{"id":5359,"date":"2025-11-11T12:32:17","date_gmt":"2025-11-11T11:32:17","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5359"},"modified":"2025-11-11T12:32:17","modified_gmt":"2025-11-11T11:32:17","slug":"zaglada-wroclawia-1945","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5359","title":{"rendered":"Zag\u0142ada Wroc\u0142awia 1945"},"content":{"rendered":"\n

W czasie II wojny \u015bwiatowej stolica Dolnego \u015al\u0105ska uleg\u0142a zniszczeniom w stopniu niewiele mniejszym od Warszawy. 80 dni walk o Festung Breslau<\/em> sprawi\u0142o, \u017ce pod wzgl\u0119dem skali unicestwienia zabudowy Wroc\u0142aw by\u0142 drugim z du\u017cych miast Europy, kt\u00f3re w najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci zmieni\u0142o si\u0119 w morze ruin.<\/p>\n\n\n\n

O wojennej katastrofie nadodrza\u0144skiej metropolii napisano ju\u017c sporo, ale ksi\u0105\u017cki takiej, jak \u201eFestung Breslau. Anatomia bitwy\u201d Tomasza G\u0142owi\u0144skiego dot\u0105d nie by\u0142o. Obszerna synteza oparta na ogromnym materiale \u017ar\u00f3d\u0142owym zawiera informacje o wszystkich aspektach tego, co wydarzy\u0142o si\u0119 zim\u0105 i wiosn\u0105 ostatniego roku wojny. Nikt wcze\u015bniej nie przedstawi\u0142 tak dok\u0142adnie tego kto, czym i jakimi metodami walczy\u0142 w okolicach i na ulicach Wroc\u0142awia. Nikt te\u017c nie opisa\u0142 wcze\u015bniej ka\u017cdego kolejnego dnia \u00f3wczesnej tragedii opieraj\u0105c si\u0119 na relacjach \u017co\u0142nierzy obydwu stron. \u017badna z wcze\u015bniejszych ksi\u0105\u017cek na ten temat nie dawa\u0142a wi\u0119c por\u00f3wnywalnej szansy zrozumienia tego co i dlaczego sta\u0142o si\u0119 we Wroc\u0142awiu w roku 1945.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Decyzja Niemc\u00f3w o obronie stolicy Dolnego \u015al\u0105ska oznacza\u0142a, \u017ce zniszczenia w niej b\u0119d\u0105. Tym bardziej, \u017ce stawiaj\u0105c op\u00f3r si\u0119gni\u0119to do metod takich, jak wypalanie budynk\u00f3w celem przekszta\u0142cenia ich w bastiony odporne na po\u017car, wysadzanie kamienic w powietrze, \u017ceby przykryte g\u00f3rami gruzu piwnice mog\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 jako bunkry czy te\u017c wyburzenie zabudowy kilkunastu ulic dla stworzenia w \u015brodku miasta lotniska. Im d\u0142u\u017cej trwa\u0142y walki z u\u017cyciem takiego niszczycielstwa \u2013 w tym wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci prastare miasto pe\u0142ne zabytk\u00f3w, zbior\u00f3w muzealnych, bibliotecznych, archiwalnych zamienia\u0142o si\u0119 w pustyni\u0119. Determinacj\u0119 si\u0142 niemieckich, w cz\u0119\u015bci z\u0142o\u017conych ze zbrodniczych formacji SS i komand oboz\u00f3w \u015bmierci, mo\u017cna zrozumie\u0107. Tak, jak i sterroryzowanych przyk\u0142adnymi publicznymi egzekucjami defetyst\u00f3w (pod oknami ratusza w Rynku rozstrzelano nawet burmistrza Wroc\u0142awia). A tak\u017ce desperacj\u0119 ochotnik\u00f3w m.in. z holenderskich formacji SS.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego jednak Sowieci nie szturmowali Wroc\u0142awia t\u0105 metod\u0105, jak\u0105 zdobyli cho\u0107by Legnic\u0119, gdzie szybki atak korpusu pancernego przyni\u00f3s\u0142 zwyci\u0119stwo w par\u0119 dni, oszcz\u0119dzaj\u0105c miastu wielkich zniszcze\u0144? Spos\u00f3b wybrany przez dowodz\u0105cego I Frontem Ukrai\u0144skim marsza\u0142ka Iwana Koniewa przes\u0105dzi\u0142 przecie\u017c o tym, \u017ce tak warto\u015bciowa zdobycz wojenna, jak jedna z bogatych europejskich metropolii, przej\u0119ta zosta\u0142a w formie stert wypalonego z\u0142omu i gruz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W styczniu 1945 wojska sowieckie z linii Wis\u0142y ruszy\u0142y ku stolicy Trzeciej Rzeszy. Tempo ofensywy by\u0142o pot\u0119\u017cne, ale nie a\u017c tak szybkie, \u017ceby Niemcy nie nad\u0105\u017cali z rabunkami, kt\u00f3rych \u015bwiadectwem s\u0105 cho\u0107by fotografie p\u0119dzonych ulicami Wroc\u0142awia stad byd\u0142a. Skutkiem ogo\u0142ocenia polskich wiosek komendant twierdzy z dum\u0105 potem wspomina\u0142, \u017ce miasto walcz\u0105ce pod jego dow\u00f3dztwem do ostatniego dnia \u017cywno\u015bci mia\u0142o w br\u00f3d. Rzecz jasna do owego miasta nie zalicza\u0142 on wi\u0119\u017ani\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 na terenie Wroc\u0142awia oboz\u00f3w i przymusowych robotnik\u00f3w, w du\u017cej cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w, kt\u00f3rych los by\u0142 codzienn\u0105 walk\u0105 o przetrwanie. Natarcie Armii Czerwonej Niemcy zamierzali powstrzyma\u0107 obron\u0105 umocnie\u0144 zbudowanych jeszcze przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. W zwi\u0105zku jednak z tym, \u017ce by\u0142y one dalece niekompletne a si\u0142 do obsadzenia wysuni\u0119tych rubie\u017cy brakowa\u0142o \u2013 zasadniczym polem star\u0107 sta\u0142y si\u0119 dzielnice o zwartej \u015br\u00f3dmiejskiej zabudowie.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tek walk o Wroc\u0142aw kwituje si\u0119 zwykle wzmiank\u0105 o zamkni\u0119ciu pier\u015bcienia obl\u0119\u017cenia, co mia\u0142o miejsce w po\u0142owie lutego 1945. Z ksi\u0105\u017cki G\u0142owi\u0144skiego dowiadujemy si\u0119 jednak o niezliczonych wycie\u0144czaj\u0105cych walkach poprzedzaj\u0105cych ten etap. W ich trakcie znika\u0142y z powierzchni ziemi ca\u0142e wsie, po kt\u00f3rych dzi\u015b nie ma \u015bladu. Krwawe \u017cniwo przynosi\u0142y pr\u00f3by forsowania Odry. Obydwie strony okr\u0105\u017ca\u0142y, bra\u0142y do niewoli i rozstrzeliwa\u0142y ca\u0142e kompanie swych wrog\u00f3w. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce ju\u017c dobijaj\u0105cy III Rzesz\u0119 sowieccy \u017co\u0142nierze w ostatnich miesi\u0105cach wojny mogli dostawa\u0107 si\u0119 do niewoli i pada\u0107 ofiar\u0105 egzekucji?<\/p>\n\n\n\n

Rozwi\u0105zanie zagadki tkwi w ambicjach marsza\u0142ka Koniewa. Nie chcia\u0142 on by\u0107 gorszy od dowodz\u0105cych innymi frontami rywali \u2013 \u017bukowa i Rokosowskiego. I jak oni pragn\u0105\u0142 zaznaczy\u0107 si\u0119 w miejscu najwi\u0119kszej sowieckiej chwa\u0142y, czyli w zdobywanie Berlina. Z tej przyczyny, wraz ze wszystkimi swoimi warto\u015bciowymi si\u0142ami, p\u0119dzi\u0142 ku stolicy III Rzeszy. Wroc\u0142aw uzna\u0142 za teren peryferyjny, co najwy\u017cej drugorz\u0119dnego znaczenia, kt\u00f3ry i tak zapewne sam si\u0119 podda, kiedy ju\u017c skapituluje Berlin. Do zdobywania dolno\u015bl\u0105skiej stolicy wyznaczy\u0142 wi\u0119c 6. Armi\u0119 dowodzon\u0105 przez gen. G\u0142uzdowskiego.<\/p>\n\n\n\n

W rzeczywisto\u015bci armia ta nie spe\u0142nia\u0142a kryteri\u00f3w zwi\u0105zku operacyjnego. Z\u0142o\u017cona g\u0142\u00f3wnie z Ukrai\u0144c\u00f3w dopiero co zmobilizowanych na Wo\u0142yniu (swoj\u0105 drog\u0105 warto spyta\u0107, co nieco wcze\u015bniej ci Ukrai\u0144cy na Wo\u0142yniu robili) prawie w og\u00f3le nie by\u0142a wyposa\u017cona w bro\u0144 ofensywn\u0105. S\u0142u\u017cy\u0142a bowiem jako \u201earmia ty\u0142owa\u201d na zapleczu frontu przygotowuj\u0105ca teren na wypadek kontrofensywy przeciwnika. Zajmowa\u0142a si\u0119 g\u0142\u00f3wnie kopaniem transzei, uzbrojona by\u0142a przede wszystkim w dzia\u0142a przeciwpancerne a niezb\u0119dnych do zdobywania miast czo\u0142g\u00f3w mia\u0142a mniej, ni\u017c na lekarstwo. Koniew uzna\u0142, \u017ce ze strony dobijanych Niemiec kontrofensywa ju\u017c nie grozi a tym samym s\u0142aba \u201earmia ty\u0142owa\u201d mo\u017ce zaj\u0105\u0107 si\u0119 zdobywaniem Wroc\u0142awia.<\/p>\n\n\n\n

Kardynalny b\u0142\u0105d tej decyzji polega\u0142 na z\u0142amaniu zasady, kt\u00f3rej oczywisto\u015b\u0107 znana by\u0142a staro\u017cytnym. Ju\u017c wodzowie antyku wiedzieli, \u017ce si\u0142y atakuj\u0105cych twierdz\u0119 musz\u0105 by\u0107 przynajmniej trzykrotnie wi\u0119ksze od si\u0142 obro\u0144c\u00f3w. Tymczasem armia gen. G\u0142uzdowskiego nie stanowi\u0142a potencja\u0142u wi\u0119kszego od za\u0142ogi Festung Breslau<\/em>. Mia\u0142a wi\u0119cej artylerii, amunicji, mog\u0142a liczy\u0107 na jakie\u015b uzupe\u0142nienia, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 z jej \u017co\u0142nierzy nigdy wcze\u015bniej nawet nie widzia\u0142a wi\u0119kszego miasta. Z tak du\u017cym jak Wroc\u0142aw niemal wszyscy spotykali si\u0119 po raz pierwszy. W przeciwie\u0144stwie do czerwonoarmist\u00f3w wi\u0119kszo\u015b\u0107 Niemc\u00f3w by\u0142a do\u015bwiadczonymi \u017co\u0142nierzami, do tego \u015bwietnie orientuj\u0105cymi si\u0119 w bezliku ulicznych zakamark\u00f3w. Starcie takich potencja\u0142\u00f3w musia\u0142o wi\u0119c przeobrazi\u0107 si\u0119 w zmagania d\u0142ugotrwa\u0142e, krwawe i straszliwie niszczycielskie.<\/p>\n\n\n\n

Sowieci szybko zorientowali si\u0119, \u017ce dysponuj\u0105c takim a nie innym or\u0119\u017cem najwi\u0119cej osi\u0105gn\u0105 podk\u0142adaj\u0105c \u0142adunki wybuchowe, atakuj\u0105c miotaczami ognia oraz pokrywaj\u0105c kolejne po\u0142acie miasta zmasowanym ogniem artyleryjskim. Tym sposobem przestawa\u0142y istnie\u0107 nie tylko kwarta\u0142y zwartej zabudowy, ale te\u017c nawet cmentarze. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z obrazami istnego pandemonium. Okolice cmentarzy pe\u0142nych \u015bwie\u017cych poch\u00f3wk\u00f3w, po przemieleniu setkami wielkokalibrowych pocisk\u00f3w, ton\u0119\u0142y w rozk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 zw\u0142okach. Na zdobywc\u00f3w czeka\u0142y kamienice \u2013 pu\u0142apki wylatuj\u0105ce w powietrze w chwil\u0119 po ich zdobyciu. Sposobem na zmniejszenie strat w szeregach czerwonoarmist\u00f3w mia\u0142y by\u0107 ci\u0119\u017ckie pancerze w za\u0142o\u017ceniu maj\u0105ce chroni\u0107 przed ostrza\u0142em. Dosz\u0142o wi\u0119c i do atak\u00f3w przeprowadzanych przez ludzi z wygl\u0105du podobnych do \u015bredniowiecznych rycerzy. \u015amiertelno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d odzianych w takie zbroje nie by\u0142a jednak mniejsza.<\/p>\n\n\n\n

W ostatnich dniach marca pojawi\u0142a si\u0119 nowa mo\u017cliwo\u015b\u0107 zadania twierdzy pot\u0119\u017cnych cios\u00f3w. Niedaleko Wroc\u0142awia wyl\u0105dowa\u0142a jedna z ostatnich dostaw ci\u0119\u017ckich ameryka\u0144skich bombowc\u00f3w, przyznanych Sowietom w ramach programu Lend Lease.<\/em> Z braku dostatecznie wyszkolonych za\u0142\u00f3g nie skierowano ich do operacji berli\u0144skiej. Zapad\u0142a decyzja o u\u017cyciu ich do zmasowanych bombardowa\u0144 Wroc\u0142awia. Od stycznia nie oszcz\u0119dzano miastu atak\u00f3w powietrznych, ale w\u00f3wczas zaistnia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 zrzucenia bomb z setek maszyn. Z ka\u017cdej po prawie trzy tony przy ka\u017cdym locie. A \u017ce Sowieci wdarli si\u0119 ju\u017c g\u0142\u0119boko w dzielnice po\u0142udniowe i zachodnie \u2013 za cel wskazano im \u201elas ko\u015bcielnych wie\u017c\u201d w sercu miasta. W efekcie z kilkunastu \u015bredniowiecznych \u015bwi\u0105ty\u0144 wielkich zniszcze\u0144 unikn\u0119\u0142y zaledwie dwie. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 historycznej zabudowy Starego i Nowego Miasta \u2013 przesta\u0142a istnie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W ostatnim miesi\u0105cu walk wykrwawiona armia gen. G\u0142uzdowskiego zdolna by\u0142a do nacierania z jednego tylko kierunku \u2013 przez zachodnie dzielnice miasta. Intensywno\u015b\u0107 star\u0107 by\u0142a tam taka, \u017ce po nowoczesnej zabudowie p\u00f3\u0142nocnych i po\u0142udniowych Popowic nie ma dzi\u015b cho\u0107by \u015bladu. Potem piek\u0142o rozp\u0119ta\u0142o si\u0119 na Przedmie\u015bciu Miko\u0142ajskim \u2013 najg\u0119\u015bciej zabudowanej i najludniejszej cz\u0119\u015bci miasta. Setki jej wielopi\u0119trowych kamienic wygl\u0105da\u0142y okazale, ale drewniane stropy i szachulcowe \u015bciany okaza\u0142y si\u0119 \u015bwietn\u0105 po\u017cywk\u0105 dla huraganowych po\u017car\u00f3w. Z tysi\u0119cy budynk\u00f3w przetrwa\u0142y pojedyncze osta\u0144ce, z kilkunastu ko\u015bcio\u0142\u00f3w \u2013 ani jeden.<\/p>\n\n\n\n

2 maja 1945 pad\u0142 Berlin a jego zdobywcy w kolejnych dniach przyjmowali meldunki, \u017ce Festung Breslau<\/em> nadal stawia op\u00f3r. Pomimo sprzeciwu gauleitera Hanke i cz\u0119\u015bci sztabu dowodz\u0105cy obron\u0105 gen. Niehoff decyzj\u0119 o kapitulacji przeforsowa\u0142 by\u0107 mo\u017ce w ostatnim na to momencie. Niejedno bowiem wskazuje na to, \u017ce w\u015br\u00f3d sowieckich marsza\u0142k\u00f3w \u015bwi\u0119tuj\u0105cych dobicie stolicy Hitlera nastr\u00f3j rado\u015bci coraz bardziej ust\u0119powa\u0142 zniecierpliwieniu ci\u0105gle niedobitym Wroc\u0142awiem. Rzucenie przeciw niemu si\u0142 \u015bci\u0105gni\u0119tych do operacji berli\u0144skiej sprawi\u0142oby, \u017ce z dolno\u015bl\u0105skiej stolicy nie osta\u0142by si\u0119 kamie\u0144 na kamieniu. 6 maja Niehoff podpisa\u0142 jednak akt kapitulacji. A jako ostatni akord niemieckiej historii Wroc\u0142awia by\u0107 mo\u017ce zapami\u0119ta\u0107 powinni\u015bmy dwie gilotyny z wi\u0119zienia przy ul. Kleczkowskiej, \u015bcinaj\u0105ce g\u0142owy jeszcze wiele godzin po poddaniu miasta. A\u017c do pojawienia si\u0119 w pobli\u017cu pierwszych sowieckich oddzia\u0142\u00f3w\u2026<\/p>\n\n\n\n

Dla ka\u017cdego wroc\u0142awianina lektura \u201eFestung Breslau. Anatomia bitwy\u201d musi by\u0107 prze\u017cyciem absolutnie wyj\u0105tkowym. Ksi\u0105\u017cka zaopatrzona w mapy sztabowe z podzia\u0142em miasta na kwarta\u0142y umo\u017cliwia prze\u015bledzenie dantejskich scen, do jakich dochodzi\u0142o w ka\u017cdym niemal zak\u0105tku. Wszystkie znane nam fragmenty wsp\u00f3\u0142czesnego Wroc\u0142awia wype\u0142nia obrazami toczonych w nich walk, rozlanej krwi, scenami cz\u0119sto apokaliptycznymi. A wszystko to nie dzie\u0142o pisarskiej wyobra\u017ani, lecz benedykty\u0144skiej erudycyjnej roboty, owocem kt\u00f3rej jest dzie\u0142o arcywa\u017cne dla \u015bwiadomo\u015bci tego, czym jest i co prze\u017cy\u0142 Wroc\u0142aw.<\/p>\n\n\n\n

Nic te\u017c bardziej od tej ksi\u0119gi nie uzmys\u0142awia rozmiar\u00f3w spustosze\u0144 i radykalizmu dziejowej cezury, z jakimi mieli\u015bmy w stolicy Dolnego \u015al\u0105ska do czynienia w roku 1945.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W czasie II wojny \u015bwiatowej stolica Dolnego \u015al\u0105ska uleg\u0142a zniszczeniom w stopniu niewiele mniejszym od Warszawy. 80 dni walk o Festung Breslau sprawi\u0142o, \u017ce pod wzgl\u0119dem skali unicestwienia zabudowy Wroc\u0142aw by\u0142 drugim z du\u017cych miast Europy, kt\u00f3re w najwi\u0119kszej cz\u0119\u015bci zmieni\u0142o si\u0119 w morze ruin. O wojennej katastrofie nadodrza\u0144skiej metropolii napisano ju\u017c sporo, ale ksi\u0105\u017cki… Czytaj dalej Zag\u0142ada Wroc\u0142awia 1945<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":30,"featured_media":5360,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[397],"tags":[],"class_list":["post-5359","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-74","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5359","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/30"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5359"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5359\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5363,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5359\/revisions\/5363"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5360"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}