{"id":4524,"date":"2025-07-14T09:20:56","date_gmt":"2025-07-14T07:20:56","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4524"},"modified":"2025-07-14T09:20:56","modified_gmt":"2025-07-14T07:20:56","slug":"gdyby-nie-swidnik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4524","title":{"rendered":"Gdyby nie \u015awidnik…."},"content":{"rendered":"\n

45. rocznica strajk\u00f3w na Lubelszczy\u017anie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

…na pewno w sierpniu my by\u015bmy nie zastrajkowali. My\u015bmy przygotowywali si\u0119 do tego, tylko wy dodali\u015bcie nam jakby takiego impulsu. My\u015bmy zobaczyli, jak powinno si\u0119 strajkowa\u0107. Nie wychodzi\u0107 na ulic\u0119, nie dopu\u015bci\u0107 do wandalizm\u00f3w, \u017ceby nie da\u0107 pewnej broni w r\u0119ce esbekom, \u017ceby oni nie zacz\u0119li strzela\u0107 i zamyka\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n

S\u0142owa \u015bp. Anny Walentynowicz wypowiedziane podczas spotkania z pracownikami WSK \u015awidnik w 1980 roku pokazuj\u0105, jak wielkie by\u0142o znaczenie lubelskich strajk\u00f3w lipcowych dla sierpniowego protestu w Stoczni Gda\u0144skiej. Nale\u017cy przypomina\u0107 te s\u0142owa, gdy\u017c w powszechnej \u015bwiadomo\u015bci strajki lubelskie odnosi\u0142y si\u0119 jedynie do spraw p\u0142acowych. Czasami mo\u017cna nawet us\u0142ysze\u0107, \u017ce posz\u0142o o kotlet, kt\u00f3rego cena w sto\u0142\u00f3wce zak\u0142adowej WSK \u015awidnik podskoczy\u0142a z 10 na 18 z\u0142, chocia\u017c \u2013 wed\u0142ug zapewnie\u0144 ministra \u2013 ceny produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych nie mia\u0142y zosta\u0107 zmienione.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Autor galerii O\u015brodek Brama Grodzka Teatr 6<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Powodem protest\u00f3w lipcowych by\u0142y istotnie p\u0142ace. Warto jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce to podczas strajku lubelskich kolejarzy po raz pierwszy wysuni\u0119to postulat wolnych wybor\u00f3w do zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. Nie my\u015blano o powo\u0142aniu nowych zwi\u0105zk\u00f3w, lecz by wybory w\u0142adz zwi\u0105zkowych by\u0142y rzeczywi\u015bcie wolne i nieskr\u0119powane, a ich przedstawiciele nie byli \u201eprzynoszeni w teczkach\u201d, z nadania w\u0142adzy. O nowych i niezale\u017cnych zwi\u0105zkach zawodowych nikt w \u015awidniku nie my\u015bla\u0142. Nie by\u0142 to teren, gdzie dzia\u0142a\u0142y Wolne Zwi\u0105zki Zawodowe. Niezale\u017cne biuletyny dociera\u0142y do nielicznych o\u015brodk\u00f3w, zwi\u0105zanych raczej ze \u015brodowiskami inteligencji w Lublinie, jak cho\u0107by na KUL czy UMCS. Tak\u017ce w lubelskich zak\u0142adach pracy kolportowano bibu\u0142\u0119, na przyk\u0142ad \u201eRobotnika\u201d, Biuletyn Informacyjny\u201d czy \u201eG\u0142os\u201d. Jednak zasi\u0119g oddzia\u0142ywania by\u0142 du\u017co mniejszy ni\u017c w innych regionach, na \u015al\u0105sku czy Wybrze\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

W por\u00f3wnaniu z innymi uprzemys\u0142owionymi regionami, Lubelszczyzna by\u0142a traktowana \u201epo macoszemu\u201d. Dostawy produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych dla mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142y mniejsze, brakowa\u0142o nak\u0142ad\u00f3w na budow\u0119 \u017c\u0142obk\u00f3w, przedszkoli, transport publiczny by\u0142 zbyt ma\u0142y, by zapewni\u0107 przewozy do szk\u00f3\u0142 czy do pracy. Mniejsze dostawy surowc\u00f3w do zak\u0142ad\u00f3w pracy skutkowa\u0142y nieplanowanymi przestojami. \u201eGdyby na Saharze wprowadzi\u0107 socjalizm, zabrak\u0142oby piasku\u201d \u2013 kawa\u0142 oddaje \u00f3wczesne realia gospodarki planowej PRL.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Autor galerii O\u015brodek Brama Grodzka Teatr NN<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ekipa Gierka nie wyci\u0105gn\u0119\u0142a wniosk\u00f3w z protest\u00f3w czerwcowych w 1976 roku. W\u0142adze PRL powt\u00f3rzy\u0142y u progu lata 1980 roku ten sam manewr. Z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce podwy\u017cki w 1976 roku zosta\u0142y zapowiedziane, a tym razem mia\u0142y by\u0107 wprowadzane po cichu. My\u015blano naiwnie, \u017ce Polacy, wybieraj\u0105cy si\u0119 na letnie urlopy, jako\u015b je \u201eprze\u0142kn\u0105\u201d. Podwy\u017cki cen, wprowadzone od 1 lipca, dotyczy\u0142y niekt\u00f3rych gatunk\u00f3w w\u0119dlin i mi\u0119sa. Tego samego dnia zastrajkowali pracownicy WSK \u201ePZL \u2013 Mielec\u201d oraz Zak\u0142ad\u00f3w Mechanicznych URSUS w Warszawie. Kolejne \u201eprzestoje w pracy\u201d, jak okre\u015bla\u0142a strajki peerelowska propaganda, obejmowa\u0142y szereg mniejszych o\u015brodk\u00f3w przemys\u0142owych na terenie ca\u0142ej Polski. W\u0142adze nakazywa\u0142y, by dyrekcja zak\u0142ad\u00f3w pracy zgadza\u0142a si\u0119 na wyp\u0142aty rekompensat, by jak najszybciej zako\u0144czy\u0107 protesty.<\/p>\n\n\n\n

Strajki na Lubelszczy\u017anie mia\u0142y sw\u00f3j pocz\u0105tek 8 lipca 1980 roku. W tym dniu zastrajkowali pracownicy Wytw\u00f3rni Sprz\u0119tu Komunikacyjnego \u201e\u015awidnik\u201d, jednego z najwi\u0119kszych zak\u0142ad\u00f3w w regionie, zatrudniaj\u0105cego oko\u0142o 8 tys. pracownik\u00f3w. Pocz\u0105tkowo strajk by\u0142 spontaniczn\u0105 akcj\u0105, a pracownicy domagali si\u0119 podwy\u017cki. Drugiego dnia protestu do \u201e\u015awidnika\u201d przyby\u0142 minister Kope\u0107, kt\u00f3ry zapowiedzia\u0142 realizacj\u0119 postulat\u00f3w, jakie mieli przygotowa\u0107 pracownicy. W\u015br\u00f3d za\u0142ogi zebrano wszystkie postulaty \u2013 w sumie 568, po czym uszeregowano je i zmniejszono do 110. R\u00f3wnocze\u015bnie powo\u0142ano Komitet Postojowy \u2013 w\u0142adze nie zgodzi\u0142y si\u0119 na nazw\u0119 \u201eKomitet Strajkowy\u201d, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z 19 przedstawicieli. Rozmowy z w\u0142adz\u0105 i podpisanie porozumienia by\u0142o czym\u015b zupe\u0142nie nowym w dziejach PRL. Postulaty pracownik\u00f3w \u201e\u015awidnika\u201d mia\u0142y zosta\u0107 posegregowane wed\u0142ug zagadnie\u0144 tematycznych i przekazane do rozpatrzenia poszczeg\u00f3lnym resortom w ministerstwach. Rekompensaty p\u0142ac wywalczono od 1 sierpnia, natomiast wybory do nowych w\u0142adz Rady Zak\u0142adowej przeprowadzono 18 sierpnia, kiedy ju\u017c trwa\u0142y strajki na Wybrze\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Autor galerii O\u015brodek Brama Grodzka Teatr NN<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W nast\u0119pnych dniach fala strajk\u00f3w obj\u0119\u0142a kolejne zak\u0142ady pracy w regionie. W sumie strajkowa\u0142o oko\u0142o 150 zak\u0142ad\u00f3w i oko\u0142o 50 tys. pracownik\u00f3w. Apogeum nast\u0105pi\u0142o 16 lipca, kiedy do protestu do\u0142\u0105czyli kolejarze z w\u0119z\u0142a kolejowego w Lublinie. Ten mi\u0119dzynarodowy szlak by\u0142 newralgiczn\u0105 lini\u0105, przez kt\u00f3r\u0105 przeje\u017cd\u017ca\u0142y poci\u0105gi do Zwi\u0105zku Sowieckiego. Wbrew powszechnemu przekazowi, nie by\u0142 to pierwszy kolejarski strajk w PRL \u2013 ten bowiem mia\u0142 miejsce 15 maja 1980 roku i zosta\u0142 zako\u0144czony po czterogodzinnej akcji przyj\u0119ciem postulat\u00f3w p\u0142acowych przez dyrekcj\u0119 PKP. Pocz\u0105tek akcji strajkowej kolejarzy zbieg\u0142 si\u0119 w czasie z rozpoczynaj\u0105cymi si\u0119 letnimi igrzyskami olimpijskimi w Moskwie. Impreza bojkotowana przez kraje zachodnie, w \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w utkwi\u0142a dzi\u0119ki mistrzowi olimpijskiemu W\u0142adys\u0142awowi Kozakiewiczowi, kt\u00f3ry w swoisty spos\u00f3b zaprotestowa\u0142 przeciwko sowieckiej propagandzie w sporcie, pokazuj\u0105c tzw. \u201eKozakiewicza gest\u201d. Gest ten w tym czasie, kiedy w Polsce trwa\u0142y protesty, by\u0142 odczytywany jako sprzeciw wobec w\u0142adzy komunistycznej utrzymuj\u0105cej si\u0119 dzi\u0119ki Sowietom.<\/p>\n\n\n\n

Lubelski strajk kolejarzy opr\u00f3cz postulat\u00f3w placowych, podj\u0105\u0142 temat wprowadzenia wszystkich wolnych sob\u00f3t oraz obni\u017cenia wieku emerytalnego dla maszynist\u00f3w kolejowych do 55 lat. Za tym ostatnim przewa\u017ca\u0142y argumenty ci\u0119\u017ckich warunk\u00f3w pracy i zapewnienia bezpiecze\u0144stwa w ruchu kolejowym. Kiedy trzeciego dnia strajku przyby\u0142 na rozmowy wiceminister Kami\u0144ski wraz z wojewod\u0105 lubelskim, buta wiceministra, z jak\u0105 odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do strajkuj\u0105cych spowodowa\u0142a, \u017ce szybko opu\u015bci\u0142 spotkanie, \u017cegnany gwizdami i wyzwiskami pod swoim adresem od za\u0142ogi. Rozmowy kontynuowa\u0142 Dyrektor PKP. Porozumienia co prawda nie podpisano, ale uzgodniono spe\u0142nienie cz\u0119\u015bci postulat\u00f3w p\u0142acowych oraz zapewnienie, \u017ce strajkuj\u0105cy nie ponios\u0105 \u017cadnych konsekwencji.<\/p>\n\n\n\n

Strajk w Lublinie spowodowa\u0142 przeniesienie uroczysto\u015bci 22 lipca z Lublina do Che\u0142ma. Wcze\u015bniej w\u0142adze og\u0142osi\u0142y poniedzia\u0142ek 21 lipca dniem wolnym od pracy, co przyspieszy\u0142o zako\u0144czenie strajk\u00f3w w regionie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Autor galerii O\u015brodek Brama Grodzka Teatr NN<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

O strajkach lubelskich w mediach peerelowskich by\u0142o cicho. Co prawda pojawia\u0142y si\u0119 informacje o \u201eprzestojach w pracy, podczas kt\u00f3rych za\u0142ogi konsultowa\u0142y z dyrekcj\u0105 warunki p\u0142ac\u201d, lecz s\u0142owa \u201estrajk\u201d nie u\u017cyto. Pocz\u0105tkowo dotyczy\u0142o to zreszt\u0105 tak\u017ce strajk\u00f3w na Wybrze\u017cu. Kabaret TEY w programie \u201eS ty\u0142u sklepu\u201d podczas kabaretonu opolskiego, w osobie niezapomnianego Bogdana Smolenia, wykona\u0142 utw\u00f3r Zenona Laskowika \u201eSmutasy i Mazgaje\u201d, w kt\u00f3rym pad\u0142y s\u0142owa: Przez chwil\u0119 my\u015bla\u0142em: \u201eMo\u017ce co\u015b si\u0119 sta\u0142o\u201d \/ Ale to by nasze radio dawno ju\u017c poda\u0142o \/ Pisa\u0142aby prasa we wszystkich gazetach na pierwszych stronicach \/ No bo jaka\u017c by\u0142aby z tego tajemnica.<\/p>\n\n\n\n

Polacy o protestach dowiadywali si\u0119 z Radia Wolna Europa, G\u0142osu Ameryki czy Radia Londyn. Informacje by\u0142y przekazywane przez Jacka Kuronia z jego domowego telefonu. Co ciekawe, esbecja telefonu nie zablokowa\u0142a \u2013 niedopatrzenie czy \u015bwiadome dzia\u0142anie? Podobnie rzecz si\u0119 mia\u0142a z rozpowszechnianymi informacjami, \u017ce kolejarze lubelscy mieli przyspawa\u0107 wagony do tor\u00f3w, by zablokowa\u0107 przejazd. Mia\u0142o to wbi\u0107 klin pomi\u0119dzy strajkuj\u0105cych a reszt\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3ra chcia\u0142a skorzysta\u0107 z podr\u00f3\u017cy wakacyjnych.<\/p>\n\n\n\n

Z pewno\u015bci\u0105 s\u0142abo\u015bci\u0105 strajk\u00f3w lipcowych by\u0142a ich rotacyjno\u015b\u0107, co mi\u0119dzy innymi przyczyni\u0142o si\u0119 do szybszego zako\u0144czenia protestu. Brakowa\u0142o tak\u017ce jednego silnego o\u015brodka koordynuj\u0105cego akcje strajkowe w regionie, co by\u0142o powodem ich wygaszania na szczeblu zak\u0142ad\u00f3w pracy. Ale te wszystkie niedomagania sta\u0142y si\u0119 wskaz\u00f3wk\u0105 dla strajkuj\u0105cych na Wybrze\u017cu. Do istotnych sukces\u00f3w lubelskich strajk\u00f3w nale\u017ca\u0142o osi\u0105ganie porozumienia za sto\u0142em negocjacyjnym, nie za\u015b szukanie go na ulicy. To by\u0142 wa\u017cny element przej\u0119ty przez protestuj\u0105cych na Wybrze\u017cu w sierpniu 1980 roku.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

45. rocznica strajk\u00f3w na Lubelszczy\u017anie …na pewno w sierpniu my by\u015bmy nie zastrajkowali. My\u015bmy przygotowywali si\u0119 do tego, tylko wy dodali\u015bcie nam jakby takiego impulsu. My\u015bmy zobaczyli, jak powinno si\u0119 strajkowa\u0107. Nie wychodzi\u0107 na ulic\u0119, nie dopu\u015bci\u0107 do wandalizm\u00f3w, \u017ceby nie da\u0107 pewnej broni w r\u0119ce esbekom, \u017ceby oni nie zacz\u0119li strzela\u0107 i zamyka\u0107. S\u0142owa… Czytaj dalej Gdyby nie \u015awidnik….<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":4526,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[389],"tags":[],"class_list":["post-4524","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-66","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4524","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4524"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4524\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4531,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4524\/revisions\/4531"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4526"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4524"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4524"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4524"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}