Jestem z pokolenia, kt\u00f3re w czasach m\u0142odo\u015bci si\u0119ga\u0142o po ksi\u0105\u017ck\u0119. Czyta\u0142em wi\u0119c wiele i z r\u00f3\u017cnych dziedzin. Tak\u017ce tych tzw. m\u0142odzie\u017cowych czy przygodowych. Jednym z autor\u00f3w by\u0142 Zbigniew Nienacki, opisuj\u0105cy przygody Pana Samochodzika.<\/p>\n\n\n\n
Rzeczony Pan Samochodzik to przydomek Pana Tomasza, historyka sztuki, zajmuj\u0105cego si\u0119 poszukiwaniami zaginionych skarb\u00f3w, czy raczej d\u00f3br kultury narodowej, kt\u00f3re zosta\u0142y ukryte b\u0105d\u017a zaginione w przesz\u0142o\u015bci. Tomasz, raz jest pracownikiem muzeum, innym razem specjalist\u0105 do specjalnych porucze\u0144 w Departamencie Muze\u00f3w. To kto\u015b w rodzaju detektywa, kt\u00f3ry na co dzie\u0144 szuka skarb\u00f3w i rozwi\u0105zuje zagadki z nimi zwi\u0105zane. Taki pierwowz\u00f3r detektorysty, kt\u00f3ry detektora jednak nie u\u017cywa. Pos\u0142uguje si\u0119 za to szarymi kom\u00f3rkami.<\/p>\n\n\n\n
Ma na wyposa\u017ceniu pistolet, ale ten \u201ele\u017cy sobie spokojnie zamkni\u0119ty w pancernym sejfie\u201d. Przydomek Pan Tomasz zdoby\u0142 po tym, gdy otrzyma\u0142 w spadku od swego zmar\u0142ego wuja Gromi\u0142\u0142y, samoch\u00f3d wyposa\u017cony w silnik Ferrari Super America, \u201enajszybszy w\u00f3z jaki je\u017adzi\u0142 w tym kraju\u201d. Czyli w Polsce. Wuj Gromi\u0142\u0142o, amator-wynalazca wyposa\u017cy\u0142 samoch\u00f3d w dodatkowe urz\u0105dzenia, dzi\u0119ki kt\u00f3rym nie tylko porusza\u0142 si\u0119 najszybciej, ale m\u00f3g\u0142 tak\u017ce p\u0142ywa\u0107, by\u0142 wi\u0119c amfibi\u0105. Jedynym mankamentem wozu by\u0142 jego wygl\u0105d \u201eprzypominaj\u0105cy chrab\u0105szcza albo cz\u00f3\u0142no z narzuconym namiotem\u201d, kr\u00f3tko rzecz ujmuj\u0105c \u201eby\u0142 potwornie brzydki\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Pan Tomasz je\u017adzi\u0142 tym samochodem po Polsce, ale zapuszcza\u0142 si\u0119 tak\u017ce do Czechos\u0142owacji (Pan Samochodzik i tajemnica tajemnic), do Francji (Pan Samochodzik i Fantomas), a nawet do Kolumbii (Pan Samochodzik i cz\u0142owiek z UFO). W Polsce Pan Samochodzik poszukuje ukrytych skarb\u00f3w na dnie Jezioraka (Nowe przygody Pana Samochodzika), walczy ze z\u0142odziejami ikon w Bieszczadach (Pan Samochodzik i tajemnica tajemnic), rozwi\u0105zuje tajemnic\u0119 ukrytych skarb\u00f3w templariuszy (Pan Samochodzik i templariusze), zajmuje si\u0119 ukrytymi i zrabowanymi skarbami monet we Fromborku (Pan Samochodzik i zagadki Fromborka), odnajduje ukryty pami\u0119tnik niemieckiego zbrodniarza von Haubitz (Ksi\u0119ga strach\u00f3w ), a tak\u017ce skutecznie walczy z tajemnicz\u0105 szajk\u0105 mi\u0119dzynarodowych przest\u0119pc\u00f3w, zajmuj\u0105cych si\u0119 handlem dzie\u0142ami sztuki (Pan samochodzik i Niewidzialni). Jest tak\u017ce chwilowym kustoszem w pa\u0142acu, w kt\u00f3rym odnajduje zbiory maso\u0144skie i udaremnia ich kradzie\u017c (Niesamowity dw\u00f3r).<\/p>\n\n\n\n
Pierwsza pozycja serii przyg\u00f3d, w kt\u00f3rej czytelnik poznaje \u017ar\u00f3d\u0142o przydomku Pana Tomasza, to \u201eWyspa z\u0142oczy\u0144c\u00f3w\u201d, wydana w 1964 roku. Jednak pierwsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, w kt\u00f3rej Nienacki podejmuje w\u0105tek rozwi\u0105zania zagadki historycznej i \u2013 przy okazji \u2013 nielegalnego handlu mi\u0119sem, jest \u201eUroczysko\u201d, wydane w 1957 roku.<\/p>\n\n\n\n
Panu Tomaszowi w poszukiwaniach pomaga m\u0142odzie\u017c \u2013 tr\u00f3jka harcerzy, niejaki \u201eBa\u015bka\u201d (ch\u0142opak, niemaj\u0105cy nic wsp\u00f3lnego z dzisiejszym LGBT), Marta i inni. Pan Tomasz jest te\u017c wielbicielem pi\u0119knych pa\u0144, lecz jedynie skromno\u015b\u0107 sprawia, \u017ce trzyma na wodzy swoje po\u017c\u0105danie. Wszak jest poszukiwaczem i \u201erozwi\u0105zywaczem\u201d zagadek historycznych i nie ma czasu na takie sprawy, jak randki. Oczywi\u015bcie ostatecznie fascynuje kobiety swoj\u0105 tajemniczo\u015bci\u0105 i pozwala sobie na wypad nad Ba\u0142tyk z pi\u0119kn\u0105 pann\u0105 Helenk\u0105 Dohnalow\u0105, Czeszk\u0105, z kt\u00f3r\u0105 rozwi\u0105zuje praskie tajemnice. A Karen Petersen, z kt\u00f3r\u0105 rywalizuje podczas poszukiwa\u0144 skarbu templariuszy, zaprasza Pana Tomasza na wsp\u00f3ln\u0105 wypraw\u0119 eksploracyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce seria Pana Samochodzika by\u0142a \u015bwietn\u0105 recept\u0105 na zaspokojenie ciekawo\u015bci m\u0142odego czytelnika w PRL. Gdyby tak odrzuci\u0107 ideologiczne wstawki typu \u201espo\u0142eczny inspektor ORMO\u201d, kt\u00f3ry \u015bciga drogowych przest\u0119pc\u00f3w albo fa\u0142szowanie historii o reformie rolnej. I gdyby ten m\u0142ody cz\u0142owiek, kt\u00f3ry po przeczytaniu serii przyg\u00f3d Pana Samochodzika, nie si\u0119gn\u0105\u0142, jako dojrza\u0142y czytelnik, po inne \u2013 ju\u017c nie m\u0142odzie\u017cowe \u2013 pozycje Nienackiego. Bo wtedy dojrza\u0142by, jakim zak\u0142amanym autorem by\u0142 Nienacki.<\/p>\n\n\n\n
Autorem, kt\u00f3rego S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa \u201ewypo\u017cycza\u0142a\u201d sobie, by pisa\u0142 kalumnie na osoby walcz\u0105ce z systemem komunistycznym. To na podstawie \u201eWorka judasz\u00f3w\u201d w 1971 roku nakr\u0119cono film Jerzego Passendorfera \u201eAkcja Brutus\u201d, traktuj\u0105cy o zwalczaniu \u201ebandy Boruty\u201d, kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 po wojnie. Pod postaci\u0105 majora Boruty skrywa\u0142 si\u0119 kapitan Stanis\u0142aw Sojczy\u0144ski ps. Warszyc, dow\u00f3dca Konspiracyjnego Wojska Polskiego, dzia\u0142aj\u0105cego na terenie wojew\u00f3dztwa \u0142\u00f3dzkiego.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa zaopatrzy\u0142a Nienackiego w stosowne materia\u0142y, kt\u00f3re pos\u0142u\u017cy\u0142y autorowi do napisania swoistego paszkwilu, fa\u0142szuj\u0105cego wizerunek oraz dzia\u0142ania Sojczy\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n
Co Nienackiego sk\u0142oni\u0142o, by by\u0107 na us\u0142ugach SB? Jego biografia jest wielce niekompletna. Nazywa\u0142 si\u0119 w rzeczywisto\u015bci Tomasz Nowicki, okupacj\u0119 sp\u0119dzi\u0142 w S\u0142upi Skierniewickiej, gdzie pracowa\u0142 fizycznie. Jak wielu jego koleg\u00f3w, zabiega\u0142 o przyst\u0105pienie do konspiracji. Nie zosta\u0142 przyj\u0119ty. Jak sam t\u0142umaczy\u0142, z powodu braku but\u00f3w \u2013 chodzi\u0142 w drewniakach, a te dawa\u0142y odg\u0142osy podczas chodzenia po bruku i nie nadawa\u0142y si\u0119 do nocnych dzia\u0142a\u0144. Tak si\u0119 tym przej\u0105\u0142, \u017ce postanowi\u0142 nie tylko izolowa\u0107 si\u0119 od akowskich konspirator\u00f3w, ale zwi\u0105za\u0107 si\u0119 z komunistyczn\u0105 partyzantk\u0105. To tyle sam Nienacki.<\/p>\n\n\n\n
To pokazuje jednak, \u017ce Nowicki (Nienacki) ju\u017c w\u00f3wczas mia\u0142 co\u015b do ukrycia. A po wojnie powr\u00f3ci\u0142 do \u0141odzi i dosta\u0142 si\u0119 do \u0142\u00f3dzkiej \u201efilm\u00f3wki\u201d, mimo braku matury. Jak to osi\u0105gn\u0105\u0142? Nie wiadomo. Podczas pobytu w Moskwie, nawi\u0105za\u0142 jakie\u015b kontakty z pewn\u0105 dam\u0105, co zako\u0144czy\u0142o jego pobyt w stolicy bratniego kraju. Zosta\u0142 wyrzucony ze studi\u00f3w i zacz\u0105\u0142 prac\u0119 jako dziennikarz prasowy. Odkry\u0142 w sobie pisarskie powo\u0142anie.<\/p>\n\n\n\n
W latach 60. wyjecha\u0142 do Jerzwa\u0142du, gdzie samotnie zamieszka\u0142 w kupionym domu. Pozostawi\u0142 \u017con\u0119 i syna, w nowym miejscu zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z 17-letni\u0105 Alicj\u0105 Janeczek. Zacz\u0105\u0142 prowadzi\u0107 \u017cywot samotnego pisarza, troch\u0119 tajemniczego osobnika, pykaj\u0105cego fajk\u0119. Sta\u0142 si\u0119 przydatny dla S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa, dla kt\u00f3rej dostarcza\u0142 informacje o stosunkach w\u015br\u00f3d olszty\u0144skich literat\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie upodoba\u0142 sobie Erwina Kruka, dziennikarza, pisarza i poety, w latach 80. dzia\u0142acza \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Nienacki, jako \u201eEremita\u201d, informowa\u0142 SB o dzia\u0142aniach Kruka, jego kontaktach kole\u017ce\u0144skich, planach wydawniczych itp.<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d koleg\u00f3w \u2013 literat\u00f3w Nienacki zosta\u0142 zapami\u0119tany jako posiadacz pistoletu, kt\u00f3ry zwyk\u0142 k\u0142a\u015b\u0107 na stole. Po co mu by\u0142 potrzebny pistolet? M\u00f3wi\u0142, \u017ce mieszka na uboczu. Inni wskazuj\u0105, \u017ce Nienacki ba\u0142 si\u0119. Faktycznie, kaza\u0142 zamontowa\u0107 kraty w oknach, ko\u0142o domu biega\u0142y du\u017ce psy. Nara\u017ca\u0142 si\u0119 cz\u0119sto innym mieszka\u0144com, donosz\u0105c o dokonywanych nielegalnych wyw\u00f3zkach drewna z lasu, wycinaniu choinek przed \u015bwi\u0119tami. Lubi\u0142 zasadza\u0107 si\u0119 na kierowc\u00f3w spo\u017cywaj\u0105cych alkohol. Jednocze\u015bnie nie odmawia\u0142 s\u0105siedzkiej pomocy, kiedy go poproszono. Swoj\u0105 konkubin\u0119 wysy\u0142a\u0142 do miejscowego sklepu, by ta s\u0142ucha\u0142a ploteczek i paplaniny stoj\u0105cych w kolejkach. Dla Nienackiego by\u0142y to \u017ar\u00f3d\u0142a informacji. Mo\u017ce kto\u015b kiedy\u015b co\u015b wspomnia\u0142 o \u201emieszaniu krwi\u201d w ustronnym miejscu, mo\u017ce to by\u0142 wymys\u0142 Nienackiego.<\/p>\n\n\n\n
W latach 80. wywo\u0142a\u0142 g\u0142o\u015bny medialnie skandal literacki i obyczajowy powie\u015bciami dla doros\u0142ych: \u201eRaz w roku w Skiro\u0142awkach\u201d oraz \u201eWielki las\u201d. Autor zawar\u0142 w nich opisy scen erotycznych jakie rzekomo mieszka\u0144cy miejscowo\u015bci, uto\u017csamianej z Jerzwa\u0142dem, mieli dokonywa\u0107. S\u0105siedzi Nienackiego czuli si\u0119 obra\u017ceni, pokazano ich od jak najgorszej strony. Tymczasem byli to normalni mieszka\u0144cy wioski, \u017cyj\u0105cy skromnie, cho\u0107 nie stroni\u0105cy od wielu przywar, jakie maj\u0105 wszyscy ludzie.<\/p>\n\n\n\n
Czy grozili Nienackiemu? Mo\u017ce kto\u015b wyrazi\u0142 my\u015bl, by \u201etemu wielkiemu panu porachowa\u0107 ko\u015bci\u201d, ale co bardziej spokojni nie pozwolili na dintojr\u0119. Po tych zawirowaniach Nienacki nie powr\u00f3ci\u0142 ju\u017c do wcze\u015bniejszego trybu \u017cycia. Maj\u0105cy aspiracj\u0119, by otrzyma\u0107 Nobla za tw\u00f3rczo\u015b\u0107 literack\u0105, czu\u0142, \u017ce jego czas dzia\u0142alno\u015bci si\u0119 ko\u0144czy. Zwi\u0105zany z esbecj\u0105 i partyjnymi uk\u0142adami w \u015bwiecie literackim Olsztyna, ostro wyst\u0119puj\u0105cy przeciwko \u201eSolidarno\u015bci\u201d i przyklaskuj\u0105cy stanowi wojennemu, coraz bardziej \u017cy\u0142 w osamotnieniu. I coraz cz\u0119\u015bciej zagl\u0105da\u0142 do kieliszka. To tylko wzmog\u0142o jego k\u0142opoty zdrowotne. Zmar\u0142 23 wrze\u015bnia 1994 roku w szpitalu w Mor\u0105gu.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142 blagierem. Swoje prawdziwe \u201eja\u201d skrywa\u0142 za literackim pseudonimem. \u017byciowe credo zawar\u0142 w zdaniu pochodz\u0105cym z jednej z ostatnich jego ksi\u0105\u017cek: \u201eSztuka rz\u0105dzenia lud\u017ami jest umiej\u0119tno\u015bci\u0105 m\u00f3wienia k\u0142amstw przy pomocy prawdy\u201d. Chcia\u0142, by inni postrzegali go, jak sam charakteryzowa\u0142 swego bohatera, Pana Samochodzika. Tymczasem rzeczywisto\u015b\u0107 by\u0142a inna.<\/p>\n\n\n\n
Samochodem je\u017adzi\u0142 wolno z powodu wady wzroku. By\u0142 miernym \u017ceglarzem i nie wypuszcza\u0142 si\u0119 na wi\u0119ksze akweny. \u017bagl\u00f3wka s\u0142u\u017cy\u0142a mu, by imponowa\u0107 m\u0142odym dziewczynom, kt\u00f3re zaprasza\u0142 na seksualne bachanalia. Jego literacki kolega, Aleksander Minkowski, wspomina\u0142, jak kiedy\u015b bra\u0142 udzia\u0142 w jednej z takich imprez na \u017cagl\u00f3wce, w kt\u00f3rej uczestniczy\u0142y m\u0142ode uczennice szko\u0142y \u015bredniej. Afery nie by\u0142o, wszak obaj byli \u201edzie\u0107mi systemu\u201d, chronieni przez \u00f3wczesne uk\u0142ady polityczne. Wiedza, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 imponowa\u0107 w serii przyg\u00f3d Pana Samochodzika, te\u017c nie zachwyca. By\u0142y to informacje, kt\u00f3re autor czerpa\u0142 z encyklopedii powszechnej oraz z przewodnik\u00f3w turystycznych. Jego obraz sko\u0144czy\u0142 si\u0119 wraz z PRL. A kiedy po 1989 roku nasta\u0142a \u201eprzed\u0142u\u017cka\u201d tamtego czasu, zwana III RP, akolici \u201estarej komuny\u201d, ze wzgl\u0119du na swoje skompromitowanie, nie byli potrzebni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jestem z pokolenia, kt\u00f3re w czasach m\u0142odo\u015bci si\u0119ga\u0142o po ksi\u0105\u017ck\u0119. Czyta\u0142em wi\u0119c wiele i z r\u00f3\u017cnych dziedzin. Tak\u017ce tych tzw. m\u0142odzie\u017cowych czy przygodowych. Jednym z autor\u00f3w by\u0142 Zbigniew Nienacki, opisuj\u0105cy przygody Pana Samochodzika. Rzeczony Pan Samochodzik to przydomek Pana Tomasza, historyka sztuki, zajmuj\u0105cego si\u0119 poszukiwaniami zaginionych skarb\u00f3w, czy raczej d\u00f3br kultury narodowej, kt\u00f3re zosta\u0142y ukryte… Czytaj dalej Pan Blagier<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[395],"tags":[],"class_list":["post-5148","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nr-72","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5148","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5148"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5148\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5149,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5148\/revisions\/5149"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5148"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5148"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5148"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}