{"id":5066,"date":"2025-09-24T15:23:33","date_gmt":"2025-09-24T13:23:33","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5066"},"modified":"2025-09-24T15:23:33","modified_gmt":"2025-09-24T13:23:33","slug":"jordania-i-palestynczycy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=5066","title":{"rendered":"Jordania i Palesty\u0144czycy"},"content":{"rendered":"\n

Ponad tydzie\u0144 temu odwiedzi\u0142em Jordani\u0119. Wszyscy m\u00f3wi\u0105 g\u0142o\u015bno lub dyskretnie o dramacie Gazy. \u0141amanie prawa mi\u0119dzynarodowego przez Izrael jest w Jordanii szeroko komentowane. Panuje powszechny zwyczaj pa\u0144stw s\u0105siaduj\u0105cych z Izraelem, i\u017c nie u\u017cywa si\u0119 okre\u015blenia \u201eIzrael\u201d w znaczeniu wsp\u00f3\u0142czesnym, lecz \u201es\u0105siad\u201d . Zatem w przypadku Jordanii jest to s\u0105siad z zachodu, z kt\u00f3rym granica liczy ponad 200 km.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze bardziej dojmuj\u0105cym dla Jorda\u0144czyk\u00f3w problemem zwi\u0105zanym z Gaz\u0105 jest fakt, i\u017c Haszymidzkie Kr\u00f3lestwo Jordanii jako jedyne w regionie uruchomi\u0142o specjalny program paszportyzacji dla uciekinier\u00f3w z Gazy. Ponadto jako jedyne, jeszcze za panowania kr\u00f3la Husajna, przyzna\u0142o w zasadzie wi\u0119kszo\u015bci Palesty\u0144czyk\u00f3w zamieszkuj\u0105cych Jordani\u0119 obywatelstwo jorda\u0144skie. Na taki akt o znaczeniu pa\u0144stwowym i mi\u0119dzynarodowym nie zdecydowa\u0142o si\u0119 jak dotychczas \u017cadne pa\u0144stwo arabskie. Tragedia setek tysi\u0119cy cywilnych mieszka\u0144c\u00f3w Gazy stawia kr\u00f3lowi Abdullachowi II nowe wyzwania. Osobne relacje \u0142\u0105cz\u0105 Jordani\u0119 (r\u00f3wnie\u017c w zakresie uznawania paszport\u00f3w) z Zachodnim Brzegiem. Obecnie okre\u015blenie \u201eAutonomia Palesty\u0144ska\u201d powoli zdaje si\u0119 przechodzi\u0107 do historii, a zachodni brzeg Jordanu stanie si\u0119 poj\u0119ciem tylko geograficznym. W obliczu tragedii, w tym kl\u0119ski g\u0142odu w Gazie ju\u017c 10 kraj\u00f3w, w tym Francja, Hiszpania i Portugalia uzna\u0142y \u201ePa\u0144stwo Palesty\u0144skie\u201d. Zdecydowano si\u0119 wi\u0119c na wy\u017cszy status mi\u0119dzynarodowy ziemi Palesty\u0144czyk\u00f3w ni\u017c \u201eautonomia\u201d. Jednak w\u015br\u00f3d pa\u0144stw arabskich nie ma w tej sprawie jedno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 grecki w Betanii. Fot. P.Gaglik.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Rola Palesty\u0144czyk\u00f3w w Jordanii jest wyj\u0105tkowa. Powszechnie znana rzeka Jordan przep\u0142ywaj\u0105ca w dawnym brytyjskim politycznym mandacie nad Palestyn\u0105, od czas\u00f3w staro\u017cytnych nie dzieli\u0142a, lecz \u0142\u0105czy\u0142a. Ale to Brytyjczycy podzielili Ziemi\u0119 \u015awi\u0119t\u0105 trzech religii niejako wzd\u0142u\u017c Jordanu i Zajordania (obecne Haszymidzkie Kr\u00f3lestwo Jordanii) po 1947 roku sta\u0142a si\u0119 z brytyjskiej woli krajem sztucznym, a niebawem po proklamowaniu pa\u0144stwa Izrael krajem migrant\u00f3w. Od czas\u00f3w staro\u017cytnych to nie Jordan dzieli\u0142, lecz raczej naturalny podzia\u0142 mi\u0119dzy \u017cyzn\u0105 zazielenion\u0105 ziemi\u0105 obecnej p\u00f3\u0142nocnej Jordanii a pustyniami na po\u0142udniu i na wschodzie. Zaznaczy\u0107 jednak trzeba jeden zasadniczy wyj\u0105tek: pocz\u0105wszy od staro\u017cytnych mocarstw przez dzisiejsz\u0105 Jordani\u0119 prowadzi\u0142a tzw. droga kr\u00f3lewska. Wyznacza\u0142a najwa\u017cniejszy szlak handlowy Bliskiego Wschodu od Doliny Eufratu i Damaszku do Akaby nad Morzem Czerwonym, a dalej do Arabii, a\u017c po Jemen, a przez morze zmierza\u0142a na brzeg afryka\u0144ski po Zanzibar i Somali\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Nad Jordanem mieszanie si\u0119 kultur i dobrowolne, wzgl\u0119dnie przymusowe, migracje nie s\u0105 czym\u015b wyj\u0105tkowym. Biblia dostarcza nam licznych przyk\u0142ad\u00f3w, a Dzieje Apostolskie tylko to potwierdzaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c do czas\u00f3w nowo\u017cytnych i politycznych Bliskiego Wschodu pewnym symbolem jest te\u017c jorda\u0144ska dynastia haszymidzka. Pochodzi z arabskiego Hid\u017cazu, kt\u00f3ry na prze\u0142omie 1925\/26 roku zosta\u0142 podbity przez Saud\u00f3w i obecnie wchodzi w sk\u0142ad Arabii Saudyjskiej. Za namow\u0105 Brytyjczyk\u00f3w, haszymidzki w\u0142adca Hid\u017cazu, zwolennik rewolucji arabskiej skierowanej przeciw osma\u0144skim Turkom, dziedziczny opiekun (szarif) \u015bwi\u0119tej dla muzu\u0142man\u00f3w Mekki, pradziadek obecnego kr\u00f3la Jordanii, przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do As-Salt, a nast\u0119pnie do Ammanu, by z aprobat\u0105 brytyjsk\u0105 obj\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119 nad Zajordani\u0105. Zatem sama dynastia jorda\u0144ska ma sw\u00f3j epizod emigrancki.<\/p>\n\n\n\n

Z chwil\u0105 zaj\u0119cia przez Jordani\u0119 Zachodniego Brzegu 1948 roku 2\/3 mieszka\u0144c\u00f3w haszymidzkiego kr\u00f3lestwa stanowili Palesty\u0144czycy. Lepiej zorganizowani i wykszta\u0142ceni byli zwolennikami republiki a nie monarchii, a pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym si\u0119 znale\u017ali traktowali raczej jako tymczasowe. Byli zwolennikami ruchu panarabskiego, podobnie jak kr\u00f3l Jordanii, ale ich organizacja polityczno-wojskowa Al Fatah uwa\u017ca\u0142a, \u017ce jest liderem tego ruchu. Kr\u00f3lewskie pr\u00f3by konsolidacji narodowej i faworyzowanie mieszka\u0144c\u00f3w Zajordanii doprowadzi\u0142y do ostrego kryzysu, a w efekcie zamordowania monarchy przez palesty\u0144skiego zamachowca w Jerozolimie w 1951 roku.<\/p>\n\n\n\n

Drog\u0119 do pojednania i faktycznej konsolidacji rozpocz\u0105\u0142 wnuk kr\u00f3l Husajn. W 1960 roku nada\u0142 wszystkim Palesty\u0144czykom obywatelstwo jorda\u0144skie, a w uzgodnieniu z prezydentem Egiptu Gemalem Abdel Naserem, zgodzi\u0142 si\u0119 nawet na utworzenie w Jordanii Organizacji Wyzwolenia Palestyny. Z terytorium jorda\u0144skiego palesty\u0144ska organizacja czyni\u0142a wypady zbrojne przeciwko w\u0142adzom izraelskim. Spowodowa\u0142o to zbrojne reakcje odwetowe Izraela na terytorium Jordanii, a wraz z dalej id\u0105cymi politycznymi \u017c\u0105daniami palesty\u0144skimi pogarsza\u0142y si\u0119 relacje mi\u0119dzy Palesty\u0144czykami a kr\u00f3lem Husajnem. Dosz\u0142o do palesty\u0144skich zamieszek antypa\u0144stwowych, kt\u00f3re kr\u00f3l st\u0142umi\u0142 z pocz\u0105tkiem 1967 roku.<\/p>\n\n\n\n

Polityka balansu, kt\u00f3r\u0105 preferowa\u0142 Husajn doprowadzi\u0142a do kolejnego zwrotu politycznego, m.in. do traktatu jorda\u0144sko-egipskiego o wsp\u00f3lnej obronie, kt\u00f3ry podda\u0142 egipskiemu dow\u00f3dztwu operacyjnemu armi\u0119 jorda\u0144sk\u0105. Arabska kl\u0119ska w wojnie sze\u015bciodniowej z Izraelem (maj 1967) pogrzeba\u0142a nadziej\u0119 na wsp\u00f3lne uregulowanie problemu palesty\u0144skiego. Jordania utraci\u0142a zachodni brzeg Jordanu i wschodni\u0105 Jerozolim\u0119. Nap\u0142yn\u0119\u0142o do kr\u00f3lestwa ok. 400 tys. palesty\u0144skich uciekinier\u00f3w, a wi\u0119c podobna liczba jak w 1949 roku. Radykalizacji partyzantki palesty\u0144skiej sprzyja\u0142a pomoc Zwi\u0105zku Sowieckiego, co z niepokojem obserwowa\u0142a haszymidzka monarchia obawiaj\u0105c si\u0119 przewrotu podobnego do wcze\u015bniejszego egipskiego, syryjskiego i irackiego.<\/p>\n\n\n\n

Kr\u00f3l Husajn, mimo \u017ce nast\u0105pi\u0142y starcia mi\u0119dzy Palesty\u0144czykami a armi\u0105 jorda\u0144sk\u0105, pragn\u0105\u0142 unikn\u0105\u0107 wojny domowej. Obozy uchod\u017ac\u00f3w palesty\u0144skich w Jordanii podobnie jak w Libanie sta\u0142y si\u0119 rozsadnikiem radykalizmu, a z czasem o\u015brodkiem dzia\u0142alno\u015bci przeciw goszcz\u0105cym ich krajom. Proklamacja w Ibridzie na p\u00f3\u0142nocy Jordanii palesty\u0144skich rz\u0105d\u00f3w \u201efrontu ludowego\u201d, kt\u00f3ry uznawa\u0142 jorda\u0144sk\u0105 p\u00f3\u0142noc za teren \u201ewyzwolony\u201d \u2013 oraz wcze\u015bniejsze palesty\u0144skie zamachy terrorystyczne, w tym na konw\u00f3j z osob\u0105 kr\u00f3la \u2013 przechyli\u0142y szal\u0119. Kr\u00f3l Husajn zdecydowa\u0142 si\u0119 16 wrze\u015bnia 1970 na kolejny zwrot \u2013 nakaza\u0142 armii uderzenie na obozy palesty\u0144skie. \u00d3w \u201eczarny wrzesie\u0144\u201d mimo zwyci\u0119stwa si\u0142 rz\u0105dowych nad uzbrojonymi formacjami Palesty\u0144czyk\u00f3w i wspieraj\u0105c\u0105 ich armi\u0105 syryjsk\u0105 nie uspokoi\u0142 sytuacji w kraju.<\/p>\n\n\n\n

W nast\u0119pnej wojnie arabsko-izraelskiej z 1973 roku Jordania formalnie nie uczestniczy\u0142a. W kolejnych latach kr\u00f3l powoli zd\u0105\u017ca\u0142 ku normalizacji, mimo oporu zar\u00f3wno k\u00f3\u0142 rz\u0105dowych jak r\u00f3wnie\u017c osiad\u0142ych Palesty\u0144czyk\u00f3w \u2013 obywateli Jordanii. Prze\u0142om nast\u0105pi\u0142, gdy Husajn zrzek\u0142 si\u0119 w 1988 roku Zachodniego Brzegu okupowanego przez Izrael na rzecz Palesty\u0144czyk\u00f3w, a w roku nast\u0119pnym rozpisa\u0142 wybory parlamentarne. Powoli nast\u0119powa\u0142 proces pokojowy \u201ewewn\u0119trzny\u201d i \u201ezewn\u0119trzny\u201d (m.in. zawarcie pokoju z Izraelem w 1994) mimo infiltracji tzw. \u201ePa\u0144stwa Islamskiego\u201d i og\u00f3lnokrajowych protest\u00f3w w 2011 (Arabska Wiosna).<\/p>\n\n\n\n

Palesty\u0144czycy jorda\u0144scy w\u0142\u0105czyli si\u0119 w rozw\u00f3j ekonomiczny kraju. Subsydia zagraniczne nadal pokrywaj\u0105 chroniczny deficyt bud\u017cetowy. Gospodarka jest skutecznie kontrolowana przez rz\u0105d, pa\u0144stwo jest najwi\u0119kszym pracodawc\u0105 (od 1\/3 do 2\/3 pracuj\u0105cych) co jest pewnym ewenementem na Bliskim Wschodzie. Podobnie jest z wykszta\u0142ceniem i wysokim poziomem edukacji, co okaza\u0142o sie dobrym sposobem na w\u0142\u0105czenie obywateli Jordanii pochodzenia palesty\u0144skiego do pomy\u015blnego rozwoju kraju. Przyjmuje si\u0119, \u017ce ok. 7% Palesty\u0144czyk\u00f3w nie posiada jorda\u0144skiego obywatelstwa.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b udzia\u0142 populacji palesty\u0144skiej w\u015br\u00f3d ludno\u015bci Jordanii nie uleg\u0142 wi\u0119kszym zmianom. Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, i\u017c na ponad 10 mln mieszka\u0144c\u00f3w kr\u00f3lestwa (bez migrant\u00f3w z lat 2020-24) co najmniej po\u0142owa ma palesty\u0144skie pochodzenie. Zatem w Jordanii mieszka wi\u0119cej Palesty\u0144czyk\u00f3w obecnie ni\u017c na zachodnim brzegu Jordanu (Autonomii Palesty\u0144skiej). Kultywuj\u0105 swoje tradycje rodzinne z kraju przodk\u00f3w. Ich zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 zamieszkuje w stolicy, Ammanie. Aglomeracja Ammanu liczy obecnie ponad 4 mln mieszka\u0144c\u00f3w, co nie budzi zdziwienia skoro ponad 90% mieszka\u0144c\u00f3w Jordanii zamieszkuje w o\u015brodkach miejskich. Nie jest przesad\u0105, \u017ce stolica sw\u00f3j gwa\u0142towny wzrost ludno\u015bci, a po cz\u0119\u015bci rozw\u00f3j gospodarczy w ostatnim stuleciu zawdzi\u0119cza migrantom, g\u0142\u00f3wnie palesty\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n

Zaznacza si\u0119 jednak swoisty podzia\u0142 na star\u0105 i now\u0105 migracj\u0119 palesty\u0144sk\u0105. Stara ca\u0142kowicie integruje si\u0119 z pa\u0144stwem i korzysta z tych udogodnie\u0144, kt\u00f3re wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z obywatelstwem jorda\u0144skim. Jej poziom \u017cycia jest podobny do innych jorda\u0144skich klas spo\u0142ecznych, a czasem wr\u0119cz wy\u017cszy z uwagi na wykszta\u0142cenie, cho\u0107 udzia\u0142 w administrowaniu krajem wydaje si\u0119 mniejszy. Bardziej skomplikowana jest sytuacja najnowszych migrant\u00f3w, kt\u00f3rych przodkowie raczej nie pochodz\u0105 z Palestyny, a przybyli z Syrii i Iraku.<\/p>\n\n\n\n

Na zako\u0144czenie chc\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce to mo\u017cliwo\u015bci gospodarcze Jordanii i konsolidacyjna polityka obecnego kr\u00f3la Abdullacha II s\u0105 zasadniczym czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym na status najnowszej migracji. Oby obydwu stronom jorda\u0144skiej i palesty\u0144skiej si\u0119 uda\u0142o. \u00d3w przedstawiciel 41. pokolenia potomk\u00f3w Mahometa jest synem Brytyjki, zosta\u0142 starannie wykszta\u0142cony na brytyjskich uczelniach. Jego powszechnie szanowana \u017cona, kr\u00f3lowa Rania-al-Jasin urodzona w Kuwejcie jest z pochodzenia Palestynk\u0105.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ponad tydzie\u0144 temu odwiedzi\u0142em Jordani\u0119. Wszyscy m\u00f3wi\u0105 g\u0142o\u015bno lub dyskretnie o dramacie Gazy. \u0141amanie prawa mi\u0119dzynarodowego przez Izrael jest w Jordanii szeroko komentowane. Panuje powszechny zwyczaj pa\u0144stw s\u0105siaduj\u0105cych z Izraelem, i\u017c nie u\u017cywa si\u0119 okre\u015blenia \u201eIzrael\u201d w znaczeniu wsp\u00f3\u0142czesnym, lecz \u201es\u0105siad\u201d . Zatem w przypadku Jordanii jest to s\u0105siad z zachodu, z kt\u00f3rym granica liczy… Czytaj dalej Jordania i Palesty\u0144czycy<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":5067,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[394],"tags":[],"class_list":["post-5066","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-71","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5066","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5066"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5066\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5069,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5066\/revisions\/5069"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5067"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5066"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5066"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5066"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}