{"id":5314,"date":"2025-11-11T11:53:15","date_gmt":"2025-11-11T10:53:15","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5314"},"modified":"2025-11-11T11:53:15","modified_gmt":"2025-11-11T10:53:15","slug":"koscioly-w-jordanii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5314","title":{"rendered":"Ko\u015bcio\u0142y w Jordanii"},"content":{"rendered":"\n

Pogranicze Ziemi \u015awi\u0119tej nale\u017cy dzi\u015b do Libanu, Syrii i Jordanii. W czasach Chrystusa i wiele wiek\u00f3w wcze\u015bniej Jordan nie dzieli\u0142, lecz \u0142\u0105czy\u0142. Od 1994 roku wzd\u0142u\u017c tej rzeki przebiega granica pokoju mi\u0119dzy Izraelem a Jordani\u0105. Tradycja lokalizuje miejsce chrztu Jezusa (Al Maghtas<\/em>) na wschodnim brzegu, a wi\u0119c w Jordanii. Jorda\u0144czycy z dum\u0105 podkre\u015blaj\u0105, \u017ce \u015bw. Jan Pawe\u0142 II dekretem po\u015bwiadczy\u0142 w\u0142a\u015bnie to miejsce (Betania za Jordanem) rozwiewaj\u0105c wielosetletnie w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Przyjmuje si\u0119 r\u00f3\u017cne lokalizacje w promieniu ok. 300 m od wschodniego obecnego nurtu rzeki. Najlepiej chyba oddaj\u0105 to s\u0142owa jorda\u0144skiego kr\u00f3la Hussaina: \u201eDziedzictwo nale\u017cy do ludzko\u015bci\u201d, dbaj o nie i pom\u00f3\u017c nam je zachowa\u0107\u2026<\/em> Nieopodal tablicy z tym napisem wsp\u00f3\u0142czesna mozaika za\u015bwiadcza wsp\u00f3ln\u0105 obecno\u015b\u0107 haszymidzkiej rodziny kr\u00f3lewskiej z Janem Paw\u0142em II przy tzw. sadzawce \u015bw. Jana Chrzciciela. Nieco bli\u017cej obecnego nurtu wznosi si\u0119 grecki prawos\u0142awny ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015bw. Jana Chrzciciela przy rzece Jordan.<\/em> To tradycja grecka przekaza\u0142a lokalizacj\u0119 chrztu Chrystusa. Za ni\u0105 pod\u0105\u017cyli Koptowie z Egiptu i Ormianie. Przetrwali w Ziemi \u015awi\u0119tej przez wieki obcego panowania.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Dalej znajduje si\u0119 grecko-prawos\u0142awne muzeum a jeszcze dalej przy rzece \u2013 rosyjska rezydencja pielgrzymkowa. Warto odwr\u00f3ci\u0107 g\u0142ow\u0119 od rzeki i spojrze\u0107 z zadum\u0105 na symboliczne miejsce. Na terasie utworzonej niegdy\u015b przez rzek\u0119 wida\u0107 niemal w rz\u0119dzie ustawione: ko\u015bci\u00f3\u0142 koptyjski, nast\u0119pnie z kopu\u0142\u0105 apostolski ko\u015bci\u00f3\u0142 ormia\u0144ski, za nim ko\u015bci\u00f3\u0142 lutera\u0144ski z wie\u017c\u0105 i zn\u00f3w ko\u015bci\u00f3\u0142 ormia\u0144ski. Krzy\u017ce tych ko\u015bcio\u0142\u00f3w przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 rzece\u2026 Z izraelskiej strony czyni\u0105 to samo m.in. ko\u015bci\u00f3\u0142 syriacki, etiopski i rumu\u0144ski. Po stronie wschodniej Miejsce Chrztu jest zarz\u0105dzane przez specjaln\u0105 komisj\u0119 powo\u0142an\u0105 przez kr\u00f3la Abdullaha II. Komisja dba mi\u0119dzy innymi o to, by przekaz tradycji r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich by\u0142 zachowany, w tym r\u00f3wnie\u017c wskazywane przez tradycj\u0119 miejsce wniebowzi\u0119cia proroka Eliasza (D\u017cebel Mar-Elias \u2013 G\u00f3ra \u015bw. Eliasza). To tu odkryto i w cz\u0119\u015bci zrekonstruowano dawne ko\u015bcio\u0142y bizantyjskie z 622 roku ze wspania\u0142ymi mozaikami.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Papie\u017c Polak pielgrzymowa\u0142 tu 20-21 marca 2000 roku. Uda\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na g\u00f3r\u0119 Nebo (ponad 800 m wys. wzgl\u0119dnej) i zasadzi\u0142 w intencji pokoju drzewo oliwne nieopodal bizantyjskiego pielgrzymkowego sanktuarium po\u015bwi\u0119conego Moj\u017ceszowi. Do dzi\u015b funkcjonuje droga pielgrzymkowa wiod\u0105ca z Jerozolimy. S\u0142ynnym symbolem sanktuarium jest \u201ew\u0119\u017cowy krzy\u017c\u201d z br\u0105zu \u2013 dzie\u0142o wsp\u00f3\u0142czesnego rze\u017abiarza Giovanniego Fantoniego. Znak upami\u0119tnia wywy\u017cszenie przez biblijnego Moj\u017cesza w\u0119\u017ca miedzianego oraz wywy\u017cszenie Syna Cz\u0142owieczego na krzy\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

Tradycja przekazuje, \u017ce w tym miejscu, w Krainie Moabu, Moj\u017cesz ujrza\u0142 Ziemi\u0119 Obiecan\u0105. St\u0105d roztacza si\u0119 przepi\u0119kny widok na Dolin\u0119 Jordanu, uj\u015bcie rzeki, Betani\u0119 Zajorda\u0144sk\u0105 i Morze Martwe. Trudno dojrze\u0107 staro\u017cytne Jerycho (27 km), tym bardziej Jerozolim\u0119 (46 km).<\/p>\n\n\n\n

Wymowny jest r\u00f3wnie\u017c pomnik upami\u0119tniaj\u0105cy rok \u015bwi\u0119ty 2000 symbolizuj\u0105cy \u017ar\u00f3d\u0142a wiary \u2013 pocz\u0105wszy od Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej, Moj\u017cesza, po ewangelist\u00f3w wraz z inskrypcj\u0105 po\u015bwiecon\u0105 Papie\u017cowi. G\u00f3r\u0105 Nebo i miejscowym sanktuarium opiekuj\u0105 si\u0119 bracia z franciszka\u0144skiej Kustodii Ziemi \u015awi\u0119tej. Wroc\u0142awski akcent przywo\u0142uje franciszkanina z Wroc\u0142awia.<\/p>\n\n\n\n

Sanktuarium jest miejscem pielgrzymek trzech religii odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do praojca Abrahama: judaizmu, chrze\u015bcija\u0144stwa i islamu. Czy kiedy\u015b dojdzie do tego, \u017ce Avraham (kochaj\u0105cy ojciec), Abraham i Ibrahim podadz\u0105 sobie r\u0119ce zgodnie wspominaj\u0105c praojca\u2026 Pielgrzymi przybywaj\u0105 tu niemal od czas\u00f3w chrystusowych, poszukuj\u0105c miejsca \u015bmierci Moj\u017cesza. W IV i V wieku pielgrzymki sta\u0142y si\u0119 na tyle intensywne, \u017ce ku chwale Bo\u017cej greccy arty\u015bci ozdobili mozaikami rozbudowany przez nich ko\u015bci\u00f3\u0142. Mozaiki i ruiny ko\u015bcielne mo\u017cna dzi\u015b podziwia\u0107 dzi\u0119ki odkryciom w\u0142oskich archeolog\u00f3w pocz\u0105wszy od lat 30. XX wieku oraz dzi\u0119ki konserwatorom. Mozaiki, kt\u00f3re wykonuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, s\u0105 niew\u0105tpliwe jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych atrakcji Jordanii. Ich bogactwo i precyzja s\u0105 uderzaj\u0105ce. Podobno wykonywali je ju\u017c staro\u017cytni Persowie, a nad Jordanem przez wieki \u2013 Rzymianie, Grecy, Bizantyjczycy i muzu\u0142manie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jeszcze pi\u0119kniejszy widok Ziemi Obiecanej ogl\u0105da\u0107 mo\u017cna ze staro\u017cytnej Gadary (w pobli\u017cu wioski Um-Quais). Jest oddalona zaledwie 7-8 km od Jeziora Galilejskiego. Ledwie majaczy na p\u00f3\u0142nocnym zachodzie w odleg\u0142o\u015bci 30 km przeciwleg\u0142y brzeg kojarzony z miejscem rodzinnym \u015bw. Piotra i powo\u0142ania go przez Jezusa. Dalej rozci\u0105ga si\u0119 zielona Galilea. W tej samej odleg\u0142o\u015bci, bezpo\u015brednio na zach\u00f3d po\u0142o\u017cony jest Nazaret. Przy dobrej widoczno\u015bci i stosownej aurze za wzg\u00f3rzami Golan mo\u017cna ujrze\u0107 odlegle o ponad 60 km \u015bniegi masywu g\u00f3ry Hermon (2814 m n.p.m.). Od grudnia 2024 Izraelczycy zaj\u0119li ca\u0142e zachodnie stoki masywu nale\u017c\u0105ce od 1949 do Syrii. Wida\u0107 zabudowania najbli\u017cszego du\u017cego miasta nad jeziorem \u2013Tyberiady odleg\u0142ej od Gadary ok. 20 km.<\/p>\n\n\n\n

Gadara to jedno z dziesi\u0119ciu wolnych miast Dekapolis, znane cho\u0107by z Dziej\u00f3w Apostolskich. \u015awi\u0119ty Mateusz Ewangelista wspomina o kraju Gadare\u0144czyk\u00f3w, natomiast w Ewangelii \u015bw. Marka oraz \u015bw. \u0141ukasza mowa jest o mieszka\u0144cach pobliskiej Gerazy. Obydwa miasta nale\u017ca\u0142y do tego samego okr\u0119gu politycznego, a \u015bw. Marek opisuje cud Nazare\u0144czyka \u2013 uwolnienie op\u0119tanego od z\u0142ych duch\u00f3w, kt\u00f3re Jezus zamienia w stado \u015bwi\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Gadara po\u0142o\u017cona na p\u0142askowy\u017cu (ok. 350 m n.p.m.) zawsze spe\u0142nia\u0142a funkcj\u0119 strategiczn\u0105 b\u0119d\u0105c w\u0119z\u0142em komunikacyjnym. Zabytki rzymskie i hellenistyczne por\u00f3wna\u0107 mo\u017cna tylko z centrum Wiecznego Miasta i Baalbek w liba\u0144skiej Dolinie Bekaa oraz ze wspomnian\u0105 Geraz\u0105. Z uwagi na wrogo\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w i kosmopolityczny charakter miasta, judeochrze\u015bcijanie zawitali tu do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano. Znany jest pochodz\u0105cy st\u0105d m\u0119czennik Zacheusz (303 r.). Niebawem po edykcie mediola\u0144skim (313) chrze\u015bcija\u0144stwo zakorzeni\u0142o si\u0119 tu na sta\u0142e. W czasach Bizancjum powsta\u0142o biskupstwo, aktywne a\u017c do najazdu islamskiego i trz\u0119sienia ziemi z 748 roku. Do dzi\u015b mo\u017cna w\u015br\u00f3d wspania\u0142ych antycznych poga\u0144skich budowli rozpozna\u0107 ruiny bizanty\u0144skiej bazyliki.<\/p>\n\n\n\n

Geraza (D\u017caraz), zwana Pompejami Wschodu, le\u017cy ok. 60 km od Gadary, niemal w centrum p\u00f3\u0142nocnej Jordanii. W obydwu miastach k\u0142ania si\u0119 nam 5000 lat historii. Oko\u0142o II wieku przed nasz\u0105 er\u0105 spotka\u0142y si\u0119 tu kultury staro\u017cytnego Wschodu i Zachodu. W czasach bizantyjskich tu\u017c obok Nimfeum powsta\u0142a w Gerazie przy rzymskiej ulicy Cardo katedra wch\u0142aniaj\u0105c dawn\u0105 rzymsk\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119, a archeolodzy odkryli kolejne 7 ko\u015bcio\u0142\u00f3w (podobno by\u0142o ich 15). Zwiedza\u0142em tylko trzy \u2013 \u015bw. Jerzego, \u015bw. Jana oraz \u015bwi\u0119tych Kosmy i Damiana. Dzi\u015b po\u0142\u0105czone s\u0105 przedziwnie w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Najlepiej zachowa\u0142y si\u0119 mozaiki z VI wieku z motywami zwierz\u0119cymi. Losy Gerazy odmieni\u0142y si\u0119 po naje\u017adzie perskim, a nast\u0119pnie muzu\u0142ma\u0144skim. Ca\u0142kowicie podupad\u0142a w IX w. Po chrze\u015bcijanach pozosta\u0142y raczej biedne, rolnicze parafie, kt\u00f3re odrodzi\u0142y si\u0119 w po\u0142owie XIX w. pod koniec rz\u0105d\u00f3w otoma\u0144skich Turk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Zdecydowanie wa\u017cniejszym o\u015brodkiem pielgrzymkowym jest sanktuarium Matki Boskiej G\u00f3rskiej w parafii And\u017cara. Tradycja podaje, \u017ce tu zatrzyma\u0142 si\u0119 Jezus wraz z Matk\u0105, odpoczywali w jaskini. W miejscowym ko\u015bciele, 6 maja 2010 roku wizerunek MB G\u00f3rskiej zala\u0142 si\u0119 \u0142zami. Miejsce cudu \u2013 sanktuarium sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bwi\u0119tego szlaku w Jordanii, nawiedzanego przez tysi\u0105ce pielgrzym\u00f3w. Dla upami\u0119tnienia cudu wybudowano wspania\u0142y drugi ko\u015bci\u00f3\u0142. Dzi\u015b jest to r\u00f3wnie\u017c wa\u017cny o\u015brodek edukacyjny i opieku\u0144czy, znany w ca\u0142ej Jordanii.<\/p>\n\n\n\n

Jan Pawe\u0142 II odwiedzi\u0142 w 2000 roku r\u00f3wnie\u017c Dolin\u0119 Wadi Al-Kharrar z Betani\u0105 Zajorda\u0144sk\u0105 oraz jorda\u0144sk\u0105 stolic\u0119, Amman. W sto\u0142ecznej liturgii papieskiej uczestniczyli jorda\u0144scy chrze\u015bcijanie r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144 a towarzyszyli jej miejscowi muzu\u0142manie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Nale\u017cy wspomnie\u0107 o ko\u015bciele \u0142aci\u0144skim, kt\u00f3ry powsta\u0142 w Jordanii za spraw\u0105 krzy\u017cowc\u00f3w. \u015alady ko\u015bcio\u0142a, refektarza, magazyn\u00f3w, kuchni i piekarni s\u0105 do dzi\u015b widoczne w pot\u0119\u017cnej twierdzy Kerak. W Keraku znajduje si\u0119 obecnie zar\u00f3wno parafia katolicka rzymska oraz prawos\u0142awna grecka. \u015alady zachodnioeuropejskich krzy\u017cowc\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie francuskich odnale\u017a\u0107 mo\u017cna na zamku w Asz-Szaubak (Montr\u00e9al z 1115 r.) oraz w portowej Akabie, a wi\u0119c na staro\u017cytnym szlaku (Droga Kr\u00f3lewska) z Jerozolimy lub Damaszku do Arabii, a dalej przez Morze do dzisiejszego Jemenu.<\/p>\n\n\n\n

Na owym szlaku odkryto 40 lat temu pozosta\u0142o\u015bci biblijnej Mefaat, p\u00f3\u017aniejszego miasta-obozu bizantyjskiego, dzisiejszego Um ar-Rasas (Miasto O\u0142owiu), odleg\u0142ego o 30 km od s\u0142ynnej Madaby. Na jego terenie znajdowa\u0142o si\u0119 15 ko\u015bcio\u0142\u00f3w oraz siedziba biskupa. Mo\u017cna podziwia\u0107 s\u0142ynne artefakty rzymskie, bizantyjskie i muzu\u0142ma\u0144skie. W ko\u015bciele \u015bw. Stefana (VII w.) w mozaikach pod\u0142ogowych sportretowano ko\u015bcio\u0142y kilkunastu miast Ziemi \u015awi\u0119tej oraz innych miejsc pielgrzymkowych we wschodnim rejonie Morza \u015ar\u00f3dziemnego. Podobno jest to najwi\u0119ksza mozaika w Jordanii. Zadziwia precyzja wykonania tego dzie\u0142a bizantyjskich artyst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Podziw pielgrzyma wzbudza mapa rejonu Ziemi \u015awi\u0119tej w czynnym prawos\u0142awnym ko\u015bciele \u015bw. Jerzego w Madabie. To m.in. na podstawie tej mozaiki archeologowie XX w. identyfikowali zapomniane budowle w Jerozolimie i inne o\u015brodki chrze\u015bcija\u0144skie na terenie dzisiejszego Izraela, Palestyny, Libanu, Syrii i Jordanii.<\/p>\n\n\n\n

Odwiedzili\u015bmy te\u017c \u201efortec\u0119 \u015bci\u0119cia\u201d (Macheront), pozosta\u0142o\u015b\u0107 po twierdzy Heroda Wielkiego i Heroda Antypasa, wynios\u0142\u0105 na 1100 m powy\u017cej Morza Martwego. To tu poni\u00f3s\u0142 \u015bmier\u0107 m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bw. Jan Chrzciciel.<\/p>\n\n\n\n

Dotarli\u015bmy r\u00f3wnie\u017c do Petry, archeologicznego \u201ecudu \u015bwiata\u201d. W czasach Bizancjum rezydowa\u0142 tu jeden z pierwszych biskup\u00f3w poza Jerozolim\u0105. Ogrom tej dawnej stolicy Nabatejczyk\u00f3w (lud semicki z P\u00f3\u0142wyspu Arabskiego) por\u00f3wna\u0107 mo\u017cna jedynie z egipsk\u0105 Dolin\u0105 Kr\u00f3l\u00f3w. W ruinach tutejszej bizantyjskiej \u015bwi\u0105tyni uczestniczyli\u015bmy we Mszy \u015bw.<\/p>\n\n\n\n

W dzisiejszej Jordanii niewielkie wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skie podtrzymuj\u0105 tradycj\u0119 na r\u00f3wni z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 muzu\u0142ma\u0144sk\u0105. W Ammanie w pobli\u017cu s\u0142ynnego nowego meczetu kr\u00f3la Abdullaha naprzeciw muzeum Islamu znajduje si\u0119 ko\u015bci\u00f3\u0142 NMP z 2005 b\u0119d\u0105cy siedzib\u0105 ortodoksyjnego patriarchy koptyjskiego, nieopodal za\u015b greko-prawos\u0142awny ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015bw. Jerzego z Madaby. Przypomina to nieco centrum starego liba\u0144skiego Bejrutu, ale cho\u0107 zr\u00f3\u017cnicowanie wyzna\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich jest tu podobne, to w Jordanii uwidacznia si\u0119 muzu\u0142ma\u0144ska przewaga.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u0142aci\u0144ski administrowany przez jorda\u0144ski wikariat Patriarchatu Jerozolimskiego liczy 32 parafie. Niekt\u00f3re z nich odwiedzili\u015bmy. Nieliczna diaspora wiernych obrz\u0105dku wschodniego b\u0119d\u0105ca w \u0142\u0105czno\u015bci ze Stolic\u0105 Apostolsk\u0105 nale\u017cy do ko\u015bcio\u0142a chaldejskiego. Na terenie Jordanii grupuje uchod\u017ac\u00f3w z Iraku. Podobn\u0105 ilo\u015b\u0107 parafii co ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymskokatolicki, ale z wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0105 wiernych, ma prawos\u0142awny ko\u015bci\u00f3\u0142 grecki podleg\u0142y jerozolimskiemu patriarsze prawos\u0142awnemu. Administracja prawos\u0142awna jest w Jordanii starsza od \u0142aci\u0144skiej. Z nieco ponad 2 proc. chrze\u015bcija\u0144skiej ludno\u015bci Jordanii, ok. 0,87 proc. przypada na prawos\u0142awnych z nominacji greckiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Charakterystycznym wyr\u00f3\u017cnikiem jest grecka narodowo\u015b\u0107 biskup\u00f3w i wi\u0119kszo\u015bci administrator\u00f3w parafii. Natomiast w\u015br\u00f3d jorda\u0144skich \u0142acinnik\u00f3w funkcje administracyjne pe\u0142ni\u0105 miejscowi pochodz\u0105cy b\u0105d\u017a z Palestyny, b\u0105d\u017a z Jordanii. J\u0119zykiem liturgii jest j\u0119zyk arabski, za wyj\u0105tkiem parafii emigranckich. W nowej parafii w pobli\u017cu amma\u0144skiego lotniska, w jednej z najliczniejszych w Jordanii, w pos\u0142udze opr\u00f3cz arabskiego u\u017cywa si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w zachodnioeuropejskich.<\/p>\n\n\n\n

Niemal wszystkie starsze parafie \u0142aci\u0144skie i greckie na terenie historycznych kres\u00f3w Ziemi \u015awi\u0119tej (w p\u00f3\u0142nocno-zachodniej Jordanii) wyludniaj\u0105 si\u0119. Przed 130 laty, a nawet jeszcze 70 lat temu zamieszkiwali tu liczni chrze\u015bcijanie, stanowi\u0105c blisko 20 proc. ludno\u015bci. W wyniku wojen i przede wszystkim migracji wewn\u0119trznej licz\u0105 dzi\u015b od kilku do kilkunastu miejscowych rodzin, czasem wspieranych migracj\u0105 chrze\u015bcijan z Palestyny. Z tego powodu obecnie najwi\u0119ksza liczba jorda\u0144skich chrze\u015bcijan zamieszkuje dynamicznie rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 stolic\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 przybywa tam z biedniejszych rejon\u00f3w rolniczych w poszukiwaniu pracy w wielkim mie\u015bcie. Typow\u0105 \u0142aci\u0144sk\u0105 parafi\u0105 emigranck\u0105 jest wyj\u0105tkowej urody ko\u015bci\u00f3\u0142 NMP \u201eStella Maris<\/em>\u201d w Akabie, ponad 200-tysi\u0119cznym mie\u015bcie portowym Jordanii. Proboszcz pochodzi z Boliwii, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 wiernych z Filipin i Sri Lanki. Za prac\u0105 przybyli te\u017c uchod\u017acy palesty\u0144scy. Dzi\u015b ok. 2 proc. mieszka\u0144c\u00f3w Akaby to chrze\u015bcijanie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Pouczaj\u0105ca jest historia wi\u0119kszo\u015bci parafii, zar\u00f3wno na p\u00f3\u0142nocy jak i w \u015brodkowej Jordanii. Zazwyczaj najpierw w niezwykle skromnych warunkach jeszcze w czasach panowania tureckiego urz\u0105dzano szko\u0142\u0119 elementarn\u0105. Wzorowano si\u0119 tutaj na greckim i ormia\u0144skim starodawnym przyk\u0142adzie. Gdy szko\u0142a si\u0119 rozros\u0142a powstawa\u0142y dalsze oddzia\u0142y szkolne, a cz\u0119sto ju\u017c w czasach mandatu brytyjskiego (1920-1949) przedszkola. Zanim wybudowano ko\u015bci\u00f3\u0142, zazwyczaj z funduszy pochodz\u0105cych z zewn\u0105trz, msze odprawiano w pomieszczeniu szkolnym. Od wielu lat wszystkie parafie jorda\u0144skie aktywne s\u0105 w dziele charytatywnym i wychowawczym. Niekt\u00f3re z katolickich szk\u00f3\u0142 podstawowych, \u015brednich i specjalnych nale\u017c\u0105 do najlepszych w kraju. Ucz\u0119szczaj\u0105 do nich dzieci bez wzgl\u0119du na wyznanie.<\/p>\n\n\n\n

Pozosta\u0142e nominacje prawos\u0142awne s\u0105 niewielkie i zasadniczo emigranckie. Koptowie, wywodz\u0105cy si\u0119 z Egiptu opr\u00f3cz parafii patriarszej w Ammanie posiadaj\u0105 w Madabie klasztor. Podobnie ko\u015bci\u00f3\u0142 syriacki wywodz\u0105cy si\u0119 z Syrii, kt\u00f3ry w liturgii u\u017cywa j\u0119zyka syriackiego, a sporadycznie j\u0119zyka aramejskiego, zatem tego, kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142 Chrystus. Niewielk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 dawniejszych uchod\u017ac\u00f3w ormia\u0144skich jednoczy Apostolski Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ormia\u0144ski. Niekt\u00f3rzy s\u0105 ormia\u0144skimi unitami. U\u017cywaj\u0105 w pos\u0142udze j\u0119zyka narodowego.<\/p>\n\n\n\n

Na zako\u0144czenie dodam, \u017ce rzymskokatolicki ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. J\u00f3zefa w Ammanie, w kt\u00f3rym nasi pielgrzymi uczestniczyli we Mszy \u015bwi\u0119tej, s\u0142u\u017cy r\u00f3wnie\u017c jako miejsce schronienia dla uchod\u017ac\u00f3w irackich, podobnie jak w przypadku pozosta\u0142ych 40 ko\u015bcio\u0142\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich w Jordanii.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pogranicze Ziemi \u015awi\u0119tej nale\u017cy dzi\u015b do Libanu, Syrii i Jordanii. W czasach Chrystusa i wiele wiek\u00f3w wcze\u015bniej Jordan nie dzieli\u0142, lecz \u0142\u0105czy\u0142. Od 1994 roku wzd\u0142u\u017c tej rzeki przebiega granica pokoju mi\u0119dzy Izraelem a Jordani\u0105. Tradycja lokalizuje miejsce chrztu Jezusa (Al Maghtas) na wschodnim brzegu, a wi\u0119c w Jordanii. Jorda\u0144czycy z dum\u0105 podkre\u015blaj\u0105, \u017ce \u015bw.… Czytaj dalej Ko\u015bcio\u0142y w Jordanii<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":5317,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[397],"tags":[],"class_list":["post-5314","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-74","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5314","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5314"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5314\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5323,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5314\/revisions\/5323"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5317"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}