Drugi w historii astronauta w\u0119gierski, Tibor Kapu, polecia\u0142 w lipcu tego roku w kosmos w towarzystwie Polaka S\u0142awosza Uzna\u0144skiego-Wi\u015bniewskiego, Hindusa Shubhanshu Shukli oraz Amerykanki Peggy Whitson. Ta ostatnia by\u0142a dow\u00f3dc\u0105 ich wsp\u00f3lnej misji organizowanej przez ameryka\u0144sk\u0105 firm\u0119 Axiom Space. W\u0119grzy z satysfakcj\u0105 zauwa\u017caj\u0105, \u017ce sk\u0142ad za\u0142ogi odzwierciedla\u0142 mi\u0119dzy innymi tradycj\u0119 polsko-w\u0119gierskiej przyja\u017ani. \u201eBratankom\u201d uda\u0142o si\u0119 zn\u00f3w zrobi\u0107 co\u015b wsp\u00f3lnie \u2013 tym razem znale\u017a\u0107 si\u0119 w\u015br\u00f3d gwiazd i przeprowadzi\u0107 tam badania naukowe.<\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c po raz drugi W\u0119gry wys\u0142a\u0142y w kosmos cz\u0142owieka o nazwisku, kt\u00f3re samo prosi si\u0119 o \u017cart. Nazwisko obecnego astronauty \u2013 Kapu \u2013 oznacza \u201ebram\u0119\u201d. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce m\u00f3wi si\u0119, i\u017c spotkanie z nim to szansa, by zobaczy\u0107 \u201eBram\u0119 Niebios\u201d na w\u0142asne oczy. Natomiast pierwszy w\u0119gierski astronauta, kt\u00f3ry w 1980 roku polecia\u0142 w kosmos, nazywa\u0142 si\u0119 Farkas, czyli \u201ewilk\u201d. Wed\u0142ug \u00f3wczesnego dowcipu ambicje w\u0119gierskich podboj\u00f3w kosmicznych by\u0142y wi\u0119ksze ni\u017c radzieckich, bo Sowieci zaczynali od wys\u0142ania psa, a W\u0119grzy \u2013 od razu wilka.<\/p>\n\n\n\n
Ambicja ta, jak wida\u0107, nie zmala\u0142a nawet po 45 latach \u2013 a tym razem to ju\u017c nie \u017cart. W\u0119grzy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce ponad 30 ich instytucji naukowych \u2013 uniwersytet\u00f3w, o\u015brodk\u00f3w badawczych i firm \u2013 zleci\u0142o przeprowadzenie eksperyment\u00f3w w trakcie misji. W sumie ca\u0142a za\u0142oga zrealizowa\u0142a nieco ponad 60 do\u015bwiadcze\u0144. Oczywi\u015bcie sama liczba przeprowadzonych eksperyment\u00f3w niekoniecznie odzwierciedla ich rzeczywist\u0105 warto\u015b\u0107 naukow\u0105, gdy\u017c poszczeg\u00f3lne badania mog\u0105 si\u0119 znacz\u0105co r\u00f3\u017cni\u0107 pod wzgl\u0119dem stopnia skomplikowania czy potencjalnego prze\u0142omu, jakiego mo\u017cna si\u0119 po nich spodziewa\u0107.Niew\u0105tpliwie jednak w\u0119gierskie \u015brodowisko naukowe stara\u0142o si\u0119 maksymalnie wykorzysta\u0107 mo\u017cliwo\u015bci, jakie dawa\u0142 udzia\u0142 w tej wyprawie.<\/p>\n\n\n\n
Tematy w\u0119gierskich bada\u0144 obejmowa\u0142y szerokie spektrum zagadnie\u0144 \u2013 od funkcjonowania m\u00f3zgu i serca, przez wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w skafandr\u00f3w kosmicznych, po zachowanie si\u0119 p\u0142yn\u00f3w w warunkach mikrograwitacji. W\u015br\u00f3d eksperyment\u00f3w przeprowadzonych przez Polaka znalaz\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy innymi badania nad monitorowaniem parametr\u00f3w \u017cyciowych, wp\u0142ywem mikrograwitacji na uk\u0142ad odporno\u015bciowy i mikrobiot\u0119 jelitow\u0105, a tak\u017ce testy stabilno\u015bci lek\u00f3w w przestrzeni kosmicznej. Indyjski astronauta bada\u0142 oddzia\u0142ywanie mikrograwitacji na nasiona oraz zachowanie kom\u00f3rek macierzystych. Amerykanka zajmowa\u0142a si\u0119 takimi dziedzinami jak biologia nowotwor\u00f3w, fizjologia cz\u0142owieka czy monitorowanie poziomu insuliny. \u017baden z czterech kraj\u00f3w uczestnicz\u0105cych w misji nie opublikowa\u0142 pe\u0142nej listy bada\u0144. Najwi\u0119cej \u2013 dok\u0142adnie 22 \u2013 ujawni\u0142y W\u0119gry.<\/p>\n\n\n\n
Badania w\u0119gierskie by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 programu naukowo-rozwojowo-kosmicznego rozpocz\u0119tego w 2021 roku, wsp\u00f3\u0142finansowanego przez pa\u0144stwo kwot\u0105 99 milion\u00f3w dolar\u00f3w. Program otrzyma\u0142 nazw\u0119 HUNOR \u2013 akronim od angielskiego \u201eHungarian to Orbit\u201d (\u201eW\u0119gier na orbit\u0119\u201d), kt\u00f3ry jednak brzmi wyj\u0105tkowo poetycko dzi\u0119ki zawartemu w nim odniesieniu do legendy o pochodzeniu W\u0119gr\u00f3w z Azji i ich domniemanym pokrewie\u0144stwie z Hunami.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug \u015bredniowiecznych kronik m\u0142odzieniec Hunor wraz z bratem Magorem goni\u0142 kiedy\u015b \u0142ani\u0119 po azjatyckich bagnach. Cho\u0107 trop zgubili, trafili na dwie c\u00f3rki ksi\u0119cia Alan\u00f3w i po\u015blubili je. Z ma\u0142\u017ce\u0144stwa Hunora wywodzili si\u0119 Hunowie, z ma\u0142\u017ce\u0144stwa Magora \u2013 Madziarzy, czyli W\u0119grzy. W pewnym sensie dzisiejszy program HUNOR tak\u017ce opowiada o tym, \u201ez kim W\u0119grzy si\u0119 \u017ceni\u0105\u201d \u2013 tym razem w dziedzinie przemys\u0142u kosmicznego.<\/p>\n\n\n\n
P\u00f3\u0142tora roku przed startem programu w\u0119gierska dyplomacja podpisa\u0142a z Rosj\u0105 umow\u0119 o wsp\u00f3\u0142pracy kosmicznej, zak\u0142adaj\u0105c wsp\u00f3ln\u0105 misj\u0119 w 2024 lub 2025 roku. Terminu uda\u0142o si\u0119 dotrzyma\u0107, ale nie dotyczy\u0142o to partnera \u2013 rosyjsk\u0105 agencj\u0119 Roskosmos zast\u0105pi\u0142a ameryka\u0144ska prywatna firma Axiom Space.<\/p>\n\n\n\n
M\u00f3wi si\u0119, \u017ce w momencie og\u0142oszenia programu HUNOR oferta rosyjska by\u0142a jedyn\u0105 mo\u017cliw\u0105 do wykorzystania. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 po og\u0142oszeniu w sierpniu 2021 roku prze\u0142omu technologicznego zwi\u0105zanego z kapsu\u0142\u0105 Crew Dragon. Ju\u017c pod koniec tego roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 negocjacje w\u0119giersko-ameryka\u0144skie, kt\u00f3re w 2023 roku zaowocowa\u0142y decyzj\u0105, \u017ce program HUNOR zostanie zrealizowany z udzia\u0142em USA.<\/p>\n\n\n\n
Na ten zwrot mog\u0142a mie\u0107 wp\u0142yw tak\u017ce szybko rozwijaj\u0105ca si\u0119 od 2022 roku wsp\u00f3\u0142praca z Europejsk\u0105 Agencj\u0105 Kosmiczn\u0105. W\u0119gry zacz\u0119\u0142y wp\u0142aca\u0107 coraz wi\u0119ksze sk\u0142adki, licz\u0105c na maksymalne wsparcie w rozwoju w\u0142asnych technologii. Ch\u0119\u0107 osi\u0105gni\u0119cia jak najwi\u0119kszego efektu naukowego i technologicznego doprowadzi\u0142a do wyra\u017anego prozachodniego profilu programu \u2013 mimo \u00f3wczesnych napi\u0119\u0107 politycznych w relacjach Budapesztu z Bruksel\u0105 i Waszyngtonem.<\/p>\n\n\n\n
W ramach projektu realizowanego przez Axiom Space W\u0119grzy wsp\u00f3\u0142pracowali w kosmosie nie tylko z Amerykanami, ale te\u017c z Polsk\u0105 i Indiami. Taki sk\u0142ad za\u0142ogi wynika\u0142 przede wszystkim ze wzgl\u0119d\u00f3w finansowych, ale mia\u0142 te\u017c wymiar merytoryczny \u2013 przedstawiciele czterech pa\u0144stw prowadzili wsp\u00f3lne badania przez dwa tygodnie w przestrzeni kosmicznej.<\/p>\n\n\n\n
W\u0119gierska opinia publiczna odbiera\u0142a to bardzo pozytywnie. Po pierwsze \u2013 ze wzgl\u0119du na tradycj\u0119 polsko-w\u0119gierskiej przyja\u017ani, \u017cyw\u0105 na W\u0119grzech mimo powa\u017cnych napi\u0119\u0107 politycznych pomi\u0119dzy rz\u0105dami tych dw\u00f3ch kraj\u00f3w. Po drugie \u2013 z racji presti\u017cu wynikaj\u0105cego z towarzystwa przedstawicieli najwi\u0119kszego pa\u0144stwa regionu (Polska), najwi\u0119kszej demokracji \u015bwiata (Indii) oraz najsilniejszego mocarstwa militarnego i technologicznego \u2013 Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n\n\n\n
Taki sk\u0142ad by\u0142 symboliczny i obiecuj\u0105cy: bratankowie \u015brodkowoeuropejscy, zamkni\u0119ci w jednej kapsule z przedstawicielami dw\u00f3ch najwi\u0119kszych pot\u0119g demokratycznych, wsp\u00f3lnie prowadzili badania nad technologiami mog\u0105cymi sta\u0107 si\u0119 fundamentem gospodarki przysz\u0142o\u015bci. Ameryka\u0144ska dow\u00f3dczyni misji podkre\u015bla\u0142a w wywiadach, \u017ce czu\u0142a si\u0119 przede wszystkim odpowiedzialna za zbudowanie silnej wsp\u00f3lnoty mi\u0119dzy uczestnikami wyprawy.<\/p>\n\n\n\n
Dobrze by by\u0142o, gdyby ten model nie zako\u0144czy\u0142 si\u0119 wraz z misj\u0105 \u2013 i aby nie tylko jej uczestnicy, lecz tak\u017ce ich kraje stworzy\u0142y w pewnym sensie wsp\u00f3lnot\u0119, r\u00f3wnie\u017c gospodarcz\u0105. Gospodarka \u015brodkowoeuropejska rozwijaj\u0105ca si\u0119 w \u015bcis\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy z takimi pot\u0119gami technologicznymi jak USA, Indie czy Unia Europejska (kt\u00f3ra w tym przypadku wykaza\u0142a si\u0119 wyj\u0105tkowo korzystnymi decyzjami) mog\u0142aby zyska\u0107 szans\u0119 na wej\u015bcie do pierwszej ligi \u015bwiatowego rozwoju technologicznego.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Drugi w historii astronauta w\u0119gierski, Tibor Kapu, polecia\u0142 w lipcu tego roku w kosmos w towarzystwie Polaka S\u0142awosza Uzna\u0144skiego-Wi\u015bniewskiego, Hindusa Shubhanshu Shukli oraz Amerykanki Peggy Whitson. Ta ostatnia by\u0142a dow\u00f3dc\u0105 ich wsp\u00f3lnej misji organizowanej przez ameryka\u0144sk\u0105 firm\u0119 Axiom Space. W\u0119grzy z satysfakcj\u0105 zauwa\u017caj\u0105, \u017ce sk\u0142ad za\u0142ogi odzwierciedla\u0142 mi\u0119dzy innymi tradycj\u0119 polsko-w\u0119gierskiej przyja\u017ani. \u201eBratankom\u201d uda\u0142o si\u0119… Czytaj dalej Od Wilka do Bramy Niebios: Bratankowie w\u015br\u00f3d gwiazd<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":96,"featured_media":4913,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[392],"tags":[],"class_list":["post-4912","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-69","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4912","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/96"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4912"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4912\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4914,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4912\/revisions\/4914"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4913"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4912"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4912"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4912"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}