{"id":522,"date":"2023-10-17T20:23:00","date_gmt":"2023-10-17T18:23:00","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=522"},"modified":"2023-11-21T20:32:39","modified_gmt":"2023-11-21T19:32:39","slug":"panta-rhei","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=522","title":{"rendered":"Panta rhei"},"content":{"rendered":"\n

czyli dlaczego w Polsce nast\u0105pi zmiana w\u0142adzy?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Panta rhei \u2013 wszystko p\u0142ynie. To pierwsza z najbardziej znanych sentencji naszej cywilizacji, przez kt\u00f3r\u0105 m\u0105dry Heraklit z Efezu poinformowa\u0142 nas o istocie wszech rzeczy, polegaj\u0105cej na ci\u0105g\u0142ej zmianie. Tylko istnienie zmiany jest niezmienne. Wsp\u00f3\u0142czesna fizyka to potwierdza. Ca\u0142a historia Wszech\u015bwiata od \u201ewielkiego wybuchu\u201d, a mo\u017ce i wcze\u015bniej to ci\u0105g\u0142a zmiana. Bez niej czas i przestrze\u0144 przesta\u0142yby istnie\u0107, bo ich istnienie warunkowane jest zmian\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zmieni si\u0119 wi\u0119c u nas te\u017c w\u0142adza. (Zak\u0142adaj\u0105c oczywi\u015bcie, \u017ce nie nast\u0105pi co\u015b nieprzewidywalnego!)<\/p>\n\n\n\n

Kto\u015b mo\u017ce zapyta\u0107 \u2013 dlaczego?<\/p>\n\n\n\n

Od tego pytania warto zacz\u0105\u0107 rozwa\u017cania powyborcze. Dlaczego w Polsce nast\u0105pi zmiana w\u0142adzy?<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce w nast\u0119pnych tekstach warto b\u0119dzie rozwin\u0105\u0107 kolejne pytania, streszczone w kr\u00f3tkim \u2013 co dalej? Ale dzi\u015b skupmy si\u0119 na przyczynach pora\u017cki PiS.<\/p>\n\n\n\n

Silna potrzeba zmiany w sytuacjach opresyjnych.<\/p>\n\n\n\n

Ot\u00f3\u017c jedn\u0105 z wa\u017cnych przyczyn pora\u017cki PiS, by\u0142o to, \u017ce stratedzy rz\u0105dz\u0105cej formacji nie uwierzyli Heraklitowi! Kluczem bowiem jest poj\u0119cie \u201ezmiana\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Czasem jak co\u015b uwiera, szczeg\u00f3lnie je\u017celi to jaka\u015b niedogodno\u015b\u0107 mocna i trwaj\u0105ca przez d\u0142u\u017cszy czas, to ludzie pragn\u0105 zmiany. To pewien jeszcze ewolucyjny, bardzo s\u0142uszny, emocjonalny atawizm. Je\u017celi jaka\u015b grupa naszych przodk\u00f3w znajdowa\u0142a si\u0119 w sytuacji opresyjnej, to pr\u00f3bowa\u0142a co\u015b zmieni\u0107, \u017ceby si\u0119 ratowa\u0107 i m\u00f3c nast\u0119pnym pokoleniom przekaza\u0107 geny.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy zacz\u0119\u0142a si\u0119 pandemia, eksperci Mi\u0119dzynarodowego Funduszu Walutowego zbadali spo\u0142eczne skutki r\u00f3\u017cnych epidemii, w r\u00f3\u017cnych krajach i na r\u00f3\u017cnych kontynentach na przestrzeni ostatnich czterech dziesi\u0119cioleci (a potem do\u0142\u0105czono mniej dok\u0142adn\u0105 wiedz\u0119 si\u0119gaj\u0105c\u0105 dw\u00f3ch stuleci). Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce cho\u0107 po rozpocz\u0119ciu epidemii niepokoje spo\u0142eczne na pewien czas malej\u0105, to oko\u0142o dwa lata od tego momentu, wsz\u0119dzie nast\u0119powa\u0142o wzmo\u017cenie niepokoj\u00f3w zmierzaj\u0105ce na og\u00f3\u0142 do zmiany w\u0142adzy. Kolejny taki moment nast\u0119powa\u0142 jaki\u015b czas po wyga\u015bni\u0119ciu epidemii. Nie by\u0142o to zwi\u0105zane z jako\u015bci\u0105 w\u0142adzy, wcze\u015bniejsz\u0105 jej popularno\u015bci\u0105, obietnicami czy sposobami radzenia sobie z problemem.<\/p>\n\n\n\n

Podobne zjawisko dotyczy innych opresji: wojen, kryzys\u00f3w gospodarczych, bezrobocia, inflacji, niesprawiedliwych i niewydolnych ustroj\u00f3w, a ostatnio tak\u017ce wywo\u0142uj\u0105cego pewne obawy i poczucie dyskomfortu, rosn\u0105cego nap\u0142ywu migrant\u00f3w do Europy i USA.<\/p>\n\n\n\n

Komuni\u015bci podzielili si\u0119 w\u0142adz\u0105 w 1989 roku, bo kryzys gospodarczy by\u0142 tak g\u0142\u0119boki, \u017ce chcieli podzieli\u0107 si\u0119 te\u017c jego skutkami. Przez kolejne dwa lata po dopuszczeniu przedstawicieli \u201eS\u201d do odpowiedzialno\u015bci za pa\u0144stwo, produkcja przemys\u0142owa i PKB w Polsce nadal spada\u0142y, a pojawi\u0142y si\u0119 tak\u017ce niepokoj\u0105ce wielu skutki reform gospodarczych. Gdyby Wa\u0142\u0119sa \u2013 doradzany przez Kaczy\u0144skich, nie zarz\u0105dzi\u0142 w\u00f3wczas wojny na g\u00f3rze i szykuj\u0105c si\u0119 do wybor\u00f3w prezydenckich nie poprowadzi\u0142 ludu ku w\u0142asnemu \u015brodowisku kieruj\u0105cemu Komitetem Obywatelskim \u2013 to prezydentem RP zosta\u0142by najprawdopodobniej nikomu nie znany pan Tymi\u0144ski z Peru, kt\u00f3rego nikt przytomny nie m\u00f3g\u0142 uwa\u017ca\u0107 za geniusza. Kariera pana Stanis\u0142awa i jego wysoka pozycja nie wynika\u0142y z wiary w jego kompetencje i sk\u0142adane obietnice, tylko z silnej potrzeby spo\u0142ecznej dalszych, bardziej radykalnych zmian.<\/p>\n\n\n\n

Ostatnio wielu ludzi si\u0119 dziwi, dlaczego skutkiem narastaj\u0105cych w USA od lat 70. ub. w. rozpi\u0119to\u015bci dochod\u00f3w, prowadz\u0105cych do coraz wi\u0119kszych nier\u00f3wno\u015bci i eliminuj\u0105cych ostoj\u0119 demokracji, czyli klas\u0119 \u015bredni\u0105, jest popularno\u015b\u0107 ekscentrycznego Miliardera. Przecie\u017c on \u2013 w przeciwie\u0144stwie do Roosevelta \u2013 nie proponuje \u017cadnych niweluj\u0105cych rosn\u0105c\u0105 przepa\u015b\u0107 program\u00f3w socjalnych. Wyja\u015bnienie jest proste \u2013 Donald Trump jako jedyny jest antyestablishmentowy, wi\u0119c stanowi obietnic\u0119 jakiej\u015b powa\u017cnej zmiany, prze\u0142amania dominacji uprzywilejowanych elit. Nikt nie pyta, do czego ta zmiana doprowadzi \u2013 kowboje chc\u0105 zmiany!<\/p>\n\n\n\n

Wiemy dobrze, \u017ce czasem taka potrzeba zmiany, to tak\u017ce si\u0119gni\u0119cie do ancien regime\u2019u \u2013 ekipy ju\u017c wcze\u015bniej skompromitowanej, kt\u00f3ra zosta\u0142a zdawa\u0142o si\u0119 bezpowrotnie odrzucona. Badacze twierdz\u0105, \u017ce pami\u0119\u0107 spo\u0142eczna si\u0119ga na og\u00f3\u0142 oko\u0142o trzech lat. Przyk\u0142adem kariera w wolnej Polsce Kwa\u015bniewskiego, Oleksego, Cimoszewicza, Millera, Belki i wyp\u0142ywy ich zaplecza, nie tylko politycznego.<\/p>\n\n\n\n

Najbardziej natomiast \u015bwiat by\u0142 zdziwiony przygodami pewnego angielskiego arystokraty, kt\u00f3ry dzi\u0119ki swojemu temperamentowi i wyobra\u017ani, uratowa\u0142 Zjednoczone Kr\u00f3lestwo przed Hitlerem. Brytyjczycy kochali Churchilla, nie mieli w\u0105tpliwo\u015bci co do jego klasy, czego dowodem, \u017ce ponad p\u00f3\u0142 wieku p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 najwybitniejszym Anglikiem tysi\u0105clecia. Tymczasem w lipcu 1945 roku premierem Wielkiej Brytanii zosta\u0142 wybrany, znany z tego, \u017ce nie by\u0142 specjalnie wybitny, Clement Richard Attlee. Ale Wyspiarze w\u00f3wczas zm\u0119czeni byli wojn\u0105 i pragn\u0119li \u2013 instynktownie, poza \u015bwiadomo\u015bci\u0105 i kalkulacj\u0105 \u2013 znacz\u0105cej zmiany. Jakiejkolwiek. A czy to Churchill ich uwiera\u0142, czy Hitler, w to g\u0142osuj\u0105cy za zmian\u0105 nie wnikali. Chcieli po prostu czego\u015b nowego, co nie b\u0119dzie si\u0119 z opresj\u0105 wojenn\u0105 kojarzy\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142ad\u00f3w na to, \u017ce sytuacja opresyjna powoduje potrzeb\u0119 zmiany, czasem pozbawion\u0105 racjonalnej kalkulacji, a czasem uruchamiaj\u0105c\u0105 rzeczywisty proces naprawy, mo\u017cna przytoczy\u0107 bardzo wiele. W Polsce PiS przynosi\u0142 narodowi \u201eDobr\u0105 zmian\u0119\u201d jaki\u015b czas po kryzysach gospodarczych. Najpierw w 2005 roku po tzw. \u201ekryzysie rosyjskim\u201d, kt\u00f3ry zbli\u017cy\u0142 bezrobocie do 20%, cho\u0107 premier Belka ju\u017c nie\u017ale sobie radzi\u0142 i bezrobocie mala\u0142o. Drugi raz, dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, kiedy ludzie byli zm\u0119czeni zagro\u017ceniami zwi\u0105zanymi ze \u015bwiatowym kryzysem gospodarczym, cho\u0107 za rz\u0105d\u00f3w Tuska polska \u201ezielona wyspa\u201d rzeczywi\u015bcie nie\u017ale wypada\u0142a na tle Europy.<\/p>\n\n\n\n

D\u0105\u017cenie do zmiany powoduje, \u017ce nowe formacje, niekoniecznie rewelacyjne, dostaj\u0105 sporo g\u0142os\u00f3w (cho\u0107 przewa\u017cnie tylko za pierwszym razem). Zacz\u0119\u0142a Partia Przyjaci\u00f3\u0142 Piwa Janusza Rewi\u0144skiego, potem by\u0142 Palikot, Samoobrona i Giertych, Nowoczesna Ryszarda Petru, Kukiz i najwi\u0119kszy chyba sukces \u2013 powo\u0142ana jak si\u0119 zdaje g\u0142\u00f3wnie po to, \u017ceby mie\u0107 atut nowo\u015bci, a wi\u0119c wyj\u015b\u0107 naprzeciw potrzebie zmiany \u2013 partia Szymona Ho\u0142owni \u201ePolska 2050\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Warto doda\u0107, \u017ce czasami takie nasilenie opresji uruchamia niezadowolenie, kt\u00f3re kumulowa\u0142o si\u0119 przez d\u0142u\u017cszy czas z powodu jakiej\u015b niedoskona\u0142o\u015bci ustroju, nier\u00f3wno\u015bci, poczucia krzywdy lub np. trwa\u0142ego zagro\u017cenia. I tak jak w przypadku epidemii \u2013 bunt skierowanych przeciw aktualnej w\u0142adzy nast\u0119puje zwykle nie od razu, tylko z pewnym odroczeniem.<\/p>\n\n\n\n

Taka potrzeba zmiany i \u2013 cz\u0119sto bezrefleksyjne \u2013 odrzucenie tego, co z opresj\u0105 si\u0119 kojarzy, dotyczy oczywi\u015bcie nie tylko polityki. Ofiar\u0105 tego bywa cz\u0119sto z natury konserwatywny Ko\u015bci\u00f3\u0142, mimo tego, \u017ce praktyczne zastosowanie katolickiej nauki spo\u0142ecznej prowadzi do sukcesu. Tak jak to by\u0142o w Irlandii. Po pakcie spo\u0142ecznym Irlandia wesz\u0142a na drog\u0119 szybkiego rozwoju, pojawi\u0142y si\u0119 wi\u0119c zupe\u0142nie nowe instytucje, od\u015bwie\u017cona zosta\u0142a struktura spo\u0142eczna i szeroko poj\u0119ta warstwa przyw\u00f3dcza narodu. Ko\u015bci\u00f3\u0142 za\u015b, kt\u00f3ry sta\u0142 przez wieki na czele aspiracji Irlandczyk\u00f3w w czasach trudnych, kojarzy\u0142 si\u0119 z tymi czasami, wi\u0119c zupe\u0142nie bezmy\u015blnie zosta\u0142 przez nowe pokolenia odrzucony.<\/p>\n\n\n\n

Tym razem polskich wyborc\u00f3w zn\u00f3w zm\u0119czy\u0142y sytuacje opresyjne \u2013 pandemia, wojna, uchod\u017acy, inflacja, ostro\u015b\u0107 podzia\u0142\u00f3w i spor\u00f3w politycznych, kt\u00f3ra sk\u0142\u00f3ca\u0142a nawet rodziny i przyjaci\u00f3\u0142, ale tak\u017ce \u201eci\u0105g\u0142y niepok\u00f3j na \u015bwiecie…\u201d. Skumulowa\u0142o si\u0119 wi\u0119c wiele przyczyn mog\u0105cych wywo\u0142ywa\u0107 niepokoje. A takie przyczyny uruchamiaj\u0105 pewne niedobre sprz\u0119\u017cenie zwrotne. Kiedy jeste\u015bmy podenerwowani i zaniepokojeni, \u0142atwiej atakujemy innych. Znane badaczom rodzin s\u0105 sytuacje, kiedy jakie\u015b napi\u0119cia w pracy powoduj\u0105 niemaj\u0105ce z nimi nic wsp\u00f3lnego konflikty w rodzinie. W \u017cyciu spo\u0142ecznym \u2013 to zn\u00f3w pewien ewolucyjny atawizm \u2013 rozmaite l\u0119ki wywo\u0142uj\u0105 my\u015blenie bardziej kr\u00f3tkowzroczne, narastanie nieufno\u015bci i agresji, czyli cech potrzebnych dawniej w czasie walki, kiedy nie ma czasu na budowanie wizji przysz\u0142o\u015bci. Sprz\u0119\u017cenie zwrotne, zwane przez papie\u017cy odno\u015bnie Ameryki \u0141aci\u0144skiej, spiral\u0105 nienawi\u015bci, prowadzi do coraz ostrzejszych konflikt\u00f3w. To te\u017c jeden z istotnych czynnik\u00f3w odczuwania przez obywateli sytuacji opresyjnej, a wi\u0119c przyczyna wywo\u0142uj\u0105ca t\u0119sknot\u0119 za zmian\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wsparcie dla w\u0142adzy w sytuacjach zagro\u017cenia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe, zwykle zagro\u017cenie w pierwszej fazie powoduje skupienie si\u0119 obywateli wok\u00f3\u0142 w\u0142adzy, jaka by nie by\u0142a, i wystudzenie gromadzonych przez lata \u017cal\u00f3w i poczucia krzywdy. Tak jak Antek Boryna, kt\u00f3ry chcia\u0142 z zazdro\u015bci zabi\u0107 ojca, ale kiedy zobaczy\u0142, \u017ce ten jest atakowany przez obcych, przyszed\u0142 mu z pomoc\u0105. Tak to dzia\u0142a!<\/p>\n\n\n\n

Na takim mechanizmie cz\u0119sto pr\u00f3buj\u0105 budowa\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119 rozmaite w\u0142adze w\u0142a\u015bnie boj\u0105ce si\u0119 buntu spo\u0142ecznego. To jednak efekt, kt\u00f3ry nie zawsze przynosi skutek trwa\u0142y. Cz\u0119sto rozmaite zagro\u017cenia, szczeg\u00f3lnie trwaj\u0105ce d\u0142u\u017cej, kiedy do nich przywykniemy, wzmacniaj\u0105 pod\u015bwiadom\u0105 potrzeb\u0119 zmiany. Strategia zewn\u0119trznego konfliktu jako drogi do umocnienia w\u0142adzy \u0142\u0105czy nam si\u0119 na og\u00f3\u0142 z tradycj\u0105 rosyjskiego obyczaju politycznego. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce nie zawsze tam to si\u0119 sprawdzi\u0142o. W 1905 wojna japo\u0144ska nie uratowa\u0142a cara przed pierwsz\u0105, jeszcze opanowan\u0105 rewolucj\u0105, za\u015b I wojna \u015bwiatowa nie ocali\u0142a przed t\u0105 rewolucj\u0105, kt\u00f3ra zupe\u0142nie zniszczy\u0142a pa\u0144stwo rosyjskie.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba wi\u0119c postawi\u0107 sobie pytanie, czy r\u00f3\u017cne zewn\u0119trzne zagro\u017cenia dzisiejszej Polski s\u0105 tak dramatyczne, \u017ceby skupi\u0107 obywateli wobec w\u0142adzy, czy raczej tak uci\u0105\u017cliwe, \u017ce wzmacniaj\u0105 pod\u015bwiadom\u0105 potrzeb\u0119 zmiany?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pisz\u0119 pod\u015bwiadom\u0105, bo zdarza si\u0119 w wypadku zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 wybor\u00f3w, \u017ce takiej potrzeby nie ujawniaj\u0105 badania opinii publicznej, ale dopiero praktyczna szansa przeprowadzenia zmiany, jak\u0105 jest udzia\u0142 w g\u0142osowaniu. Tak by\u0142o, kiedy przed wyborami w 1989 roku przyw\u00f3dc\u00f3w komunistycznych uspokoi\u0142 CBOS, dowodz\u0105c, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w zag\u0142osuje na kandydat\u00f3w Frontu Jedno\u015bci Narodu, a tak\u017ce kiedy Adam Michnik, kt\u00f3rego o brak znajomo\u015bci sonda\u017cy podejrzewa\u0107 nie spos\u00f3b, og\u0142osi\u0142 na par\u0119 miesi\u0119cy przed wyborami, \u017ce prezydent Komorowski m\u00f3g\u0142by przegra\u0107 wybory z Andrzejem Dud\u0105, tylko je\u017celi przejecha\u0142by po pijanemu na pasach zakonnic\u0119 w ci\u0105\u017cy.<\/p>\n\n\n\n

\u201eDobra zmiana\u201d dzia\u0142a\u0142a energicznie w czasie pierwszej kadencji, dlatego PiS otrzyma\u0142 w kolejnych wyborach, w 2019 roku wi\u0119cej g\u0142os\u00f3w. Niestety, ze wzgl\u0119du na mniej korzystny rozk\u0142ad mandat\u00f3w oraz stworzenie przez opozycj\u0119 \u201ePaktu senackiego\u201d, przez co ekipa rz\u0105dz\u0105ca chc\u0105ca Polsk\u0119 naprawia\u0107, utraci\u0142a Drug\u0105 Izb\u0119, radykalniejsze zmiany sta\u0142y si\u0119 du\u017co trudniejsze, a w wielu wypadkach zupe\u0142nie niemo\u017cliwe. To te\u017c zwi\u0119ksza\u0142o zniecierpliwienie obywateli. Ludzie mieli wra\u017cenie takiej sytuacji znanej z opery, kiedy \u015bpiewak \u015bpiewa \u201ejedziemy, p\u0119dzimy\u201d, a faktycznie tupie ca\u0142y czas w miejscu. Do tego dosz\u0142y znane opresje, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y si\u0119 w 2020 roku od pandemii.<\/p>\n\n\n\n

B\u0142\u0119dy strategii wyborczej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ot\u00f3\u017c zasadniczym b\u0142\u0119dem sztab\u00f3w wyborczych PiS by\u0142o w takiej sytuacji przyj\u0119cie strategii wypracowanej i cz\u0119sto przynosz\u0105cej sukces w r\u00f3\u017cnych wyborach odbywaj\u0105cych si\u0119 w krajach o stabilnej demokracji i og\u00f3lnie akceptowanym przez spo\u0142ecze\u0144stwo ustroju, jak np. Kanada, Australia, Zjednoczone Kr\u00f3lestwo, Skandynawia, Benelux i inne. Strategia, kt\u00f3r\u0105 proponuj\u0105 anglosascy eksperci od wygrywania wybor\u00f3w, polegaj\u0105ca na agresywnym niszczeniu dobrego obrazu przeciwnik\u00f3w i prezentowaniu rozmaitych zagro\u017ce\u0144 zewn\u0119trznych (czasami wewn\u0119trznych) \u2013 w polskich warunkach nie mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 tak jak w stabilnych demokracjach i to zw\u0142aszcza przed kryzysem 2008-2009. Je\u017celi tam, kilkana\u015bcie lat temu, nie by\u0142o jaki\u015b nadzwyczajnych sytuacji opresyjnych, to ludzi interesowa\u0142a przede wszystkim jako\u015b\u0107 kandydat\u00f3w do w\u0142adzy. Obie strony w wyborach przyjmowa\u0142y taktyk\u0119 niszczenia u wyborc\u00f3w opinii o kandydatach drugiej strony. Ci, kt\u00f3rzy robili to skuteczniej, pozostawali w oczach wyborc\u00f3w tymi, kt\u00f3rzy maj\u0105 mniej wad, s\u0105 wi\u0119c bardziej kompetentni, warto wi\u0119c ich wybra\u0107 na zarz\u0105dc\u00f3w. Nie my\u015blano o bardziej zasadniczych zmianach.<\/p>\n\n\n\n

Ta taktyka w tej chwili wyczerpuje si\u0119 tak\u017ce w tamtych krajach, poniewa\u017c wsz\u0119dzie na \u015bwiecie narastaj\u0105 wewn\u0119trzne nier\u00f3wno\u015bci, a mo\u017cni okopuj\u0105 si\u0119 na swoich uprzywilejowanych pozycjach. Te zjawiska dzi\u015b r\u00f3wnie\u017c tam odbierane bywaj\u0105 jako sytuacje opresyjne, a wi\u0119c generuj\u0105ce potrzeb\u0119 zmiany. St\u0105d popularno\u015b\u0107 Trumpa, kt\u00f3ra zaprzecza takiej taktyce, bo nie by\u0142o chyba w historii Ameryki kandydata bardziej atakowanego przez wp\u0142ywowe media, a mimo to jego popularno\u015b\u0107 ci\u0105gle jest bardzo wysoka i w niekt\u00f3rych kr\u0119gach nadal ro\u015bnie. Poza nier\u00f3wno\u015bciami, przyczyni\u0142a si\u0119 do takich nastroj\u00f3w tak\u017ce pandemia i ci\u0105gle narastaj\u0105cy problem uchod\u017ac\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Ostry wi\u0119c konflikt i wzajemne, bardzo jednowymiarowe i silne atakowanie si\u0119 obu stron, zar\u00f3wno bezpo\u015brednio, jak i przez zwi\u0105zane z nimi media, pog\u0142\u0119bia jeszcze \u2013 i tak du\u017ce \u2013 poczucie sytuacji opresyjnej. To \u2013 jak ju\u017c ustalili\u015bmy \u2013 wywo\u0142uje potrzeb\u0119 zmiany, a taka potrzeba sprzyja tylko opozycji, nigdy rz\u0105dz\u0105cym.<\/p>\n\n\n\n

Do tego jeszcze Polska postkomunistyczna nale\u017cy do tych pa\u0144stw, w kt\u00f3rych znacz\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa, jak we wszystkich krajach postkolonialnych, jest og\u00f3lnie niezadowolona z istniej\u0105cego ustroju. Ci\u0105gle mamy wra\u017cenie, \u017ce jego naprawa stale jest niezako\u0144czona, \u017ce stoi przed nami problem, nie kto personalnie lepiej b\u0119dzie zarz\u0105dza\u0142 tym co jest, tylko kto mo\u017ce system zmieni\u0107. Bezruch, nawet je\u017celi jest po\u0142\u0105czony z dobrym zarz\u0105dzaniem i realnymi obietnicami socjalnymi, nie budzi jednak nadziei na zmian\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Potrzeba trafnego zdefiniowania osi sporu politycznego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I tu pojawia si\u0119 problem du\u017co wa\u017cniejszy w takiej sytuacji, ni\u017c kompetencje, zdolno\u015bci do rz\u0105dzenia, a nawet uczciwo\u015b\u0107 kandydat\u00f3w obu stron. To g\u0142\u00f3wna o\u015b sporu politycznego. Ludzie my\u015bl\u0105 zwykle znanymi modelami, wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie jest ekspertem w sprawach politycznych i ustrojowych.<\/p>\n\n\n\n

Osie sporu bywaj\u0105 ustawiane w popularnym ogl\u0105dzie i w debacie politycznej bardzo r\u00f3\u017cnie. Te, kt\u00f3re istnia\u0142y, b\u0105d\u017a pr\u00f3bowano je zdefiniowa\u0107 (przewa\u017cnie przez polityk\u00f3w lewicowych) w III RP, to m.in.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 O\u015b najbardziej oczywista: PRL kontra \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Michnikowski \u201esojusz reformator\u00f3w obu stron\u201d, kontra twardog\u0142owi natoli\u0144czycy i \u201eczarna dyktatura\u201d, kt\u00f3ra rzekomo mia\u0142a przyj\u015b\u0107 w miejsce czerwonej (kiedy lewica laicka zaczyna\u0142a traci\u0107 kontrol\u0119 nad ruchem \u201eS\u201d).<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Sp\u00f3r konstytucyjny w spos\u00f3b naturalny przeciwstawi\u0142 ponadczasowe warto\u015bci to\u017csamo\u015bciowe \u2013 chrze\u015bcija\u0144skie i narodowe \u201eS\u201d, lewicowemu okr\u0105g\u0142emu sto\u0142owi skupionemu w\u00f3wczas wok\u00f3\u0142 nowej Konstytucji. Ten podzia\u0142 da\u0142 sukces AWS.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Wcze\u015bniej jeszcze pr\u00f3bowano to zmieni\u0107 telewizyjn\u0105 debat\u0105 Balcerowicz \u2013 Oleksy. Chodzi\u0142o o przeciwstawienie mi\u0119dzy trudnym, ale daj\u0105cym nadziej\u0119, zachodnim wolnym rynkiem, a daj\u0105cym zgrzebne, ale swojskie bezpiecze\u0144stwo socjalne PRL-em.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 PiS wygrywa\u0142 w 2005 i 2015, kiedy ludzie chcieli zmiany przeciw uk\u0142adowi III RP. Nie dlatego, \u017ce go rozumieli i \u017ale oceniali, ale dlatego, \u017ce kryzysy budzi\u0142y l\u0119k bytowy, wyborcy czuli opresj\u0119 i chcieli zmian, wi\u0119c g\u0142osowali przeciwko \u00f3wczesnej w\u0142adzy, kto by ni\u0105 nie by\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Dzi\u015b silnie i wyra\u017anie dominuje przekaz opozycji, wsparty przez ich sojusznik\u00f3w z Zachodu, ustawiaj\u0105cy o\u015b sporu mi\u0119dzy post\u0119powym i nowoczesnym Zachodem, do kt\u00f3rego aspirujemy, a wschodnimi dyktaturami na wz\u00f3r Putina, \u0141ukaszenki czy Erdogana. Ka\u017cd\u0105 pr\u00f3b\u0119 zmiany uk\u0142adu okr\u0105g\u0142osto\u0142owego III RP, propaganda opozycji traktuje jako budowanie dyktatury podobnej do \u0141ukaszenkowej, nazywa \u0142amaniem praworz\u0105dno\u015bci i demokracji, budowaniem pa\u0144stwa autorytarnego i antyeuropejskiego.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 O\u015b sporu rozpi\u0119ta mi\u0119dzy preferencje elektoratu PiS przywi\u0105zanego do tradycyjnych warto\u015bci patriotycznych i chrze\u015bcija\u0144skich, a chc\u0105c\u0105 kontynuowa\u0107 lewicow\u0105 ideologi\u0119 z czas\u00f3w PRL totaln\u0105 opozycj\u0105 \u2013 nie jest dla wielu, szczeg\u00f3lnie mniej zakorzenionych ludzi m\u0142odych i mieszka\u0144c\u00f3w wielkich miast, dostatecznie istotna. Widz\u0105 sp\u00f3r polityczny w Polsce przez pryzmat (opisanej w poprzednim punkcie) osi sporu, suflowanej m.in. przez TVN i GW.<\/p>\n\n\n\n

Zabrak\u0142o takiego zdefiniowania osi sporu, kt\u00f3ry pom\u00f3g\u0142by PiS przekona\u0107 do w\u0142asnej linii wiele os\u00f3b, kt\u00f3re ostatecznie popar\u0142y opozycj\u0119. To w tej chwili, kto wie czy nie najwa\u017cniejsza o\u015b sporu tak\u017ce w wielu innych pa\u0144stwach \u015bwiata. Poniewa\u017c jednak nie wyst\u0119puje ona w przyj\u0119tych kanonach ekspert\u00f3w prowadz\u0105cych wybory w krajach anglosaski, bo nie maj\u0105 one (jeszcze) tej alternatywy, to nie znalaz\u0142a si\u0119 tak\u017ce w programie wyborczym PiS. W tamtych bowiem krajach nie stanowi ona linii podzia\u0142u, kt\u00f3ra mog\u0142aby kogo\u015b zainteresowa\u0107, u nas za\u015b, gdzie mamy zupe\u0142nie inne warunki, ta o\u015b jest podstawowa.<\/p>\n\n\n\n

Niedoceniona o\u015b sporu. O co chodzi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 barier\u0105 rozwojow\u0105 we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie jest strukturalna, niewidzialna pozosta\u0142o\u015b\u0107 po zniewoleniu. Biedniejsze i bardziej niesprawiedliwe s\u0105 wszystkie kraje postkolonialne i postkomunistyczne. Kraje rozwini\u0119te gospodarczo i demokratyczne to te, kt\u00f3rych spo\u0142ecze\u0144stwa same sobie budowa\u0142y instytucje pa\u0144stwowe. Nawet, co jest do\u015b\u0107 trudne, ale si\u0119 zdarza, musia\u0142y przezwyci\u0119\u017cy\u0107 struktury grzechu pozosta\u0142e po okresie zniewolenia.<\/p>\n\n\n\n

Ameryka P\u00f3\u0142nocna przed przybyciem bia\u0142ych by\u0142a biedniejsza i gorzej rozwini\u0119ta od Ameryki Po\u0142udniowej, w kt\u00f3rej kwit\u0142y wspania\u0142e cywilizacje Ink\u00f3w i Aztek\u00f3w, gdzie by\u0142o tak\u017ce wi\u0119cej bogactw naturalnych. Potem wolni Jankesi sami sobie i dla siebie zbudowali pa\u0144stwo, a Latynosi byli przez ok. dwa wieki w niewoli Hiszpanii i Portugalii, kt\u00f3re zbudowa\u0142y trwaj\u0105ce do dzi\u015b struktury wyzysku. O sukcesie zadecydowa\u0142y instytucje w\u0142\u0105czaj\u0105ce, tworzone przez obywateli dla siebie, a nie struktury wyzysku, kt\u00f3re mocno si\u0119 utrwalaj\u0105 na skutek zniewolenia i potem niewidzialne trwaj\u0105 wsz\u0119dzie, gdzie by\u0142o takie zniewolenie, cz\u0119sto przez pokolenia. Papie\u017ce nazwali je \u201estrukturami grzechu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W krajach postkolonialnych i postkomunistycznych rozpi\u0119to\u015b\u0107 dochod\u00f3w jest du\u017co wi\u0119ksza ni\u017c w demokracjach zachodnich. Co wa\u017cne, ma ona du\u017cy walor trwa\u0142o\u015bci, bo elity biznesowe s\u0105 tam mocno okopane, a prosty lud bezwolny. Dzia\u0142aj\u0105 rozmaite systemy samozachowawcze uk\u0142adu, przez co przechodzi on z pokolenia na pokolenie. Jeden z podstawowych, to zjawisko oligarchii, czyli uzale\u017cnienia polityki od najbogatszych. Ale to nie jedyny.<\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 doradc\u00f3w ekonomicznych prezydenta Obamy w dorocznym raporcie wydanym w ostatnim roku jego w\u0142adzy, przestrzega\u0142 przed rosn\u0105cymi nier\u00f3wno\u015bciami tak\u017ce w USA, zwracaj\u0105c uwag\u0119, \u017ce w nowej sytuacji coraz wi\u0119cej jest elit gospodarczych, kt\u00f3rych dochody s\u0105 nieekwiwalentne. To znaczy, \u017ce nie pochodz\u0105 one z dostarczania klientom potrzebnych im d\u00f3br, tylko z odpowiedniej pozycji w strukturze instytucjonalnej spo\u0142ecze\u0144stwa. Powoduje to, \u017ce te elity zaczynaj\u0105 ba\u0107 si\u0119 zmian, nawet tych niezb\u0119dnych dla utrzymywania konkurencyjno\u015bci. Zdaniem owych ekspert\u00f3w, taka sytuacja w spos\u00f3b naturalny zagra\u017ca rozwojowi gospodarczemu Stan\u00f3w i jest bardzo dla kraju niebezpieczna.<\/p>\n\n\n\n

Wcze\u015bniej przed takimi trendami przestrzega\u0142 nie\u017cyj\u0105cy od 2005 roku czo\u0142owy ameryka\u0144ski ekonomista, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 jeszcze z prezydentem Rooseveltem, John Kenneth Galbraith. W \u201eGospodarce niewinnego oszustwa\u201d zwr\u00f3ci\u0142 on uwag\u0119, \u017ce przepisy, kt\u00f3re nie pozwalaj\u0105 na finansowanie polityki i kampanii wyborczych z bud\u017cetu pa\u0144stwa, uzale\u017cniaj\u0105 polityk\u00f3w od najbogatszych korporacji. W\u00f3wczas to by\u0142y firmy zbrojeniowe, dzi\u015b to miejsce zaj\u0105\u0142 sektor finansowy.<\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony najwi\u0119ksze cudy gospodarcze w Europie po wojnie, to Bawaria, kt\u00f3ra by\u0142a najbiedniejszym krajem niemieckim przed wojn\u0105 i po wojnie a dzi\u015b jest tam najbogatsza oraz Irlandia, kt\u00f3ra by\u0142a jeszcze w 1990 na poziomie rozwoju gospodarczego Czechos\u0142owacji i Grecji, mimo, \u017ce le\u017cy mi\u0119dzy USA a WB. Oba kraje osi\u0105gn\u0119\u0142y ten sukces buduj\u0105c na bazie katolickiej nauki spo\u0142ecznej oparte na dialogu spo\u0142ecznym spo\u0142ecze\u0144stwa partnerskie.<\/p>\n\n\n\n

Pa\u0144stwa, nawet postkolonialne \u2013 jak Irlandia \u2013 rozwijaj\u0105 si\u0119 kiedy przezwyci\u0119\u017c\u0105 oligarchiczn\u0105 struktur\u0119 grzechu, gdzie uprzywilejowane elity wyzyskuj\u0105 zmarginalizowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107. Mieszka\u0144com Zielonej Wyspy by\u0142o paradoksalnie \u0142atwiej, bo przez wieki bardzo dolegliwej niewoli angielskiej, okupanci tam rz\u0105dzili sami, nie dopuszczaj\u0105c do stanowisk przedstawicieli miejscowego ludu. Dlatego nie zbudowali tam uprzywilejowanych elit nawyk\u0142ych do czerpania dochodu z wyzysku ludu prostego. Mo\u017cliwe by\u0142o wi\u0119c przezwyci\u0119\u017cenie postkolonializmu przez pakt spo\u0142eczny, kt\u00f3ry wypracowa\u0142 nowy, partycypacyjny model spo\u0142eczno-gospodarczy.<\/p>\n\n\n\n

Stoj\u0105 w miejscu natomiast pa\u0144stwa rz\u0105dzone przez takie oligarchie, bo maj\u0105 fasadowe demokracje i wolne rynki. Czyli prawie wszystkie pa\u0144stwa postkolonialne i postkomunistyczne. Ruszy\u0142o tylko Chile, w kt\u00f3rym obaj dyktatorzy, zar\u00f3wno Allende jak i Pinochet, prze\u0142amali uprzywilejowan\u0105 pozycj\u0119 w przemy\u015ble i rolnictwie dominuj\u0105cych tam elit, za pomoc\u0105 si\u0142y pa\u0144stwa. Demokracja i wolny rynek, przygotowywany tam przez miejscow\u0105 chadecj\u0119, sta\u0142y si\u0119 mo\u017cliwe. Ale do metod pinochetowskich w Polsce nie namawiam i s\u0105dz\u0119, \u017ce u nas one s\u0105 po prostu (na szcz\u0119\u015bcie) niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n

To s\u0105 przyczyny, dla kt\u00f3rych najgorzej rozwijaj\u0105 si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie wszystkie kraje wcze\u015bniej zniewolone, postkolonialne i postkomunistyczne. Maj\u0105 wmontowane w sw\u00f3j ustr\u00f3j struktury, uk\u0142ady i nawyki b\u0119d\u0105ce pozosta\u0142o\u015bci\u0105 okresu zniewolenia, wraz z bardzo silnymi mechanizmami samozachowawczymi systemu. Logika tych pozosta\u0142o\u015bci trwa dlatego przez wiele pokole\u0144. U nas te\u017c to nie sko\u0144czy\u0142o si\u0119 w magiczny spos\u00f3b 4 czerwca ’89 a nigdzie nie ko\u0144czy si\u0119 wraz z przej\u015bciem na emerytur\u0119 funkcjonariuszy aparatu obcego mocarstwa.<\/p>\n\n\n\n

Konieczne elementy programu politycznego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Program wyborczy PiS, aby by\u0107 du\u017co skuteczniejszym, powinien \u0142\u0105czy\u0107 dwa istotne punkty, kt\u00f3re mog\u0142y naprawd\u0119 przyci\u0105gn\u0105\u0107 nowych wyborc\u00f3w, a nie tylko umocni\u0107 twardy elektorat. Szczeg\u00f3lnie tych wyborc\u00f3w, kt\u00f3rzy odeszli uwierzywszy w propagand\u0119 przeciwnik\u00f3w o tym, \u017ce PiS szykuje rz\u0105dy autorytarne. Polacy bowiem kochaj\u0105 wolno\u015b\u0107, chc\u0105 sami decydowa\u0107 o w\u0142asnych sprawach. \u0141atwiej przestrasz\u0105 si\u0119 rz\u0105d\u00f3w autorytarnych, ni\u017c zupe\u0142nie realnego najazdu migrant\u00f3w, albo uzale\u017cnienia naszego kraju przez s\u0105siednie mocarstwa, co wydaje si\u0119 nam ci\u0105gle ma\u0142o prawdopodobne.<\/p>\n\n\n\n

Te istotne dla programu wyborczego punkty, kt\u00f3re nie znajdowa\u0142y si\u0119 w repertuarze anglosaskich<\/em> doradc\u00f3w, nie rozumiej\u0105cych naszych uwarunkowa\u0144, to:<\/p>\n\n\n\n

Pokazanie obywatelom najwa\u017cniejszej osi sporu, kt\u00f3ra znajduje si\u0119 na linii interes\u00f3w uprzywilejowanych elit i wykluczonego moherowego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Stworzenie i zaprezentowanie daj\u0105cego nadziej\u0119 programu zmiany, nie ekipy rz\u0105dz\u0105cej, ale relacji spo\u0142ecznych, na takie, kt\u00f3re realnie w\u0142\u0105cz\u0105 zmarginalizowane sektory spo\u0142ecze\u0144stwa, przywi\u0105zane do warto\u015bci patriotycznych i chrze\u015bcija\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n

Wszyscy, poza nielicznymi okopanymi oligarchami, na takich zmianach skorzystaj\u0105. Mamy do takiego podzia\u0142u ograniczon\u0105 ufno\u015b\u0107, bo marksi\u015bci teoretycznie te\u017c chcieli wyr\u00f3wna\u0107 szanse, ale de facto budowali w\u0142asn\u0105 dyktatur\u0119 nie wierz\u0105c w m\u0105dro\u015b\u0107 i zaradno\u015b\u0107 narodu. To zupe\u0142nie inna filozofia. Chcieli wi\u0119c nar\u00f3d wykorzeni\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Przeobra\u017cenie modelu postkolonialnego, na model partycypacyjny jest zadaniem bardzo trudnym, b\u0119dzie mia\u0142o wielu bardzo sprawnych wrog\u00f3w, wyposa\u017conych w rozmaite skuteczne narz\u0119dzia wp\u0142ywu, kt\u00f3rzy zgodnie z ostrze\u017ceniem doradc\u00f3w Obamy, robi\u0107 b\u0119d\u0105 wszystko, \u017ceby do takich zmian nie dopu\u015bci\u0107. Do oskar\u017ce\u0144 o populizm, nacjonalizm, autorytaryzm, antyeuropejsko\u015b\u0107, do\u0142o\u017c\u0105 jeszcze na pewno kolejne, kt\u00f3rych nawet nie potrafimy dzi\u015b przewidzie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Tym niemniej jest to mo\u017cliwe, istnieje droga, \u017ceby to przeprowadzi\u0107. Jak wykazuj\u0105 analizy, wszystkie praktycznie kraje, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo partnerskie, oparte na instytucjach inkluzywnych (w\u0142\u0105czaj\u0105cych) i zarz\u0105dzaniu partycypacyjnym \u2013 czyli te, kt\u00f3re dokona\u0142y po II wojnie \u015bwiatowej skok\u00f3w rozwojowych tworz\u0105c systemy wykorzystuj\u0105ce talenty i zaanga\u017cowanie mo\u017cliwie wszystkich obywateli \u2013 wykorzysta\u0142y przynajmniej dwa narz\u0119dzia.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze, niemal ka\u017cdy taki skok poprzedzony by\u0142 jakim\u015b rodzajem szerokiego dialogu spo\u0142ecznego.<\/p>\n\n\n\n

Po drugie, programy zmiany daj\u0105ce dobre skutki rozwojowe, nawi\u0105zywa\u0142y w jaki\u015b spos\u00f3b do miejscowych tradycji, kultury i historii, czyli stawa\u0142y si\u0119 zrozumia\u0142e i \u0142atwe do przyj\u0119cia dla miejscowej ludno\u015bci. Bra\u0142a to za swoje. Do\u015bwiadczenia innych kraj\u00f3w te\u017c odgrywa\u0142y wielk\u0105 rol\u0119 inspiruj\u0105c\u0105 i pomagaj\u0105c\u0105 zrobi\u0107 to trafnie i sprawnie, ale nie by\u0142y to programy wykorzenione, kopiowane z zewn\u0105trz.<\/p>\n\n\n\n

Wszelkie natomiast rewolucje obiecuj\u0105ce metod\u0105 marksistowsk\u0105 budowanie nowego, lepszego \u015bwiata, pod warunkiem usuni\u0119cie tradycyjnej kultury, systemu warto\u015bci i nagromadzonych przez wieki do\u015bwiadcze\u0144, ko\u0144czy\u0142y si\u0119 fiaskiem i musia\u0142y by\u0107 na si\u0142\u0119 podtrzymywane przez w\u0142adze autorytarne, niszcz\u0105c szanse na rozw\u00f3j.<\/p>\n\n\n\n

Wybitny psycholog spo\u0142eczny, Philip Zimbardo, badaj\u0105cy psychologi\u0119 czasu, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce najlepiej rozwijaj\u0105 si\u0119 spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3re widz\u0105 czas jako ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107. Czerpi\u0105 z przesz\u0142o\u015bci, po to, \u017ceby w tera\u017aniejszo\u015bci analizowa\u0107 wyzwania przysz\u0142o\u015bci i wychodzi\u0107 im naprzeciw. Ka\u017cda koncentracja tylko na jednej stronie osi czasu powoduje kl\u0119sk\u0119. A nas niestety os\u0105dzi\u0142 surowo. Twierdzi, \u017ce krajach postkomunistycznych koncentrujemy si\u0119 na przesz\u0142o\u015bci, nie zawsze potrafi\u0105c dostatecznie skutecznie spogl\u0105da\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107. Nie dziwota. W przesz\u0142o\u015bci znajdujemy wiele bardzo tw\u00f3rczych, ciekawych i inspiruj\u0105cych rzeczy. Od my\u015blenia o przysz\u0142o\u015bci oduczyli nas za to komuni\u015bci, a wcze\u015bniej zaborcy, przez przyzwyczajanie nas, \u017ce na ni\u0105 nie mamy wp\u0142ywu. Wyhodowali u nas syndrom serfera. Ten nie jest w stanie nada\u0107 swojemu pojazdowi za\u0142o\u017conego kierunku. Mo\u017ce tylko dostrzega\u0107 niezale\u017cn\u0105 od niego nadchodz\u0105c\u0105 fal\u0119, za\u0142apa\u0107 si\u0119 na ni\u0105 i korzysta\u0107 p\u0142yn\u0105c z fal\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Ku przysz\u0142o\u015bci<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jak przezwyci\u0119\u017cy\u0107 ten syndrom i jak nauczy\u0107 si\u0119 w skali spo\u0142ecznej tworzy\u0107 i realizowa\u0107 wizj\u0119 coraz lepszej Polski, a mo\u017ce i Europy, i otaczaj\u0105cego nas \u015bwiata, porozmawiamy nast\u0119pnym razem.<\/p>\n\n\n\n

Potraktujmy to pytanie jako zadanie domowe dla czytelnik\u00f3w. Przemy\u015blcie, przedyskutujcie i jak uka\u017ce si\u0119 nast\u0119pny artyku\u0142, to por\u00f3wnamy, czy my\u015blimy podobnie. Taka debata mo\u017ce by\u0107 pierwszym krokiem w potrzebnym kierunku.<\/p>\n\n\n\n

A jak wiemy s\u0105 bardzo powa\u017cne powody w sytuacji mi\u0119dzynarodowej, dla kt\u00f3rych Polska musi sta\u0107 si\u0119 bardziej dynamicznym i tw\u00f3rczym narodem. Same czo\u0142gi nie wystarcz\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

czyli dlaczego w Polsce nast\u0105pi zmiana w\u0142adzy? Panta rhei \u2013 wszystko p\u0142ynie. To pierwsza z najbardziej znanych sentencji naszej cywilizacji, przez kt\u00f3r\u0105 m\u0105dry Heraklit z Efezu poinformowa\u0142 nas o istocie wszech rzeczy, polegaj\u0105cej na ci\u0105g\u0142ej zmianie. Tylko istnienie zmiany jest niezmienne. Wsp\u00f3\u0142czesna fizyka to potwierdza. Ca\u0142a historia Wszech\u015bwiata od \u201ewielkiego wybuchu\u201d, a mo\u017ce i wcze\u015bniej… Czytaj dalej Panta rhei<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[238],"tags":[239,245,244,246,218,241,36,242,243,240],"class_list":["post-522","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-21","tag-heraklit","tag-holownia","tag-kampania-wyborcza","tag-palikot","tag-pis","tag-polityka","tag-polska","tag-rywalizacja","tag-spor","tag-zmiana","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/522","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=522"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/522\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":523,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/522\/revisions\/523"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=522"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=522"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=522"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}