{"id":5601,"date":"2025-12-18T18:52:16","date_gmt":"2025-12-18T17:52:16","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5601"},"modified":"2025-12-18T18:52:16","modified_gmt":"2025-12-18T17:52:16","slug":"saga-rodu-marusarzy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5601","title":{"rendered":"Saga rodu Marusarzy"},"content":{"rendered":"\n

Stanis\u0142aw Marusarz (1913-1993), najbardziej utytu\u0142owany polski sportowiec, odda\u0142 w czasie swej kariery oko\u0142o 10 tysi\u0119cy skok\u00f3w, w tym ponad 7 tysi\u0119cy na Wielkiej Krokwi w Zakopanem, pokonuj\u0105c w powietrzu dystans siedmiuset kilometr\u00f3w. Ale przecie\u017c \u017cycie tego pasjonata wyczynu sportowego wcale na sporcie si\u0119 nie ko\u0144czy\u0142o. Porucznik AK, kurier tatrza\u0144ski, kawaler Orderu Virtuti Militari. Rajdowiec, zapalony my\u015bliwy, wspania\u0142y gaw\u0119dziarz. Cz\u0142owiek niepowszedni. Dzieje g\u00f3ralskiego rodu Marusarzy obfituj\u0105 w takie postaci.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze zapiski dotycz\u0105ce g\u00f3ralskiej rodziny Tatar\u00f3w pochodz\u0105 z roku 1605, za\u015b Marusar\u00f3w (p\u00f3\u017aniej Marusarzy) \u2013 z pocz\u0105tk\u00f3w XVIII wieku. Oba rody po\u0142\u0105czy\u0142 \u015blub rodzic\u00f3w przysz\u0142ego \u201ekr\u00f3la nart\u201d. Jan Marusarz poj\u0105\u0142 za \u017con\u0119 Helen\u0119, c\u00f3rk\u0119 Szymona Tatara, jednego z pierwszych przewodnik\u00f3w tatrza\u0144skich. S\u0142yn\u0105ca z urody Helena \u2013 co \u0142atwo sprawdzi\u0107 na obrazie p\u0119dzla J\u00f3zefa Mehoffera \u2013 obdarzy\u0142a ni\u0105 sz\u00f3stk\u0119 swoich dzieci: Jana, Stanis\u0142awa, Zofi\u0119, Bronis\u0142aw\u0119, Helen\u0119 i Mari\u0119, kt\u00f3re kolejno przychodzi\u0142y na \u015bwiat w drugiej dekadzie dwudziestego wieku.<\/p>\n\n\n\n

Sportowcy i konspiratorzy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wielka sportowa kariera Stanis\u0142awa, Jana i Heleny rozpoczyna\u0142a si\u0119 w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie ich rodzinnego gniazda, czyli na zakopia\u0144skich Lipkach i Wierszykach. Do pierwszych szus\u00f3w s\u0142u\u017cy\u0142y im w\u0142asnor\u0119cznie zmajstrowane \u201enarty\u201d przywi\u0105zywane rzemieniami do kierpc\u00f3w, a zafascynowany skokami Staszek budowa\u0142 ze \u015bniegu, desek i ga\u0142\u0119zi swoje pierwsze skocznie. Jan i Helena najwi\u0119ksze swe triumfy \u015bwi\u0119cili w konkurencjach alpejskich, czyli w slalomach i zjazdach. Marusarz\u00f3wna by\u0142a nie tylko wspania\u0142\u0105 sportsmenk\u0105 (dziewi\u0119\u0107 razy zdoby\u0142a tytu\u0142 mistrzyni Polski), ale i pi\u0119kn\u0105 dziewczyn\u0105. Pozowa\u0142a do zdj\u0119\u0107 reklamowych, by\u0142a dublerk\u0105 w filmie \u201eHalka\u201d, bra\u0142a te\u017c udzia\u0142 jako modelka w rewii mody zimowej, zorganizowanej w Warszawie przed zakopia\u0144skimi zawodami FIS w 1939 roku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Helena Tatar \u2013 malowa\u0142 J\u00f3zef Mehoffer.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wybuch wojny zasta\u0142 Staszka i Bro\u0144ci\u0119 Marusarzy w prowadzonym przez nich schronisku na Hali Pysznej. Od pierwszych dni okupacji funkcjonowa\u0142o ono jako dogodny punkt przerzutowy dla kurier\u00f3w tatrza\u0144skich. Staszek, Helena i Jan wyruszyli na kurierskie szlaki. Pozosta\u0142e trzy siostry zosta\u0142y \u0142\u0105czniczkami w AK. Najstarsz\u0105 z nich Zofi\u0119 schwytano i osadzono w obozie w Ravensbr\u00fcck, gdzie przesiedzia\u0142a 5 lat. Bro\u0144cia i Marysia po ucieczce przez zielon\u0105 granic\u0119 trafi\u0142y do polskiego wojska na Zachodzie. I pozosta\u0142y ju\u017c na emigracji. Jednak najwy\u017csz\u0105 cen\u0119 za udzia\u0142 w konspiracji zap\u0142aci\u0142a Helena, aresztowana na S\u0142owacji i rozstrzelana przez Niemc\u00f3w w Pog\u00f3rskiej Woli pod Tarnowem 12 wrze\u015bnia 1941. Mia\u0142a wtedy zaledwie 23 lata.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f3ral z lwowiank\u0105<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ona, czarnooka filigranowa jedynaczka z \u201edobrego domu\u201d. Wychowanka s\u0142ynnego lwowskiego gimnazjum Sacr\u00e9 Coeur. C\u00f3rka dyrektora banku we Lwowie W\u0142adys\u0142awa Jeziorskiego, legionisty, autora i zbieracza pie\u015bni \u017co\u0142nierskich. On, s\u0142awa sportowa, wicemistrz \u015bwiata w skokach narciarskich (Lahti 1938). A do tego wysoki, p\u0142owow\u0142osy, o weso\u0142ych b\u0142\u0119kitnych oczach. Poznali si\u0119, gdy z zakopia\u0144skiej willi \u201eHe\u0144ka\u201d, b\u0119d\u0105cej w\u00f3wczas w\u0142asno\u015bci\u0105 jej rodzic\u00f3w, uciek\u0142 ukochany bia\u0142y szpic. Pies zap\u0119dzi\u0142 si\u0119 na Ma\u0142e \u017bywcza\u0144skie, tam gdzie mieszkali Marusarze i wybra\u0142 Staszka na swojego pana.<\/p>\n\n\n\n

Irena z Jeziorskich i Stanis\u0142aw Marusarz pobrali si\u0119 w listopadzie 1939 roku. Podczas gdy m\u0105\u017c konspirowa\u0142, \u017cona na tajnych kompletach prowadzonych w Zakopanem przez profesor\u00f3w AGH zacz\u0119\u0142a studiowa\u0107 architektur\u0119. Staszek \u201ewpad\u0142\u201d po raz pierwszy, gdy wraca\u0142 z przesy\u0142k\u0105 kuriersk\u0105 z Budapesztu. Z\u0142apali go S\u0142owacy w Szczyrbskim Plesie, ale im uciek\u0142, skacz\u0105c z pierwszego pi\u0119tra stra\u017cnicy. W obawie o \u017cycie postanowi\u0142 przedosta\u0107 si\u0119 z \u017con\u0105 na W\u0119gry. Zatrzymano ich przy pr\u00f3bie przekraczania granicznej rzeczki Hernad i odstawiono do aresztu w Preszowie. Stamt\u0105d \u2013 przez katowni\u0119 gestapo w zakopia\u0144skiej willi \u201ePalace\u201d \u2013 Marusarz z wyrokiem \u015bmierci trafi\u0142 do wi\u0119zienia na Montelupich w Krakowie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pog\u00f3rska Wola miejsce zamordowania Heleny Marusarz\u00f3wny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u017bycie uratowa\u0142 mu brawurowy skok z drugiego pi\u0119tra i sforsowanie wi\u0119ziennego muru. Tras\u0119 Krak\u00f3w\u2013Zakopane przeby\u0142 pieszo. Po zaleczeniu rany postrza\u0142owej, odniesionej podczas ucieczki z wi\u0119zienia, przekrad\u0142 si\u0119, tym razem szcz\u0119\u015bliwie, na W\u0119gry. Tam pozosta\u0142 ju\u017c do ko\u0144ca dzia\u0142a\u0144 wojennych. W\u0119grzy nie omieszkali wykorzysta\u0107 jego do\u015bwiadczenia w zakresie budowy obiekt\u00f3w narciarskich.<\/p>\n\n\n\n

\u201eSkok\u201d do Karpacza<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wojna przerwa\u0142a pasmo sukces\u00f3w sportowych Staszka Marusarza. Ale i po wojnie nie by\u0142o lepiej. Teraz Niemc\u00f3w zacz\u0119li wyr\u0119cza\u0107 komuni\u015bci. Nadszed\u0142 rok 1946. Staszek z \u017con\u0105 przebywa\u0142 w\u0142a\u015bnie w Krakowie, gdy w domu rodzic\u00f3w na Ma\u0142ym \u017bywcza\u0144skiem zjawi\u0142o si\u0119 UB. Ostrze\u017cony przez siostr\u0119 Zofi\u0119, prosto z Krakowa \u201eskoczy\u0142\u201d do Karpacza, gdzie ukrywa\u0142 si\u0119 przez dwa lata. W za\u015bwiadczeniu wydanym przez \u00f3wczesnego dyrektora Zarz\u0105du Pa\u0144stwowych Uzdrowisk Dolno\u015bl\u0105skich czytamy: \u201eObyw. Marusarz Stanis\u0142aw (…) wytyczy\u0142 i przeprowadzi\u0142 w trudnym terenie now\u0105 na miar\u0119 europejsk\u0105 narciarsk\u0105 tras\u0119 zjazdow\u0105 d\u0142ugo\u015bci 3,5 km. (…) Z uwagi na pracowito\u015b\u0107 i wysokie walory sportowe Obyw. Marusarz zas\u0142uguje w pe\u0142ni na poparcie. Jego osiedlenie si\u0119 w Karpaczu niew\u0105tpliwie przyczyni si\u0119 do podniesienia poziomu narciarstwa polskiego na Dolnym \u015al\u0105sku\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Pochwa\u0142y by\u0142y ca\u0142kowicie zas\u0142u\u017cone. Stanis\u0142aw Marusarz \u201ejako kierownik techniczny budowy urz\u0105dze\u0144 sportowych\u201d, pr\u00f3cz wspomnianej trasy, wybudowa\u0142 w Karpaczu dwie skocznie narciarskie, dzi\u0119ki czemu mog\u0142y si\u0119 tam odby\u0107 pierwsze powojenne mi\u0119dzynarodowe mistrzostwa Polski. Magdalena, m\u0142odsza c\u00f3rka Stanis\u0142awa, pami\u0119ta jak ojciec zwierza\u0142 si\u0119 jej w tajemnicy, \u017ce dochowuj\u0105c wierno\u015bci \u017co\u0142nierskiej przysi\u0119dze, tak\u017ce w Karpaczu u\u0142atwia\u0142 przekraczanie zielonej granicy osobom prze\u015bladowanym, tym razem przez bezpiek\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Dom na Wierszykach<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Projekt przygotowa\u0142a \u2013 ju\u017c jako absolwentka krakowskiej architektury \u2013 pani Irena, harmonijnie \u0142\u0105cz\u0105c tradycje g\u00f3ralskiego budownictwa drewnianego z udogodnieniami w\u0142a\u015bciwymi dla nowoczesnego domu mieszkalnego. Wybudowa\u0142 go dla niej na Wierszykach Staszek, cz\u0142owiek, dla kt\u00f3rego nie by\u0142o rzeczy niemo\u017cliwych.<\/p>\n\n\n\n

Przez zakopia\u0144ski dom Ireny i Stanis\u0142awa przewija\u0142o si\u0119 wiele znakomito\u015bci, nie tylko zreszt\u0105 ze \u015bwiata sportu. Wielu s\u0142ynnych polityk\u00f3w pragn\u0119\u0142o pozna\u0107 osobi\u015bcie wybitnego polskiego sportowca. Jednym z nich by\u0142 prezydent Finlandii Urho Kekkonen. W domowych zbiorach s\u0105 narty ofiarowane Staszkowi przez fi\u0144skiego prezydenta, kt\u00f3ry sam czynnie uprawia\u0142 biegi narciarskie. Marusarz w rewan\u017cu podarowa\u0142 swemu go\u015bciowi n\u00f3\u017c my\u015bliwski, w\u0142asnor\u0119cznie wykonany z jeleniego rogu.<\/p>\n\n\n\n

Staszek by\u0142 niezr\u00f3wnanym gaw\u0119dziarzem. Nikt, jak on, nie potrafi\u0142 opowiada\u0107 o zwyczajach zwierz\u0105t, ptak\u00f3w. O tym, jak pachn\u0105 trawy w letni\u0105 noc na Przys\u0142opie Mi\u0119tusim. O \u0142owieniu pstr\u0105g\u00f3w. O polowaniach, kt\u00f3re z czasem coraz bardziej zamienia\u0142y si\u0119 w podgl\u0105danie zwierz\u0105t. Ca\u0142e noce potrafi\u0142 sp\u0119dza\u0107 na zbudowanej przez siebie ambonie, na kt\u00f3r\u0105 \u201eposzed\u0142\u201d ca\u0142y zapas znajduj\u0105cych si\u0119 w domu kijk\u00f3w narciarskich.<\/p>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw Marusarz zmar\u0142 nagle w pa\u017adzierniku 1993 roku, gdy przemawia\u0142 podczas pogrzebu profesora Wac\u0142awa Felczaka, wielkiego przyjaciela W\u0119gier, ideowego mentora lider\u00f3w w\u0119gierskiej opozycji antykomunistycznej, a swego przyjaciela z czas\u00f3w konspiracji. Pani Marusarzowa odesz\u0142a rok p\u00f3\u017aniej. Oboje le\u017c\u0105 na starym cmentarzu zakopia\u0144skim na P\u0119ksowym Brzyzku. Nad ich grobem czuwa drewniany krzy\u017c i Madonna namalowana na szkle przez c\u00f3rk\u0119 Magdalen\u0119. W s\u0105siedniej mogile spoczywa Helena Marusarz\u00f3wna.<\/p>\n\n\n\n

Spadkobiercy tradycji<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sportowe tradycje ojca kontynuuje syn Piotr, kt\u00f3ry od 25 lat pracuje we Francji jako instruktor narciarski. Jako junior odnosi\u0142 liczne zwyci\u0119stwa. Podczas Uniwersjady w Innsbrucku w 1968 roku zaj\u0105\u0142 13 miejsce w tr\u00f3jkombinacji alpejskiej. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na ni\u0105 slalom specjalny i gigant oraz bieg zjazdowy. Po ojcu i stryju, kt\u00f3rzy uprawiali szybownictwo, Piotr Marusarz odziedziczy\u0142 tak\u017ce lotnicz\u0105 pasj\u0119. Niedawno uzyska\u0142 licencj\u0119 pilota awionetek. Natomiast jego \u017cona Maria Katarzyna jest zapalon\u0105 amazonk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Obie c\u00f3rki Ireny i Stanis\u0142awa maj\u0105 po rodzicach zdolno\u015bci artystyczne. Starsza Barbara, uko\u0144czywszy zakopia\u0144sk\u0105 Szko\u0142\u0119 Rzemios\u0142 Artystycznych, przez wiele lat pracowa\u0142a zagranic\u0105 jako konserwator sztuki. Teraz wraz z m\u0119\u017cem Stefanem Borgul\u0105 mieszka w pi\u0119knie zrekonstruowanej starej g\u00f3ralskiej cha\u0142upie. Ich dom i ogr\u00f3d, s\u0105siaduj\u0105ce o miedz\u0119 z domem rodzic\u00f3w, bywaj\u0105 cz\u0119sto przedmiotem zachwyt\u00f3w przechodz\u0105cych w pobli\u017cu turyst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

M\u0142odsza c\u00f3rka Magdalena, po m\u0119\u017cu G\u0105dek, przej\u0119\u0142a dom na Wierszykach. Trofea my\u015bliwskie, zdobyte przez ojca puchary, medale i inne pami\u0105tki znalaz\u0142y w niej troskliwego kustosza. Sama od lat maluje na szkle. Coraz cz\u0119\u015bciej s\u0105 to kompozycje witra\u017cowe do obiekt\u00f3w realizowanych przez jej m\u0119\u017ca Krzysztofa, cenionego architekta. W \u015blady ojca i babki poszed\u0142 syn Magdaleny Krzysztof, kt\u00f3ry ju\u017c nied\u0142ugo b\u0119dzie broni\u0142 pracy dyplomowej. Czasoch\u0142onne studia nie przeszkodzi\u0142y mu jednak w zdobyciu tytu\u0142u akademickiego wicemistrza Polski w karwingu ani w po\u015blubieniu kole\u017canki ze studi\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec lata roku 2002 Agnieszka z R\u0105czk\u00f3w i Krzysztof G\u0105dek junior zawarli zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski w Starym Ko\u015bci\u00f3\u0142ku w Zakopanem. Ich huczne wesele sta\u0142o si\u0119 okazj\u0105 do rodzinnego zjazdu Marusarzy. Zabawa z udzia\u0142em licznych przyjaci\u00f3\u0142 domu na Wierszykach trwa\u0142a do rana. I ja tam by\u0142em, litwor\u00f3wk\u0119 pi\u0142em!<\/p>\n\n\n\n

w grudniu 2002<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Stanis\u0142aw Marusarz (1913-1993), najbardziej utytu\u0142owany polski sportowiec, odda\u0142 w czasie swej kariery oko\u0142o 10 tysi\u0119cy skok\u00f3w, w tym ponad 7 tysi\u0119cy na Wielkiej Krokwi w Zakopanem, pokonuj\u0105c w powietrzu dystans siedmiuset kilometr\u00f3w. Ale przecie\u017c \u017cycie tego pasjonata wyczynu sportowego wcale na sporcie si\u0119 nie ko\u0144czy\u0142o. Porucznik AK, kurier tatrza\u0144ski, kawaler Orderu Virtuti Militari. Rajdowiec, zapalony… Czytaj dalej Saga rodu Marusarzy<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":5602,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[403],"tags":[],"class_list":["post-5601","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-77","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5601","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5601"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5601\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5605,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5601\/revisions\/5605"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5602"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5601"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5601"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5601"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}