{"id":4772,"date":"2025-08-18T10:14:06","date_gmt":"2025-08-18T08:14:06","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4772"},"modified":"2025-08-18T10:14:06","modified_gmt":"2025-08-18T08:14:06","slug":"strategia-swiadka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4772","title":{"rendered":"Strategia \u015bwiadka"},"content":{"rendered":"\n

Edward Balcerzan dokona\u0142 swego czasu typologii tekst\u00f3w literackich, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 kategori\u0105 strategii. Jedn\u0105 z nich by\u0142aby strategia \u015bwiadka, kt\u00f3r\u0105 \u2013 jak dzi\u015b widzimy \u2013 obra\u0142 autor tomu Duchy polskich Kres\u00f3w<\/em>, nadaj\u0105c swojej najnowszej pracy tytu\u0142 \u015awiadek zag\u0142ady Kres\u00f3w<\/em>. Podobnie jak Testament polskich Kres\u00f3w <\/em>(2022) ksi\u0105\u017cka ma charakter autorskiego samookre\u015blenia i przes\u0142ania dla innych, ma urzeczywistnia\u0107 misj\u0119 \u017cyciow\u0105 \u015bwiadka szczeg\u00f3lnego ludob\u00f3jstwa.<\/p>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw Srokowski jest wybitnym prozaikiem, nagrodzonym Krzy\u017cem Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej w 2010 roku, nagrod\u0105 IPN \u201eSemper Fidelis\u201d w 2020 i Literack\u0105 Nagrod\u0105 Czterech Kolumn w 2023, wyr\u00f3\u017cnieniem przez kapitu\u0142\u0119 Nagrody Literackiej im. J\u00f3zefa Mackiewicza w 2007 roku za tom opowiada\u0144 Nienawi\u015b\u0107<\/em>, prozaikiem \u2013 dodajmy \u2013 nominowanym te\u017c w 2024 i w 2025 roku. W 2018 znalaz\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d laureat\u00f3w nagrody Stra\u017cnik Pami\u0119ci w kategorii \u201eTw\u00f3rcy\u201d. W latach 1993-94 prowadzi\u0142 kulturoznawcze zaj\u0119cia na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim, przedtem by\u0142 d\u0142ugoletnim redaktorem dzia\u0142u kultury w jednym z tygodnik\u00f3w. Z wykszta\u0142cenia jest filologiem polskim, bywa\u0142 t\u0142umaczem literatury greckiej. W 1968 roku wskutek represji politycznych zosta\u0142 usuni\u0119ty z pracy w szkolnictwie \u015brednim. Od 1967 do dzi\u015b wydaje swoje ksi\u0105\u017cki w wielu o\u015brodkach, g\u0142\u00f3wnie w Krakowie, Warszawie, Poznaniu, Katowicach i Wroc\u0142awiu. Opr\u00f3cz powie\u015bci, opowiada\u0144, przek\u0142ad\u00f3w tworzy te\u017c poezj\u0119 i szeroko rozumian\u0105 eseistyk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Najnowsza ksi\u0105\u017cka nale\u017cy do tzw. prozy dyskursywnej lub literatury faktu, a jej podstaw\u0105 by\u0142y felietony w \u201eWarszawskiej Gazecie\u201d. Podtytu\u0142 ca\u0142o\u015bci brzmi: Dziesi\u0119\u0107 przyczyn ukrai\u0144skiego ludob\u00f3jstwa<\/em>. Niejako tytu\u0142owy tekst ukazywa\u0142 si\u0119 w odcinkach. Obecnie \u0142atwiej po niego si\u0119gn\u0105\u0107. Jest udokumentowany przypisami. Typologia przyczyn obejmuje kategorie: ideologiczne, historyczne, religijne, kulturowe, mi\u0119dzynarodowe, spo\u0142eczne, psychologiczne, materialne lub pozaracjonalne.<\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lnie ujmuj\u0105ce s\u0105 fragmenty o Ukrai\u0144cach, kt\u00f3rzy z nara\u017ceniem \u017cycia ratowali Polak\u00f3w. W ostatnich latach opr\u00f3cz Stanis\u0142awa Srokowskiego o takich heroicznych postawach pisa\u0142a m.in. Maryla \u015acibor-Marchocka w opartych na faktach opowiadaniach, zatytu\u0142owanych Sprawiedliwi <\/em>(2020). Opracowanie graficzne i redakcyjne ksi\u0105\u017cki ma \u015blady wp\u0142ywu rynku prasowego; s\u0105 to np. wyrazista kolorystyka (czerwie\u0144 w liternictwie), kontrastowe wyr\u00f3\u017cnianie tytu\u0142u i podtytu\u0142u etc. Tom sk\u0142ada si\u0119 z trzech cz\u0119\u015bci: pierwsza, stanowi\u0105ca jedn\u0105 czwart\u0105 obj\u0119to\u015bci tomu jest analiz\u0105 przyczyn ludob\u00f3jstwa, druga, najobszerniejsza \u2013 to wyb\u00f3r wsp\u00f3\u0142czesnej publicystyki, przede wszystkim dotycz\u0105cej pami\u0119ci narodowej, a ca\u0142o\u015b\u0107 zamyka dziesi\u0119ciostronicowe podsumowanie w formie rozmowy z pisarzem. Wspomina on swoje uznanie dla Kornela Morawieckiego, wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w czynach, takich jak ukrywanie przyw\u00f3dcy Solidarno\u015bci Walcz\u0105cej (1982-1992) w swoim domu, kolporta\u017c wydawnictw, udost\u0119pnianie mieszkania na spotkania tej podziemnej organizacji. Ju\u017c w 1980 pisarz w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 powsta\u0142ego wtedy zwi\u0105zku zawodowego Solidarno\u015b\u0107, poniewa\u017c dostrzega\u0142 w nim potencja\u0142 wolno\u015bci, czyli szans\u0119 na wyswobodzenie Polak\u00f3w z komunistycznej opresji.<\/p>\n\n\n\n

Osobliwo\u015bci\u0105 naszych czas\u00f3w bywa intuicyjna pewno\u015b\u0107 i niemo\u017cno\u015b\u0107 precyzyjnego jej wypowiedzenia. Czy to skutek \u201eskolonizowania umys\u0142\u00f3w\u201d (por. s. 203)? A mo\u017ce wewn\u0119trznej intelektualnej s\u0142abo\u015bci albo autocenzury? Jaki zreszt\u0105 jest sens my\u015ble\u0107 o autocenzurze, je\u015bli za wypowiadanie elementarnych praw grozi \u2013 skutecznie wyegzekwowany \u2013 ostracyzm? To nie jest ju\u017c samoograniczanie si\u0119, lecz spo\u0142ecznie wymuszane pos\u0142usze\u0144stwo granicom swobody wypowiedzi, wyznaczonym w najwi\u0119kszych mediach, ugrupowanych politycznych, samorz\u0105dach, licznych organizacjach pozarz\u0105dowych, instytucjach edukacji, nauki oraz instytucji kultury. Sie\u0107 wp\u0142yw\u00f3w, dob\u00f3r kadr, dzia\u0142ania opiniotw\u00f3rcze tworz\u0105 szczelny system. Dyktat fa\u0142szu, czyli skutek prymatu konstrukcji nad opisem, powoduje, \u017ce weredycy znajduj\u0105 si\u0119 na marginesie, nie s\u0105 powa\u017cnie wys\u0142uchiwani, dzia\u0142aj\u0105 samotnie. Lekcewa\u017cenie czy dyskredytacja dzia\u0142aj\u0105 skutecznie.<\/p>\n\n\n\n

Rodz\u0105 si\u0119 te\u017c pytania, co jest celem wypowiadania niewygodnych prawd. Wprowadzenie w \u017cycie wynikaj\u0105cych z nich postulat\u00f3w \u2013 to cel odleg\u0142y, mo\u017ce nierealny. W rezultacie sprzeciw zakrawa na gest zaledwie symboliczny. Jeden z czo\u0142owych polonist\u00f3w ostatniego \u0107wier\u0107wiecza zatytu\u0142owa\u0142 swoj\u0105 prac\u0119 Fantazmaty skolonizowanych Polak\u00f3w<\/em>. Samokrytycyzm na tle silnej zewn\u0119trznej krytyki zamienia si\u0119 w s\u0142abo\u015b\u0107. Np. Andrzeja Krzysztyniaka Zwijanie polsko\u015bci <\/em>(2020); tomy zbiorowe w rodzaju: Zamachu na polsko\u015b\u0107 <\/em>(2025) lub wcze\u015bniejszy album pt. Wygaszanie Polski 1989-2015 <\/em>(2015)\u015bwiadcz\u0105 o pewnym zapotrzebowaniu na obron\u0119 bezpiecze\u0144stwa kulturowego kraju, s\u0119k w tym, czy b\u0119dzie to skuteczna obrona. S\u0105czone stale w publicznym dyskursie i prywatnych rozmowach poczucie bezsilno\u015bci nie pozostaje bez \u015bladu. Polaryzacja, konkurencja i atomizacja \u015brodowisk propolskich u\u0142atwiaj\u0105 manipulacj\u0119. Ucz\u0105c si\u0119 z do\u015bwiadczenia i na przyk\u0142adach, jak o\u015brodki pozornie patriotyczne wyniszczaj\u0105 si\u0119 wzajemnie, potencjalny czytelnik staje si\u0119 sceptyczny i bierny. Oferta kulturalna globalizmu b\u0105d\u017a federalizmu, konsekwentnie prezentowana, sp\u00f3jna, atrakcyjna znajduje wi\u0119c zwolennik\u00f3w, kt\u00f3rzy ceni\u0105 sobie dobre samopoczucie.<\/p>\n\n\n\n

Przestrogi przed skutkami formu\u0142 typu: \u201eNienawi\u015bci\u0105 i bezwzgl\u0119dn\u0105 walk\u0105 b\u0119dziesz przyjmowa\u0142 wroga Twego Narodu\u201d (cytat z Dekalogu ukrai\u0144skiego nacjonalisty <\/em>s. 28 omawianej ksi\u0105\u017cki) nie nale\u017c\u0105 do komfortowych tre\u015bci. Cierpienia u\u015bwi\u0119caj\u0105, a relatywizm i umiar u\u0142atwiaj\u0105 ochron\u0119 w\u0142asnego wizerunku. O bolesnych kwestiach najch\u0119tniej si\u0119 milczy.<\/p>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw Srokowski, \u015awiadek zag\u0142ady Kres\u00f3w. Dziesi\u0119\u0107 przyczyn ukrai\u0144skiego ludob\u00f3jstwa<\/em>, Bollinari Publishing House, Warszawa 2025.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Edward Balcerzan dokona\u0142 swego czasu typologii tekst\u00f3w literackich, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 kategori\u0105 strategii. Jedn\u0105 z nich by\u0142aby strategia \u015bwiadka, kt\u00f3r\u0105 \u2013 jak dzi\u015b widzimy \u2013 obra\u0142 autor tomu Duchy polskich Kres\u00f3w, nadaj\u0105c swojej najnowszej pracy tytu\u0142 \u015awiadek zag\u0142ady Kres\u00f3w. Podobnie jak Testament polskich Kres\u00f3w (2022) ksi\u0105\u017cka ma charakter autorskiego samookre\u015blenia i przes\u0142ania dla innych, ma urzeczywistnia\u0107… Czytaj dalej Strategia \u015bwiadka<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":69,"featured_media":4773,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[391],"tags":[],"class_list":["post-4772","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-68","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4772","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/69"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4772"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4772\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4774,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4772\/revisions\/4774"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}