{"id":5521,"date":"2025-12-08T22:27:32","date_gmt":"2025-12-08T21:27:32","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5521"},"modified":"2025-12-08T22:27:32","modified_gmt":"2025-12-08T21:27:32","slug":"zbiory-archiwalne-solidarnosci-walczacej-w-archiwum-akt-nowych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5521","title":{"rendered":"Zbiory archiwalne Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej w Archiwum Akt Nowych"},"content":{"rendered":"\n

Ossolineum 15.11.2025<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Konferencja <\/strong>\u201eMy\u015ble\u0107 po polsku\u201d<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za zaproszenie na t\u0119 konferencj\u0119. Mnie zach\u0119ca\u0107 do przyjazdu do Wroc\u0142awia nie trzeba. W tym budynku sp\u0119dzi\u0142em w czytelni wiele dni, tygodni, czy mo\u017ce nawet d\u0142u\u017cej, a tam kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w st\u0105d jest m\u00f3j Instytut Historyczny, kt\u00f3ry uko\u0144czy\u0142em swego czasu.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119c bardzo ch\u0119tnie do Wroc\u0142awia przyje\u017cd\u017cam, tym bardziej z takim tematem, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142em Pa\u0144stwu dlatego, \u017ce my\u015bl\u0119, \u017ce ju\u017c jest czas na pierwsze podsumowanie pracy, kt\u00f3r\u0105 wykona\u0142o Archiwum Akty Nowej w Warszawie w kontek\u015bcie dzia\u0142aczy Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej, jak i postaci historycznych tej organizacji.<\/p>\n\n\n\n

Przybli\u017c\u0119 Pa\u0144stwu nasz\u0105 prac\u0119, bo my\u015bl\u0119, \u017ce warto tu kilka s\u0142\u00f3w powiedzie\u0107, czym jest w og\u00f3le Archiwum Akty Nowej. Pewno historycy doskonale t\u0119 instytucj\u0119, kt\u00f3r\u0105 mam zaszczyt kierowa\u0107, znaj\u0105. Natomiast Pa\u0144stwo spoza bran\u017cy historyczno-archiwalnej mog\u0105 o dzia\u0142alno\u015bci naszej mie\u0107 mo\u017ce troszk\u0119 mniej informacji.<\/p>\n\n\n\n

Archiwum Akty Nowych to jedno z trzech centralnych archiw\u00f3w pa\u0144stwa polskiego. W sieci archiw\u00f3w pa\u0144stwowych podporz\u0105dkowane Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Mamy ju\u017c ponad 105 lat, bo za\u0142o\u017cy\u0142 nas w Warszawie w 1919 roku J\u00f3zef Pi\u0142sudski, w rz\u0119dzie tych nowo powstaj\u0105cych po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci instytucji.<\/p>\n\n\n\n

W naszej kompetencji jest nadz\u00f3r nad zbiorami archiwalnymi instytucji centralnych, czyli wszystkich ministerstw, Urz\u0119du Rady Ministr\u00f3w, Kancelarii Premiera, itp. oraz nad organizacjami spo\u0142ecznymi, postaciami, kt\u00f3re jak\u0105\u015b pe\u0142ni\u0105 rol\u0119 w polskiej historii.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Nas organizacje spo\u0142eczne, organizacje konspiracyjne i inne, r\u00f3wnie\u017c postaci historyczne, interesuj\u0105 przez pryzmat ca\u0142ego kraju i znaczenia w historii Polski. Nie zbieramy materia\u0142\u00f3w i nie zajmujemy si\u0119 prowadzeniem dokumentacji, kt\u00f3ra dotyczy poszczeg\u00f3lnych region\u00f3w czy poszczeg\u00f3lnych miast, od tego s\u0105 archiwa regionalne. Tutaj we Wroc\u0142awiu na przyk\u0142ad Archiwum Pa\u0144stwowe we Wroc\u0142awiu.<\/p>\n\n\n\n

Nasza dzia\u0142alno\u015b\u0107 zwi\u0105zana z Solidarno\u015bci\u0105 Walcz\u0105c\u0105 oczywi\u015bcie jest zwi\u0105zana z dosy\u0107 intensywn\u0105 prac\u0105 ukierunkowan\u0105 w stron\u0119 organizacji politycznych, konspiracyjnych, kt\u00f3rych mamy \u2013 tu pewno \u0141ukasz So\u0142tysik b\u0119dzie protestowa\u0142, m\u00f3wi\u0119 to oczywi\u015bcie z przek\u0105sem \u2013 najwi\u0119cej w kraju. Jeste\u015bmy na etapie teraz ju\u017c nawet nie pracy z organizacjami konspiracyjnymi, takimi jak SW, ale z organizacjami politycznymi, dzia\u0142aj\u0105cymi w latach 90.<\/p>\n\n\n\n

Powiem pa\u0144stwu, \u017ce uda\u0142o nam si\u0119 zgromadzi\u0107 g\u0142\u00f3wne archiwa tych ugrupowa\u0144 z lat 70., co te\u017c w kontek\u015bcie Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej si\u0119 wi\u0105\u017ce. Partia Wolno\u015bci by\u0142a takim ugrupowaniem, kt\u00f3rej archiwa w zwi\u0105zku z nasz\u0105 akcj\u0105 te\u017c posiadamy. Opr\u00f3cz tego mamy du\u017ce archiwum, ponad 900 jednostek Porozumienia Centrum, mamy wielkie archiwum Zjednoczonego Chrze\u015bcija\u0144sko-Narodowego, archiwa Unii Wolno\u015bci, Unii Demokratycznej, Socjaldemokracji Rzeczpospolitej, SLD, PSL Porozumienie Ludowe.<\/p>\n\n\n\n

Gorzej jest z poszczeg\u00f3lnymi postaciami dzia\u0142aj\u0105cymi w tych ugrupowaniach. W przypadku Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej, bo na tej tematyce si\u0119 dzisiaj skupiamy, my\u015bl\u0119, \u017ce mo\u017cna jeszcze uzupe\u0142ni\u0107 prac\u0119 archiwaln\u0105 przez pryzmat poszczeg\u00f3lnych struktur regionalnych. Wykorzystuj\u0105c wej\u015bcie Pana Dyrektora (Ossolineum) nie b\u0119d\u0119 do Pa\u0144stwa apelowa\u0142 o to, \u017ceby\u015bcie przekazywali archiwalia do AAN, poniewa\u017c zaraz potem pewnie przyjdzie po mnie ochrona.<\/p>\n\n\n\n

Ale bardzo intensywnie my\u015bl\u0119, \u017ce jak b\u0119dziecie Pa\u0144stwo \u015bledzi\u0107 nasze media, zobaczycie informacje dotycz\u0105ce naszej pracy z takimi postaciami \u017cycia politycznego lat 80., kt\u00f3re w ostatnim czasie zasili\u0142y nasz zas\u00f3b. W latach 90. oczywi\u015bcie te\u017c.<\/p>\n\n\n\n

Wspomn\u0119 tutaj chocia\u017cby archiwum premiera Tadeusza Mazowieckiego, wicemarsza\u0142ka Andrzeja Wielowiejskiego, wicemarsza\u0142ka Senatu Zbigniewa Romaszewskiego i Zofii Romaszewskiej, ostatnio marsza\u0142ka J\u00f3zefa Zycha czy pani marsza\u0142ek Senatu Alicji Grze\u015bkowiak. Mog\u0119 tu d\u0142ugo na ten temat m\u00f3wi\u0107, ale je\u017celi na\u0142o\u017cymy to na sie\u0107 ugrupowa\u0144 politycznych, to wcale tego nie ma du\u017co.<\/p>\n\n\n\n

Rzecz jasna wpisuje si\u0119 to w ca\u0142\u0105 pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zasobu archiwalnego, kt\u00f3ry dotyczy lat 70., 60. i 50. II wojny \u015bwiatowej i dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego. Czyli te ugrupowania, kt\u00f3re s\u0105 reprezentowane w naszym zasobie z lat 80. s\u0105 jakby kontynuacj\u0105 naszej pracy w kontek\u015bcie cho\u0107by takich ugrupowa\u0144 jak Polska Partia Socjalistyczna i szereg r\u00f3\u017cnych ugrupowa\u0144, kt\u00f3re znacie Pa\u0144stwo na pewno z ksi\u0105\u017cek i podr\u0119cznik\u00f3w. Podobnie jak ze spu\u015bciznami prywatnymi, pocz\u0105wszy od J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, Jana Paderewskiego i tak dalej.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3wi\u0119 o tym w tym przypadku, poniewa\u017c to, \u017ce w zasobie Archiwum Akt Nowych Centralnego Archiwum Pa\u0144stwa Polskiego znajduj\u0105 si\u0119 zbiory archiwalne Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej, jest dla nas, archiwist\u00f3w centralnych, pewn\u0105 kontynuacj\u0105 pracy, kontynuacj\u0105 misji zwi\u0105zanej z opisem naszej historii. Nawet bior\u0105c pod uwag\u0119 to, \u017ce powsta\u0142o wiele publikacji, film\u00f3w \u2013 jedno drugiego nie wyklucza, to jest zupe\u0142nie naturalne zjawisko.<\/p>\n\n\n\n

Z punktu widzenia \u017ar\u00f3d\u0142oznawczego jeste\u015bmy na etapie tak naprawd\u0119 dopiero gromadzenia. My\u015bl\u0119, \u017ce w przypadku Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej, pa\u0144stwo te\u017c si\u0119 przecie\u017c bardzo dobrze orientujecie w tych poszczeg\u00f3lnych kolekcjach, a nasi darczy\u0144cy tak po kolei wchodz\u0105 na sal\u0119 i m\u00f3j referat powoli zamienia si\u0119 w taki niby raport z dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Ale m\u00f3wi\u0105c powa\u017cnie bardzo doceniam, \u017ce szereg naszych darczy\u0144c\u00f3w Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej wyrazi\u0142o zgod\u0119 na to, \u017ceby te swoje zbiory archiwalne nie umieszcza\u0107 pod swoim imieniem i nazwiskiem, tak jak to cz\u0119sto w spu\u015bciznach si\u0119 dzieje, tylko aby powsta\u0142 du\u017cy zesp\u00f3\u0142 pod nazw\u0105 Solidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca, w kt\u00f3rym ulokowali\u015bmy wiele z tych spu\u015bcizn.<\/p>\n\n\n\n

Archiwum Kornela Morawieckiego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W przypadku samej struktury zasobu Archiwum Akt Nowych, my\u015bl\u0119 \u2013 i tu bym zaapelowa\u0142 do Pa\u0144stwa, rozmawia\u0142em z wieloma osobami, bo wydaje mi si\u0119 \u2013 \u017ce jest wielka pora na to, \u017ceby w instytucji archiwalnej, nie musi to by\u0107 AAN rzecz jasna, ale m\u00f3j gor\u0105cy apel do Pa\u0144stwa, \u017ceby cho\u0107by tu w Ossolineum, powsta\u0142 archiwalny zas\u00f3b… Pan dyrektor \u0141ukasz Kami\u0144ski doceni, \u017ce dyrektor AAN…<\/p>\n\n\n\n

[\u0141ukasz Kami\u0144ski] To jest wydarzenie niezwyk\u0142e, \u017ce dyrektor jednej instytucji zach\u0119ca do przekazywania archiw\u00f3w do drugiej.<\/p>\n\n\n\n

B\u0119d\u0119 bardziej precyzyjni, bo chcia\u0142em zaapelowa\u0107 do Pa\u0144stwa, \u017ceby powo\u0142a\u0107 tu zesp\u00f3\u0142 archiwalny pod nazw\u0105 Archiwum Kornela Morawieckiego. To jest bardzo wa\u017cne w kontek\u015bcie usadowienia postaci w innych zbiorach archiwalnych. Tak jak w przypadku innych spu\u015bcizn, kt\u00f3re s\u0105 w naszym zasobie. To nie jest tak, \u017ce od razu wszyscy nam oddaj\u0105 jeden pe\u0142ny zesp\u00f3\u0142, ca\u0142o\u015b\u0107 archiwum. Apeluj\u0119 naprawd\u0119, \u017ceby taki zesp\u00f3\u0142 tutaj czy przy innej instytucji archiwalnej powo\u0142a\u0107. I stopniowo osoby, kt\u00f3re takie archiwa maj\u0105, po prostu niech w nim sk\u0142adaj\u0105 te zbiory archiwalne, kt\u00f3re na pewno si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci przydadz\u0105 do publikacji i bada\u0144.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Mam okazj\u0119 obserwowa\u0107 los i historiografi\u0119 r\u00f3\u017cnych innych organizacji, jak i pisanie biografii r\u00f3\u017cnych postaci historycznych. Widz\u0119 pewne procesy zwi\u0105zane z zanikiem zainteresowania. I to zanikiem zainteresowania naukowego oraz medialnego i publicystycznego. Nie b\u0119d\u0119 tu oczywi\u015bcie wymienia\u0142 konkret\u00f3w, ale mia\u0142em okazj\u0119 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z osobami czy organizacjami, kt\u00f3re zach\u0119ca\u0142em do z\u0142o\u017cenia archiwali\u00f3w w instytucji publicznej i nie uda\u0142o mi si\u0119 to, a by\u0142o bardzo du\u017ce zainteresowanie, dopytywanie si\u0119 pod k\u0105tem pisania publikacji.<\/p>\n\n\n\n

W momencie, kiedy po 20 latach mia\u0142em informacj\u0119 zwrotn\u0105, \u017ce tak, jeste\u015bmy ju\u017c gotowi do przekazania, no to ju\u017c nie by\u0142o tego zainteresowania. Wi\u0119c m\u00f3j gor\u0105cy apel, \u017ceby te zbiory, zbiory dotycz\u0105ce Kornela, ale tak\u017ce inne, kt\u00f3re jeszcze Pa\u0144stwo macie, deponowa\u0107 w instytucji publicznej.<\/p>\n\n\n\n

Ossolineum, miejsce, kt\u00f3re nas dzisiaj go\u015bci, jak i Archiwum Akt Nowych, jak i inne instytucje publiczne s\u0105 prowadzone na podstawie regulaminu, przepis\u00f3w. To nie jest ani moja, ani dyrektora \u0141ukasza instytucja, wi\u0119c ka\u017cdy mo\u017ce z tego korzysta\u0107. Nie ma te\u017c obawy o to, \u017ce kto\u015b uniemo\u017cliwi dost\u0119p, zniszczy te dokumenty, co jeszcze wiele lat po zako\u0144czeniu II wojny niepokoi\u0142o kombatant\u00f3w. Jest to ograniczone przepisami, podobnie jak spos\u00f3b udost\u0119pnienia, bo szereg tych zespo\u0142\u00f3w, kt\u00f3re wymieni\u0142em, jest digitalizowanych i te zbiory s\u0105 udost\u0119pniane.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku digitalizacji zbior\u00f3w archiwalnych Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej zwr\u00f3c\u0119 na pewne zjawisko uwag\u0119, kt\u00f3re te\u017c wyst\u0119puje w przypadku innych struktur, nie lubi\u0119 okre\u015blenia NGO-st\u00f3w, organizacji spo\u0142ecznych, kiedy pewne zbiory archiwalne znikaj\u0105. Z uwagi na to, \u017ce znajduj\u0105 si\u0119 na komputerach os\u00f3b prywatnych czy organizacji i potem nagle po kilkunastu latach czy po kilkudziesi\u0119ciu po prostu nie s\u0105 odpowiednio zabezpieczone.<\/p>\n\n\n\n

Dzieje si\u0119 tak nawet w przypadku zbior\u00f3w o charakterze papierowym. A co dopiero w przypadku zbior\u00f3w zdigitalizowanych, kiedy w strukturze pa\u0144stwowej te zbiory cyfrowe s\u0105 digitalizowane i pa\u0144stwo polskie za to bierze odpowiedzialno\u015b\u0107. Ale \u017ceby Pa\u0144stwa nie zanudza\u0107 kwestiami zwi\u0105zanymi z nasz\u0105 prac\u0105, to chcia\u0142bym powy\u015bwietla\u0107 zbiory wspomnieniowe z wydarze\u0144, jak i poszczeg\u00f3lne zbiory archiwalne \u2013 kt\u00f3rych przez te kilkadziesi\u0105t lat zgromadzili\u015bmy tak du\u017co, \u017ce my\u015bl\u0119, \u017ce kilka godzin czy nawet d\u0142u\u017cej by trwa\u0142o ich prezentowanie, czego nie zrobi\u0119 z uwagi na szacunek dla nast\u0119pnych m\u00f3wc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Nasza, \u017ce tak si\u0119 wyra\u017c\u0119, przygoda archiwalna z Solidarno\u015bci\u0105 Walcz\u0105c\u0105 zacz\u0119\u0142a si\u0119 od 2008 roku. Widz\u0105 Pa\u0144stwo sal\u0119 im. J\u00f3zefa Stojanowskiego, naszego dyrektora z okresu II wojny \u015bwiatowej, w kt\u00f3rej przedstawiciele Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej na czele z Kornelem Morawieckim przekazali nam zbiory kontrwywiadu Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej. Zaprosi\u0142em wtedy jako kierownik oddzia\u0142u archiw\u00f3w spo\u0142ecznych AAN Grzegorza Walig\u00f3r\u0119 do wyg\u0142oszenia wyst\u0105pienia na temat Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n

Zbi\u00f3r by\u0142 w posiadaniu Piotra Serwadczaka, kt\u00f3ry mi przez przypadek powiedzia\u0142, \u017ce ma takie zbiory przy jakim\u015b spotkaniu we Wroc\u0142awiu. Przekona\u0142em go, \u017ceby nie ba\u0142 si\u0119 i odda\u0142 to do zbior\u00f3w Archiwum Akt Nowych. P\u00f3\u017aniej by\u0142o spotkanie z panem Kornelem Morawieckim tu we Wroc\u0142awiu, kt\u00f3ry zapozna\u0142 si\u0119 z nasz\u0105 instytucj\u0105 i prac\u0105. Skutkiem tego by\u0142o przekazanie tych zbior\u00f3w do AAN.<\/p>\n\n\n\n

Chcia\u0142em zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce to wydarzenie mia\u0142o bardzo kameralny charakter. By\u0142o kilka os\u00f3b, media si\u0119 praktycznie tym nie interesowa\u0142y. Obok Kornela Morawieckiego by\u0142 \u00f3wczesny dyrektor AAN dr Tadeusz Krawczak. Na stole jest ca\u0142o\u015b\u0107 tego zbioru, jeszcze nie opracowanego. Obecnie to ju\u017c jest opracowane i w sali Ignacego Paderewskiego jest zdj\u0119cie pami\u0105tkowe. Rozpoznajecie Pa\u0144stwo niekt\u00f3re osoby, w tym Andrzeja Ko\u0142odzieja, kt\u00f3ry kilkana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej w bardzo symbolicznym miejscu, ale zaraz o tym powiem, odda\u0142 nam swoje archiwum. Od tego si\u0119 zacz\u0119\u0142o. To by\u0142 17 wrze\u015bnia 2008 roku.<\/p>\n\n\n\n

Dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej, id\u0105c przyk\u0142adem Kornela Morawieckiego i Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej, do naszego archiwum wp\u0142yn\u0119\u0142y zbiory Konfederacji Polski Niepodleg\u0142ej, bo panowie z KPN zareagowali na ten przyk\u0142ad i przekazali nam zbiory z lat 80. Byli obecni Tadeusz Sta\u0144ski, Romuald Szeremietiew, ale te\u017c by\u0142o ma\u0142e zainteresowanie tym wydarzeniem.<\/p>\n\n\n\n

Wybra\u0142em dla Pa\u0144stwa szereg takich zbior\u00f3w zwi\u0105zanych z SW. Tak jak m\u00f3wi\u0142em, trudno w tym momencie wymieni\u0107 je wszystkie, z uwagi na to, \u017ce przez ten szereg lat, no kilkana\u015bcie spu\u015bcizn de facto<\/em> trafi\u0142o do naszych zbior\u00f3w spo\u015br\u00f3d g\u0142\u00f3wnych dzia\u0142aczy SW czy os\u00f3b, kt\u00f3re w jaki\u015b spos\u00f3b si\u0119 interesowa\u0142y, dokumentowa\u0142y te zbiory. Mniejszym problemem, z uwagi na nasz\u0105 wieloletni\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 jest to, \u017ce te zbiory s\u0105 rozbite na kilka instytucji. Bo faktycznie, tak jak w innych przypadkach, nawet spu\u015bcizn prywatnych zbiory archiwalne znajduj\u0105 si\u0119 w kilku r\u00f3\u017cnych instytucjach.<\/p>\n\n\n\n

Mnie to bola\u0142o w cudzys\u0142owie zawodowo jeszcze kilka dobrych lat temu czy kilkana\u015bcie, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce z uwagi na cyfryzacj\u0119 zbior\u00f3w archiwalnych, bibliotecznych staje si\u0119 to ju\u017c o wiele mniejszym problemem. Dojdziemy do momentu, kiedy tak naprawd\u0119 korzystanie ze zbior\u00f3w archiwalnych, b\u0119dzie oczywi\u015bcie ulokowane instytucjonalnie, nadal b\u0119dziemy odpowiada\u0107 za zachowanie tych zbior\u00f3w, za konserwacj\u0119 itd., ale sam proces udost\u0119pniania b\u0119dzie coraz bardziej przenoszony do sieci.<\/p>\n\n\n\n

P\u00f3ki co procent zdigitalizowania zbior\u00f3w jest jeszcze bardzo ma\u0142y. Natomiast w przysz\u0142o\u015bci zar\u00f3wno zbiory, kt\u00f3re s\u0105 tutaj, jak i zbiory, kt\u00f3re s\u0105 w Zajezdni, w Instytucie Pami\u0119ci Narodowej i WAN-ie i b\u0119d\u0105 udost\u0119pniane cyfrowo na ekranie i osoby, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 korzysta\u0142y z tych zbior\u00f3w, nawet nie b\u0119d\u0105 pyta\u0142y instytucje, tylko b\u0119d\u0105 zadawa\u0142y pytania badawcze, wyci\u0105gaj\u0105c informacje z tych wielkich baz danych.<\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 archiwalny o nr 2297<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ale wracaj\u0105c do tematu, w Archiwum Akt Nowych jest zesp\u00f3\u0142 archiwalny o nr 2297 o nazwie Solidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca. Kto z Pa\u0144stwa ma teraz smartfona w r\u0119ce mo\u017ce znale\u017a\u0107 portal Szukaj w Archiwach i zesp\u00f3\u0142 2297 Solidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105ca. On ma 700 jednostek archiwalnych i liczy 27 metr\u00f3w. To jest 27 metr\u00f3w zbior\u00f3w archiwalnych r\u00f3\u017cnych.<\/p>\n\n\n\n

Zar\u00f3wno s\u0105 to zbiory prasy, s\u0105 to dokumenty organizacyjne, kt\u00f3rych rzecz jasna jest najmniej. My\u015bl\u0119, \u017ce zar\u00f3wno dyrektor Kami\u0144ski, jak i dr \u0141ukasz So\u0142tysik, jak i inni badacze Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej doskonale zdaj\u0105 sobie spraw\u0119. To nie jest tylko kwestia SW, ale r\u00f3wnie\u017c innych ugrupowa\u0144 konspiracyjnych, kt\u00f3re nie tworzy\u0142y zbyt wiele takich typowych dokumentacji statutowych czy organizacyjnych. Nie by\u0142o sekretarki czy pani kancelistki, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a protok\u00f3\u0142 z posiedzenia. S\u0105 to rzeczy oczywiste w latach 80., w II wojnie \u015bwiatowej r\u00f3wnie\u017c. St\u0105d brak takich dokumentacji, czy mo\u017ce nie brak, a stosunkowo ma\u0142a ilo\u015b\u0107. Bo zdarzaj\u0105 si\u0119 notatki z takich spotkaniach, zdarza si\u0119 korespondencja mi\u0119dzy dzia\u0142aczami, w kt\u00f3rych ta tematyka jest poruszana, czy materia\u0142y wspomnieniowe na ten temat. Czasami wyp\u0142ywaj\u0105 po latach na przyk\u0142ad nagrania.<\/p>\n\n\n\n

Trzy dni temu by\u0142y prezes Instytutu J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Ameryce przyni\u00f3s\u0142 mi na przyk\u0142ad dwie ta\u015bmy z nagraniami posiedze\u0144 regionu Mazowsze \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Bardzo dobrze udokumentowane, z konkretnych dni, jest to 6-7 dni nagra\u0144 na ta\u015bmie szpulowej i z tego co si\u0119 zorientowa\u0142em po rozmowach z kolegami, kt\u00f3rzy si\u0119 tym zajmuj\u0105, wcze\u015bniej nie znanych. My\u015bl\u0119, \u017ce w przypadku Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej te\u017c w Pa\u0144stwa domach, czy w posiadaniu Pa\u0144stwa wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, znajomych i tak dalej, jeszcze tego typu zbiory s\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku SW mieli\u015bmy zagadnienie badawcze, metodyczne bardziej, czy mamy zostawi\u0107 w zbiorze Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej pras\u0119 SW i druki ulotne, plakaty, czy jako dow\u00f3d wprowadzi\u0107 do og\u00f3lnego zbioru prasy opozycji politycznej, kt\u00f3r\u0105 mamy utworzon\u0105 na kanwie zbioru Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, bo takie archiwum te\u017c olbrzymie mamy. Dla por\u00f3wnania SW ma 27 metr\u00f3w, a zbiory Archiwum KC PZPR to jest ponad p\u00f3\u0142tora kilometra zbior\u00f3w. Ale decyzj\u0119 podj\u0119li\u015bmy tak\u0105, \u017ce te zbiory s\u0105 lokowane w tym zbiorze Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n

Z innych zbior\u00f3w mo\u017ce wymieni\u0119 osoby \u2013 \u017ceby odda\u0107 honor i podzi\u0119kowa\u0107 za t\u0119 decyzj\u0119 i zaufanie do naszej instytucji \u2013 kt\u00f3re nam przekaza\u0142y zbiory archiwalne Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej, ale nie tylko, bo jak Pa\u0144stwo znacie charakter dzia\u0142alno\u015bci z lat 80., to bardzo cz\u0119sto si\u0119 zdarza\u0142o, \u017ce osoby, kt\u00f3re mia\u0142y zmys\u0142 archiwalno-dokumentacyjny, gromadzi\u0142y tak\u017ce inne tematy. Wi\u0119c najcz\u0119\u015bciej w tego typu przypadkach s\u0105 tak\u017ce zbiory, kt\u00f3re nam si\u0119 przydaj\u0105 do opisu w og\u00f3le wydarze\u0144 lat 80. czy 70. czy te\u017c r\u00f3\u017cnego rodzaju zjawisk spo\u0142ecznych, manifestacji, czy chocia\u017cby opisu kart \u015bwi\u0105tecznych produkowanych w czasie konspiracji.<\/p>\n\n\n\n

Tych kart \u015bwi\u0105tecznych, kt\u00f3re my\u015bl\u0119 szereg Pa\u0144stwo znacie, one si\u0119 oczywi\u015bcie powtarzaj\u0105, niekt\u00f3re s\u0105 bardziej rzadkie, niekt\u00f3re mniej, ale jest to bardzo wa\u017cny materia\u0142 ikonograficzny. W zbiorach Andrzeja i Danuty Cisk\u00f3w, kt\u00f3ry do nas trafi\u0142 kilka lat temu, znajduj\u0105 si\u0119 postacie zwi\u0105zane z Solidarno\u015bci\u0105 Walcz\u0105c\u0105, ale nie tylko, bardzo rzadkie zreszt\u0105 fotografie wykonane w Ameryce, w Nowym Jorku i pod Nowym Jorkiem Wojciecha Ziembi\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0144stwo poznajecie Andrzeja Myca i inne osoby, chocia\u017cby tutaj, pan Romuald Szeremietiew przekaza\u0142 do AAN swoje archiwum przedwczoraj. Andrzej Cisek i Marian Jurczyk. Wizyta Kornela Morawieckiego w Nowym Jorku. M\u00f3j kolejny prelegent, Dariusz Olszewski. Przepraszam, \u017ce tak szybko, ale nie chc\u0119 po prostu przed\u0142u\u017ca\u0107 tego materia\u0142u. Spotkanie w Instytucie Pi\u0142sudskiego w Nowym Jorku. Bardzo zreszt\u0105 ciekawe. Jest te\u017c nagranie z tego spotkania.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku zbior\u00f3w fotograficznych, to zdarzy\u0142o si\u0119 nam, \u017ce zbi\u00f3r archiwum Dariusza Olszewskiego, kt\u00f3re mamy w archiwum w postaci w wi\u0119kszo\u015bci elektronicznej, bo okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jego zbiory s\u0105 bardzo dobrze zdigitalizowane, bardzo bogate i obszerne w kontek\u015bcie zar\u00f3wno opisu dzia\u0142alno\u015bci samej Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej i nie tylko \u2013 one trafiaj\u0105 do r\u00f3\u017cnych instytucji. My\u015bl\u0119, \u017ce zar\u00f3wno Ossolineum takie zbiory posiada, jak i Instytut Pami\u0119ci Narodowej. Czasami niestety tak bywa, \u017ce osoby, kt\u00f3re chc\u0105 przekazywa\u0107 zbiory archiwalne, chc\u0105 zadowoli\u0107 wszystkich.<\/p>\n\n\n\n

My to doceniamy, ale na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 tak si\u0119 niestety nie da i patrz\u0105c realnie to raczej utrudnia badania. W przypadku przysz\u0142o\u015bciowego po\u0142\u0105czenia zdigitalizowanych zbior\u00f3w mo\u017ce to b\u0119dzie mia\u0142o mniejsze znaczenie. Mamy wiele gigabajt\u00f3w zbior\u00f3w archiwalnych Dariusza Olszewskiego, kt\u00f3re mia\u0142em okazj\u0119 osobi\u015bcie przegrywa\u0107, kt\u00f3re s\u0105 kopalni\u0105 wiedzy na temat Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej. Na pewno s\u0105 jednym z podstawowych materia\u0142\u00f3w o SW, jakby kto\u015b chcia\u0142 na przyk\u0142ad robi\u0107 album o dzia\u0142alno\u015bci Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n

Podobny przypadek zdigitalizowanych zbior\u00f3w, to zbiory Romualda Lazarowicza. To jest jeden z klasyczniejszych przyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3ry nawet s\u0142u\u017cy nam do rozwa\u017ca\u0144 metodycznych na temat zabezpieczania dokumentacji spu\u015bcizny os\u00f3b prywatnych. To jest egzemplifikacja w\u0142a\u015bnie takiego zjawiska, bo patrz\u0105c statystycznie to ju\u017c jest du\u017cy problem \u017ar\u00f3d\u0142owy, z kt\u00f3rym mamy do czynienia.<\/p>\n\n\n\n

Osoby, kt\u00f3re wesz\u0142y w stref\u0119 cyfrow\u0105, prowadzi\u0142y korespondencj\u0119 papierow\u0105, a potem przesz\u0142y na korespondencj\u0119 mailow\u0105 i zachowywa\u0142y kopie cyfrowe, a nie papierowe. W momencie kiedy po kilkudziesi\u0119ciu latach przejmujemy tak\u0105 dokumentacj\u0119, to z regu\u0142y jest nam przekazywany zbi\u00f3r papierowy, natomiast zbiory cyfrowe s\u0105 w taki czy inny spos\u00f3b po prostu przetrzymywane, niszczone, w dobrej, z\u0142ej wierze zachowywane itd. Skutek jest taki, \u017ce kto\u015b zachowuje dokumentacj\u0119 papierow\u0105 do pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, a potem mamy czarn\u0105 dziur\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z brakiem tego typu dokumentacji. Czasami spos\u00f3b przechowywania powoduje, \u017ce ta dokumentacja po prostu znika.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku archiwum Romualda Lazarowicza mia\u0142em okazj\u0119 z informatykami AAN przyjecha\u0107 \u2013 pani Helenie Lazarowicz dzi\u0119kuj\u0119 za zaufanie. Po prostu przyjechali\u015bmy i z komputera, kt\u00f3ry by\u0142 zahas\u0142owany, uda\u0142o nam si\u0119 te olbrzymie zbiory \u2013 nie musz\u0119 Pa\u0144stwu t\u0142umaczy\u0107, co to by\u0142a za osoba i jaka by\u0142a jej praca \u2013 uda\u0142o si\u0119 uratowa\u0107 te kilkana\u015bcie lat pracy archiwalnej wykonanych przez niego, tej, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 na komputerze. Nie uda\u0142o si\u0119 niestety wydoby\u0107 tego, co by\u0142o w chmurze.<\/p>\n\n\n\n

O historii tej chmury te\u017c nie b\u0119d\u0119 si\u0119 rozwodzi\u0142. Cz\u0119\u015b\u0107 z tej chmury s\u0142ysza\u0142em, \u017ce jest w jaki\u015b spos\u00f3b zachowana, ale niestety ta sytuacja jest najlepszym przyk\u0142adem tego, jak czasami poczucie bezpiecze\u0144stwa przetrzymywania zbior\u00f3w na swoim komputerze prowadzi do du\u017cych zniszcze\u0144 pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3g\u0142bym Pa\u0144stwu kolejne godziny wy\u015bwietla\u0107 fotografie, skany z tego zbioru. Tych katalog\u00f3w jest kilkaset, bardzo dobrze opisanych, zatytu\u0142owanych, kt\u00f3re na pewno s\u0105 podstaw\u0105 bada\u0144 przysz\u0142o\u015bciowych nad Solidarno\u015bci\u0105 Walcz\u0105c\u0105. Ale \u017ceby nie przed\u0142u\u017ca\u0107, wymieni\u0119 Pa\u0144stwu jeszcze inne osoby, z kt\u00f3rymi wsp\u00f3\u0142pracowali\u015bmy, kt\u00f3rych zbiory si\u0119 znajduj\u0105 w archiwum Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n

Bo nie mog\u0119 tu pomin\u0105\u0107 siedz\u0105cej na sali pani Iwony Kondratowicz, kt\u00f3ra te\u017c jakim\u015b dobrym duchem jest tej wsp\u00f3\u0142pracy, aczkolwiek jeszcze wszystkiego nam nie przekaza\u0142a, przepraszam pani Iwono. Bardzo doceniam i promuj\u0119 prac\u0119 pani Iwony i prezentacj\u0119 zbior\u00f3w archiwalnych w szko\u0142ach warszawskich i to, \u017ce pani wk\u0142ada z mam\u0105 bardzo du\u017co wysi\u0142ku osobistego, \u017ceby m\u0142odzie\u017cy, dzieciom pokazywa\u0107 ten dziennik z G\u0142od\u00f3wki w Bie\u017canowie. My ch\u0119tnie wykonamy kopi\u0119 tego dla dzieci, bo tak przez pryzmat 10-15 lat po prostu mo\u017ce on ulec zniszczeniu. Wi\u0119c polecamy si\u0119 pami\u0119ci. Panie dyrektorze, prosz\u0119 nie wzywa\u0107 ochrony.<\/p>\n\n\n\n

W tym miejscu musz\u0119 wspomnie\u0107 siedz\u0105cego na ko\u0144cu Mariusza Grabowskiego, kt\u00f3ry nam przekaza\u0142 wielki zbi\u00f3r prasy SW. Odby\u0142o si\u0119 to zreszt\u0105 w obecno\u015bci zgromadzonych na pokazie filmu dotycz\u0105cego Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej w centrum Warszawy. My\u015bl\u0119, \u017ce warto wspomnie\u0107 Zbigniewa Rutkowskiego, Janusza Gajewskiego \u2013 autor\u00f3w ksi\u0105\u017cki, Poczty Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej, Janusza Szkutnika, kt\u00f3ry nam przekaza\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 prasy. S\u0105 to zbiory typowe takie spu\u015bcizny dzia\u0142aczy, kt\u00f3rzy zamienili si\u0119 w dokumentalist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

O Dariuszu Olszewskim ju\u017c m\u00f3wi\u0142em. 47 jednostek, ponad dwa metry, czy prawie trzy metry zbior\u00f3w Andrzeja Ko\u0142odzieja trafi\u0142y do Archiwum Akt Nowych. Nie wiem, czy Pa\u0144stwo wiecie, \u017ce to zreszt\u0105 dzi\u0119ki panu prezesowi Lesiszowi to by\u0142o symboliczne wydarzenie zwi\u0105zane z tym, \u017ce po prostu w siedzibie Biura Politycznego Komitetu Centralnego PZPR odby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 przekazania zbior\u00f3w Andrzeja Ko\u0142odzieja do zasob\u00f3w Archiwum Akt Nowych.<\/p>\n\n\n\n

Bardzo ciekawe archiwum, nie tylko pod k\u0105tem samej SW, przekaza\u0142 nam Arkadiusz Urban, archiwum te\u017c Pogl\u0105du, gdzie s\u0105 zbiory dotycz\u0105ce SW. Namawiam ca\u0142y czas pana Edwarda W\u00f3lta\u0144skiego, \u017ceby te zbiory trafi\u0142y do AAN-u. Niewielkie zbiory od Andrzeja Wawrzenia te\u017c przewie\u017ali\u015bmy do AAN. Z tych takich najwa\u017cniejszych kolekcji Pa\u0144stwu wymieni\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

Rzecz jasna o czym sygnalizowa\u0142em, materia\u0142y SW s\u0105 tak\u017ce w innych zbiorach dotycz\u0105cych opozycji politycznej, bo tak to w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych by\u0142o. Jak cho\u0107by w archiwum Komitetu Prymasowskiego czy archiwum Grup Oporu Regionu Mazowsze, tam te\u017c jest wiele w\u0105tk\u00f3w zwi\u0105zanych z Solidarno\u015bci\u0105 Walcz\u0105c\u0105, czy te\u017c na koniec w samym archiwum PPN-u i Konfederacji Polski Niepodleg\u0142ej. Te losy organizacji si\u0119 splataj\u0105 i tym samym w jaki\u015b spos\u00f3b s\u0105 obecne w naszym zasobie.<\/p>\n\n\n\n

Podstawowe publikacje o dzia\u0142alno\u015bci SW ju\u017c powsta\u0142y. S\u0105 autorzy, co cieszy, kt\u00f3rzy si\u0119 interesuj\u0105 t\u0105 tematyk\u0105 i to s\u0105 autorzy jeszcze stosunkowo m\u0142odzi, wi\u0119c maj\u0105 Pa\u0144stwo jako organizacja naprawd\u0119 szcz\u0119\u015bcie do tego, \u017ce s\u0105 tacy badacze, bo naprawd\u0119 szereg innych dzia\u0142a\u0144 mimo wielkiej pracy Instytutu Pami\u0119ci Narodowej i wielu historyk\u00f3w, czeka jeszcze na swoje opracowanie. Wiele biografii dzia\u0142aczy czeka na swoje opracowanie.<\/p>\n\n\n\n

A bior\u0105c pod uwag\u0119 przyk\u0142ad II wojny \u015bwiatowej, w kt\u00f3rej akurat ja si\u0119 specjalizuj\u0119, mamy zjawisko takie, \u017ce musimy si\u0119 pogodzi\u0107 obecnie, \u017ce ju\u017c wr\u0119cz nie powstan\u0105 \u017cadne prace monograficzne zwi\u0105zane z poszczeg\u00f3lnymi oddzia\u0142ami, bo ju\u017c nie ma kto ich pisa\u0107 i powtarza si\u0119 ta sytuacja zwi\u0105zana z historiografi\u0105 powstania listopadowego, styczniowego czy okresu napoleo\u0144skiego, \u017ce po prostu pewne monografie pu\u0142k\u00f3w czy oddzia\u0142\u00f3w ju\u017c nie powstan\u0105 albo b\u0119d\u0105 powstawa\u0107 bardzo powolnie w pojedynczych przypadkach. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce nie b\u0119dzie to dotyczy\u0142o lat osiemdziesi\u0105tych i Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo za uwag\u0119.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ossolineum 15.11.2025 Konferencja \u201eMy\u015ble\u0107 po polsku\u201d Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za zaproszenie na t\u0119 konferencj\u0119. Mnie zach\u0119ca\u0107 do przyjazdu do Wroc\u0142awia nie trzeba. W tym budynku sp\u0119dzi\u0142em w czytelni wiele dni, tygodni, czy mo\u017ce nawet d\u0142u\u017cej, a tam kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w st\u0105d jest m\u00f3j Instytut Historyczny, kt\u00f3ry uko\u0144czy\u0142em swego czasu. Wi\u0119c bardzo ch\u0119tnie do Wroc\u0142awia przyje\u017cd\u017cam, tym bardziej… Czytaj dalej Zbiory archiwalne Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej w Archiwum Akt Nowych<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":138,"featured_media":5522,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[402],"tags":[],"class_list":["post-5521","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-76","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/138"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5521"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5521\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5525,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5521\/revisions\/5525"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5522"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}