{"id":5418,"date":"2025-11-26T21:53:04","date_gmt":"2025-11-26T20:53:04","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5418"},"modified":"2025-11-26T21:53:04","modified_gmt":"2025-11-26T20:53:04","slug":"realista-i-romantyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5418","title":{"rendered":"Realista i romantyk"},"content":{"rendered":"\n

J\u00f3zef Che\u0142mo\u0144ski (1849-1914)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie do\u017cy\u0142 odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci. Zmar\u0142 cztery miesi\u0105ce przed wybuchem I wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 dla nas upragnion\u0105 wolno\u015bci\u0105. Ale bez takich genialnych tw\u00f3rc\u00f3w kultury i ducha nie zdo\u0142aliby\u015bmy ocali\u0107 polsko\u015bci. A polsko\u015bci\u0105 przesi\u0105kni\u0119ta jest na wskro\u015b ca\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego. Jednego z najwi\u0119kszych polskich malarzy, kt\u00f3rzy swoimi dzie\u0142ami wytyczali kierunki malarstwa \u015bwiatowego. Jeszcze za jego \u017cycia poznali si\u0119 na nim koneserzy sztuki w Europie i Ameryce.<\/p>\n\n\n\n

Mia\u0142 nieprawdopodobne zami\u0142owanie do polskiej ziemi. Z wielkim pietyzmem i staranno\u015bci\u0105 ukazywa\u0142 obrazy z \u017cycia polskiej wsi, sceny rodzajowe, p\u0119dz\u0105ce konie, ch\u0142op\u00f3w przed karczm\u0105, rozleg\u0142e nostalgiczne pejza\u017ce. Kt\u00f3\u017c nie zna jego s\u0142ynnych dzie\u0142: Babiego lata, Bocian\u00f3w czy Burzy. Mniej znane s\u0105 natomiast subtelne krajobrazy czy szereg dzie\u0142 ukazuj\u0105cych ptaki w ich naturalnym \u015brodowisku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Willa w ogrodzie \u2013 Kukl\u00f3wka. Po 1889 roku, Muzeum Narodowe w Warszawie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W Muzeum Narodowym w Krakowie ko\u0144czy si\u0119 w\u0142a\u015bnie przekrojowa i bardzo obszerna prezentacja tw\u00f3rczo\u015bci J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego. Krakowska ekspozycja zamyka cykl trzech wystaw monograficznych po\u015bwi\u0119conych malarzowi, wcze\u015bniejsze mia\u0142y miejsce w Warszawie i Poznaniu. Pokazano na niej szeroki wyb\u00f3r obraz\u00f3w olejnych, akwarel i rysunk\u00f3w pochodz\u0105cych zar\u00f3wno z kolekcji muzealnych jak i prywatnych.<\/p>\n\n\n\n

Z powodu ogromnego zainteresowania wyd\u0142u\u017cono godziny dost\u0119pno\u015bci wystawy do 20.00. R\u00f3wnocze\u015bnie krakowska ekspozycja jako jedyna jest czynna we wszystkie dni tygodnia, \u0142\u0105cznie z poniedzia\u0142kami. Dost\u0119pno\u015b\u0107 bilet\u00f3w mo\u017cna sprawdzi\u0107 i dokona\u0107 zakupu na stronie bilety.mnk.pl<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

J\u00f3zef Che\u0142mo\u0144ski urodzi\u0142 si\u0119 w zubo\u017ca\u0142ej rodzinie szlacheckiej w folwarku Boczki ko\u0142o \u0141owicza (od niedawna zwanych Boczkami Che\u0142mo\u0144skimi). Obydwoje rodzice byli utalentowani artystycznie. Pierwszych lekcji rysunku udziela\u0142 mu podobno ojciec, jednak to matka, Izabela z \u0141oskowskich Che\u0142mo\u0144ska, sama rozmi\u0142owana w sztuce i literaturze, swoj\u0105 \u2013 jak wspomina\u0142a wnuczka \u2013 nieziemsk\u0105 istot\u0105 o s\u0142odyczy charakteru nie maj\u0105cej granic \u2013 <\/em>utwierdzi\u0142a m\u0142odego J\u00f3zefa w jego decyzji po\u015bwi\u0119cenia si\u0119 sztuce.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
J\u00f3zef Che\u0142mo\u0144ski, Kurka wodna, 1894, Muzeum Narodowe w Warszawie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W 1867 roku artysta przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Warszawy. Po uko\u0144czeniu gimnazjum zapisa\u0142 si\u0119 do Klasy Nauki Rysunku i Szkicowania, pobieraj\u0105c tak\u017ce prywatne lekcje w pracowni malarskiej Wojciecha Gersona, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciela Towarzystwa Zach\u0119ty Sztuk Pi\u0119knych. Ten wymagaj\u0105cy nauczyciel pozostawi\u0142 niezatarte pi\u0119tno w tw\u00f3rczo\u015bci Che\u0142mo\u0144skiego, kt\u00f3ry w li\u015bcie do przyjaciela mia\u0142 wspomnie\u0107, \u017ce zawdzi\u0119cza mistrzowi wszystko.<\/p>\n\n\n\n

W 1872 roku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 okres podr\u00f3\u017cy Che\u0142mo\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki wsparciu finansowemu Maksymiliana Gierymskiego podj\u0105\u0142 studia w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Monachium. Spotka\u0142 tam wybitnych polskich artyst\u00f3w: J\u00f3zefa Brandta, Adama Chmielowskiego oraz Stanis\u0142awa Witkiewicza, kt\u00f3rzy promowali jego prace. Niemniej Che\u0142mo\u0144ski nie czu\u0142 si\u0119 dobrze w Monachium. Nie odpowiada\u0142y mu zar\u00f3wno klimat jak i stosunki w mie\u015bcie. Niemiecka krytyka ocenia\u0142a jego obrazy jako zbyt emocjonalne i \u017cywio\u0142owe. Pojecha\u0142 zwiedzi\u0107 W\u0142ochy, odby\u0142 te\u017c wycieczki na Podole i Ukrain\u0119. Krajobrazy stamt\u0105d powraca\u0142y w p\u0142\u00f3tnach malarza do ko\u0144ca \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

W 1874 roku Che\u0142mo\u0144ski wr\u00f3ci\u0142 na kr\u00f3tko do Warszawy i za\u0142o\u017cy\u0142 wraz z Antonim Piotrowskim, Stanis\u0142awem Witkiewiczem oraz Adamem Chmielowskim pracowni\u0119 artystyczn\u0105 na najwy\u017cszym pi\u0119trze Hotelu Europejskiego. Zyska\u0142a ona p\u00f3\u017aniej miano \u201eku\u017ani polskiego malarstwa realistycznego\u201d. W nast\u0119pnym roku prace jego ukaza\u0142y si\u0119 na wystawie w Zach\u0119cie, niestety nie spotka\u0142y si\u0119 z uznaniem krytyk\u00f3w i publiczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Kolejnym etapem \u017cycia J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego by\u0142 Pary\u017c, gdzie sp\u0119dzi\u0142 z niewielkimi przerwami \u0142\u0105cznie blisko 12 lat. Sam wyjazd umo\u017cliwi\u0142 mu swym wsparciem Cyprian Godebski. Pocz\u0105tki nad Sekwan\u0105 nie nale\u017ca\u0142y do \u0142atwych, jednak wkr\u00f3tce jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 ukazuj\u0105ca \u017cycie polskiej wsi wzbudzi\u0142a zainteresowanie Salonu Paryskiego, a nawet ameryka\u0144skich marchand\u00f3w i kolekcjoner\u00f3w. Sukces artystyczny i finansowy sk\u0142oni\u0142 artyst\u0119 do za\u0142o\u017cenia rodziny. W 1878 roku po\u015blubi\u0142 Mari\u0119 Korwin-Szymanowsk\u0105 i przez pierwszych kilka lat m\u0142odzi za\u017cywali szcz\u0119\u015bliwego, do\u015b\u0107 szalonego a nawet rozrzutnego \u017cycia. Z czasem zmiana przepis\u00f3w c\u0142owych dotycz\u0105cych dzie\u0142 sztuki pogorszy\u0142a ich sytuacj\u0119 materialn\u0105. Nasta\u0142y ci\u0119\u017ckie czasy i Che\u0142mo\u0144ski postanowi\u0142 w 1887 roku wr\u00f3ci\u0107 do kraju.<\/p>\n\n\n\n

Na Mazowszu, w Kukl\u00f3wce niedaleko Grodziska, za po\u017cyczone pieni\u0105dze kupi\u0142 skromny modrzewiowy dworek. Sam m\u00f3wi\u0142 o nim \u201efolwarczek\u201d. Drastyczna zmiana w statusie materialnym i otoczeniu nie spodoba\u0142a si\u0119 \u017conie, dramatyczne momenty dotyczy\u0142y te\u017c \u015bmierci trojga z siedmiorga ich dzieci. Ma\u0142\u017conkowie rozstali si\u0119, a Che\u0142mo\u0144ski nie uzna\u0142 swej ostatniej c\u00f3rki, Wandy, podejrzewaj\u0105c \u017con\u0119 o zdrad\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Zamieszka\u0142 w Kukl\u00f3wce, pocz\u0105tkowo ze starszymi c\u00f3rkami, p\u00f3\u017aniej zupe\u0142nie sam. Wycofa\u0142 si\u0119 z \u017cycia towarzyskiego, ograniczaj\u0105c kontakty do starych przyjaci\u00f3\u0142, m.in. Wojciecha Piechowskiego, Leona Wycz\u00f3\u0142kowskiego, Adama Chmielowskiego, Jana Stanis\u0142awskiego i Kazimierza Alchimowicza. Z czasem zacz\u0105\u0142 bywa\u0107 u Heleny i J\u00f3zefa Krasi\u0144skich, w\u0142a\u015bcicieli Radziejowic oraz nawi\u0105za\u0142 serdeczn\u0105 przyja\u017a\u0144 z ksi\u0119dzem Franciszkiem Barnab\u0105 Pe\u0142k\u0105, proboszczem parafii Ojrzan\u00f3w. Poprzez Krasi\u0144skich zawar\u0142 znajomo\u015b\u0107 z Pi\u0105 G\u00f3rsk\u0105, kt\u00f3rej udziela\u0142 lekcji malarstwa i sp\u0119dza\u0142 troch\u0119 czasu w Woli P\u0119koszewskiej u pa\u0144stwa Marii i Jana G\u00f3rskich.<\/p>\n\n\n\n

Na strychu urz\u0105dzi\u0142 pracowni\u0119 i odda\u0142 si\u0119 ca\u0142kowicie malarstwu. Wa\u0142\u0119sa\u0142 si\u0119 po okolicznych lasach i moczarach. Przys\u0142uchiwa\u0142 si\u0119 odg\u0142osom ptactwa i plusku wody. Rozsiada\u0142 si\u0119 w cieniu drzew i przygl\u0105da\u0142 si\u0119 pracy ch\u0142op\u00f3w na roli i pastuszk\u00f3w pilnuj\u0105cych stad owiec. Towarzyszy\u0142a mu ukochana przyroda, przydro\u017cne kapliczki, psy i bociany. Nie stroni\u0142 te\u017c od pracy na roli i w gospodarstwie.<\/p>\n\n\n\n

Zmar\u0142 w swoim domu i zosta\u0142 pochowany zgodnie z ostatni\u0105 wol\u0105 na cmentarzu w Ojrzanowie, obok przyjaciela, ksi\u0119dza Barnaby Pe\u0142ki, kilka kilometr\u00f3w od Kukl\u00f3wki.<\/p>\n\n\n\n

On chcia\u0142 z\u0142owi\u0107 wieczno\u015b\u0107, szuka\u0142 prawdy obiektywnej, samej esencji, syntezy. Jakby sprawdza\u0142, potwierdza\u0142 swoje w\u0142asne, czysto osobiste wyobra\u017cenia o naturze, swoj\u0105 malarsk\u0105 wiedz\u0119 o kszta\u0142tach i barwach przedmiot\u00f3w \u2013 jakby zestawia\u0142 z wra\u017ceniami, z chwil\u0105<\/em> (Mas\u0142owski, 1973).<\/p>\n\n\n\n

Zosta\u0142y tak naprawd\u0119 ostatnie dni, aby pojecha\u0107 na wystaw\u0119 do Krakowa i na w\u0142asne oczy zobaczy\u0107 zakl\u0119t\u0105 w obrazach polsko\u015b\u0107 \u2013 jej moc i urod\u0119 nie\u015bmierteln\u0105. Warto.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

J\u00f3zef Che\u0142mo\u0144ski (1849-1914) Nie do\u017cy\u0142 odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci. Zmar\u0142 cztery miesi\u0105ce przed wybuchem I wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 dla nas upragnion\u0105 wolno\u015bci\u0105. Ale bez takich genialnych tw\u00f3rc\u00f3w kultury i ducha nie zdo\u0142aliby\u015bmy ocali\u0107 polsko\u015bci. A polsko\u015bci\u0105 przesi\u0105kni\u0119ta jest na wskro\u015b ca\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 J\u00f3zefa Che\u0142mo\u0144skiego. Jednego z najwi\u0119kszych polskich malarzy, kt\u00f3rzy swoimi dzie\u0142ami wytyczali… Czytaj dalej Realista i romantyk<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5419,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[401],"tags":[],"class_list":["post-5418","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-75","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5418","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5418"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5418\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5423,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5418\/revisions\/5423"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5419"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5418"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5418"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}