{"id":4558,"date":"2025-07-14T09:58:15","date_gmt":"2025-07-14T07:58:15","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4558"},"modified":"2025-07-14T09:58:15","modified_gmt":"2025-07-14T07:58:15","slug":"od-satyry-do-powagi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4558","title":{"rendered":"Od satyry do powagi"},"content":{"rendered":"\n

Poezja bywa poszukiwaniem nowej formy. Przeno\u015bnie i \u201esugestywne obrazy, impresje i peryfrastyczne pseudonimy\u201d \u2013 wymieni\u0142 Wojciech Lig\u0119za, zwi\u0105zany z Uniwersytetem Jagiello\u0144skim, badacz literatury wsp\u00f3\u0142czesnej. W pos\u0142owiu do najnowszej ksi\u0105\u017cki Waldemara \u017byszkiewicza, Sporo z cynika, nic z despoty<\/em>, podkre\u015bli\u0142 znaczenie nazw geograficznych \u201ew prywatnym systemie mnemonicznym\u201d autora.<\/p>\n\n\n\n

Rzesz\u00f3w, Pozna\u0144, Krak\u00f3w, Londyn, Sztokholm, Helsinki\u2026 Percepcja \u015bwiata zamieni\u0142a si\u0119 w map\u0119. Topos \u017cycia jako drogi uzyska\u0142 kolejne wcielenie. Jednocze\u015bnie liryczna biografia jest najnowsz\u0105 histori\u0105 Polski. Marzec 1968 roku by\u0142 prze\u017cyciem pokoleniowym dla rocznika 1947, do kt\u00f3rego nale\u017cy poeta. Zrozumia\u0142y wi\u0119c jest akcent, po\u0142o\u017cony na \u00f3wczesny prze\u0142om. Ma lat 22<\/em> \u2013 to tytu\u0142 powie\u015bci Tadeusza Peipera. Przypadek zadecydowa\u0142, \u017ce Sporo z cynika\u2026 <\/em>sk\u0142ada si\u0119 z 22 utwor\u00f3w. Ta koincydencja sprawia, \u017ce nasuwa si\u0119 skojarzenie z m\u0142odo\u015bci\u0105, heroicznym okresem walki \u2013 pierwszej wojny \u015bwiatowej w przypadku Peipera, Marcem 1968 i Sierpniem 1980 u \u017byszkiewicza. Wyda\u0142 on kilka tomik\u00f3w: Nazwij to Nowy Radosny Dzie\u0144 <\/em>(1980), Wieczerza w towarzystwie trzech niewiast <\/em>(1981), Nibylandia, Szwecja i inne stany duchowe <\/em>(1984), Taki lajf <\/em>(2007) i inne. Naturalne by\u0142o w tej poezji, towarzysz\u0105cej codziennej pracy dziennikarskiej, relacjonowanie poszczeg\u00f3lnych etap\u00f3w \u017cycia \u2013 s\u0105 tam wi\u0119c osobista faktografia, chronologia, kronika. Mija 45 lat od ukazania si\u0119 debiutanckiej ksi\u0105\u017cki poetyckiej. Czy to ksi\u0105\u017cka jubileuszowa?<\/p>\n\n\n\n

Znak\u00f3w zapytania b\u0119dzie wi\u0119cej. Nie wiem, ani czy tak jest, ani czy nale\u017cy twierdzi\u0107, co nast\u0119puje: \u201elepiej pami\u0119ta\u0107 \u017ce na wojnie zawsze \/ kto\u015b zarabia a kto\u015b musi j\u0105 finansowa\u0107 \/ i \u017ce wojny wybuchaj\u0105 tak samo jak bomby: nie \/ b\u0119dzie spodziewanego efektu bez przygotowania \/ bez sypni\u0119cia z\u0142otem bez szafowania k\u0142amstwem\u201d (s. 56-57). Czy pacyfizm nie o\u015bmiela ewentualnych agresor\u00f3w? Czy krytyka ukrai\u0144skiej historii powinna wybrzmiewa\u0107 w\u0142a\u015bnie teraz? Ironiczna Dumka Doncowa <\/em>nale\u017cy do tych utwor\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej literatury polskiej, kt\u00f3re utrwalaj\u0105 pami\u0119\u0107 o straszliwych faktach, maj\u0105cych miejsce na wschodzie Rzeczypospolitej. Czasami wiersz t\u0142umaczy dos\u0142ownie, \u017ce krzywdz\u0105ce s\u0105 oskar\u017cenia kierowane pod adresem naszego kraju (U nas w Polsce<\/em>). Zabieranie g\u0142osu w publicznej dyskusji jest obci\u0105\u017cone ryzykiem pope\u0142nienia b\u0142\u0119du lub powielania b\u0142\u0119d\u00f3w cudzych. Oto wiersz zatytu\u0142owany Niczym dzieci we mgle<\/em>. Stawia on pod znakiem zapytania szlachetno\u015b\u0107 polityk\u00f3w, kt\u00f3rzy staj\u0105 w obronie obcego, \u015bmiertelnie zagro\u017conego, pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 forma poszczeg\u00f3lnych tekst\u00f3w jest powa\u017cna i odpowiada konwencji wsp\u00f3\u0142czesnej poezji, satyryczne nastawienie przejawia si\u0119 w planie tre\u015bci. Oto skojarzenie podobnie brzmi\u0105cych po \u0142acinie rzeczownik\u00f3w: S\u0142owianin i niewolnik s\u0142u\u017cy w wierszu Pedagogika wstydu<\/em> jako pretekst, by skrytykowa\u0107 pogard\u0119 Zachodu wobec og\u00f3\u0142u ludno\u015bci Europy Wschodniej. Utw\u00f3r ten powraca zarazem do tytu\u0142owego motywu wiersza Marii Konopnickiej Sclavus saltans <\/em>(1915), dzi\u0119ki czemu \u2013 bez wzgl\u0119du na intencj\u0119 autorsk\u0105 \u2013 zyskuje wi\u0119cej dramatyzmu, g\u0142\u0119bi\u0119 i wieloznaczno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Korzystne wra\u017cenie sprawia wysmakowana, elegancka ok\u0142adka \u2013 kontrast b\u0142ysku z matem i minimalistyczna aluzja wizualna do kszta\u0142tu znaku interpunkcyjnego \u2013 wykrzyknika. Jej kolor greige<\/em> bliski cappuccino <\/em>przypomina o kluczu do powie\u015bci \u015bp. Maryny Miklaszewskiej Spotka\u0142am kiedy\u015b prawdziwego hipstera<\/em>. Tam dobry gust, umiej\u0119tno\u015b\u0107 rozpoznania najwy\u017cszej jako\u015bci marynarki, urasta do rangi znacz\u0105cego czynnika walki duchowej. Groteska, autoironia, b\u0142\u0119dy przemijaj\u0105, ust\u0119puj\u0105c pi\u0119knu; prostuj\u0105 si\u0119 spl\u0105tane \u015bcie\u017cki.<\/p>\n\n\n\n

Estetyka i etyka \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 w zamy\u015ble samokrytycznego tomiku Sporo z cynika, nic z despoty<\/em>. Reminiscencje m\u0142odzie\u0144czej uleg\u0142o\u015bci wobec mody i snobizmu, przekrocze\u0144 Dekalogu, niesta\u0142o\u015bci stopniowo ust\u0119puj\u0105 miejsca nostalgii przemijania i powadze \u015bmierci. Pami\u0119ci Jerzego Targalskiego, historyka, politologa, publicysty \u201eGazety Polskiej\u201d, po\u015bwi\u0119cony zosta\u0142 poemat o powszechnym w Europie upadku moralnym i nadziei na zwyci\u0119stwo nad barbarzy\u0144stwem dzi\u0119ki determinacji przynajmniej po\u0142owy polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Autor jest d\u0142ugoletnim dziennikarzem \u201eTygodnika Solidarno\u015b\u0107\u201d, publicyst\u0105, scenarzyst\u0105, poet\u0105 i prozaikiem. W 1985 roku Teatr Nowy w \u0141odzi wystawi\u0142 jego adaptacj\u0119 powie\u015bci Witolda Gombrowicza Pornografia<\/em>, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z teatrem telewizji i scenami lalkowymi. Uko\u0144czy\u0142 studia in\u017cynierskie na Politechnice Krakowskiej i filozoficzne na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Ignacy Stanis\u0142aw Fiut, prasoznawca z Akademii G\u00f3rniczo-Hutniczej i krytyk literacki, po\u015bwi\u0119ci\u0142 tw\u00f3rczo\u015bci \u017byszkiewicza rozdzia\u0142 w ksi\u0105\u017cce \u015awiaty poet\u00f3w: szkice literacko-filozoficzne z lat 1980-1996<\/em> (Krak\u00f3w 1996). Znakiem czasu jest rozrachunek z w\u0142asn\u0105 biografi\u0105. W latach 2024-2025 czyta\u0142o si\u0119 tomik Stanis\u0142awa Melskiego dedykowany synowi, Waldemara \u017byszkiewicza i poematy Kazimierza Brauna w dwumiesi\u0119czniku \u201eArcana\u201d nr 3\/2025. Ludzie teatru w poetyckich s\u0142owach \u017cegnaj\u0105 si\u0119 z publiczno\u015bci\u0105? \u201eCo roku Wieczna Lampa spala mniej oliwy, tak zacny wszech\u015bwiat uk\u0142ada nas do snu\u201d \u2013 trafnie zauwa\u017cy\u0142 najs\u0142ynniejszy stoik w\u015br\u00f3d poet\u00f3w naszych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Waldemar \u017byszkiewicz, Sporo z cynika, nic z despoty, Ksi\u0119garnia Akademicka, Krak\u00f3w 2025.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Poezja bywa poszukiwaniem nowej formy. Przeno\u015bnie i \u201esugestywne obrazy, impresje i peryfrastyczne pseudonimy\u201d \u2013 wymieni\u0142 Wojciech Lig\u0119za, zwi\u0105zany z Uniwersytetem Jagiello\u0144skim, badacz literatury wsp\u00f3\u0142czesnej. W pos\u0142owiu do najnowszej ksi\u0105\u017cki Waldemara \u017byszkiewicza, Sporo z cynika, nic z despoty, podkre\u015bli\u0142 znaczenie nazw geograficznych \u201ew prywatnym systemie mnemonicznym\u201d autora. Rzesz\u00f3w, Pozna\u0144, Krak\u00f3w, Londyn, Sztokholm, Helsinki\u2026 Percepcja \u015bwiata zamieni\u0142a… Czytaj dalej Od satyry do powagi<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":69,"featured_media":4559,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[389],"tags":[],"class_list":["post-4558","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-66","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4558","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/69"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4558"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4558\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4560,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4558\/revisions\/4560"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4559"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4558"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4558"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4558"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}