezji, czy to prozy lub malarstwa wobec duchowej zapa\u015bci, ju\u017c nie tylko Europy czy Zachodu, ale \u015bwiata po prostu. Nie powiem, \u017ce nie podejmowano licz\u0105cych si\u0119 pr\u00f3b uj\u0119cia dramatu przez opisanie na r\u00f3\u017cne sposoby dziania si\u0119 w tym czasie narod\u00f3w, pa\u0144stw, spo\u0142ecze\u0144stw, ras i religii \u2013 ale dla istoty zagadnienia opowie\u015b\u0107 o cz\u0142owieku, o osobie jest i to w nowej formie opowie\u015bci, najbardziej po\u017c\u0105dan\u0105 narracj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Nie powiem, \u017ce nie by\u0142o powa\u017cnych pr\u00f3b. By\u0142y. Jak na przyk\u0142ad \u201eFinegans Wake\u201d Jamesa Joyce\u2019a, co mamy w dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych edycjach. Stajemy jednak nie wobec my\u015bli o czym\u015b, a w zasadzie o czymkolwiek, lecz wobec konstrukcji, w kt\u00f3rej po wej\u015bciu do niej, znajdujemy w\u0142asne prze\u017cycia powo\u0142ywane na \u015bwiadk\u00f3w w\u0142asnego ruchu \u015bwiadomo\u015bci. Autor prowadzi nas jak Wergiliusz Dantego przez kolejne kr\u0119gi opuszczenia \u2013 bez nadziei i, ostatecznie, z nadziej\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\u201eZdj\u0119cia intymne…\u201d wchodz\u0105 w to miejsce w polskiej prozie, kt\u00f3ra nie odnalaz\u0142a jeszcze w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w dla zbudowania autonomicznego \u015bwiata i w\u0142asnego j\u0119zyka z\u0142o\u017conego z drobin wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Z miazgi, ze szcz\u0105tk\u00f3w, z przemielonych gruz\u00f3w wszystkich dawnych narracji i struktur, koncepcji formy i przewodnich idei. Co czyni t\u0119 w\u0142a\u015bnie ksi\u0105\u017ck\u0119, t\u0119 powie\u015b\u0107, t\u0119 opowie\u015b\u0107 i ten tekst \u2013 otwarciem na nowe mo\u017cliwo\u015bci konstrukcyjne.<\/p>\n\n\n\n

1.  Materia\u0142 do budowy \u015bwiata skonstruowanego \u2013 co jest tutaj tym materia\u0142em? Jaka jest jego si\u0142a no\u015bna i jakie ma cechy konstrukcyjne np. wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 na zginanie i \u0142amliwo\u015b\u0107 etc.<\/p>\n\n\n\n

2.  Jaki \u015bwiat konstruuje autor.<\/p>\n\n\n\n

3.  Czy autor dobrze opisuje sw\u00f3j \u015bwiat skonstruowany w tej opowie\u015bci. Sp\u00f3jno\u015b\u0107 lub niesp\u00f3jno\u015b\u0107 narracji powodowane przyj\u0119t\u0105 konwencj\u0105 konceptualnego opisu.<\/p>\n\n\n\n

4.  Czym jest ta konwencja i czy zosta\u0142a wynaleziona przez Stanis\u0142awa Pasternaka.<\/p>\n\n\n\n

5.  Synkretyzm gatunkowy w sk\u0142adzie literackim i za\u0142\u0105cznika wizualnego z opisami i podpisami.<\/p>\n\n\n\n

Zacznijmy nie od pocz\u0105tku, lecz od ko\u0144ca i nie od samego ko\u0144ca, lecz od strony z dwoma obrazami \u201ead 6.\u201d i \u201ead 7.\u201d S\u0105 one opatrzone opisami: \u201ead 6. Zakr\u0119t drogi na trasie ze wsi \u0141ukaszowice do \u015awi\u0119tej Katarzyny, za kt\u00f3rym znikn\u0119\u0142a trumna\u201d i \u201ead 7. P\u0142ot w \u015awi\u0119tej Katarzynie, w jego tle wrysowana by\u0142a trumna\u201d. Zaznaczamy jednocze\u015bnie, co wa\u017cne, \u017ce podpisy i opisy pod zdj\u0119ciami s\u0105 w czcionce maszynowej. R\u00f3wnie\u017c tekst opowie\u015bci jest r\u00f3\u017cnicowany przez typografi\u0119. Stosuje si\u0119 tam wersaliki, dla zaakcentowania wa\u017cno\u015bci s\u0142owa \u2013 my\u015bli (wyr\u00f3\u017cnienie s\u0142owa, fragmentu zdania, ca\u0142ego pojedynczego zdania obok zwyk\u0142ej minusku\u0142y). W tek\u015bcie g\u0142\u00f3wnym, je\u015bli tak mo\u017cna t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 wyodr\u0119bni\u0107, s\u0105 podane specyficzne ilustracje, a mianowicie:<\/p>\n\n\n\n

a)  Zacytowana liczba PI w systemie dziesi\u0119tnym \u201eto bez dw\u00f3ch, jedynie cztery tysi\u0105ce miejsc po przecinku\u201d (str. 65-68) i \u201eA teraz przeliczamy na system dw\u00f3jkowy\u201d (68-78).<\/p>\n\n\n\n

b)  Te ilustracje (tak\u017ce fragment zapisu nutowego) s\u0105 wplecione w scen\u0119 wyobra\u017cenia sceny obiadu w sali szpitalnej, gdzie jeden z pacjent\u00f3w (ON) nosi w sobie problem liczby PI.<\/p>\n\n\n\n

c)  Zr\u00f3\u017cnicowanie czcionki na typograficzn\u0105 Times New Roman<\/em> i maszynow\u0105 obowi\u0105zuje dla tytu\u0142u ksi\u0105\u017cki i tytu\u0142\u00f3w rozdzia\u0142\u00f3w zwanych \u201ekliszami\u201d.<\/p>\n\n\n\n

d)  Owe klisze maj\u0105 do\u0142\u0105czone przy tytule kadry niby ta\u015bmy zdj\u0119ciowej z odpowiednim obrazem w pozytywie.<\/p>\n\n\n\n

e)  Na ok\u0142adce reprodukcja obrazu Karola Hollera \u201eAkt\u201d, tempera.<\/p>\n\n\n\n

Ksi\u0105\u017cka Pasternaka jest wyj\u0105tkowym przyk\u0142adem podj\u0119cia przez do\u015bwiadczonego pisarza konwencji gry konceptualnej, bez si\u0119gania do typograficznych struktur tzw. poezji konkretnej, jak na przyk\u0142ad w pisarstwie Marianny Bocian, tak\u017ce Wroc\u0142awianki.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Konceptualny zapis jako konwencja narracyjna. Po\u015bwi\u0119cam pami\u0119ci wroc\u0142awskiego pisarza Stanis\u0142awa Pasternaka (1937-2024) poety pilota i historyka sztuki. To jednak plastycy byli poniek\u0105d, tak samo w Ameryce jak i w Polsce, inspiratorami tej nowej zabawy \u2013 najpierw pomi\u0119dzy tekstem a obrazem, a p\u00f3\u017aniej pomi\u0119dzy tekstow\u0105 a obiektow\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tych synkretycznych utwor\u00f3w. Rzucali si\u0119 wi\u0119c plastycy, a… Czytaj dalej Pomi\u0119dzy s\u0142owem a obrazem<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":5741,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[405],"tags":[],"class_list":["post-5740","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-79","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5740","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5740"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5740\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5744,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5740\/revisions\/5744"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5741"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}