Za nami sierpie\u0144, a tym samym upami\u0119tnienie 45. rocznicy powstania Solidarno\u015bci. W ramach wroc\u0142awskich obchod\u00f3w odby\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c promocja ksi\u0105\u017cki \u201eNarodziny Solidarno\u015bci na Dolnym \u015al\u0105sku\u201d, wydanej przez wroc\u0142awski Oddzia\u0142 IPN i Ossolineum. Ta niezbyt obszerna publikacja czterech autor\u00f3w jest pocz\u0105tkiem planowanej popularnonaukowej serii wydawniczej po\u015bwi\u0119conej Solidarno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Przyznam na wst\u0119pie, \u017ce spotkanie promocyjne w Ossolineum z udzia\u0142em autor\u00f3w ksi\u0105\u017cki, pozostawi\u0142o we mnie uczucie sporego niedosytu. Niestety wra\u017cenie ze spotkania nie uleg\u0142o zmianie po lekturze pracy. W kolejnych rozdzia\u0142ach znajdujemy opis wydarze\u0144 z lata 1980 roku, przebieg i rozw\u00f3j akcji strajkowej, listy przedsi\u0119biorstw przyst\u0119puj\u0105cych do protestu, a\u017c po tworzenie si\u0119 struktur zwi\u0105zkowych we wrze\u015bniu 1980 roku. Naturalnie, przedstawione jest to w podziale na \u00f3wczesne cztery dolno\u015bl\u0105skie wojew\u00f3dztwa: wroc\u0142awskie, wa\u0142brzyskie, legnickie i jeleniog\u00f3rskie. W ka\u017cdym z tych przypadk\u00f3w pojawia si\u0119 te\u017c odniesienie do lokalnej sytuacji spo\u0142eczno-politycznej i ocena wp\u0142ywu opozycji antykomunistycznej na organizacj\u0119 i przebieg strajk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Ale po kolei. W rozdziale \u201ePolskie lato \u201880\u201d otrzymujemy kr\u00f3tki rys powojennej historii Polski. I s\u0142owo \u201ekr\u00f3tki\u201d jest tu kluczowe, bo o zbrojnym oporze wobec komunizmu w pierwszych latach po wojnie dowiadujemy si\u0119, \u017ce\u2026 by\u0142. \u017badnych nazw formacji podziemnych, \u017cadnych nazwisk, ani czasu trwania tej walki. Potem troch\u0119 szerzej o protestach spo\u0142ecznych w kolejnych latach. Po Czerwcu \u201976 nast\u0119puje wysyp organizacji opozycji antykomunistycznej i dochodzimy do Sierpnia \u201980. Tu wreszcie otrzymujemy obszerniejszy opis wydarze\u0144, zar\u00f3wno w Gda\u0144sku, jak i w pozosta\u0142ych o\u015brodkach w kraju.<\/p>\n\n\n\n
W kolejnym rozdziale, po\u015bwi\u0119conym narodzinom Solidarno\u015bci w wojew\u00f3dztwie wroc\u0142awskim, pojawia si\u0119 lista protest\u00f3w poprzedzaj\u0105cych Sierpie\u0144. Z zainteresowaniem czytam daty: maj 1946, pa\u017adziernik 1956, stycze\u0144 1958 i kolejne, ale poza datami nic wi\u0119cej. W kontek\u015bcie s\u0142ynnego \u201eListu 28\u201d z roku 1976 pojawia si\u0119 informacja, \u017ce o\u015bmiu z jego sygnatariuszy by\u0142o z Wroc\u0142awia. Szkoda, \u017ce zabrak\u0142o miejsca na podanie ich nazwisk. Powo\u0142anie Studenckiego Komitetu Solidarno\u015bci we Wroc\u0142awiu w grudniu 1977 roku poprzedzone zosta\u0142o zorganizowaniem \u201edemonstracji\u201d w maju tego samego roku. Brakuje mi tu jednak nazwisk za\u0142o\u017cycieli SKS oraz podania szczeg\u00f3\u0142\u00f3w owej demonstracji, czyli mszy \u015bwi\u0119tej w intencji zamordowanego Stanis\u0142awa Pyjasa, a nast\u0119pnie odczytania pod pomnikiem Jana XXIII deklaracji za\u0142o\u017cycielskiej krakowskiego SKS.<\/p>\n\n\n\n
Dalej wymieniane s\u0105 kolejne ugrupowania opozycyjne (ROPCiO, TKN, KSS Wroc\u0142aw) i znowu \u017cadnych nazwisk. Wspomniane s\u0105 wizyty wroc\u0142awskich medi\u00f3w w\u015br\u00f3d strajkuj\u0105cych w VII Zajezdni przy ul. Grabiszy\u0144skiej, ale \u201eku rozczarowaniu strajkuj\u0105cych nie przekazywali oni otrzymywanych informacji swoim czytelnikom\u201d. Nie pami\u0119tam jak by\u0142o z gazetami, ale lokalna telewizja rzetelnie informowa\u0142a o strajku. Przytocz\u0119 tu scen\u0119, kt\u00f3ra na zawsze utkwi\u0142a w mojej pami\u0119ci. Podczas kr\u0119cenia materia\u0142u w zajezdni dosz\u0142o do ostrej scysji, kiedy to robotnicy zarzucili ekipie TVP, \u017ce na pewno przekaz b\u0119dzie zmanipulowany. Wtedy ekipa dziennikarzy (Piotr Bielawski i operator kamery) wyj\u0119\u0142a i na\u015bwietli\u0142a ta\u015bm\u0119, przekonuj\u0105c o swoim poparciu dla strajkuj\u0105cych. Bez takich akcent\u00f3w wspomniana wy\u017cej opinia historyka o przekazie medialnym wydaje mi si\u0119 krzywdz\u0105ca.<\/p>\n\n\n\n
Wspomniane jest te\u017c poparcie wroc\u0142awskich intelektualist\u00f3w dla robotniczego protestu, w formie \u201eListu 27\u201d. Trzech sygnatariuszy listu po przekazaniu go strajkuj\u0105cym zosta\u0142o zatrzymanych, ale ich nazwisk nie poznajemy. Natomiast atmosfera na strajku, sam jego przebieg, a tak\u017ce atmosfera na mie\u015bcie zosta\u0142a bardzo dobrze oddana. Trafna jest r\u00f3wnie\u017c diagnoza o narodzinach mocnych fundament\u00f3w to\u017csamo\u015bci wroc\u0142awian. Cenne jest przypomnienie, \u017ce w Wa\u0142brzychu i Lubinie r\u00f3wnie\u017c zawarto porozumienia z rz\u0105dem, odpowiednio 2 i 30 wrze\u015bnia 1980 roku. Autorzy podkre\u015blili odwag\u0119 ludzi z mniejszych miejscowo\u015bci, dla kt\u00f3rych organizowanie protest\u00f3w wobec w\u0142adzy by\u0142o znacznie trudniejsze.<\/p>\n\n\n\n
Drobny komentarz co do fakt\u00f3w. W ostatnim rozdziale ksi\u0105\u017cki mowa jest o zaanga\u017cowaniu student\u00f3w w dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycyjn\u0105. Ot\u00f3\u017c Studenckich Komitet\u00f3w Solidarno\u015bci by\u0142o sze\u015b\u0107, a nie, jak podaje autor, pi\u0119\u0107. W tym zestawieniu zabrak\u0142o Szczecina. W\u0105tpliwo\u015bci budzi tak\u017ce dob\u00f3r nazwisk \u201enajaktywniejszych\u201d dzia\u0142aczy SKS. To, \u017ce by\u0142o troch\u0119 inaczej, wyczyta\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c w pracach autora tego rozdzia\u0142u ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n\n\n\n
Publikacja zosta\u0142a okre\u015blona jako popularno-naukowa. W tej sytuacji brakuje mi tu przypis\u00f3w. Moje uwagi co do nadmiernej og\u00f3lnikowo\u015bci mog\u0142yby si\u0119 okaza\u0107 wtedy zb\u0119dne.<\/p>\n\n\n\n
Na pocz\u0105tku wspomnia\u0142em o uczuciu pewnego niedosytu podczas spotkania z autorami ksi\u0105\u017cki. Tak jak w samej publikacji, r\u00f3wnie\u017c podczas dyskusji cz\u0119sto pojawia\u0142a si\u0119 kwestia wp\u0142ywu ludzi i organizacji opozycyjnych na wydarzenia z Sierpnia 1980 roku. Z jednej strony ten punkt odniesienia jest cz\u0119sto stosowany, z drugiej odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce jednak niedoceniany i traktowany do\u015b\u0107 powierzchownie. St\u0105d by\u0142 te\u017c m\u00f3j g\u0142os w dyskusji, gdzie zwr\u00f3ci\u0142em uwag\u0119 na konsekwentny ci\u0105g zdarze\u0144 przed wybuchem protest\u00f3w, pe\u0142ne i osobiste zaanga\u017cowanie w sam przebieg strajku, konkretne dzia\u0142ania i inicjatywy podejmowane przez ludzi opozycji. Przypomnia\u0142em te\u017c nazwiska tych os\u00f3b, bo bez nich obraz historii jest niepe\u0142ny.<\/p>\n\n\n\n
Narodziny Solidarno\u015bci na Dolnym \u015al\u0105sku, red. \u0141ukasz Kami\u0144ski, Grzegorz Walig\u00f3ra, IPN, Zak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich, Wroc\u0142aw\u2013Warszawa 2025.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Za nami sierpie\u0144, a tym samym upami\u0119tnienie 45. rocznicy powstania Solidarno\u015bci. W ramach wroc\u0142awskich obchod\u00f3w odby\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c promocja ksi\u0105\u017cki \u201eNarodziny Solidarno\u015bci na Dolnym \u015al\u0105sku\u201d, wydanej przez wroc\u0142awski Oddzia\u0142 IPN i Ossolineum. Ta niezbyt obszerna publikacja czterech autor\u00f3w jest pocz\u0105tkiem planowanej popularnonaukowej serii wydawniczej po\u015bwi\u0119conej Solidarno\u015bci. Przyznam na wst\u0119pie, \u017ce spotkanie promocyjne w Ossolineum z… Czytaj dalej Dolno\u015bl\u0105ski Sierpie\u0144 1980<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":91,"featured_media":4929,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[393],"tags":[],"class_list":["post-4928","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-70","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4928","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/91"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4928"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4928\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4930,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4928\/revisions\/4930"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4929"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4928"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4928"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4928"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}