{"id":5142,"date":"2025-10-08T11:48:44","date_gmt":"2025-10-08T09:48:44","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5142"},"modified":"2025-10-08T11:48:44","modified_gmt":"2025-10-08T09:48:44","slug":"pazdziernik-ktory-zawsze-zmienia-rosje","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5142","title":{"rendered":"Pa\u017adziernik, kt\u00f3ry zawsze zmienia Rosj\u0119"},"content":{"rendered":"\n

Kryzys konstytucji<\/strong> w Rosji w 1993<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jesie\u0144 w rosyjskiej historii niejednokrotnie odgrywa\u0142a rol\u0119 nie tylko symbolicznego, lecz i realnego momentu prze\u0142omu \u2013 czasu, gdy rozstrzyga\u0142y si\u0119 losy pa\u0144stwa, elity w\u0142adzy, a nierzadko tak\u017ce milion\u00f3w obywateli. W rosyjskim klimacie pa\u017adziernik to nie tylko miesi\u0105c opadaj\u0105cych li\u015bci \u2013 to r\u00f3wnie\u017c moment, gdy trzeszcz\u0105 fundamenty imperi\u00f3w, zmieniaj\u0105 si\u0119 ustroje, a zza mg\u0142y dziej\u00f3w wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 nowe porz\u0105dki.<\/p>\n\n\n\n

W pa\u017adzierniku 1610 roku, niemal legalnie \u2013 jako si\u0142y uznane przez cz\u0119\u015b\u0107 bojarstwa za wyzwolicieli \u2013 polskie oddzia\u0142y zaj\u0119\u0142y Moskw\u0119. Trzy wieki p\u00f3\u017aniej, cho\u0107 z kalendarzowym przesuni\u0119ciem na listopad, to w\u0142a\u015bnie pa\u017adziernik zapisa\u0142 si\u0119 jako miesi\u0105c rewolucji bolszewickiej \u2013 mit za\u0142o\u017cycielski Zwi\u0105zku Radzieckiego. Wreszcie w XX wieku, to r\u00f3wnie\u017c jesie\u0144 1993 roku przynios\u0142a jedno z najbardziej dramatycznych i brzemiennych w skutki przesile\u0144 w dziejach wsp\u00f3\u0142czesnej Rosji. Wydarzenia te, znane pod rozmaitymi nazwami \u2013 \u201ekrwawy pa\u017adziernik\u201d, \u201epowstanie parlamentarne\u201d, czy te\u017c \u201ezamach stanu Jelcyna\u201d \u2013 pozostaj\u0105 relatywnie ma\u0142o znane w Polsce, mimo ich ogromnego znaczenia dla zrozumienia wsp\u00f3\u0142czesnego kszta\u0142tu rosyjskiego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Rosja po upadku ZSRR \u2013 pa\u0144stwo chwiejnej r\u00f3wnowagi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wydarzenia pa\u017adziernika 1993 roku mia\u0142y miejsce zaledwie dwa lata po upadku Zwi\u0105zku Radzieckiego \u2013 imperium, kt\u00f3rego rozk\u0142ad przyspieszy\u0142 nieudany pucz z sierpnia 1991 roku. Rosja pod rz\u0105dami prezydenta Borysa Jelcyna odziedziczy\u0142a nie tylko upad\u0142\u0105 gospodark\u0119, ale i instytucje, kt\u00f3rych legitymizacja by\u0142a w\u0105tpliwa, a wzajemne relacje nieuregulowane. Ustr\u00f3j pa\u0144stwa by\u0142 w stanie permanentnego dryfu konstytucyjnego.<\/p>\n\n\n\n

Obok prezydenta i jego rz\u0105du \u2013 na czele kt\u00f3rego sta\u0142 liberalny reformator Jegor Gajdar \u2013 istnia\u0142a Rada Najwy\u017csza, czyli dawny parlament ZSRR, przekszta\u0142cony w Kongres Deputowanych Ludowych. To w\u0142a\u015bnie ta instytucja stan\u0119\u0142a w opozycji wobec Jelcyna, krytykuj\u0105c dramatyczne skutki reform rynkowych, oskar\u017caj\u0105c rz\u0105d o doprowadzenie do n\u0119dzy, inflacji, bezprawia i korupcji. Rosja, pozornie zmodernizowana, dryfowa\u0142a w stron\u0119 chaosu.<\/p>\n\n\n\n

W obliczu niemo\u017cno\u015bci porozumienia z parlamentem, Borys Jelcyn postanowi\u0142 zmieni\u0107 zasady gry. Zaproponowa\u0142 nowy model ustrojowy, w kt\u00f3rym dominuj\u0105c\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142by prezydent, a parlament \u2013 pod now\u0105 nazw\u0105 Dumy Pa\u0144stwowej \u2013 mia\u0142by charakter znacznie bardziej ograniczony. Ustr\u00f3j mia\u0142 ulec przekszta\u0142ceniu z quasi-radzieckiego na silnie prezydencki, niemal bonapartyjski.<\/p>\n\n\n\n

Jednak z dnia na dzie\u0144 ten konflikt eskalowa\u0142. Prezydent Jelcyn, korzystaj\u0105c z poparcia opinii publicznej, przeprowadzi\u0142 referendum w spos\u00f3b, kt\u00f3ry zapewni\u0142 mu po\u017c\u0105dany wynik. Zdobyta w ten spos\u00f3b legitymacja mia\u0142a pos\u0142u\u017cy\u0107 jako polityczny or\u0119\u017c w walce z nieust\u0119pliwym parlamentem.<\/p>\n\n\n\n

Po stronie Rady Najwy\u017cszej stan\u0119li m.in. jej kierownik Rus\u0142an Hasbu\u0142atow \u2013 wybitny, cho\u0107 kontrowersyjny polityk republikanin pochodzenia czecze\u0144skiego \u2013 oraz wiceprezydent Aleksandr Ruckoj. Ten drugi to by\u0142 polityk odnosz\u0105cej si\u0119 z nostalgi\u0105 do Zwi\u0105zku Radzieckiego frakcji \u201ekomunist\u00f3w za demokracj\u0105\u201d. Po stronie Ruckoja i Hasbu\u0142atowa mo\u017cna znale\u017a\u0107 r\u00f3wnie\u017c nacjonalist\u00f3w rosyjskich oraz zwolennik\u00f3w niejednoznacznego Aleksandra Dugina. Sojusz ten \u2013 okre\u015blany przez oponent\u00f3w nieraz jako \u201eczerwono-brunatny\u201d \u2013 gromadzi\u0142 w sobie si\u0142y zar\u00f3wno radykalnie lewicowe, jak i nacjonalistyczno-prawicowe, zjednoczone bardziej przez wsp\u00f3lnego wroga ni\u017c maj\u0105ce wsp\u00f3lny program.<\/p>\n\n\n\n

Kulminacja protestu nast\u0105pi\u0142a 21-22 wrze\u015bnia 1993 roku, gdy Jelcyn wyda\u0142 dekret nr 1400, rozwi\u0105zuj\u0105c parlament i zawieszaj\u0105c konstytucj\u0119. W odpowiedzi parlament uzna\u0142 ten akt za nielegalny zamach stanu i postanowi\u0142 si\u0119 broni\u0107, w tym u\u017cywaj\u0105c si\u0142y fizycznej.<\/p>\n\n\n\n

Moskwa pod barykadami<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W ostatnich dniach wrze\u015bnia i na pocz\u0105tku pa\u017adziernika 1993 roku stolica Rosji zacz\u0119\u0142a przypomina\u0107 miasto na kraw\u0119dzi wojny domowej. Z jednej strony t\u0142umy popieraj\u0105ce \u201edemokratycznego\u201d prezydenta, z drugiej \u2013 zdeterminowani obro\u0144cy \u201ejedynej s\u0142usznej\u201d w\u0142adzy ustawodawczej, kt\u00f3rej zwolennicy wype\u0142nia\u0142y ulice Moskwy. Manifestacje, wiece oraz spokojne przem\u00f3wienia ust\u0119powa\u0142y powoli miejsca kamieniom, barykadom a nawet broni palnej.<\/p>\n\n\n\n

3 pa\u017adziernika dosz\u0142o do otwartego starcia \u2013 cz\u0142owiek przebrany za policjanta otworzy\u0142 ogie\u0144 do si\u0142 porz\u0105dkowych, rani\u0105c sze\u015b\u0107 os\u00f3b, z czego jedna zmar\u0142a. Wtedy zas obro\u0144cy Rady Najwy\u017cszej zacz\u0119li wznosi\u0107 barykady w centrum Moskwy, mi\u0119dzy innymi na Nowym Arbacie. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 obl\u0119\u017cenie budynku, w kt\u00f3rego trakcie opozycjoni\u015bci pr\u00f3bowali zdoby\u0107 gmach moskiewskiego ratusza i kluczowy dla przekazu medialnego kompleks telewizyjny w dzielnicy Ostankino.<\/p>\n\n\n\n

Prezydent Jelcyn, zamierz\u0105cy nie dopu\u015bci\u0107 do przeci\u0105gaj\u0105cego si\u0119 kryzysu, rozkaza\u0142 u\u017cy\u0107 si\u0142y wojska. 4 pa\u017adziernika armia rozpocz\u0119\u0142a szturm na Bia\u0142y Dom. W ogniu czo\u0142g\u00f3w Kantemirowskiej i Tama\u0144skiej dywizji pancernej sp\u0142on\u0119\u0142y wszystkie g\u00f3rne pi\u0119tra budynku. Zosta\u0142y oddane strza\u0142y pocisk\u00f3w du\u017cego kalibru. W wyniku operacji zgin\u0119\u0142o \u2013 wed\u0142ug oficjalnych danych \u2013 oko\u0142o 150\u2013200 os\u00f3b, cho\u0107 niekt\u00f3re szacunki m\u00f3wi\u0105 o znacznie wy\u017cszej liczbie ofiar.<\/p>\n\n\n\n

Kto walczy\u0142 w tej konfrontacji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po stronie parlamentu stan\u0119\u0142y liczne ugrupowania radykalne \u2013 zar\u00f3wno z lewej, jak i z prawej strony politycznego spektrum. W\u015br\u00f3d demonstrant\u00f3w widnia\u0142y sztandary z sierpem i m\u0142otem, ale r\u00f3wnie\u017c flagi imperialne i nawet faszystowskie symbole. W\u015br\u00f3d lider\u00f3w znale\u017ali si\u0119 tacy ideolodzy jak Aleksandr Dugin czy Eduard Limonow. W szeregach przeciwnik\u00f3w Jelcyna nie brakowa\u0142o te\u017c genera\u0142\u00f3w \u2013 jednak decyduj\u0105ce znaczenie mia\u0142o pos\u0142usze\u0144stwo m\u0142odszych oficer\u00f3w i m\u0142odych \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy pos\u0142usznie wykonali prezydenckie rozkazy.<\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce parlamentarny op\u00f3r zosta\u0142 z\u0142amany. Jednak niewielu jego lider\u00f3w ponios\u0142o powa\u017cne konsekwencje. W lutym 1994 roku Borys Jelcyn og\u0142osi\u0142 amnesti\u0119, kt\u00f3ra obj\u0119\u0142a wszystkich g\u0142\u00f3wnych uczestnik\u00f3w tych wydarze\u0144. Polityczne bitwy pa\u017adziernika nie zako\u0144czy\u0142y si\u0119 wi\u0119c krwaw\u0105 zemst\u0105, ale pozostawi\u0142y w rosyjskim spo\u0142ecze\u0144stwie g\u0142\u0119boki, traumatyczny \u015blad.<\/p>\n\n\n\n

Narodziny systemu prezydenckiego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To w\u0142a\u015bnie pa\u017adziernik 1993 roku stanowi moment narodzin nowoczesnego systemu politycznego Federacji Rosyjskiej. Pa\u0144stwo to przyj\u0119\u0142o model silnie scentralizowany, w kt\u00f3rym prezydent zyska\u0142 niemal nieograniczon\u0105 w\u0142adz\u0119 \u2013 realn\u0105 i symboliczn\u0105. Opozycja zosta\u0142a zepchni\u0119ta na margines, a parlament, cho\u0107 przetrwa\u0142, przesta\u0142 by\u0107 przeciwwag\u0105 dla w\u0142adzy wykonawczej.<\/p>\n\n\n\n

Jeden z funkcjonariuszy s\u0142u\u017cb wspomina\u0142 te dni z gorycz\u0105: \u201eW sierpniu 1991 roku \u015bwi\u0119towali\u015bmy zwyci\u0119stwo nad puczystami z szampanem w r\u0119ku. W pa\u017adzierniku 1993 pili\u015bmy w milczeniu po kieliszku w\u00f3dki \u2013 jak po pogrzebie starego psa. Co\u015b si\u0119 sko\u0144czy\u0142o \u2013 mo\u017ce na zawsze\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Rosyjski styl zmian w\u0142adzy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Analiza rosyjskiej historii wskazuje na pewn\u0105 niepokoj\u0105c\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107 \u2013 ka\u017cda istotna zmiana polityczna w tym pa\u0144stwie wi\u0105\u017ce si\u0119 z przelewem krwi. Od koronacji Iwana Gro\u017anego, przez wst\u0105pienie Romanow\u00f3w, rz\u0105dy Piotra I, przewr\u00f3t Katarzyny II, rewolucje 1917 roku, \u015bmier\u0107 Stalina, upadek ZSRR, a\u017c po bunt Prigo\u017cyna w 2023 roku \u2013 ka\u017cda zmiana oznacza\u0142a \u015bmier\u0107, strach, represje lub chaos.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o szcz\u0119\u015bciu, kiedy reperkusje wspomnianych wydarze\u0144 dotycz\u0105 jedynie kr\u0119g\u00f3w w\u0142adzy, nie rozlewaj\u0105c si\u0119 na bezkres tej wielkiej krainy. Cz\u0119sto jednak cena transformacji p\u0142acona jest nie tylko w walucie politycznej, lecz w masowych ofiarach. Pa\u017adziernik 1993 roku to nie tylko data z podr\u0119cznika \u2013 to ciemny znak ostrzegawczy przed tym, jak\u0105 cen\u0119 mo\u017ce ponosi\u0107 nar\u00f3d, gdy w\u0142adza przestaje s\u0142ucha\u0107 g\u0142osu rozs\u0105dku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kryzys konstytucji w Rosji w 1993 Jesie\u0144 w rosyjskiej historii niejednokrotnie odgrywa\u0142a rol\u0119 nie tylko symbolicznego, lecz i realnego momentu prze\u0142omu \u2013 czasu, gdy rozstrzyga\u0142y si\u0119 losy pa\u0144stwa, elity w\u0142adzy, a nierzadko tak\u017ce milion\u00f3w obywateli. W rosyjskim klimacie pa\u017adziernik to nie tylko miesi\u0105c opadaj\u0105cych li\u015bci \u2013 to r\u00f3wnie\u017c moment, gdy trzeszcz\u0105 fundamenty imperi\u00f3w, zmieniaj\u0105 si\u0119… Czytaj dalej Pa\u017adziernik, kt\u00f3ry zawsze zmienia Rosj\u0119<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":129,"featured_media":5143,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[395],"tags":[],"class_list":["post-5142","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-72","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5142","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/129"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5142"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5142\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5144,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5142\/revisions\/5144"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5143"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5142"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5142"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5142"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}