{"id":4609,"date":"2025-07-31T21:56:48","date_gmt":"2025-07-31T19:56:48","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4609"},"modified":"2025-07-31T21:56:48","modified_gmt":"2025-07-31T19:56:48","slug":"najwazniejsza-jest-tradycja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4609","title":{"rendered":"Najwa\u017cniejsza jest tradycja"},"content":{"rendered":"\n

Po awangardzie jest <\/strong>neo-awangarda<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 1955 roku w Warszawie przy okazji \u015awiatowego Festiwalu Student\u00f3w i M\u0142odzie\u017cy na wystawie \u201ePrzeciw wojnie przeciw faszyzmowi\u201d zorganizowanej dla m\u0142odych plastyk\u00f3w pod tym niewiele obiecuj\u0105cym tytu\u0142em w odbudowanym warszawskim Arsenale. I to by\u0142 koniec realizmu socjalistycznego, z kt\u00f3rym wielu chcia\u0142o si\u0119 ju\u017c rozsta\u0107. Drugim momentem by\u0142o za\u0142o\u017cenie Klubu Krzywego Ko\u0142a i przy nim galerii sztuki.<\/p>\n\n\n\n

Warto przy okazji wspomnie\u0107 posta\u0107 malarza, fotografika i jednego z tw\u00f3rc\u00f3w i inicjator\u00f3w \u201ewystaw sztuki nowoczesnej\u201d Zbigniewa D\u0142ubaka. Genera\u0142 D\u0142ubak, by\u0142y uczestnik dow\u00f3dztwa Gwardii Ludowej, wi\u0119zie\u0144 obozu w Mauthausen, m\u00f3g\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 jako \u201ekrysza\u201d dla niekonwencjonalnych inicjatyw i nurt\u00f3w. Jego nazwisko pojawi si\u0119 te\u017c w za\u0142o\u017cycielskim okresie Galerii Foksal w Warszawie i w zespole autor\u00f3w galerii Ludwi\u0144skiego oraz jako promotora galerii Permafo Andrzeja Lachowicza. To niejedyna niejednoznaczna posta\u0107 w historii \u201epolskiej sztuki nowoczesnej\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Rektor wroc\u0142awskiej uczelni plastycznej, w\u0142a\u015bciwie szko\u0142y technicznej (ceramika, szk\u0142o i architektura wn\u0119trz), b\u0119d\u0105c przez przypadki wojenne dobrym znajomym marsza\u0142ka ZSRS Siergieja Timoszenki m\u00f3g\u0142 realizowa\u0107 oryginalny program kszta\u0142cenia plastyk\u00f3w niejako obok lub wprost poza doktrynalnymi ograniczeniami. Stanis\u0142aw Dawski, bo o nim mowa, nie pozwoli\u0142 na zerwanie z naj\u015bwietniejsz\u0105 tradycj\u0105 polskiego i \u015bwiatowego modernizmu. Dba\u0142 o zatrudnienie dobrych specjalist\u00f3w \u2013 rzemie\u015blnik\u00f3w jak cho\u0107by Xawerego Dunikowskiego (rze\u017aba).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Micha\u0142 J\u0119drzejewski jako przewodnicz\u0105cy otwiera sesj\u0119<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Mo\u017cna wi\u0119c rzec, i\u017c \u201ezaczyna si\u0119\u201d tak\u017ce we Wroc\u0142awiu, ale zaczyna si\u0119 raz po raz. Tak by\u0142o z sensibilizmem i tak by\u0142o z inicjatywami Jerzego Ludwi\u0144skiego. W czasie \u017cywych dyskusji i zmian w ruchu artystycznym drugiej po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ogniskuj\u0105cych si\u0119 w opozycji realizm \u2013 abstrakcjonizm, ukaza\u0142a si\u0119 w czerwcu 1956 ulotka z manifestem sensybilist\u00f3w. By\u0142a to b\u0142\u0119kitna kartka formatu A-5. Jej redaktorzy: Kazimierz G\u0142az i Micha\u0142 J\u0119drzejewski nie opowiedzieli si\u0119 za \u017cadn\u0105 ze stron uczestnicz\u0105cych w artystycznych polemikach tamtych lat. Przechodzili ponad tymi kontrowersjami do innego porz\u0105dku dziennego poniewa\u017c: \u201eSensybilizm nie neguje istnienia innych kierunk\u00f3w w sztuce \u2013 sensybilizm je wch\u0142ania, tw\u00f3rczo przekszta\u0142ca i uszlachetnia\u201d<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

M\u0142odzi plastycy, absolwenci wroc\u0142awskiej Wy\u017cszej Szko\u0142y Sztuk Plastycznych dawali sobie prawo do pe\u0142nej swobody korzystania z ju\u017c istniej\u0105cych osi\u0105gni\u0119\u0107 tradycji w ka\u017cdym kierunku, a jednocze\u015bnie okre\u015blali przez utworzenie nowego terminu zasadnicz\u0105 perspektyw\u0119 swoich d\u0105\u017ce\u0144. \u201eGaleri\u0105 sztuki\u201d by\u0142a \u201egaleria pod Mon\u0105 Lis\u0105\u201d w popularnym \u201eempiku\u201d. To tam do wroc\u0142awskiej tradycji zostali w\u0142\u0105czeni przez Ludwi\u0144skiego i Henryk Sta\u017cewski i Tadeusz Brzozowski i \u2026 wielu innych tw\u00f3rc\u00f3w \u201epolskiej samodzielno\u015bci w sztuce\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
T. Kantor Projekt dla Wroc\u0142awia 1970<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wytworzona z wielkim wysi\u0142kiem, z pogard\u0105 dla \u017cyciowych utrudnie\u0144 i cywilnej \u015bmierci, na kt\u00f3r\u0105 \u0142atwo mo\u017cna by\u0142o sobie zas\u0142u\u017cy\u0107 \u2013 ta szczeg\u00f3lna atmosfera, jakby sportowego wsp\u00f3\u0142zawodnictwa, przypomina\u0142a chyba to, co prze\u017cy\u0142a Ernestyna Zahorska w 1920 roku patrz\u0105c na \u00f3wczesnych malarzy warszawskich. Znakomita krytyk po latach na emigracji tak wspomina\u0142a rok 1920: U nas, na ulicach Warszawy, wolnej Warszawy, szala\u0142a futurystyczna m\u0142odzie\u017c, poetycko rozp\u0119tana, kt\u00f3ra wypowiedzia\u0142a wojn\u0119 konwenansom pisarskim i prawom logiki. Na \u015bcianach wystaw zjawia\u0142y si\u0119 obrazy s\u0142awi\u0105ce p\u0119d, dynamik\u0119, zmienno\u015b\u0107, uwalnianie z p\u0119t rozumowych i tradycjonalnych. Ca\u0142e \u017cycie nowej wolnej Polski by\u0142o rozszala\u0142ym krzykiem swobody […] Gdy\u015bmy walczyli przeciw bolszewikom w r. 1920, ustalili\u015bmy nie tylko lini\u0119 bezpiecze\u0144stwa Europy, ale ustalili\u015bmy tak\u017ce pierwsz\u0105 \u017celazn\u0105 kurtyn\u0119 mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem zachodnim i Homo sovieticus, poddanym nie tylko prawom determinizmu, ale tej jego specyficznej odmianie, kt\u00f3ra w mongolsko-rosyjskim uj\u0119ciu sta\u0142a si\u0119 po prostu gwa\u0142tem nad cz\u0142owiekiem<\/em> (cyt. za Nowe Pa\u0144stwo<\/em> nr 5\/2010 str. 30).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Grzegorz Dutkiewicz, videoperformance, galeria katakumby 1979<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Co\u015b z tej atmosfery przetrwa\u0142o, a mo\u017ce w\u0142a\u015bnie przetrwa\u0142o co\u015b wi\u0119cej \u2013 wr\u0119cz genetycznie zakodowana polska kultura wolno\u015bci, kt\u00f3rej nie da\u0142o si\u0119, mimo usilnych stara\u0144, wypleni\u0107. Kierowani \u201enieomylnym instynktem klasowym\u201doficerowie S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa tak referowali niebezpieczne zjawisko:<\/p>\n\n\n\n

[…] od po\u0142owy lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych da\u0142 si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 spontaniczny rozw\u00f3j nieoficjalnych salon\u00f3w wystawowych. Na bazie tych tendencji powsta\u0142y m.in. krakowskie \u201eKrzysztofory\u201d, \u201eFoksal\u201d i \u201eWsp\u00f3\u0142czesna\u201d w Warszawie, \u201eOd nowa\u201d w Poznaniu, \u201e\u015al\u0105ska\u201d w Katowicach. We Wroc\u0142awiu od kilka lat dzia\u0142a galeria \u201eMona Liza\u201d o podobnym profilu […] Na aktywne zainteresowanie t\u0105 galeri\u0105 ze strony S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 kilka przyczyn, m.in. dotycz\u0105cych programu i kr\u0119gu ludzi skupionych wok\u00f3\u0142 \u201eMony Lizy\u201d. \u201eTw\u00f3rcy\u201d ci, uwa\u017caj\u0105cy si\u0119 za awangard\u0119 artystyczn\u0105, stawiaj\u0105 sobie za cel odrodzenie rodzimej sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. […] W jednym z ostatnich program\u00f3w reklamowych \u201eMona Lizy\u201d, wydanym staraniem miesi\u0119cznika \u201eOdra\u201d, czytamy: <\/em>\u201eTutaj bowiem skupia si\u0119 autentyczny ruch artystyczny. Przez te ma\u0142e na og\u00f3\u0142 lokaliki przewija si\u0119 wszystko to, co w sztuce polskiej ma najmniej konwencjonalny, najmniej standardowy charakter. Tutaj wi\u0119c przede wszystkim nale\u017cy szuka\u0107 nazwisk nowych. Galerie prowadzone s\u0105 przez zaanga\u017cowane grupy artyst\u00f3w i krytyk\u00f3w o w\u0142asnym zdecydowanym stosunku do sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej\u201d. Tymi \u201ezaanga\u017cowanymi grupami artyst\u00f3w i krytyk\u00f3w\u201d skupionymi wok\u00f3\u0142 galerii \u201eMona Lisa\u201d we Wroc\u0142awiu s\u0105 m. in. Jerzy Ludwi\u0144ski, krytyk, na\u0142ogowy alkoholik. Obznajomiony na bie\u017c\u0105co ze wszelkimi nowymi orientacjami artystycznymi na Zachodzie, jest rzecznikiem ich hase\u0142 na gruncie polskim. Jan Chwa\u0142czyk \u2013 za\u0142o\u017cyciel galerii \u201eMona Liza\u201d. R\u00f3wnie\u017c wyczulony na wszystkie nowinki plastyczne Zachodu. Jak wynika z posiadanych przez nas materia\u0142\u00f3w operacyjnych, ho\u0142duje aktualnie kierunkowi plastycznemu pn. \u201eSztuka poj\u0119ciowa\u201d, polegaj\u0105cym na okre\u015bleniu poj\u0119\u0107 filozoficznych w formie zapisu. Pseudo-nowatorzy skupiaj\u0105cy si\u0119 przy galerii \u201eMona Lisa\u201d neguj\u0105 oficjalnie nasze warto\u015bci, nie uznaj\u0105 drogi do szukania i si\u0119gania do kultury narodowej, bior\u0105c bezkrytycznie pod pozorami awangardy artystycznej gotowe recepty teoretyk\u00f3w zachodnich, w wi\u0119kszo\u015bci niesprawdzalne na naszym gruncie i godz\u0105ce w socjalistyczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 (<\/em>KierownikGr.IVa Wydz.III S\u0142.Bezpiecze\u0144stwa we Wroc\u0142awiu \u2013 kpt.M. <\/em>Gronostaj, Wroc\u0142aw dnia 22.08.1970 r. tajne, Informacja dot.Dzia\u0142alno\u015bci nieoficjalnych salon\u00f3w wystawowych sztuki \u2013 materia\u0142y SB; IPN Wr 054\/1626. Pisownia oryginalna).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Jan Chwa\u0142czyk, List do Jana Berdyszaka, 1975, karton 100x70cm<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Analitycy z SB mieli racj\u0119 co do znaczenia tych zjawisk \u2013 nieoficjalnych salon\u00f3w. W czasie stanu wojennego, po delegalizacji stowarzysze\u0144 i p\u00f3\u017aniej, wypracowane do\u015bwiadczenia i wola dzia\u0142ania okaza\u0142y si\u0119 na tyle silne, aby pojawi\u0142 si\u0119 ruch artystyczny poza \u201eoficjalnymi salonami\u201d (m.in. we Wroc\u0142awiu Galeria \u201eNa Ostrowie\u201d, Zak\u0142ad nad Fos\u0105, O\u015brodek Dzia\u0142a\u0144 Plastycznych, O\u015brodek Dokumentacji i Propagandy Sztuki), a w oficjalnych salonach by\u0142o pustawo.<\/p>\n\n\n\n

Przestrzenie ko\u015bcio\u0142\u00f3w i sal parafialnych, muze\u00f3w diecezjalnych da\u0142y dach nad g\u0142ow\u0105 plastykom odmawiaj\u0105cym dzia\u0142ania w oficjalnych salonach. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki tworzy\u0142 przestrze\u0144 wolno\u015bci. Ale tw\u00f3rcy Pomara\u0144czowej Alternatywy znale\u017ali tak\u0105 przestrze\u0144 wprost na ulicy. Parateatralne do\u015bwiadczenie \u201eracjonalnej organizacji formy zdarzenia\u201d da\u0142o awangardowy teatr polityczny we Wroc\u0142awiu.<\/p>\n\n\n\n

Podczas gdy kapitan Gronostaj pisa\u0142 swoje wypracowanie na temat sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, to w wielkiej kasie pancernej dawnej wroc\u0142awskiej gie\u0142dy eksponowa\u0142a swoje nieprawomy\u015blne utwory nowa grupa artystyczna \u2013 Studio Kompozycji Emocjonalnej. Tworzyli j\u0105 bardzo m\u0142odzi ludzie (Zbigniew Je\u017c, Grzegorz Kolasi\u0144ski, J\u00f3zef Ma\u0144kowski, Jerzy Ryba, Wojciech Sztukowski), kt\u00f3rzy nie zamierzali studiowa\u0107 w uczelni artystycznej, lecz podejmowali dzia\u0142alno\u015b\u0107 i prac\u0119 samokszta\u0142ceniow\u0105 jako arty\u015bci niezale\u017cni. W 1972 roku zaczyna ukazywa\u0107 si\u0119 wydawane przez nich pierwsze pismo artystyczne poza zasi\u0119giem cenzury jako \u201eOrgan Studio Kompozycji Emocjonalnej\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jerzy Roso\u0142owicz, Kreatorium kolumny stalagnatowej Millenium 1970 tusz na papierze.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Precedensy by\u0142y ju\u017c wcze\u015bniej, jak chocia\u017cby komunikaty \u201eBiura Poezji\u201d Andrzeja Partuma w Warszawie lub podobne druki i odbitki linorytowe Galerii \u201eTak\u201d i \u201eNie\u201d publikowane w Bydgoszczy i rozsy\u0142ane po kraju przez \u201eAnastazego\u201d (Bogdan Wi\u015bniewski) \u2013 o czym zreszt\u0105 pracowity kapitan SB Gronostaj nie omieszka\u0142 zawiadomi\u0107 central\u0119. W Poznaniu pojawi\u0142a si\u0119 inicjatywa korespondencyjnej mi\u0119dzynarodowej wymiany artystycznej informacji \u201eNET\u201d (Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, Andrzej Kosto\u0142owski), kt\u00f3r\u0105 starannie obserwowa\u0142a SB. Niew\u0105tpliwymi osi\u0105gni\u0119ciami mog\u0142a cieszy\u0107 si\u0119 grupa m\u0142odych filmowc\u00f3w skupiona w \u201eWarsztacie Formy Filmowej\u201d w \u0141odzi (m.in. Wojciech Bruszewski, J\u00f3zef Robakowski). Podobn\u0105 medialn\u0105 grup\u0105 byli \u201eFotografowie poszukuj\u0105cy\u201d, grupa skupiona wok\u00f3\u0142 galerii fotografii Jerzego Olka we Wroc\u0142awiu \u201eFoto \u2013 Medium \u2013 Art\u201d, czy tak\u017ce we Wroc\u0142awiu \u201eCentrum \u015bwiat\u0142a\u201d (m.in. Artur Babiarz, Leopold Duszka-Ko\u0142cz).<\/p>\n\n\n\n

Tym co nap\u0119dza\u0142o ten do\u015b\u0107 nieoczekiwany proces przyspieszonych zmian by\u0142y nowe formy artystycznej praktyki \u2013 sztuka poj\u0119ciowa, a wi\u0119c tekst artystyczny, poezjografia, praktyki parateatralne \u2013 sygnalizowane wcze\u015bniej \u2013 teraz szybko si\u0119 rozpowszechniaj\u0105, jako zamierzone \u201ezdarzenie\u201d (happening) i \u201eprzedstawienie\u201d (performance). Powstaj\u0105 projekty wielkich przestrzennych za\u0142o\u017ce\u0144 i procesualnych program\u00f3w, a w tradycyjnych dyscyplinach plastyki pojawia si\u0119 ich \u201ekonceptualizacja\u201d (malarstwo, rze\u017aba, rysunek). Okaza\u0142o si\u0119 tak\u017ce, \u017ce poezjografia (poezja konkretna) znajduje sobie miejsce raczej w galeriach, a nie w publikacjach literackich.<\/p>\n\n\n\n

Hierarchia dzie\u0142 i autor\u00f3w nie by\u0142a ju\u017c wyznaczana przez pa\u0144stwowy mecenat \u2013 zosta\u0142a dawno, chocia\u017c niepostrze\u017cenie, nawet dla wielu plastyk\u00f3w, wywr\u00f3cona do g\u00f3ry nogami! Tytu\u0142y i odznaczenia przesta\u0142y na dobre si\u0119 liczy\u0107. Te wielkie gale nie mia\u0142y tego specyficznego znaczenia, jak owe improwizowane i biedne plenery, spotkania, sympozja, seminaria i galeryjki, a to znaczenie polega\u0142o na podstawowym i wa\u017cnym prze\u017cyciu szale\u0144stwa wolno\u015bci<\/em><\/strong>. Ryzyko by\u0142o niewielkie, ale nie ka\u017cdy si\u0119 na nie decydowa\u0142. W tym by\u0142a si\u0142a oddzia\u0142ywania neo-awangardy<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

To by\u0142y oczekiwane \u201enowe epifanie pi\u0119kna\u201d. Nowe! Nowe i w\u0142asne. Droga do \u201epolskiej samodzielno\u015bci w sztuce\u201d, o kt\u00f3r\u0105 zabiega\u0142 Juliusz Starzy\u0144ski, jak r\u00f3wnie\u017c inni post-soc-realistyczni entuzja\u015bci abstrakcji zosta\u0142a otwarta. To mo\u017ce paradoks ale ujawniaj\u0105cy prawd\u0119 \u2013 ca\u0142y sowiecko-rosyjski marksistowski, a tak\u017ce i leninowski i stalinowski be\u0142kot nadu\u017cywaj\u0105cy poj\u0119\u0107 sztuki, kultury etc. zosta\u0142 odrzucony jak brudna koszula. Zosta\u0142a oczywi\u015bcie jaka\u015b resztka oficjalnej doktryny w postaci kilkunastoosobowej \u201eGrupy realist\u00f3w\u201d. Bo w og\u00f3le w plastyce ka\u017cdy robi\u0142 co chcia\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Ten nowy ruch przejawia si\u0119 w dziesi\u0105tkach inicjatyw, pobudzanych przez ambicje plastyk\u00f3w, a tak\u017ce lokalnych dzia\u0142aczy partii i administracji, wykorzystuj\u0105cych aktywno\u015b\u0107 plastyk\u00f3w dla dodania sobie splendoru \u201emecenas\u00f3w\u201d. I ten ruch z roku na rok przemodelowuje<\/em> dotychczasow\u0105 sytuacj\u0119 przynajmniej o tyle, \u017ce obok sta\u0142ych i w opinii w\u0142adz bardzo presti\u017cowych miejsc publikacji, czyli sieci Biur Wystaw Artystycznych, pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe kana\u0142y i kanaliki informacyjne, nad kt\u00f3rymi planowanie kulturalne z czasem traci kontrol\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Trwaj\u0105 oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cne wielkie imprezy, a to po\u015bwi\u0119cone plakatowi (politycznemu), a to festiwale malarskie jak w Szczecinie, graficzne i mi\u0119dzynarodowe biennale w Krakowie, czy zas\u0142u\u017cone dla nowatorskich idei Sympozjum Z\u0142otego Grona w <\/em>ZielonejG\u00f3rze. Te wielkie i powa\u017cne imprezy s\u0105 obudowywane nagrodami i zakupami do pa\u0144stwowych zbior\u00f3w, orderami wr\u0119czanymi plastykom przez sekretarzy, ministr\u00f3w i prezes\u00f3w. Pojawi\u0142y si\u0119 wszak\u017ce i zupe\u0142nie osobliwe inicjatywy, jak swoiste \u201eruchome centra\u201d ruchu artystycznego. Jednym z nich by\u0142 plener w Osiekach ko\u0142o Koszalina skupiaj\u0105cy od czasu do czasu plastyk\u00f3w, krytyk\u00f3w i naukowc\u00f3w z kr\u0119g\u00f3w neo-awangardy. Niezwyk\u0142a, a dzia\u0142aj\u0105ca w oparciu o wielki elbl\u0105ski zak\u0142ad przemys\u0142owy Zamech, Galeria EL za\u0142o\u017cona przez Gerarda Kwiatkowskiego realizowa\u0142a nowe formy przestrzenne w cyklach dwuletnich spotka\u0144, do dzisiaj miasto konserwuje zabytki tamtej aktywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lniejsze znaczenie mia\u0142o sympozjum w Pu\u0142awach. Zosta\u0142o sfinansowane przez wielkie zak\u0142ady \u201eAzoty\u201d, a zorganizowane przez krytyka i teoretyka Jerzego Ludwi\u0144skiego, historyka sztuki, absolwenta Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Niezbyt przychylnie przyj\u0119te przez czynniki polityczne wyniki tego sympozjum i odmowa dalszego zatrudniania w Lublinie inicjatora da\u0142y szans\u0119 Wroc\u0142awiowi. Tak oto w 1966 roku Jerzy Ludwi\u0144ski, dzi\u0119ki rekomendacji Jana Chwa\u0142czyka, zjawia si\u0119 we Wroc\u0142awiu na etacie instruktora w miejskim wydziale kultury z programem \u201eMuzeum Sztuki Aktualnej\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bnie wroc\u0142awianie krok po kroku zawojuj\u0105 teren dla swojej nowatorskiej aktywno\u015bci r\u00f3wnie\u017c w rze\u017abie, szczeg\u00f3lnie po Og\u00f3lnopolskiej Wystawie M\u0142odych Rze\u017abiarzy w Krakowie w 1969 roku. Wprawdzie w Muzeum Sztuki Aktualnej nie zatrudniono Ludwi\u0144skiego, ale w salce Klubu Mi\u0119dzynarodowej Prasy i Ksi\u0105\u017cki pod kierownictwem Marii Berny na cztery bez ma\u0142a lata zagnie\u017adzi si\u0119 Galeria Sztuki zwana \u201epod Mon\u0105 Lis\u0105\u201d. R\u00f3wnoczesne z wystawami publikacje w miesi\u0119czniku \u201eOdra\u201d i publiczne dyskusje przynios\u0105 tej inicjatywie zas\u0142u\u017cona s\u0142aw\u0119, bo te\u017c lista autor\u00f3w \u2013 plastyk\u00f3w i krytyk\u00f3w, wystawiaj\u0105cych, pisz\u0105cych i debatuj\u0105cych plastyk\u00f3w jest, patrz\u0105c z dzisiejszej perspektywy, naprawd\u0119 imponuj\u0105ca. Chocia\u017c niestety tak bardzo k\u0142opotliwa dla kapitana Gronostaja. Ale jego oceny jakby zza grobu, obowi\u0105zuj\u0105 we Wroc\u0142awiu do dzisiaj, bo nie uda\u0142o si\u0119 wyda\u0107 dokumentacji dzia\u0142alno\u015bci tej galerii.<\/p>\n\n\n\n

W miejscu gdzie dzia\u0142a\u0142a na \u015bcianie budynku przy Placu gen. Tadeusza Ko\u015bciuszki jest pami\u0105tkowa tablica. W Muzeum Wsp\u00f3\u0142czesnym Wroc\u0142aw jest dost\u0119pne w sta\u0142ej ekspozycji Archiwum Ludwi\u0144skiego. Mamy te\u017c realizacje paru projekt\u00f3w Sympozjum Plastycznego Wroc\u0142aw\u201970 (Jerzego Beresia, Tadeusza Kantora, Barbary Koz\u0142owskiej) i wydawnictwo na temat tego sympozjum. Rangi symbolu nabra\u0142 tytu\u0142 z pierwszych zda\u0144 tekstowej gry Zbigniewa Gostomskiego \u201eZaczyna si\u0119 we Wroc\u0142awiu\u2026\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Zanim jednak ktokolwiek z solidnych naszych organizator\u00f3w \u017cycia artystycznego po\u0142apa\u0142 si\u0119 w tym nowym obrazie polskiej tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej, to zd\u0105\u017cy\u0142 przyjecha\u0107 do Polski z ofert\u0105 \u201enie do odrzucenia\u201d Richard Demarco. Oferta polega\u0142a na tym, aby w czasie wielkiego Mi\u0119dzynarodowego Edynburskiego Festiwalu Sztuki zorganizowa\u0107 wystaw\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki polskiej w jego galerii. Demarco znalaz\u0142 w Ryszardzie Stanis\u0142awskim, dyrektorze Muzeum Sztuki w \u0141odzi, sprzyjaj\u0105cego tej idei i rozeznanego w realiach Zachodu wsp\u00f3\u0142pracownika. Wystawa okaza\u0142a si\u0119 wielkim sukcesem. Emigracyjny krytyk Lech Taborski sw\u00f3j tekst o wystawie \u201eAtelier\u201972\u201d w krakowskim \u201e\u017byciu literackim\u201d zatytu\u0142owa\u0142 \u201eRzecz o podboju\u201d. Wprawdzie kilku artyst\u00f3w nie otrzyma\u0142o paszport\u00f3w, a ich prace eksponowano jako materia\u0142y przes\u0142ane poczt\u0105 (do ustalonej z Demarco listy wprowadzono pewne zmiany), jednak\u017ce w katalogu znale\u017ali si\u0119 wszyscy, ale to ju\u017c jest zupe\u0142nie inna historia.<\/p>\n\n\n\n

Lata siedemdziesi\u0105te to zapewne czas najbardziej z dotychczasowych okres\u00f3w obfituj\u0105cy w ruch intelektualny w sprawach sztuki. Manifesty i teksty teoretyczne pisz\u0105 wszyscy \u2013 krytycy, filozofowie, arty\u015bci, a konferencje, seminaria i najr\u00f3\u017cniejsze prelekcje sta\u0142y si\u0119 czym\u015b co nale\u017ca\u0142o do dobrego obyczaju w ruchu artystycznym. Ukazuj\u0105 si\u0119 publikacje ksi\u0105\u017ckowe: Urszula Czartoryska publikuje w 1972 roku niewielk\u0105 ale wa\u017cn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eOd pop-artu do konceptualizmu\u201d, w 1975 roku Aleksander Wojciechowski wydaje \u201eM\u0142ode malarstwo polskie\u201d. Wkr\u00f3tce potem ukazuj\u0105 si\u0119 Bo\u017ceny Kowalskiej \u201ePolska awangarda malarska\u201d i Alicji K\u0119pi\u0144skiej \u201eNowa sztuka \u2013 sztuka polska 1945-1978\u201d w 1981 r. Pisma \u201eProjekt\u201d i \u201eSztuka\u201d publikuj\u0105 interesuj\u0105ce artyku\u0142y teoretyczne Jerzego Ludwi\u0144skiego i Stefana Morawskiego o konceptualizmie. Marazm si\u0119 sko\u0144czy\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Tak jak to zauwa\u017cy\u0142 Kazimierz G\u0142az, nie jest rzecz\u0105 najistotniejsz\u0105, aby u\u015bwiadamia\u0107 sobie, \u017ce jest si\u0119 w swojej dziedzinie sensybilist\u0105, lecz bycie nim rzeczywiste. Nie jest te\u017c istotne wyspekulowanie poj\u0119ciowej doktryny, co ostro zaznaczy\u0142 replikuj\u0105c m\u00f3j referat \u201eSensybilizm a \u015bwiat\u201d w swojej wypowiedzi \u201e\u015awiat a sensybilizm\u201d pierwszym stwierdzeniem, \u017ce mo\u017ce wszystkiemu co powiedzia\u0142em natychmiast zaprzeczy\u0107 jak i potwierdzi\u0107 to wszystko (1976). Proces tw\u00f3rczy nie honoruje bowiem zastanej logiki, kt\u00f3ra jest przecie\u017c tylko kolejnym jego przejawem.<\/p>\n\n\n\n

Te nowe zjawiska, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym o\u015brodkiem sta\u0142 si\u0119 Wroc\u0142aw, by\u0142y \u201epograniczne\u201d, bo synkretycznie ustanowione pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi dziedzinami tw\u00f3rczo\u015bci, jak plastyka, literatura, teatr, muzyka, film, stanowi\u0142y nie jaki\u015b g\u0142\u00f3wny nurt, bo ten p\u0142yn\u0105\u0142 w rytmie zmian \u015bwietnego polskiego malarstwa i zaskakuj\u0105cej nowymi formami rze\u017aby. Na obrze\u017cach tego nurtu, o atrakcyjno\u015bci nowych form \u2013 nowych rodzaj\u00f3w i metod artystycznej aktywno\u015bci, zdecydowa\u0142a ich radykalna odmienno\u015b\u0107 oraz wielka r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 sposob\u00f3w i \u015brodk\u00f3w w komunikowaniu si\u0119 z odbiorc\u0105. Podsumowuj\u0105c do\u015bwiadczenie formacji \u201econcept \u2013 art\u201d jej prominentny uczestnik Joseph Kossuth o\u015bwiadczy\u0142: Najwa\u017cniejsza jest tradycja!<\/p>\n\n\n\n

Wroc\u0142aw, XXI wiek.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po awangardzie jest neo-awangarda Zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 1955 roku w Warszawie przy okazji \u015awiatowego Festiwalu Student\u00f3w i M\u0142odzie\u017cy na wystawie \u201ePrzeciw wojnie przeciw faszyzmowi\u201d zorganizowanej dla m\u0142odych plastyk\u00f3w pod tym niewiele obiecuj\u0105cym tytu\u0142em w odbudowanym warszawskim Arsenale. I to by\u0142 koniec realizmu socjalistycznego, z kt\u00f3rym wielu chcia\u0142o si\u0119 ju\u017c rozsta\u0107. Drugim momentem by\u0142o za\u0142o\u017cenie Klubu… Czytaj dalej Najwa\u017cniejsza jest tradycja<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":4610,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[390],"tags":[],"class_list":["post-4609","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-67","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4609","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4609"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4609\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4616,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4609\/revisions\/4616"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4610"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4609"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}