![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/a-20250918_141314-688x1024.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\nKarolina Lanckoro\u0144ska urodzi\u0142a si\u0119 11 sierpnia 1898 roku w miejscowo\u015bci Buchberg ko\u0142o Gars w Dolnej Austrii. By\u0142a c\u00f3rk\u0105 Karola hr. Lanckoro\u0144skiego i Ma\u0142gorzaty z domu Lichnowsky. Naukowa pasja ojca, jego zainteresowania sztuk\u0105 i archeologi\u0105 oraz mecenat, kt\u00f3rym otacza\u0142 naukowc\u00f3w i artyst\u00f3w polskich, w tym Jacka Malczewskiego \u2013 mia\u0142y decyduj\u0105cy wp\u0142yw na rozw\u00f3j zainteresowa\u0144 i p\u00f3\u017aniejsze pasje \u017cyciowe c\u00f3rki.<\/p>\n\n\n\n
Od 1917 roku Karolina Lanckoro\u0144ska studiowa\u0142a histori\u0119 sztuki w Wiedniu pod kierunkiem \u015bwiatowej s\u0142awy uczonego Maxa Dvo\u0159\u00e1ka. Tam te\u017c, po przedwczesnej \u015bmierci swego mistrza, doktoryzowa\u0142a si\u0119 w 1926 u Juliusza von Schlo\u03b2era, na podstawie rozprawy o \u201eS\u0105dzie Ostatecznym\u201d Micha\u0142a Anio\u0142a. W 1935 roku habilitowa\u0142a si\u0119 na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, przedstawiaj\u0105c prac\u0119 o barokowym wystroju jezuickiego ko\u015bcio\u0142a \u201eIl Gesu\u201d w Rzymie i w tym samym roku rozpocz\u0119\u0142a wyk\u0142ady w zakresie historii sztuki nowo\u017cytnej w katedrze prof. W\u0142adys\u0142awa Podlachy.<\/p>\n\n\n\n
Po wybuchu wojny prof. Karolina Lanckoro\u0144ska nie skorzysta\u0142a z mo\u017cliwo\u015bci wyboru bezpiecznego \u017cycia poza Polsk\u0105 i pozosta\u0142a w okupowanym przez Rosjan Lwowie prowadz\u0105c do czasu zwolnienia uniwersyteckie zaj\u0119cia dydaktyczne. Odpowiadaj\u0105c na potrzeby czasu w lutym 1940 roku wst\u0105pi\u0142a do Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej, przekszta\u0142conego p\u00f3\u017aniej w Armi\u0119 Krajow\u0105. Zagro\u017cona aresztowaniem w maju 1940 roku opu\u015bci\u0142a Lw\u00f3w i dysponuj\u0105c fa\u0142szywymi dokumentami uda\u0142a si\u0119 do utworzonego przez Niemc\u00f3w na zaj\u0119tym terytorium Polski Generalnego Gubernatorstwa. Nawi\u0105zawszy w Krakowie kontakt z polskim podziemiem, zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w dzia\u0142alno\u015b\u0107 Polskiego Czerwonego Krzy\u017ca i nast\u0119pnie Rady G\u0142\u00f3wnej Opieku\u0144czej \u2013 s\u0142u\u017c\u0105cej oficjalnie pomoc\u0105 potrzebuj\u0105cym i represjonowanym Polakom. Jednym ze specjalnych zada\u0144 konspiracyjnych wyznaczonych jej przez gen. Tadeusza Komorowskiego by\u0142o zdobycie informacji o mordzie pope\u0142nionym na polskich profesorach uczelni Lwowa, po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej i wkroczeniu do miasta oddzia\u0142\u00f3w niemieckich w lipcu 1941 roku.<\/p>\n\n\n\n
Wype\u0142niaj\u0105c to zadanie, zdobywszy poufne informacje o bezpo\u015brednich sprawcach zbrodni, staj\u0105c si\u0119 niewygodnym wobec \u015brodowiska naukowego Europy \u015bwiadkiem barbarzy\u0144stwa Niemc\u00f3w, 12 maja 1942 zosta\u0142a aresztowana. Przebywa\u0142a kolejno w wi\u0119zieniach Stanis\u0142awowa, Lwowa i Berlina. Poddana \u015bledztwu, w czasie kt\u00f3rego odwa\u017cnie i godnie manifestowa\u0142a sw\u00f3j patriotyzm i przywi\u0105zanie do polsko\u015bci, ostatecznie trafi\u0142a do niemieckiego obozu koncentracyjnego dla kobiet w Ravensbr\u00fcck. Pomimo grozy miejsca, wra\u017cliwa na krzywd\u0119 wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniarek \u2013 zw\u0142aszcza Polek poddanym zbrodniczym eksperymentom medycznym \u2013 d\u0105\u017c\u0105c do ul\u017cenia ich losowi i spe\u0142niaj\u0105c ich oczekiwania prowadzi\u0142a tajne wyk\u0142ady z historii oraz historii sztuki.<\/p>\n\n\n\n
Interwencje podj\u0119te przez Mi\u0119dzynarodowy Czerwony Krzy\u017c i wybitne osobisto\u015bci W\u0142och i Szwajcarii sprawi\u0142y, i\u017c pod sam koniec wojny w kwietniu 1945 hr. Lanckoro\u0144ska wraz z grup\u0105 kobiet francuskich zosta\u0142a z obozu zwolniona. Ju\u017c kilka tygodni po tym, przebywaj\u0105c na rekonwalescencji w Szwajcarii, opublikowa\u0142a w j\u0119zyku francuskim i niemieckim relacj\u0119 o dokonanych w Ravensbr\u00fcck zbrodniach. Kolejnym \u015bwiadectwem prawdy o niemieckim nazizmie by\u0142o z\u0142o\u017cenie w 1967 roku przed s\u0105dem w M\u00fcnster zezna\u0144 przeciw Hansowi Kr\u00fcgerowi \u2013 gestapowcowi odpowiedzialnemu za ka\u017a\u0144 profesor\u00f3w lwowskich.<\/p>\n\n\n\n
Po wojnie Karolina Lanckoro\u0144ska w zwi\u0105zku z przej\u0119ciem w\u0142adzy w Polsce przez komunist\u00f3w pozosta\u0142a za granic\u0105. Wst\u0105piwszy do II Korpusu gen. Andersa, po\u015bwi\u0119ci\u0142a si\u0119 kszta\u0142ceniu demobilizowanych \u017co\u0142nierzy, umo\u017cliwiaj\u0105c im w ten spos\u00f3b uzyskanie lepszych warunk\u00f3w \u017cycia na emigracji. W 1951 roku zosta\u0142a profesorem Polskiego Uniwersytetu na Obczy\u017anie. Sytuacja polityczna, w kt\u00f3rej znalaz\u0142a si\u0119 Polska, wp\u0142yn\u0119\u0142a na decyzj\u0119 prof. Karoliny Lanckoro\u0144skiej o zaniechaniu bada\u0144 nad sztuk\u0105, by odczytawszy znaki czasu, po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 pracom naukowym z zakresu historii. Ju\u017c w 1945 wraz z ks. Walerianem Meysztowiczem utworzy\u0142a w Rzymie Polski Instytut Historyczny, kt\u00f3ry od roku 1954 wydawa\u0142 rocznik \u201eAntemurale\u201d , a od 1960 monumentalne dzie\u0142o \u201eElementa ad Fontium Editiones\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Skoordynowaniu dzia\u0142a\u0144 na rzecz nauki ikultury polskiej podejmowanych przez prof. Lanckoro\u0144sk\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 mia\u0142o utworzenie w 1967 roku Fundacji z Brzezia Lanckoro\u0144skich. Fundacja ta obecnie wspiera materialnie: Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Bibliotek\u0119 Polsk\u0105 w Pary\u017cu, wiele bibliotek uniwersyteckich w Polsce oraz prace naukowo-badawcze prowadzone w kraju i za granic\u0105 \u2013 poprzez fundowanie licznych stypendi\u00f3w. Jedn\u0105 z inicjatyw podj\u0119tych z inspiracji i przy nieocenionej pomocy prof. Lanckoro\u0144skiej jest wydawanie przez Polski Instytut Historyczny w Rzymie monumentalnej serii \u201eActa Nuntiaturae Polonae\u201d. Rozpocz\u0119cie tego przedsi\u0119wzi\u0119cia mo\u017cliwe by\u0142o dzi\u0119ki merytorycznemu kierownictwu o. prof. Henryka Damiana Wojtyski (pasjonisty) \u2013 wybitnego znawcy dziej\u00f3w dyplomacji watyka\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n
O wielko\u015bci zas\u0142ug prof. Karoliny Lanckoro\u0144skiej \u015bwiadczy\u0142a przynale\u017cno\u015b\u0107 do Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczy\u017anie, Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci oraz przyznane doktoraty honoris causa \u2013 Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w 1983 roku, Polskiego Uniwersytetu na Obczy\u017anie w 1988 i Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego w 1990 roku. Potwierdza\u0142y to r\u00f3wnie\u017c liczne nagrody i odznaczenia \u2013 w tym Krzy\u017c Kombatant\u00f3w Polskich, Wielki Krzy\u017c Orderu Polonia Restituta oraz Komandoria Orderu \u015awi\u0119tego Grzegorza Wielkiego z Gwiazd\u0105 \u2013 wr\u0119czona 12 czerwca 1998 roku przez Ojca \u015bw. Jana Paw\u0142a II w dow\u00f3d uznania jej zas\u0142ug dla Ko\u015bcio\u0142a i rozwoju kultury.<\/p>\n\n\n\n
Pami\u0119\u0107 zas\u0142ug prof. Lanckoro\u0144skiej zobowi\u0105zuje do wspomnienia o innej sferze jej dzia\u0142a\u0144, zwykle skromnie przez ni\u0105 skrywanej i przemilczanej. Uwra\u017cliwiona na krzywd\u0119, potrzeby i ub\u00f3stwo drugiego cz\u0142owieka zawsze spieszy\u0142a z pomoc\u0105 potrzebuj\u0105cym. Tak by\u0142o zar\u00f3wno w okresie PRL \u2013 szczeg\u00f3lnie w czasie stanu wojennego, jak i po upadku komunizmu w Ojczy\u017anie i w pa\u0144stwach o\u015bciennych. Zatroskana o losy rodak\u00f3w i Ko\u015bcio\u0142a na Wschodzie, wspiera wydatnie dzia\u0142alno\u015b\u0107 Archidiecezji Lwowskiej Obrz\u0105dku \u0141aci\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n
D\u0142ugie \u017cycie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Karoliny Lanckoro\u0144skiej zmar\u0142ej 25 sierpnia 2002 roku w Rzymie w wieku 104 lat \u2013 znane wcze\u015bniej jedynie w\u0105skiemu \u015brodowisku nauki polskiej w kraju i na emigracji \u2013 w szerszej \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego zaistnia\u0142o na fali przemian politycznych lat osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku. Niew\u0105tpliwie przyczyni\u0142o si\u0119 do tego ofiarowanie przez Karolin\u0119 Lanckoro\u0144sk\u0105 w pa\u017adzierniku 1994 roku \u201ew ho\u0142dzie Rzeczypospolitej Polskiej\u201d bezcennego \u201ekr\u00f3lewskiego daru\u201d. Tworzy\u0142y go stanowi\u0105ce spu\u015bcizn\u0119 rodow\u0105 zbiory dzie\u0142 sztuki i muzeali\u00f3w, archiwali\u00f3w oraz pami\u0105tek rodzinnych. Wzbogaci\u0142y one zasoby Wawelu i Zamku Kr\u00f3lewskiego w Warszawie oraz innych muze\u00f3w, a tak\u017ce znanych instytucji nauki i kultury.<\/p>\n\n\n\n
Do dalszego rozpowszechnienia wiedzy o osobie Karoliny Lanckoro\u0144skiej \u2013 zw\u0142aszcza jej los\u00f3w wojennych \u2013 przyczyni\u0142a si\u0119 publikacja w 2001 roku Wspomnie\u0144 wojennych. 22.IX.1939\u20135.IV.1945 <\/em>(Instytut Wydawniczy Znak). O zainteresowaniu osob\u0105 autorki \u201eWspomnie\u0144\u201d \u015bwiadczy\u0142y wznowienia ich wyda\u0144.<\/p>\n\n\n\n Doda\u0107 nale\u017cy, i\u017c w ostatnich latach ukaza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kolejne publikacje przybli\u017caj\u0105ce szerszemu gronu odbiorc\u00f3w bogactwo \u017cycia i dokona\u0144 Profesor Karoliny Lanckoro\u0144skiej. Nale\u017c\u0105 do nich: Karolina Lanckoro\u0144ska w s\u0142u\u017cbie nauki i Polski<\/em> (Istituto Polacco di Roma, Rzym 2022), Karolina Lanckoro\u0144ska. Noblesse oblige. Eseje<\/em> (Ars Regia, Wydawnictwo Zamku Kr\u00f3lewskiego w Warszawie, Warszawa 2024), monografia holenderskiej autorki Gerdien Verschoor Dziewczyna i uczony. Historia dw\u00f3ch Rembrandt\u00f3w z kolekcji Karoliny Lanckoro\u0144skiej<\/em> (HarperCollins, Warszawa 2022) oraz Karoliny Lanckoro\u0144skiej, Freski Sykstyny oraz inne dzie\u0142a Micha\u0142a Anio\u0142a<\/em> (Wydzia\u0142 Archeologii Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2022) \u2013 kt\u00f3re opracowa\u0142, komentarzami opatrzy\u0142 i do druku poda\u0142 prof. Jerzy Mizio\u0142ek.<\/p>\n\n\n\n Publikacja Marcina Wilka \u201eJedyna …\u201d stanowi cenne dope\u0142nienie wcze\u015bniej powsta\u0142ych opracowa\u0144. To owoc sze\u015bciu lat \u017cmudnej pracy autora, wielu godzin sp\u0119dzonych w archiwach i bibliotekach oraz d\u0142ugich rozm\u00f3w przeprowadzonych z osobami, kt\u00f3re mia\u0142y sposobno\u015b\u0107 niezapomnianego oraz inspiruj\u0105cego do\u015bwiadczenia bezpo\u015brednich spotka\u0144 z Karolin\u0105 Lanckoro\u0144sk\u0105. To swoistego rodzaju studium i pr\u00f3ba nakre\u015blenia jej psychologicznego portretu, motyw\u00f3w jej dzia\u0142ania oraz postaw \u017cyciowych postrzeganych w kontek\u015bcie wydarze\u0144 historycznych i zmian mentalnych dokonuj\u0105cych si\u0119 w XX wieku. Autor wskaza\u0142 m.in. na rol\u0119 rodziny \u2013 zw\u0142aszcza ojca Karola \u2013 w kszta\u0142towaniu postaw i pogl\u0105d\u00f3w Karoliny. Podkre\u015bli\u0142 wyniesienie z domu znaczenia pracowito\u015bci, zmys\u0142u organizacyjnego i pragmatyzmu oraz konsekwencji w dzia\u0142aniu. Si\u0142a charakteru Karoliny Lanckoro\u0144skiej oraz towarzysz\u0105ca jej pasja badawcza pozwoli\u0142y jej pokonywa\u0107 stereotypy w odniesieniu do roli kobiet w okresie mi\u0119dzywojennym \u2013 obecne r\u00f3wnie\u017c w \u015brodowisku uniwersyteckim.<\/p>\n\n\n\n Nie spos\u00f3b wymieni\u0107 wszystkich kwestii i zagadnie\u0144 podniesionych przez autora w odniesieniu do d\u0142ugiego \u017cycia Karoliny Lanckoro\u0144skiej. Ich pe\u0142niejszemu poznaniu i pog\u0142\u0119bionej refleksji winna s\u0142u\u017cy\u0107 lektura ksi\u0105\u017cki, czemu sprzyja\u0107 mog\u0105 zbli\u017caj\u0105ce si\u0119 d\u0142ugie jesienne i zimowe wieczory.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Od maja 2016 roku w jednej z pi\u0119kniejszych kamienic wroc\u0142awskiego Rynku funkcjonuje najnowocze\u015bniejsza cz\u0119\u015b\u0107 Ossolineum \u2013 Muzeum Pana Tadeusza \u2013 prezentuj\u0105ca zbiory Zak\u0142adu na bogatym tle historycznym i literackim. W pi\u0105tek 12 wrze\u015bnia br. w ramach \u201eSpotka\u0144 na dziedzi\u0144cu\u201d odby\u0142a si\u0119 tam z udzia\u0142em autora Marcina Wilka promocja jego najnowszej ksi\u0105\u017cki \u201eJedyna. Biografia Karoliny Lanckoro\u0144skiej\u201d… Czytaj dalej \u201eJedyna\u201d \u2013 rzecz o dziejach \u017cycia i dzie\u0142ach Karoliny Lanckoro\u0144skiej<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":107,"featured_media":5023,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[394],"tags":[],"class_list":["post-5022","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-71","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5022","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/107"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5022"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5022\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5025,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5022\/revisions\/5025"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5022"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5022"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5022"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}