{"id":526,"date":"2023-10-31T20:38:31","date_gmt":"2023-10-31T19:38:31","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=526"},"modified":"2023-11-21T20:53:43","modified_gmt":"2023-11-21T19:53:43","slug":"panta-rhei-cz-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=526","title":{"rendered":"Panta Rhei cz. 2"},"content":{"rendered":"\n

Jeszcze si\u0119 Polska nie sko\u0144czy\u0142a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201ePracowa\u0107 musisz\u201d \u2013 g\u0142os ogromny wo\u0142a,
Nie z potem d\u0142oni twej, lub twego grzbietu,
(Bo prac pocz\u0105tek, doprawdy, jest nie tu):
\u201ePracowa\u0107 musisz z potem twego CZO\u0141A!\u201d<\/p>\n\n\n\n

Cyprian Norwid \u2013 Praca<\/em><\/p>\n\n\n\n

W wierszu \u201ePraca\u201d Wielki Norwid przestrzega nas przed losem \u201eIndian dzikich w Ameryce\u201d, kt\u00f3rzy nie wiedzieli gdzie trzeba szuka\u0107 \u201eprac pocz\u0105tku\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u00d3w jeden z najm\u0105drzejszych w historii Polak\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce aby \u201ew ojczy\u017anie w\u0142asnej\u201d nie wyj\u015b\u0107 na to, na co oni wyszli, nie wystarczy na \u0142owy je\u017adzi\u0107 i malowa\u0107 lice, rzuca\u0107 w\u0142\u00f3cznie do chmur itp. Mo\u017cna bowiem by\u0107 heroicznym a s\u0142u\u017c\u0105cym z\u0142emu, je\u017celi u\u017cywa si\u0119 j\u0119zyka, kt\u00f3ry \u201espraw dra\u017cliwych wyra\u017ca\u0107 nie umie\u201d.
Trzeba wi\u0119c rozpocz\u0105\u0107 \u201eprac\u0119 z potem twego CZO\u0141A\u201d.
Tak\u0105 wi\u0119c prac\u0119, z u\u017cyciem naszych organ\u00f3w za czo\u0142em si\u0119 znajduj\u0105cych, proponuj\u0119 rozpocz\u0105\u0107 na wielk\u0105 skal\u0119. Niezb\u0119dna jest wobec bardzo powa\u017cnych wyzwa\u0144, a nawet zagro\u017ce\u0144, niesionych przez przemiany \u015bwiata wsp\u00f3\u0142czesnego. Staj\u0105 te wyzwania nie tylko przed nasz\u0105 Ojczyzn\u0105, ale tak\u017ce przed ca\u0142\u0105 cywilizacj\u0105, kt\u00f3r\u0105\u015bmy przywykli nazywa\u0107 nasz\u0105.
Poni\u017cej wi\u0119c druga cz\u0119\u015b\u0107 artyku\u0142u o potrzebie zmian z poprzedniego numeru PJC. Tamta wskazywa\u0142a na niedoskona\u0142o\u015b\u0107 kampanii wyborczej, ta zach\u0119ca do odpowiedzi na pytanie: Co dalej?<\/p>\n\n\n\n

Jakie przysz\u0142o\u015b\u0107 niesie zagro\u017cenia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S\u0105 zagro\u017cenia dla przysz\u0142o\u015bci, kt\u00f3re dostrzec \u0142atwo, o kt\u00f3rych du\u017co si\u0119 m\u00f3wi. S\u0105 te\u017c takie, kt\u00f3re zwykli\u015bmy przegapia\u0107, traktuj\u0105c je np. tylko jako materia\u0142 do analiz dla r\u00f3\u017cnych ekonomist\u00f3w czy socjolog\u00f3w. Widzimy gro\u017an\u0105 Rosj\u0119, widzimy globalizacj\u0119, kt\u00f3ra buduje \u015bwiatow\u0105 konkurencj\u0119 i przyspiesza zmiany, widzimy szykuj\u0105ce si\u0119 do ekspansji Chiny, widzimy nap\u0142yw migrant\u00f3w z biedniejszych rejon\u00f3w \u015bwiata, stale l\u0119kamy si\u0119 rozwoju terroryzmu, dostrzegamy zaskakuj\u0105ce d\u0105\u017cenia kraj\u00f3w dawnej Unii do uczynienia z niej centralistycznego pa\u0144stwa. Du\u017co m\u00f3wi si\u0119 te\u017c o zagro\u017ceniach ekologicznych dla Planety i o sztucznej inteligencji, kt\u00f3ra pono\u0107 mo\u017ce nas z czasem przechytrzy\u0107.
Te niezauwa\u017calne jednak zagro\u017cenia, w d\u0142u\u017cszej perspektywie by\u0107 mo\u017ce oka\u017c\u0105 si\u0119, dla nas i dla wielu pa\u0144stw rozwini\u0119tych, gro\u017aniejsze. Mog\u0105 one bowiem wzmacnia\u0107 tak\u017ce si\u0142\u0119 zagro\u017cenia p\u0142yn\u0105cego z tych \u0142atwiej dostrzegalnych.
W pierwszym rz\u0119dzie nale\u017cy wymieni\u0107:
Narastaj\u0105ce od lat siedemdziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku rozpi\u0119to\u015bci dochod\u00f3w.
Starzenie si\u0119 narod\u00f3w osi\u0105gaj\u0105cych sukces rozwojowy.
Oba te trendy nios\u0105 utrat\u0119 tego w\u0142a\u015bnie, co w sytuacjach trudnych najpotrzebniejsze: gotowo\u015bci do zmian, sprawno\u015bci adaptacyjnej, umiej\u0119tno\u015bci wychodzenia naprzeciw wyzwaniom. Uderzaj\u0105 wi\u0119c w m\u0105dro\u015b\u0107 Heraklita z Efezu wyra\u017con\u0105 w skr\u00f3cie \u201epanta rhei\u201d. On si\u0119 nie myli\u0142, zmiany nadchodz\u0105, zmiany musz\u0105 nadej\u015b\u0107, bo przecie\u017c \u201ewszystko p\u0142ynie\u201d. Tylko my na te zmiany nie b\u0119dziemy potrafili odpowiednio potrzebnymi, przez nas realizowanymi, zmianami zareagowa\u0107.
Sp\u00f3jrzmy wi\u0119c najpierw na:<\/p>\n\n\n\n

Narastaj\u0105ce rozpi\u0119to\u015bci dochod\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zwykle post\u0119p w jakiej\u015b dziedzinie, kt\u00f3ra u\u0142atwia \u017cycie i podnosi bogactwo narod\u00f3w, w pewnej fazie rozwoju powoduje narastanie nier\u00f3wno\u015bci. Przyczyna jest prosta. Mo\u017cna i bardziej wp\u0142ywowa cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, pr\u0119dzej i \u0142atwiej potrafi zagospodarowa\u0107 nowe mo\u017cliwo\u015bci i wyci\u0105gn\u0105\u0107 z nich korzy\u015bci. Potem okopuje si\u0119 na pozycjach uprzywilejowanych i dodatkowe korzy\u015bci czerpie z wyzysku tych s\u0142abszych i biedniejszych.
Na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 takie zjawiska powoduj\u0105 zwolnienie rozwoju gospodarczego i wywo\u0142uj\u0105 kryzysy. Sk\u0105d to si\u0119 bierze? Rozw\u00f3j gospodarczy potrzebuje innowacyjno\u015bci, decyzyjno\u015bci, adaptacyjno\u015bci, czyli umiej\u0119tno\u015bci zwi\u0105zanych ze zmianami. Tymczasem w miar\u0119 post\u0119pu nier\u00f3wno\u015bci, wysoko\u015b\u0107 dochod\u00f3w elit coraz bardziej jest nieekwiwalentna, czyli nie odpowiada wysoko\u015bci d\u00f3br dostarczanych przez nich innym ludziom. To \u017ce Presley czy Lewandowski miewaj\u0105 wielokrotnie wi\u0119ksze ni\u017c m\u00f3j przemi\u0142y czytelnik dochody, to wynika z popytu na ich sztuk\u0119. Mo\u017cni jednak w przypadku du\u017cych nier\u00f3wno\u015bci spo\u0142ecznych, najcz\u0119\u015bciej swoje dochody zawdzi\u0119czaj\u0105 takiej a nie innej pozycji w instytucjach i strukturach spo\u0142ecznych. Zmian wi\u0119c raczej b\u0119d\u0105 unika\u0107, bo ka\u017cda zmiana \u0142\u0105czy si\u0119 z ryzykiem utraty tej \u017cyciodajnej pozycji. A brak zmian powoduje stagnacj\u0119 gospodarcz\u0105. Przestrzegaj\u0105 przed t\u0105 barier\u0105 rozwojow\u0105 dzi\u015b ekonomi\u015bci ameryka\u0144scy, zaniepokojeni narastaj\u0105cymi tam niebezpiecznie nier\u00f3wno\u015bciami. Ale okopuj\u0105cy sw\u0105 pozycj\u0119 mo\u017cni z instytucji finansowych i wielkich korporacji, bez pomocy kt\u00f3rych tylko Trump mo\u017ce wygrywa\u0107 wybory, na pewno nie pos\u0142uchaj\u0105 owych przestr\u00f3g i apeli. Stagnacja b\u0119dzie wi\u0119c z czasem objawia\u0142a si\u0119 tak\u017ce w USA.
U nas za\u015b dodatkowym czynnikiem hamuj\u0105cym jest postkolonialna, czyli postkomunistyczna struktura spo\u0142eczna, w kt\u00f3rej z natury rzeczy elity s\u0105 okopane.
Czy wi\u0119c stagnacja mo\u017ce by\u0107 konkurencyjna? Mo\u017ce przyczynia\u0107 si\u0119 do rozwoju? Je\u017celi w takich sytuacjach elity gospodarcze chc\u0105 pomno\u017cy\u0107 zyski, a obawiaj\u0105 si\u0119 zmian, to albo d\u0105\u017c\u0105 do dalszego powi\u0119kszenia nier\u00f3wno\u015bci, albo wyci\u0105gaj\u0105 z biznesu wi\u0119cej ni\u017c on w istocie zysk\u00f3w generuje i doprowadzaj\u0105 w ten spos\u00f3b do kryzysu. Kryzys za\u015b cz\u0119sto, mimo, a mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce uci\u0105\u017cliwy, otwiera szans\u0119 na zmian\u0119. Trzeba tylko potrafi\u0107 t\u0119 zmian\u0119 wykorzysta\u0107. I tu pojawia si\u0119 kolejna bariera.<\/p>\n\n\n\n

Szanse rozwoju starzej\u0105cego si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Problem polega na tym, \u017ce przewa\u017cnie r\u00f3\u017cne rewolucje i zasadnicze zmiany przeprowadzaj\u0105 wchodz\u0105ce w doros\u0142e \u017cycie wy\u017ce demograficzne. Spo\u0142ecze\u0144stwa za\u015b, kt\u00f3re si\u0119 zestarza\u0142y, a ich piramidki demograficzne s\u0105 \u201ecienkie w talii\u201d, ju\u017c wiedz\u0105: \u201epo co co\u015b zmienia\u0107, skoro zawsze dobrze dzia\u0142a\u0142o?\u201d
Tak natura nas urz\u0105dzi\u0142a, \u017ce kiedy stajemy si\u0119 mocno dojrzali, pojawia si\u0119 syndrom Du\u0144czyka. Pami\u0119tacie, kiedy Kwinto znalaz\u0142 Du\u0144czyka na stadionie i zaproponowa\u0142 mu nowy skok? Du\u0144czyk odpowiedzia\u0142: \u201eWidzisz Kwinto, z wiekiem maleje zapotrzebowanie na zysk, a ro\u015bnie popyt na \u015bwi\u0119ty spok\u00f3j.\u201d
Niedawno wi\u0119c Rz\u0105d Japonii, najbardziej ju\u017c podstarza\u0142ego kraju, trac\u0105cego przez to inspiruj\u0105cy kiedy\u015b dynamizm rozwojowy, zatrudni\u0142 wyspecjalizowanych psycholog\u00f3w. W jakim celu? Ot\u00f3\u017c zadaniem ich sta\u0142o si\u0119 szukanie metod, jak przekona\u0107 zarz\u0105dy du\u017cych firm w tym kraju, \u017ceby podejmowa\u0142y decyzje o wdra\u017caniu zmian zupe\u0142nie niezb\u0119dnych dla zachowania konkurencyjno\u015bci. Co wa\u017cniejsze, zmian oczywistych, powszechnie zrozumia\u0142ych, ale oni po prostu nie lubi\u0105 zmian.
Wielu ekonomist\u00f3w wiedz\u0105c o tym, \u017ce kolejne roczniki Polak\u00f3w wchodz\u0105ce w doros\u0142e \u017cycie b\u0119d\u0105 coraz mniej liczne, obawia si\u0119 braku r\u0105k do pracy. To te\u017c oczywi\u015bcie powa\u017cny problem, bo zmienia\u0107 si\u0119 b\u0119dzie tzw. obci\u0105\u017cenie demograficznej. Coraz wi\u0119cej b\u0119dzie emeryt\u00f3w, a coraz mniej os\u00f3b pracuj\u0105cych na ich utrzymanie. Szczeg\u00f3lnie, \u017ce dzi\u0119ki rozwojowi medycyny ci\u0105gle \u017cyjemy coraz d\u0142u\u017cej. A w\u0142a\u015bnie pomoc medyczna i opieku\u0144cza staje si\u0119 dla ka\u017cdego starszego rocznika coraz bardziej kosztowna. Obci\u0105\u017cenie wi\u0119c finansowe m\u0142odszych rocznik\u00f3w b\u0119dzie ros\u0142o nie tylko z powodu malej\u0105cej liczby urodze\u0144. Tym niemniej jednak pu\u0142apka stagnacji, a potem i spadku, bardziej jest zwi\u0105zana z rosn\u0105c\u0105 \u015bredni\u0105 wieku i l\u0119kiem przed zmianami.
Zach\u00f3d Europy szybciej si\u0119 starzeje. My zachowujemy dynamizm rozwojowy mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce pracuj\u0105 u nas jeszcze dwa wy\u017ce demograficzne. Cho\u0107 ten pierwszy, powojenny, w du\u017cej mierze przeszed\u0142 ju\u017c na emerytur\u0119. Ale ten m\u0142odszy, b\u0119d\u0105cy echem pierwszego jest jeszcze w sile wieku. Pa\u0144stwa natomiast europejskiego centrum, z Niemcami na czele, dysponuj\u0105 tylko jednym wy\u017cem. Te\u017c ju\u017c do wieku emerytalnego si\u0119 zbli\u017caj\u0105cym. St\u0105d ich problemy rozwojowe i st\u0105d powa\u017cny dylemat, sk\u0105d bra\u0107 si\u0142\u0119 robocz\u0105.
By\u0107 mo\u017ce ubocznym skutkiem tych poszukiwa\u0144 jest malej\u0105ca w tych krajach determinacja dla procesu konwergencji, czyli wyr\u00f3wnania rozwojowego pa\u0144stw starej i nowej Unii. Kiedy bowiem np. Polska zbli\u017cy si\u0119 w bogactwie i poziomie \u017cycia do Niemiec, to \u00f3w naturalny rezerwuar si\u0142y roboczej jakim s\u0105 kraje Europy \u015brodkowo-wschodniej, mo\u017ce si\u0119 dla nich zamkn\u0105\u0107. Ma\u0142o tego, wielce prawdopodobne stanie si\u0119, ju\u017c si\u0119 staje, zjawisko powrotu Polak\u00f3w pracuj\u0105cych na Zachodzie.
Niestety, dla nas te\u017c demografia jest nieub\u0142agana. Zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 bowiem p\u00f3\u017aniej starze\u0107 od Zachodu, za to spadek urodzin u nas w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych by\u0142 gwa\u0142towniejszy. Nawet wi\u0119c przy powstrzymaniu emigracji, wyprzedzimy \u015bredni\u0105 europejsk\u0105, je\u017celi chodzi o \u015bredni\u0105 wieku, ju\u017c w po\u0142owie lat czterdziestych!
Niekt\u00f3rzy ekonomi\u015bci licz\u0105 na uzupe\u0142nienie luk w zatrudnieniu migracj\u0105 z Ukrainy i innych pa\u0144stw postsowieckich. Po pierwsze jednak, tam te\u017c s\u0105 pewne granice, wcale ju\u017c nie takie wielkie, potencja\u0142u demograficznego. Po drugie powojenna odbudowa Ukrainy zwi\u0105zana z wy\u015bcigiem inwestycyjnym, b\u0119dzie te\u017c przyci\u0105ga\u0142a pracownik\u00f3w. Ich ewentualny brak os\u0142abia\u0142 b\u0119dzie rozw\u00f3j gospodarki powojennej, a my na pewno zapa\u015bci\u0105 gospodarcz\u0105 Ukrainy zainteresowani nie jeste\u015bmy. Po trzecie w ko\u0144cu, nawet ci, kt\u00f3rzy wybior\u0105 prac\u0119 w Polsce, nie b\u0119d\u0105 elementem dynamizuj\u0105cym nasze procesy modernizacyjne. Nie tylko dlatego, \u017ce obyczaj sta\u0142ej modernizacji gospodarki jest tam jeszcze s\u0142abszy ni\u017c u nas, wi\u0119c nie przywioz\u0105 ze sob\u0105 takiego nawyku. Tak\u017ce dlatego, \u017ce zwykle kiedy przebywamy w go\u015bciach, to nie zajmujemy si\u0119 remontem mieszkania. Dodatkowym kosztem zwi\u0105zanym z tak\u0105 si\u0142\u0105 robocz\u0105, jest fakt wysy\u0142ania du\u017cej cz\u0119\u015bci zarobk\u00f3w do rodzin w kraju pochodzenia lub oszcz\u0119dzania ich i zabierania do siebie po zako\u0144czeniu saks\u00f3w. Nie b\u0119dzie to wi\u0119c rozrusznik naszej gospodarki.<\/p>\n\n\n\n

Co robi\u0107 w takiej sytuacji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najlepszym wi\u0119c dla nas rozwi\u0105zaniem jest to, czego obawiaj\u0105 si\u0119 przedsi\u0119biorcy na Zachodzie \u2013 powr\u00f3t do kraju rodzimej emigracji! Wr\u00f3c\u0105 nie tylko r\u0119ce do pracy, ale tak\u017ce do\u015bwiadczenia funkcjonowania tamtejszych gospodarek, bardziej nowoczesnych, wydolnych, partycypacyjnych sposob\u00f3w zarz\u0105dzania, adaptacyjnego podejmowania wyzwa\u0144, traktowanego serio dialogu spo\u0142ecznego, wi\u0119kszej otwarto\u015bci na kreatywne propozycje pracownik\u00f3w, po prostu powa\u017cniejszego i bardziej podmiotowego ich traktowania. Przywioz\u0105 wi\u0119c z sob\u0105 kapita\u0142 bezcenny dla kraju, kt\u00f3ry ci\u0105gle jeszcze wyzwala si\u0119 z peerelowskiej, destrukcyjnej kultury organizacyjnej, silnie zakorzenionej w nawykach. A kt\u00f3ry musi z niej wyzwoli\u0107 si\u0119 koniecznie, bo tamci dzi\u0119ki lepszej kulturze organizacyjnej przetrwaj\u0105, a my z tak\u0105 hamulcow\u0105 mo\u017cemy nie da\u0107 rady, gdy zaczn\u0105 si\u0119 schody.
Tylko czy b\u0119d\u0105 chcieli powr\u00f3ci\u0107? I czy my tu, w kraju, b\u0119dziemy chcieli przyj\u0105\u0107 ich przekaz kulturowy? Czy te\u017c post\u0105pimy tak, jak nawykli\u015bmy przez lata. Kiedy pojawi\u0105 si\u0119 jakie\u015b propozycje, b\u0119dziemy odpowiadali \u2013 \u201etak, to teoretycznie ciekawe rozwi\u0105zanie, ale u nas akurat zupe\u0142nie niemo\u017cliwe\u201d. A jak b\u0119d\u0105 nalegali, to trzeba b\u0119dzie si\u0119 ich pozby\u0107 lub utemperowa\u0107. To wariant niestety bardzo prawdopodobny. Do\u015bwiadczy\u0142em na w\u0142asnej sk\u00f3rze, \u017ce brak zmian, to nie tylko oboj\u0119tno\u015b\u0107. To tak\u017ce bardzo powa\u017cny l\u0119k budz\u0105cy agresj\u0119, u ludzi wychowanych w peerelowskich standardach.
Nie mamy wi\u0119c innego wyj\u015bcia. Musimy koniecznie wykorzysta\u0107 nadchodz\u0105cy po kumulacji r\u00f3\u017cnych kryzys\u00f3w moment konstytucyjny, czyli tak\u0105 sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej zniecierpliwiony kryzysem nar\u00f3d otwiera si\u0119 na istotne zmiany. A nawet ich si\u0119 domaga, o czym pisa\u0142em w pierwszej cz\u0119\u015bci.
Potrzebna jest dzi\u015b nag\u0142a debata og\u00f3lnonarodowa nad niezb\u0119dnymi kierunkami zmian. Moment konstytucyjny na og\u00f3\u0142 nie trwa d\u0142ugo, a my ze wzgl\u0119d\u00f3w demograficznych stajemy si\u0119 z roku na rok coraz mniej elastyczni, mniej gotowi do traktowania serio program\u00f3w modernizacyjnych. Szczeg\u00f3lnie w dziedzinie przemian kulturowych, kt\u00f3re nie s\u0105 tak oczywiste i wymierne jak wynalazki technologiczne w gospodarce. Ale jak jednoznacznie pokazuje do\u015bwiadczenie wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata, te drugie bez tych pierwszych s\u0105 praktycznie niemo\u017cliwe! Jaka inna bowiem, ni\u017c kulturowa, by\u0142aby przyczyna tego, \u017ce r\u00f3\u017cne kraje i regiony, w bardzo r\u00f3\u017cnym stopniu dostarczaj\u0105 \u015bwiatu wynalazk\u00f3w technologicznych?
Warto wi\u0119c postawi\u0107 pytania, co o rozwoju technologii, ale i co o rozwoju gospodarczym, a tak\u017ce przecie\u017c rozwoju spo\u0142ecznym, decyduje? Jakie cechy kultury spo\u0142ecznej, zorganizowania instytucji, sposob\u00f3w zarz\u0105dzania, rozwi\u0105za\u0144 ustrojowych, relacji mi\u0119dzyludzkich, system\u00f3w warto\u015bci i zasad etycznych, sprzyjaj\u0105 rozwojowi, a jakie go hamuj\u0105? A je\u017celi ju\u017c b\u0119dziemy mieli o tych sprawach jakie\u015b wyobra\u017cenie, albo nawet wcze\u015bniej, to warto te\u017c postawi\u0107 pytania, jak do takich instytucjonalno-kulturowych warunk\u00f3w rozwoju najskuteczniej dochodzi\u0107?
Ju\u017c samo takie postawienie tych pyta\u0144 z nieodpart\u0105 si\u0142\u0105 nasuwa pierwsz\u0105, mo\u017ce ostatecznie najwa\u017cniejsz\u0105 odpowied\u017a:<\/p>\n\n\n\n

Potrzebny jest dialog!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Znakomicie pami\u0119tam z czas\u00f3w studenckich wyk\u0142ad jednego z najwybitniejszych polskich ekonomist\u00f3w prof. Stefana Kurowskiego. Przedstawiaj\u0105c nam potrzeb\u0119 wprowadzenia wolnego rynku, wskaza\u0142 na tak post\u0119puj\u0105c\u0105 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 \u017cycia gospodarczego, \u017ce szczeg\u00f3\u0142y, potrzebne do trafnej decyzji, wida\u0107 tylko z bliska. Wielko\u015b\u0107 potrzebnej wiedzy i liczebno\u015b\u0107 informacji, w skali kraju zdecydowanie przekracza mo\u017cliwo\u015bci umys\u0142owe nawet najzdolniejszych zarz\u0105dzaj\u0105cych. Nadto czas potrzebny na potrzebn\u0105 ich analiz\u0119 spowodowa\u0142by niechybnie, \u017ce gotowe wnioski dotyczy\u0142yby przesz\u0142o\u015bci, sytuacji ju\u017c zdezaktualizowanej. Ka\u017cde wi\u0119c centralne planowanie musi polega\u0107 na daleko id\u0105cych uproszczeniach, dlatego hamuje rozw\u00f3j gospodarczy.
Podobne prawa rz\u0105dz\u0105 funkcjonowaniem administracji pa\u0144stwowej. Wydany jeszcze w latach siedemdziesi\u0105tych Raport Komisji Tr\u00f3jstronnej, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodzili eksperci trzech wielkich demokracji \u2013 ameryka\u0144skiej, zachodnioeuropejskiej i japo\u0144skiej, ostrzega\u0142 mi\u0119dzy innymi przed tak\u0105 pu\u0142apk\u0105. Ot\u00f3\u017c opisane jest tam zjawisko \u201ezator\u00f3w decyzyjnych\u201d w administracji francuskiej i w\u0142oskiej. Ekspertom i politykom by\u0142o ono na og\u00f3\u0142 znane, ale nic nie potrafili z tym zrobi\u0107 \u2013 za du\u017cy op\u00f3r materii spo\u0142ecznej, uk\u0142ad\u00f3w, uk\u0142adzik\u00f3w i nawyk\u00f3w wbudowanych w praktyk\u0119 tak funkcjonuj\u0105cej administracji. W czym rzecz?
Ot\u00f3\u017c urz\u0119dnik w tych krajach, inaczej ni\u017c np. w krajach anglosaskich, zale\u017cny by\u0142 wy\u0142\u0105cznie od g\u00f3ry, od swoich wy\u017cszych prze\u0142o\u017conych. Kiedy wi\u0119c w zakresie jego kompetencji pojawia\u0142a si\u0119 jaka\u015b wa\u017cna i trudna decyzja, obawia\u0142 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie reakcji prze\u0142o\u017conego, nie troszcz\u0105c si\u0119 o zadowolenie mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych ona dotyczy\u0142a. Boj\u0105c si\u0119, \u017ce mo\u017ce nie trafi\u0107 w oczekiwania szefa, wola\u0142 przes\u0142a\u0107 mu problem do decyzji. Tamten, si\u0142\u0105 rzeczy umieszczony dalej od problemu, musia\u0142 najpierw zebra\u0107 informacje. Odk\u0142ada\u0142 wi\u0119c decyzje na p\u00f3\u017aniej, a trudniejsze przekazywa\u0142 jeszcze wy\u017cej. Efektem by\u0142y decyzje op\u00f3\u017anione, uproszczone, cz\u0119sto nie trafne, a bywa\u0142o nie tak rzadko, \u017ce w og\u00f3le nie podejmowane.
Recept\u0105 na to by\u0142oby praktyczne zastosowanie znanej z katolickiej nauki spo\u0142ecznej zasady pomocniczo\u015bci<\/strong>, zostawiaj\u0105cej wy\u017cszym instancjom wy\u0142\u0105cznie decyzje, kt\u00f3rych ni\u017csze nie mog\u0105 podj\u0105\u0107 ze wzgl\u0119du na ich zakres.
A praktycznym wype\u0142nieniem takiej struktury jest dialog<\/strong>. Jest rozwi\u0105zywanie ka\u017cdego problemu, szczeg\u00f3lnie kiedy stoi na styku r\u00f3\u017cnych interes\u00f3w, cz\u0119sto sprzecznych \u2013 przez rozmow\u0119, przez na\u015bwietlenie problemu z r\u00f3\u017cnych stron, aby\u015bmy go ujrzeli w ca\u0142ej jego z\u0142o\u017cono\u015bci.
Demokracja wi\u0119c i wolny rynek to tylko ramy og\u00f3lne. Ustrukturalizowanie ich zasad\u0105 pomocniczo\u015bci pozwala na decyzje najbli\u017csze tym ludziom, kt\u00f3rych one dotycz\u0105. Dialog za\u015b, jako spos\u00f3b podejmowania decyzji, minimalizuje ryzyko podejmowania decyzji nietrafnej, szkodliwej, traktuj\u0105cej niesprawiedliwie i krzywdz\u0105cej jedn\u0105 ze stron, kt\u00f3rej decyzja dotyczy.
Zalet\u0105 wi\u0119c takiego ustroju, opartego na spo\u0142ecze\u0144stwie partnerskim, instytucjach w\u0142\u0105czaj\u0105cych, zarz\u0105dzaniu partycypacyjnym i dialogu spo\u0142ecznym jako formie podejmowania decyzji jest to, \u017ce z jednej strony w\u0142\u0105cza on podmiotowo maksymalnie wielk\u0105 liczb\u0119 ludzi sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na wsp\u00f3lnot\u0119, wykorzystuj\u0105c skutecznie ich zaanga\u017cowanie, talenty i kreatywno\u015b\u0107, a nie tylko prac\u0119 \u201ez potem d\u0142oni twej, lub twego grzbietu\u201d. Z drugiej za\u015b strony, tak przygotowane decyzje bywaj\u0105 wg wszelkich bada\u0144 najtrafniejsze. Trafniejsze zwykle nawet od decyzji podejmowanych przez ekspert\u00f3w. Najcz\u0119\u015bciej bowiem na\u015bwietlenie zagadnienia z r\u00f3\u017cnych, cz\u0119sto przeciwstawnych punkt\u00f3w widzenia, powoduje zdecydowanie \u0142atwiejsze przewidzenie jej skutk\u00f3w w pewnej perspektywie czasowej, dostrze\u017cenie zar\u00f3wno potencjalnych po\u017cytk\u00f3w jak i rozmaitych zagro\u017ce\u0144. Taki przedmiot obrad przestaje by\u0107 oderwan\u0105 i wyizolowan\u0105 monad\u0105, \u0142atwiej go bowiem zobaczy\u0107 w szerszym kontek\u015bcie innych czynnik\u00f3w, zjawisk, wydarze\u0144. Poznanie staje si\u0119 holistyczne. Dzi\u0119ki temu unikamy spojrzenia na rzeczywisto\u015b\u0107 przez pryzmat jakiego\u015b jednego tylko czynnika sprawczego, co cz\u0119sto bywa w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 bardzo inteligentnych, ale jednostronnych ideologii.
Dlatego praktycznie wszystkie trwa\u0142e skoki rozwojowe we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie poprzedzone by\u0142y jakim\u015b rodzajem szerokiego dialogu spo\u0142ecznego<\/strong>. W Irlandii to by\u0142 pakt spo\u0142eczny, kt\u00f3rego przyj\u0119to jako sta\u0142\u0105 metod\u0119 rozwi\u0105zywania problem\u00f3w i prze\u0142amywania barier rozwojowych, podobne pakty stworzono m.in. w Finlandii, Hiszpanii i paru innych krajach. W Bawarii i innych landach niemieckich, a tak\u017ce w Skandynawii, to sta\u0142e i sformalizowane partnerstwo spo\u0142eczne mi\u0119dzy zrzeszeniami pracodawc\u00f3w i zwi\u0105zkami pracownik\u00f3w. W Japonii i innych tygrysach azjatyckich, to w\u0142\u0105czaj\u0105cy r\u00f3\u017cne osoby i grupy spo\u0142eczne szeroki i dynamiczny ruch produktywno\u015bci.
Tam, gdzie ludzie uczestnicz\u0105 w tworzeniu programu, si\u0142\u0105 rzeczy z takim programem b\u0119d\u0105 si\u0119 du\u017co bardziej uto\u017csamia\u0107. To z kolei powodowa\u0107 b\u0119dzie silniejsze, bardziej spontaniczne zaanga\u017cowanie i przez to lepsze zrozumienie programu i jego idei. Owe wi\u0119c mocniejsze zaanga\u017cowanie staje si\u0119 te\u017c zaanga\u017cowaniem bardziej ludzkim, bo rozumnym. Gotowym wi\u0119c stale do korekt i doskonalenia programu, a nie tylko bezmy\u015blnego klepania go jak ucze\u0144 tabliczk\u0119 mno\u017cenia. Maleje te\u017c w takich sytuacjach wyst\u0119powanie asekuracyjnej oceny, niszcz\u0105cej w Polsce postkomunistycznej bardzo wiele cennych inicjatyw, \u017ce \u201eu nas to niemo\u017cliwe\u201d.
By\u0107 mo\u017ce warto przyst\u0119puj\u0105c do poszukiwania najpierw wa\u017cnych pyta\u0144, potem odpowiedzi na nie, zorganizowa\u0107 cykl konferencji, kt\u00f3re prezentowa\u0142yby portrety zar\u00f3wno kraj\u00f3w, kt\u00f3rym si\u0119 powiod\u0142o, jak r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cne Wenezuele \u2013 te kt\u00f3re mimo ambitnych plan\u00f3w ponios\u0142y kl\u0119ski. Za\u0142o\u017ceniem takich konferencji winno by\u0107 na\u015bwietlenie zespo\u0142u przyczyn, i sukcesu, i kl\u0119ski, uwzgl\u0119dniaj\u0105ce r\u00f3\u017cne czynniki sprawcze \u2013 polityczne, ekonomiczne, spo\u0142eczne, kulturowe\u2026 a czasem dzia\u0142anie jakiego\u015b geniusza.
Pami\u0119tam, \u017ce kiedy s\u0142ucha\u0142em zupe\u0142nie od siebie niezale\u017cnych wyk\u0142ad\u00f3w, w r\u00f3\u017cnych miejscach i w r\u00f3\u017cnym czasie, przedstawicieli cud\u00f3w gospodarczych Bawarii i Irlandii, zauwa\u017cy\u0142em kilka w\u0105tk\u00f3w wsp\u00f3lnych:
Pierwszy to podkre\u015blenie w r\u00f3\u017cnych miejscach, \u017ce\u015bmy to zrobili, zmieniali \u015bwiadomie!
Drugi to, \u017ce starali\u015bmy si\u0119 wyr\u00f3wnywa\u0107 zbyt du\u017ce r\u00f3\u017cnice dochod\u00f3w i bogactwa zar\u00f3wno w pionie, mi\u0119dzy lud\u017ami i warstwami spo\u0142ecznymi, jak i w poziomie, mi\u0119dzy rejonami.
Trzeci za\u015b, \u017ce (\u015bwiadomie) rozwijali\u015bmy sektor badawczo rozwojowy i edukacyjny.
Oczywi\u015bcie punkt\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej, te mi si\u0119 rzuci\u0142y w oczy (uszy?).<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cna cecha programu przemian \u2013 zakorzenienie!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Poza istotnym warunkiem udanego programu przemian, jakim jest tworzenie go i realizowanie w dialogu spo\u0142ecznym, bardzo wa\u017cn\u0105 jego cech\u0105 tam, gdzie sta\u0142 si\u0119 on podstaw\u0105 autentycznych cud\u00f3w rozwojowych, jest zakorzenienie w miejscowej kulturze narodowej. W\u00f3wczas ro\u015bnie emocjonalna si\u0142a uto\u017csamienia si\u0119 ludzi z takim programem, widz\u0105 w nim bowiem co\u015b swojego, co ka\u017cdemu dobrze si\u0119 kojarzy. Zawieraj\u0105c za\u015b zrozumia\u0142e intersubiektywnie w danej spo\u0142eczno\u015bci kody kulturowe, staje si\u0119 on te\u017c bardziej zrozumia\u0142y dla jego uczestnik\u00f3w.
W naszym przypadku mo\u017cna zajrze\u0107 do wielu wa\u017cnych punkt\u00f3w naszych dziej\u00f3w, przypominaj\u0105c je, przedstawiaj\u0105c nie tylko daty i nazwiska, co lubi\u0105 historycy, ale tak\u017ce w\u0142a\u015bciw\u0105 tre\u015b\u0107, mechanizm i g\u0142\u0119bszy sens owych postaci i zdarze\u0144. Tu rzuc\u0119 na razie tylko par\u0119 hase\u0142: Kad\u0142ubek, W\u0142odkowic, Go\u015blicki, Modrzewski, Konfederacja Warszawska, Unia Polsko-Litewska, tradycja tolerancji, Skarga, Konarski z uczniami, Konstytucja 3 Maja, Norwid, Najd\u0142u\u017csza wojna nowoczesnej Europy, Paderewski, Korfanty, Blizi\u0144ski, Adamski, Kwiatkowski, \u017ceby sko\u0144czy\u0107 na II wojnie \u015bwiatowej.
Dzi\u015b tworz\u0105c program rozwoju naszego kraju, kt\u00f3ry mo\u017ce przynie\u015b\u0107 sukces i nada\u0107 naszemu spo\u0142ecze\u0144stwu niezb\u0119dn\u0105 dynamik\u0119, warto si\u0119gn\u0105\u0107 do kilku naszych niedoko\u0144czonych rewolucji, czy raczej kontrrewolucji.
Pierwsza, najwa\u017cniejsza, to Rewolucja Solidarno\u015bci, bardzo pluralistyczna, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d zespo\u0142\u00f3w doradczych, ale niew\u0105tpliwie w swym g\u0142\u00f3wnym nurcie oparta na silnej to\u017csamo\u015bci narodowej i chrze\u015bcija\u0144skiej kulturze spo\u0142ecznej, czerpi\u0105cej z przekazu dw\u00f3ch najwa\u017cniejszych nauczycieli \u2013 Prymasa Wyszy\u0144skiego i Jana Paw\u0142a II. Cho\u0107 oczywi\u015bcie nie tylko \u2013 to by\u0142 ruch wyj\u0105tkowo szeroki i otwarty.
Kiedy przedstawiciele Zwi\u0105zku Zawodowego wr\u0119czali w 1994 roku Papie\u017cowi \u015bwie\u017co przygotowany Obywatelski Projekt Konstytucji \u201eSolidarno\u015bci\u201d, ten z naciskiem powiedzia\u0142 im, \u017ce trzeba doko\u0144czy\u0107 Rewolucj\u0119 Solidarno\u015bci!
Ci\u0105gle niedoko\u0144czona.
Inn\u0105 wa\u017cn\u0105, te\u017c niedoko\u0144czon\u0105 rewolucj\u0105, by\u0142 projekt Paktu Spo\u0142ecznego, o kt\u00f3rego opracowanie zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 prezydent Lech Kaczy\u0144ski do \u015bwie\u017co utworzonego Rz\u0105du PiS w 2005 r. Prace przerwa\u0142a niedoko\u0144czona kadencja.
Niew\u0105tpliwie tak\u017ce nie uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 w zadawalaj\u0105cym zakresie g\u0142\u00f3wnych hase\u0142 programowych, najpierw Porozumienia Centrum \u2013 przyspieszenia przemian, potem Prawa i Sprawiedliwo\u015bci \u2013 dobrej zmiany.
Si\u0119gaj\u0105c te\u017c wcze\u015bniej, warto z udzia\u0142em teolog\u00f3w zapyta\u0107, czy rzeczywi\u015bcie ju\u017c \u2026Odnowi\u0142 oblicze ziemi, tej ziemi? Czy te\u017c \u2013 wzorem Zelot\u00f3w, a nie ich g\u0142\u00f3wnego Polemisty, uznali\u015bmy za t\u0119 odnow\u0119 tylko wyzwolenie z niewoli politycznej?<\/p>\n\n\n\n

Konieczno\u015b\u0107 i spos\u00f3b tworzenia planu dzia\u0142ania, \u017ceby \u201eprac pocz\u0105tek\u201d czyniony by\u0142 \u201ez potem twego czo\u0142a\u201d, musz\u0119 ze wzgl\u0119du na obj\u0119to\u015b\u0107 materia\u0142u przenie\u015b\u0107 do kolejnego numeru. Prosz\u0119 o cierpliwo\u015b\u0107 i \u0107wiczebne rozwa\u017cania jak to zrobi\u0107!<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeszcze si\u0119 Polska nie sko\u0144czy\u0142a \u201ePracowa\u0107 musisz\u201d \u2013 g\u0142os ogromny wo\u0142a,Nie z potem d\u0142oni twej, lub twego grzbietu,(Bo prac pocz\u0105tek, doprawdy, jest nie tu):\u201ePracowa\u0107 musisz z potem twego CZO\u0141A!\u201d Cyprian Norwid \u2013 Praca W wierszu \u201ePraca\u201d Wielki Norwid przestrzega nas przed losem \u201eIndian dzikich w Ameryce\u201d, kt\u00f3rzy nie wiedzieli gdzie trzeba szuka\u0107 \u201eprac pocz\u0105tku\u201d. \u00d3w… Czytaj dalej Panta Rhei cz. 2<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[254],"tags":[256,258,255,257,260,259],"class_list":["post-526","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-22","tag-dialog","tag-dochody","tag-przemiany","tag-spoleczenstwo","tag-szanse","tag-zagrozenia","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/526","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=526"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/526\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":527,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/526\/revisions\/527"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}