{"id":5695,"date":"2026-01-01T22:38:25","date_gmt":"2026-01-01T21:38:25","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5695"},"modified":"2026-01-02T22:39:06","modified_gmt":"2026-01-02T21:39:06","slug":"magnifika-cwierczakiewiczowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5695","title":{"rendered":"Magnifika \u0106wierczakiewiczowa"},"content":{"rendered":"\n

Jej dzie\u0142o trafi\u0142o pod strzechy i wp\u0142yn\u0119\u0142o na \u017cycie Polak\u00f3w, gdy\u017c \u2013 jak s\u0142usznie twierdzi Anthelme Brillat-Savarin, autor s\u0142ynnej \u201eFizjologii smaku\u201d \u2013 losy narod\u00f3w zale\u017c\u0105 od ich sposobu od\u017cywiania si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Zamiarem autorki bestseller\u00f3w kulinarnych wydawanych w drugiej po\u0142owie XIX wieku by\u0142o upowszechnienie racjonalnych i bardziej oszcz\u0119dnych sposob\u00f3w \u017cywienia oraz unowocze\u015bnienie gospodarstwa domowego. Masowe uprawy ziemniaka i buraka cukrowego odmieni\u0142y oblicze rolnictwa. Pojawi\u0142y si\u0119 pierwociny chemii spo\u017cywczej. Wykszta\u0142ceni potomkowie ubo\u017cej\u0105cego ziemia\u0144stwa zaczynali tworzy\u0107 now\u0105 warstw\u0119 spo\u0142eczn\u0105 nazwan\u0105 p\u00f3\u017aniej inteligencj\u0105 pracuj\u0105c\u0105. I poszukiwali w\u0142a\u015bciwego sobie wyrazu racjonalno\u015bci, post\u0119pu, higieny. Tak\u017ce w zakresie \u017cywienia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Przepisy \u0106wierczakiewiczowej (bo tak faktycznie brzmia\u0142o jej nazwisko!) znakomicie \u0142\u0105czy\u0142y tradycj\u0119 z nowoczesno\u015bci\u0105. St\u0105d ogromny, jak na tamte czasy, sukces wydawniczy i finansowy jej poradnik\u00f3w. \u201e\u017bonom zawsze powtarzam, \u017ce smacznie przyrz\u0105dzony obiad jest podstaw\u0105 szcz\u0119\u015bcia domowego i dobrego humoru m\u0119\u017ca\u201d \u2013 pisa\u0142a autorka we wst\u0119pie do dwudziestego wydania s\u0142ynnych \u201e365 obiad\u00f3w za 5 z\u0142otych\u201d, kt\u00f3re ju\u017c w XIX wieku przekroczy\u0142y liczb\u0119 stu tysi\u0119cy sprzedanych egzemplarzy. Znawca przedmiotu Jan Kalkowski, w znakomitym wst\u0119pie do wsp\u00f3\u0142czesnych wyda\u0144 tej ksi\u0105\u017cki, stawia kropk\u0119 nad i: \u201eNak\u0142adami przewy\u017csza\u0142a klasyk\u00f3w z Mickiewiczem i S\u0142owackim, a honorariami \u00abPotop\u00bb Sienkiewicza czy \u00abFaraona\u00bb Prusa\u201d!<\/p>\n\n\n\n

Jarz\u0105bki, bekasy, kwiczo\u0142y<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lucyna z von Bachman\u00f3w, primo voto<\/em> Staszewska, secundo voto<\/em> \u0106wierczakiewiczowa, urodzi\u0142a si\u0119 w 1829 roku w Warszawie, zmar\u0142a tam\u017ce 26 lutego 1901. Pochodzi\u0142a z rodziny, kt\u00f3rej cz\u0142onk\u00f3w miano za ekstrawagant\u00f3w. Bachman\u00f3wna, c\u00f3rka wojskowego, temperament najwyra\u017aniej odziedziczy\u0142a po swych przodkach. Po rozstaniu z pierwszym m\u0119\u017cem Stefanem, obywatelem ziemskim, wysz\u0142a za in\u017cyniera Stanis\u0142awa. I mia\u0142a niespe\u0142na trzydziestk\u0119, gdy \u201eJedyne praktyczne przepisy wszelkich zapas\u00f3w spi\u017carnianych oraz pieczenia ciast\u201d (1858) ukaza\u0142y si\u0119 w sprzeda\u017cy.<\/p>\n\n\n\n

W dwa lata p\u00f3\u017aniej w\u0142asnym sumptem wyda\u0142a wspomniane ju\u017c swoje opus magnum<\/em>, w kt\u00f3rym opr\u00f3cz przepis\u00f3w na smakowite zupy, sosy, pasztety, ryby, mi\u0119sa, leguminy, kremy, kompoty i sa\u0142aty, pomie\u015bci\u0142a te\u017c \u201eszczeg\u00f3\u0142owe dyspozycje obiad\u00f3w\u201d na ca\u0142y rok. Autorka bra\u0142a pod uwag\u0119 zar\u00f3wno sezonow\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107 surowca, jak i charakter okresu, przewiduj\u0105c na przyk\u0142ad w marcu i kwietniu obiady postne trzy razy tygodniowo. Ale ju\u017c w lecie pozwala\u0142a dogadza\u0107 podniebieniu. \u201eBarszcz czysty z pulpetami z mi\u0119sa \u2013 Sztuka mi\u0119sa rumiana z kartoflami \u2013 Bekasy pieczone z kompotem z wisien \u2013 Budy\u0144 z szodonem\u201d \u2013 oto menu obiadowe proponowane przez \u0106wierczakiewiczow\u0105 na 31 dzie\u0144 lipca!<\/p>\n\n\n\n

Obiady mia\u0142y by\u0107 zasadniczo czterodaniowe, ale nawet ograniczenie ich do trzech da\u0144 przez osoby \u201eprowadz\u0105ce oszcz\u0119dniejsz\u0105 kuchni\u0119\u201d wcale \u2013 zdaniem autorki \u2013 nie niweczy\u0142o sensu przemy\u015blanej kompozycji kulinarnej jako ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Kol\u0119da dla Gospody\u0144<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zanim jeszcze \u0106wierczakiewiczowa, gor\u0105ca propagatorka zawodowej pracy kobiet, sta\u0142a si\u0119 instytucj\u0105, ju\u017c trafi\u0142a do anegdoty. Obfitym \u017ar\u00f3d\u0142em przyczynk\u00f3w do jej biografii s\u0105 \u201eKroniki Tygodniowe\u201d Boles\u0142awa Prusa, kt\u00f3ry by\u0142 r\u00f3wnie\u017c \u017cyczliwie krytycznym recenzentem wydawanych przez pani\u0105 Lucyn\u0119 od 1876 roku \u201eKol\u0119d dla Gospody\u0144\u201d, czyli wydawnictw o charakterze kalendarzy tematycznych. Prus, kt\u00f3ry kolejne tomy \u201eKol\u0119d…\u201d otrzymywa\u0142 od autorki gratisowo, wraz z promocyjnym s\u0142oikiem s\u0142ynnych marynat czy konfitur, chwali\u0142 jej porady kulinarne i gospodarcze, natomiast z zamieszczanych tam produkcji literackich zwykle \u0142agodnie pokpiwa\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ma racj\u0119 Waldemar \u0141ysiak, praktyk i teoretyk wsp\u00f3\u0142czesnego bibliofilstwa, gdy twierdzi, \u017ce prawdziwym rarytasem dla kolekcjoner\u00f3w bywaj\u0105 cz\u0119sto \u201ezaczytywane na \u015bmier\u0107\u201d wydawnictwa najpopularniejsze. Mimo wysokich nak\u0142ad\u00f3w i cz\u0119stych wznowie\u0144 stare wydania ksi\u0105\u017cek i poradnik\u00f3w \u0106wierczakiewiczowej nale\u017c\u0105 do rzadko\u015bci. A kompletem wydawanych przez ni\u0105 kalendarzy nie dysponuje dzi\u015b nawet Biblioteka Narodowa.<\/p>\n\n\n\n

W Tatrach i na schodach<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W\u0142odzimierz Zag\u00f3rski, w wydanej w 1896 roku fantazji humorystycznej \u201eW wieku XX\u201d, przywo\u0142a\u0142 dobrze znan\u0105 w Warszawie, nie tylko z talent\u00f3w kulinarnych, ale r\u00f3wnie\u017c z obfitej tuszy, posta\u0107 \u0106wierczakiewiczowej. Wyobra\u017ania pisarza wykreowa\u0142a tak\u0105 oto scen\u0119: bywalcy modnej warszawskiej cukierni Lourse\u2019a, mieszcz\u0105cej si\u0119 w gmachu Hotelu Europejskiego przy Krakowskim Przedmie\u015bciu, dzi\u0119ki innowacjom technicznym (elektro-tele-fotoskop!) mog\u0105 ogl\u0105da\u0107 autork\u0119 s\u0142ynnych przepis\u00f3w zrywaj\u0105c\u0105 szarotki gdzie\u015b wysoko w Tatrach! Jak\u017ce musia\u0142o to \u015bmieszy\u0107 tych, kt\u00f3rzy wiedzieli, \u017ce dla autorki \u201e365 obiad\u00f3w\u201d wyzwaniem by\u0142y schody w kamienicy, w kt\u00f3rej mieszka\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Schodzi\u0142a po nich wprawdzie ty\u0142em, ale jeszcze samodzielnie. Natomiast drog\u0119 powrotn\u0105 odbywa\u0142a siedz\u0105c w fotelu, wnoszonym (za op\u0142at\u0105) przez str\u00f3\u017ca, kt\u00f3remu pomaga\u0142 jaki\u015b doproszony do pomocy osi\u0142ek… Ot, ofiara apetytu na propagowane przez siebie, wcze\u015bniej osobi\u015bcie \u201eprzetestowane\u201d smako\u0142yki!<\/p>\n\n\n\n

Rok 1862<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prawdziwie eksponowane miejsce w literaturze pani Lucyna zawdzi\u0119cza jednak Zofii Kossak-Szczuckiej. A tak\u017ce swej niepokornej naturze oraz niewyparzonemu j\u0119zykowi. W uko\u0144czonym na trzy lata przed \u015bmierci\u0105 \u201eDziedzictwie\u201d pisarka przywo\u0142uje g\u0142o\u015bn\u0105 opowie\u015b\u0107 o tym, jak w dobie poprzedzaj\u0105cej Powstanie Styczniowe patriotycznie usposobiona \u0106wierciakiewiczowa (Zofia Kossak u\u017cywa takiej, bardzo popularnej, cho\u0107 nieprawid\u0142owej formy jej nazwiska) wygarn\u0119\u0142a w katedrze nowo mianowanemu metropolicie, co o nim s\u0105dzi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W rok p\u00f3\u017aniej, gdy odwo\u0142any za niepos\u0142usze\u0144stwo wobec w\u0142adz carskich arcybiskup Zygmunt Szcz\u0119sny Feli\u0144ski szykowa\u0142 si\u0119 do wyjazdu na wieloletnie zes\u0142anie, warszawiacy \u017cegnali go ze \u0142zami w oczach. Ale gdy w lutym 1862 roku obejmowa\u0142 metropoli\u0119, nie tylko lud, lecz nawet cz\u0119\u015b\u0107 kap\u0142an\u00f3w szemra\u0142a przeciwko niemu. Ironia losu sprawi\u0142a, \u017ce wzywa\u0142 wiernych, aby nie intonowali w \u015bwi\u0105tyniach pie\u015bni \u201eBo\u017ce co\u015b Polsk\u0119…\u201d, do kt\u00f3rej s\u0142owa napisa\u0142 jego stryj Alojzy. Wtedy m\u00f3wiono, \u017ce wi\u0119cej w nim z \u201egenera\u0142a kozackiego przebranego w sukni\u0119 duchown\u0105\u201d ni\u017c z syna zes\u0142anki syberyjskiej Ewy Feli\u0144skiej, uczestnika Powstania Wielkopolskiego w 1848 roku czy bliskiego przyjaciela S\u0142owackiego…<\/p>\n\n\n\n

\u0106wierczakiewiczowa czy kto\u015b inny?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli nawet radykalnie usposobieni kap\u0142ani pisali pamflety na nowego metropolit\u0119, to c\u00f3\u017c si\u0119 dziwi\u0107 zapalczywej pani Lucynie, kt\u00f3ra mia\u0142a go nazwa\u0107 \u201epowolnym s\u0142ug\u0105 carskim\u201d i przekl\u0105\u0107 \u201edo trzeciego pokolenia\u201d. Scena nakre\u015blona przez Zofi\u0119 Kossak, mimo du\u017cych walor\u00f3w dramaturgicznych \u2013 pot\u0119\u017cna jejmo\u015b\u0107 sun\u0105ca w czarnej sukni przez opustosza\u0142\u0105 naw\u0119 Katedry \u015awi\u0119tego Jana \u2013 nie dochowuje chyba wierno\u015bci realiom. Trzydziestotrzyletnia w\u00f3wczas \u0106wierczakiewiczowa nie przypomina\u0142a jeszcze matrony znanej z licznych karykatur z ko\u0144ca wieku.<\/p>\n\n\n\n

Barbara Petrozolin, w ksi\u0105\u017cce \u201ePrzed t\u0105 noc\u0105\u201d (II wyd. 1997), wspomina bojkot jednego z wielkopostnych kaza\u0144 metropolity Feli\u0144skiego. Jej zdaniem, 10 kwietnia 1862 po manifestacyjnym opuszczeniu katedry przez podbuntowan\u0105 m\u0142odzie\u017c, arcybiskup zosta\u0142 \u201eprzekl\u0119ty w zakrystii przez jak\u0105\u015b kobiet\u0119 \u00aba\u017c do czwartego pokolenia jako zdrajca narodu\u00bb\u201d. Nie pada tu wszak\u017ce \u017cadne nazwisko, a incydent zostaje umiejscowiony w zakrystii, co czyni t\u0119 wersj\u0119 bardziej prawdopodobn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Witryna internetowa Ko\u015bcio\u0142a Ewangelicko-Reformowanego w RP og\u0142asza z dum\u0105, \u017ce do wa\u017cnych kobiet, wyznawczy\u0144 kalwinizmu w Polsce, zalicza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c autorka \u201e365 obiad\u00f3w\u201d. By\u0107 mo\u017ce ju\u017c von Bachmanowie byli ewangelikami reformowanymi. Albo zniech\u0119cona m\u0119\u017cem pani Staszewska \u00f3wczesn\u0105 mod\u0105 zmieni\u0142a wyznanie, aby m\u00f3c wyj\u015b\u0107 za in\u017cyniera \u0106wierczakiewicza. Tak czy inaczej, kalwince \u0142atwiej by\u0142o zruga\u0107 g\u0142ow\u0119 lokalnego Ko\u015bcio\u0142a katolickiego! W dodatku, pastorom protestanckim wolno mie\u0107 rodziny, tote\u017c nawet kl\u0105twa rzucona na r\u00f3d Feli\u0144skich przestaje dziwi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W czynach przemo\u017cna!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0106wierczakiewiczowa by\u0142a jedn\u0105 z bohaterek wystawy \u201eZ dziej\u00f3w Polek\u201d w sto\u0142ecznym Teatrze Wielkim. I cho\u0107 nie ma ju\u017c raczej szans na kap\u0142ony, kwiczo\u0142y, bekasy czy amoretki, a polskie sklepy mimo szalej\u0105cego kapitalizmu wcale nie przypominaj\u0105 sk\u0142adu Braci Wr\u00f3bel czy magazyn\u00f3w Braci Pakulskich, to ksi\u0105\u017cki pani Lucyny zn\u00f3w maj\u0105 wzi\u0119cie. Wydawnictwo Nowy \u015awiat przygotowuje w\u0142a\u015bnie wznowienie jej debiutu. \u201ePraktyczne przepisy\u201d, w starannej szacie edytorskiej, trafi\u0105 na rynek jeszcze przed \u015bwi\u0119tami.<\/p>\n\n\n\n

Przemo\u017cnej w czynach ma\u0142\u017conce pana Stanis\u0142awa zawdzi\u0119cza swe przetrwanie tradycyjna kuchnia polska!<\/p>\n\n\n\n

w kwietniu 2004<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jej dzie\u0142o trafi\u0142o pod strzechy i wp\u0142yn\u0119\u0142o na \u017cycie Polak\u00f3w, gdy\u017c \u2013 jak s\u0142usznie twierdzi Anthelme Brillat-Savarin, autor s\u0142ynnej \u201eFizjologii smaku\u201d \u2013 losy narod\u00f3w zale\u017c\u0105 od ich sposobu od\u017cywiania si\u0119. Zamiarem autorki bestseller\u00f3w kulinarnych wydawanych w drugiej po\u0142owie XIX wieku by\u0142o upowszechnienie racjonalnych i bardziej oszcz\u0119dnych sposob\u00f3w \u017cywienia oraz unowocze\u015bnienie gospodarstwa domowego. Masowe uprawy ziemniaka… Czytaj dalej Magnifika \u0106wierczakiewiczowa<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":5696,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[404],"tags":[],"class_list":["post-5695","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-78","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5695","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5695"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5695\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5700,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5695\/revisions\/5700"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5696"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5695"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5695"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5695"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}