Czy ja \u015bni\u0119? Znajome twarze. Lekko zdeformowane up\u0142ywem czasu, ale przecie\u017c poprawione operacjami plastycznymi, kosmetykami, wyg\u0142adzone na cyfrowej fotografii, przepuszczone przez na\u0142o\u017cone na telewizyjne kamery filtry.<\/p>\n\n\n\n
Jedni przetrwali w okopie nowej demokracji, jak ma\u0142puj\u0105cy papie\u017ca, ca\u0142uj\u0105cy polsk\u0105 ziemi\u0119 Marek Siwiec. Jego kolega z Socjalistycznego Zwi\u0105zku Student\u00f3w Polskich nie zapomnia\u0142 o nim, czyni\u0105c go szefem Kancelarii Sejmu. Inni, jak przeci\u0119tna piosenkarka nazywana nie wiedzie\u0107 czemu dam\u0105 polskiej piosenki, z po\u017cyczon\u0105 od wybitnej poetki osobowo\u015bci\u0105, nie zesz\u0142a z estrady ani na chwil\u0119, przyklejaj\u0105c si\u0119 do ka\u017cdej w\u0142adzy. Jeszcze inni celebryci minionej, ale w\u0142a\u015bnie restaurowanej epoki, wyskakuj\u0105 jak kr\u00f3liki ukryte w kapeluszu. Zasilaj\u0105 dyskusj\u0119 o brunatnej Polsce nadredaktorzy z legitymacjami TVN i TVP t\u0142ocz\u0105c krew po lewej stronie cia\u0142a. Czyli poniek\u0105d s\u0142usznie, ale w nadmiarze.<\/p>\n\n\n\n
Powr\u00f3t starego nie jest straszny ani dla znieczulonych konsument\u00f3w, kt\u00f3rych auta parkuj\u0105 w niedziel\u0119 pod hipermarketami, ani dla walcz\u0105cych o przetrwanie rozbitk\u00f3w zielonej wyspy. Jednak i ja musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce ulegam pewnej t\u0119sknocie. To \u017cal za utracon\u0105 jedno\u015bci\u0105 moraln\u0105 wi\u0119kszo\u015bci polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa w latach realnego socjalizmu, nawet w stanie wojennym. Aparat partyjny by\u0142 w\u00f3wczas mniej liczny ni\u017c dzisiejsze, bezideowe struktury zwi\u0105zane z w\u0142adz\u0105. Stanowi\u0142 te\u017c organizm odr\u0119bny i niedarzony sympati\u0105. By\u0142a to sytuacja tak czytelna, \u017ce nawet towarzysze nie che\u0142pili si\u0119 przynale\u017cno\u015bci\u0105 do partii.<\/p>\n\n\n\n
Ci bardziej \u015bwiadomi wstydzili si\u0119 swego konformizmu, ale zrezygnowa\u0107 z przywilej\u00f3w w siermi\u0119\u017cnych czasach by\u0142o im trudno. By\u0107 w PZPR to by\u0142 jednak \u00f3wczesny obciach. Erozja narzuconego przez wielkiego brata systemu rozmywa\u0142a te\u017c jego ideowo-kulturaln\u0105 fasad\u0119. Z estrady satyrycy puszczali oko do masowej publiczno\u015bci. Tekst ocenzurowany, a jego interpretacja, znacznie si\u0119 rozmija\u0142y. Publiczno\u015b\u0107 w lot chwyta\u0142a niuanse Jana Pietrzaka: \u201eMarsjanie nie zagra\u017caj\u0105 Ziemi\u2026\u201d. Czy byli\u015bmy wtedy inteligentniejsi, czy mniej zdezorientowani? My\u015bl\u0119, \u017ce to drugie… Propaganda by\u0142a szyta grubymi ni\u0107mi i cz\u0119sto wywo\u0142ywa\u0142a efekt odwrotny do zamierzonego.<\/p>\n\n\n\n
Pod koniec lat osiemdziesi\u0105tych pracowa\u0142em w Redakcji Literackiej Polskiego Radia we Wroc\u0142awiu. Po wizycie u schowanego za obitymi derm\u0105 drzwiami cenzora, musia\u0142em jeszcze stawi\u0107 si\u0119 na pos\u0142uchanie u naczelnego redaktora. Ten\u017ce skrzywi\u0142 si\u0119 widz\u0105c mnie ze zwojami ta\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n
\u2013 Jest tam co\u015b na Jaruzela?<\/p>\n\n\n\n
\u2013 No, nie \u2013 odpar\u0142em z przekonaniem.<\/p>\n\n\n\n
\u2013 A na Zwi\u0105zek Radziecki?<\/p>\n\n\n\n
\u2013 Ale\u017c sk\u0105d?<\/p>\n\n\n\n
By\u0142a to audycja z piosenkami Romana Ko\u0142akowskiego. Naczelny \u017cachn\u0105\u0142 si\u0119, my\u015bl\u0105c ju\u017c o piwie w pobliskiej restauracji parkowej.<\/p>\n\n\n\n
\u2013 To po jak\u0105 choler\u0119 zawracasz mi g\u0142ow\u0119!<\/p>\n\n\n\n
Rozumieli\u015bmy si\u0119 wzajemnie.<\/p>\n\n\n\n
Odwa\u017c\u0119 si\u0119 sformu\u0142owa\u0107 tez\u0119. Przynajmniej w sferze kultury, tak\u017ce tej masowej, byli\u015bmy wtedy zdrowsi. Moralny relatywizm by\u0142 cech\u0105 prominent\u00f3w i ich s\u0142ugus\u00f3w. Niedobita w latach wojny i stalinizmu inteligencja odradza\u0142a si\u0119 powoli w m\u0142odym pokoleniu. Patriotyzm by\u0142 spraw\u0105 oczywist\u0105. Tw\u00f3rcy filmowi \u2013 kt\u00f3rzy byli na pasku w\u0142adzy, cho\u0107by dlatego, \u017ce film jest sztuk\u0105 tysi\u0105ckrotnie dro\u017csz\u0105 od wiersza, piosenki czy powie\u015bci \u2013 niezale\u017cnie od swej proweniencji, tworzyli dzie\u0142a o wymiarze narodowym. W\u0142adza ten uk\u0142on musia\u0142a uczyni\u0107, by zdj\u0105\u0107 z siebie odium sowiecko\u015bci. Takie by\u0142y wi\u0119c filmowe epopeje sienkiewiczowskie, \u201eHubal\u201d, \u201eCz\u0142owiek z marmuru\u201d, takie by\u0142y r\u00f3wnie\u017c niekt\u00f3re seriale jak \u201ePolskie drogi\u201d, \u201eDom,\u201d czy niedo\u015bcignione realizacje telewizyjne \u201eCh\u0142op\u00f3w\u201d i \u201eNad Niemnem\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Z t\u0105 powie\u015bciow\u0105 i kresow\u0105 rzek\u0105 rodzi si\u0119 skojarzenie. Genialny Janko Muzykant, repatriant spod Grodna, wprowadzi\u0142 w \u015bwiadomo\u015b\u0107 masow\u0105 Norwida. R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy Czes\u0142awem Niemenem, a wykreowanym przez Jacka Kurskiego Zenkiem, jest w\u0142a\u015bnie r\u00f3\u017cnic\u0105 mi\u0119dzy polsk\u0105 kultur\u0105 masow\u0105 XX a XXI wieku.<\/p>\n\n\n\n
To tak\u017ce r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy Ew\u0105 Demarczyk, prawdziw\u0105 dam\u0105 piosenki, a mia\u0142cz\u0105c\u0105 Sanah, mi\u0119dzy kabaretem Starszych Pan\u00f3w i M\u0142odszych G\u00f3wniarzy. S\u0142owo \u201epan\u201d by\u0142o w ich przypadku nadu\u017cyciem. Epatuj\u0105cy swoim kroczem Jakub Powiatowy, nie obra\u017caj\u0105c polskich miasteczek, jest cwanym inteligencikiem posiadaj\u0105cym glejt na wprowadzanie do Salonu. B\u0142azn\u00f3w jest coraz wi\u0119cej, ale ich dowcipy coraz bardziej \u017ca\u0142osne. Nie omin\u0119\u0142o to nawet znanego ongi\u015b z wyrafinowania Zenona Laskowika. Niestety. Tak\u017ce jakoby patriotyczna TVP sprzed paru laty serwowa\u0142a masowe koncerty ocieraj\u0105ce si\u0119 o tandet\u0119. Tw\u00f3rcy estrady prawdziwie polskiej, tacy jak na przyk\u0142ad Norbert Smoli\u0144ski czy Grupa 44 nie trafiali na Woronicza.<\/p>\n\n\n\n
Teraz jest tak, jak ma by\u0107. Kpina z zasad moralnych, religii, narodu i jego tragedii. Czy satyrycy, ale tak\u017ce dziennikarze za kontaktowym szk\u0142em s\u0105, jak stalinowscy tw\u00f3rcy, zadaniowani? I tak i nie. Ramy ich ekspresji nie s\u0105 ograniczone formaln\u0105 cenzur\u0105. Wiedz\u0105 natomiast dok\u0142adnie, jakie jest oblicze stacji i grymas naczelnego. W tym trendzie musz\u0105 si\u0119 znale\u017a\u0107, je\u015bli chc\u0105 utrzyma\u0107 si\u0119 na wizji i w eterze. O podskoku nie ma mowy, je\u015bli chc\u0105 utrwali\u0107 si\u0119 w pami\u0119ci widza, a zatem brylowa\u0107 na czerwonych dywanach i sp\u0142aca\u0107 kredyty.<\/p>\n\n\n\n
W PRL cenzur\u0119 mo\u017cna by\u0142o czasem wykiwa\u0107. Zale\u017cno\u015b\u0107 personalna i ekonomiczna jest bezwzgl\u0119dna. Nieformalne ministerstwo kultury, jakim jest sp\u00f3\u0142ka Agora, kreuje samych \u201ewybitnych\u201d tw\u00f3rc\u00f3w. Miar\u0105 wybitno\u015bci jest zdolno\u015b\u0107 pisarza, aktora, piosenkarza do podmywania fundament\u00f3w polsko\u015bci. Nie wychodzi globalny koniec historii… Nic to. O wiele \u0142atwiej doprowadzi\u0107 jest do ko\u0144ca kultury. Jej istot\u0105 jest przecie\u017c zr\u00f3\u017cnicowanie. Lokalne, narodowe i w skali \u015bwiata. Inaczej rakowacieje tak, jak pozbawiona cech indywidualnych tkanka organizmu. To ciekawe, \u017ce te same \u015brodowiska, kt\u00f3re epatuj\u0105 \u201einno\u015bci\u0105\u201d, w przypadku kultury polskiej jej indywidualny charakter uznaj\u0105 za co\u015b anachronicznego.<\/p>\n\n\n\n
Postmodernistyczny relatywizm moralny tw\u00f3rc\u00f3w starszego pokolenia jest chyba samobiczowaniem si\u0119 za lata m\u0142odo\u015bci w socrealizmie. Przez polskie teatry przewalaj\u0105 si\u0119 sztuki wycmokane przez lewackich krytyk\u00f3w. Publiczno\u015b\u0107 wydaje si\u0119 by\u0107 zagubiona. W ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch lat zwolniono oko\u0142o 40 dyrektor\u00f3w teatr\u00f3w. W jednym z nich, dyrektor zosta\u0142 dymisjonowany pod naciskiem t\u0119czowego lobby krytyk\u00f3w, mimo i\u017c w ci\u0105gu lat urz\u0119dowania wielokrotnie powi\u0119kszy\u0142 publiczno\u015b\u0107, a ostatnia sztuka by\u0142a wielkim sukcesem.<\/p>\n\n\n\n
Czy jest oferta dla tej grupy widz\u00f3w, kt\u00f3rzy po wyj\u015bciu mog\u0105 ju\u017c do teatru nie wr\u00f3ci\u0107? Dla ich gust\u00f3w dotacji przecie\u017c nie b\u0119dzie. W jeszcze wi\u0119kszej mierze dotyczy to kana\u0142\u00f3w telewizyjnych. Czy alternatyw\u0105 pozostanie senioralna Telewizja Trwam? Czy rozkr\u0119caj\u0105ca si\u0119 w samozachwycie i przesadnej \u017cartobliwo\u015bci TV Republika? Czy ocal\u0105 my\u015bl\u0105cego obywatela internetowe, niepokorne portale? Nadzieja umiera ostatnia. Nawet w sytuacji choroby nowotworowej. A ona w\u0142a\u015bnie toczy polsk\u0105 kultur\u0119.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czy ja \u015bni\u0119? Znajome twarze. Lekko zdeformowane up\u0142ywem czasu, ale przecie\u017c poprawione operacjami plastycznymi, kosmetykami, wyg\u0142adzone na cyfrowej fotografii, przepuszczone przez na\u0142o\u017cone na telewizyjne kamery filtry. Jedni przetrwali w okopie nowej demokracji, jak ma\u0142puj\u0105cy papie\u017ca, ca\u0142uj\u0105cy polsk\u0105 ziemi\u0119 Marek Siwiec. Jego kolega z Socjalistycznego Zwi\u0105zku Student\u00f3w Polskich nie zapomnia\u0142 o nim, czyni\u0105c go szefem Kancelarii… Czytaj dalej Rak w polskiej kulturze<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":5506,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[402],"tags":[],"class_list":["post-5505","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-76","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5505","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/42"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5505"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5505\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5507,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5505\/revisions\/5507"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5506"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5505"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5505"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5505"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}