{"id":4386,"date":"2025-06-17T10:44:28","date_gmt":"2025-06-17T08:44:28","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4386"},"modified":"2025-06-17T10:44:28","modified_gmt":"2025-06-17T08:44:28","slug":"janie-piorro-graj-krec-filmy-ale-wiecej-nie-pisz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4386","title":{"rendered":"Janie Pi\u00f3rro graj, kr\u0119\u0107 filmy, ale wi\u0119cej nie pisz"},"content":{"rendered":"\n

Z tak niedobr\u0105 proz\u0105 dawno ju\u017c nie mia\u0142em do czynienia, gdy\u017c z zasady unikam kontaktu ze z\u0142\u0105 literatur\u0105. Rzecz jednak w tym, \u017ce powie\u015b\u0107 Seana Penna nie jest zwyk\u0142ym czytad\u0142em podr\u00f3\u017cnym, lecz czym\u015b, co stroi si\u0119 w pi\u00f3rka wybitnej prozy postmodernistycznej. Powiedzmy, okolice Wady ukrytej<\/em> Pynchona albo co\u015b w tym gu\u015bcie. Tyle \u017ce ideowo zaanga\u017cowana, rekomendowana przez Salmana Rushdiego i wydana u nas przez krakowskie WL.<\/p>\n\n\n\n

Trudno zrozumie\u0107, dlaczego aktor, producent, scenarzysta i re\u017cyser, kt\u00f3ry ma na swym koncie udzia\u0142 w naprawd\u0119 wielu przedsi\u0119wzi\u0119ciach filmowych, w tym sporo warto\u015bciowych dokona\u0144 oraz niew\u0105tpliwie znacz\u0105cych r\u00f3l, bierze si\u0119 jeszcze za pisanie powie\u015bci. G\u0142\u00f3d s\u0142awy? Przekonanie o renesansowym charakterze posiadanych talent\u00f3w? Ciekawo\u015b\u0107 innej sfery dokona\u0144 artystycznych? Poczucie niespe\u0142nienia?<\/p>\n\n\n\n

Niedosytu odczuwa\u0107 nie powinien: Penn otrzyma\u0142 bowiem dwa Oscary za role pierwszoplanowe (Rzeka tajemnic<\/em>, 2003; Obywatel Milk<\/em>, 2008), kilka nominacji do nagrody Akademii oraz wiele innych nagr\u00f3d; ma za sob\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze znacz\u0105cymi re\u017cyserami, jak m.in. John Schlesinger, Brian de Palma, Gus Van Sant, Terrence Malick czy Clint Eastwood. Jest po trzech rozwodach: Madonna wytrzyma\u0142a z nim pi\u0119\u0107 lat, Robin Wright, z kt\u00f3r\u0105 ma dwoje dzieci \u2013 ca\u0142e czterna\u015bcie, ale m\u0142odziutka Australijka Leila George ju\u017c tylko dwa lata.<\/p>\n\n\n\n

Naprawd\u0119 niez\u0142y aktor\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Niewysoki, jak na kanony wsp\u00f3\u0142czesnej Ameryki (173 cm), w m\u0142odo\u015bci wygl\u0105da\u0142 raczej ch\u0142ystkowato. W kilku obrazach potrafi\u0142 jednak przeku\u0107 t\u0119 cech\u0119 w istotny walor kreowanych postaci, cz\u0119sto irytuj\u0105cych i budz\u0105cych raczej odraz\u0119 ni\u017c sympati\u0119 (Sok\u00f3\u0142 i koka<\/em>, 1985; Ofiary wojny<\/em>, 1989; \u017bycie Carlita<\/em>, 1993). Du\u017ca plastyczno\u015b\u0107 fizjonomii, podatno\u015b\u0107 na zabiegi charakteryzator\u00f3w oraz wysoka emocjonalno\u015b\u0107, niekiedy granicz\u0105ca z histeri\u0105, bywa\u0142y warsztatowym atutem Seana Penna, przydaj\u0105c wiarygodno\u015bci granym przez niego postaciom, takim jak cho\u0107by gangster Jimmy Markum (Rzeka tajemnic<\/em>,w re\u017cyserii Clinta Eastwooda) czy Cheyenne (Wszystkie odloty Cheyenne\u2019a<\/em>,w re\u017cyserii Paola Sorrentina).<\/p>\n\n\n\n

Nie wszystkie produkcje, w jakich bra\u0142 udzia\u0142, nale\u017ca\u0142y do wybitnych, zdarza\u0142y si\u0119 filmy apeluj\u0105ce do gust\u00f3w po\u015blednich, by nie rzec wprost: tandetnych. Ale generalnie Penn d\u0142ugo trzyma\u0142 poziom. Co\u015b zacz\u0119\u0142o si\u0119 psu\u0107 w nowym stuleciu, po Oscarach i rozwodzie z Robin Wright, kt\u00f3ra by\u0142a pewnie czym\u015b najlepszym, co mu si\u0119 w \u017cyciu trafi\u0142o\u2026<\/p>\n\n\n\n

\u2026z misj\u0105 zbawiania \u015bwiata<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po czterdziestce aktor najwyra\u017aniej nabra\u0142 pewno\u015bci siebie, co zasadniczo bywa cech\u0105 po\u017c\u0105dan\u0105 i pozytywn\u0105, przynajmniej dop\u00f3ki nie przekszta\u0142ci si\u0119 w usilne przekonanie, \u017ce cz\u0142owiek zna si\u0119 ju\u017c na wszystkim i lepiej od innych wie, jak urz\u0105dzi\u0107 \u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n

Urodzony w roku 1960 w Santa Monica, w Kalifornii, Sean Penn zar\u00f3wno z racji swego pochodzenia, jak i ze wzgl\u0119du na dzia\u0142alno\u015b\u0107 w przemy\u015ble filmowym ho\u0142dowa\u0142 od zawsze pogl\u0105dom raczej liberalno-lewicowym ni\u017c konserwatywnym. P\u00f3\u0142 biedy, dop\u00f3ki to socjalizuj\u0105ce widzenie \u015bwiata kojarzy\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ze szlachetnie brzmi\u0105cymi deklaracjami o charakterze czysto aksjologicznym, dop\u00f3ki stanowi\u0142o jedynie form\u0119 opowiedzenia si\u0119 po stronie biednych, uci\u015bnionych, wydziedziczonych czy wreszcie dyskryminowanych, cokolwiek mia\u0142oby to znaczy\u0107! Gorzej, gdy takie mylne wzruszenia naiwnej m\u0142odo\u015bci<\/em> przesun\u0119\u0142y si\u0119 ju\u017c do sfery polityki oraz sprawczo\u015bci\u2026<\/p>\n\n\n\n

Wiadomo \u017ce kto\u015b taki jak Sean Penn b\u0119dzie wspiera\u0142 Demokrat\u00f3w, a nie Republikan\u00f3w, tu zaskocze\u0144 wielkich by\u0107 nie mo\u017ce. K\u0142opoty zaczn\u0105 si\u0119 wtedy, gdy zechce sw\u00f3j niew\u0105tpliwy talent aktorski czy szerzej: swe mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania w przemy\u015ble filmowym odda\u0107 na s\u0142u\u017cb\u0119 politykom. Gdy ruszy do ogarni\u0119tych wojnami Iraku czy na Ukrain\u0119 szerzy\u0107 pok\u00f3j<\/em> albo wyprodukuje hagiograficzny dokument filmowy o Wo\u0142odymirze Ze\u0142enskim. Ewentualnie, gdy wymusi na ca\u0142ej ekipie produkuj\u0105cej Gaslit<\/em> (2022), ch\u0119tnie dzi\u015b ogl\u0105dany miniserial o aferze Watergate, przyj\u0119cie nie do\u015b\u0107 przetestowanych, wi\u0119c ryzykownych, a jak dzi\u015b ju\u017c wiadomo, raczej szkodliwych ni\u017c pomocnych preparat\u00f3w mRNA, zwanych szczepionkami przeciwko CoViD-19. Wtedy objawi\u0142 si\u0119 niczym klasyczny Wo\u0142odia-dyktatorek.<\/p>\n\n\n\n

Jan Pi\u00f3rro robi nie swoje<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W drugiej po\u0142owie minionej dekady Sean Penn napisa\u0142 i wyda\u0142 sw\u0105 debiutanck\u0105 powie\u015b\u0107, w polskim przek\u0142adzie Bob Honey robi swoje<\/em>, kt\u00f3ra zosta\u0142a opublikowana w roku 2019 przez krakowskie Wydawnictwo Literackie. Kupi\u0142em j\u0105 niedawno po mocno zni\u017conej cenie i wcale nie dziwi\u0119 si\u0119 tej obni\u017cce, gdy\u017c \u00f3w wytw\u00f3r ameryka\u0144skiego aktora trudno si\u0119 czyta, a chyba jeszcze trudniej interpretuje.<\/p>\n\n\n\n

Nazwana powie\u015bci\u0105, \u0142adnie wydana w twardej oprawie, opatrzona mottami, dedykacjami, podzi\u0119kowaniami i przypisami (pochodz\u0105cymi zreszt\u0105 od autora) oraz rodzajem kusz\u0105cych do lektury miniblurb\u00f3w<\/em> proza Penna sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. Opatrzono je zreszt\u0105 dwiema odr\u0119bnymi notkami copyrightowymi, opiewaj\u0105cymi na lata 2016 oraz 2018, kt\u00f3re zapewne odnosz\u0105 si\u0119 do czasu powstania obu cz\u0119\u015bci i s\u0105 powi\u0105zane z jakim\u015b, s\u0105dz\u0105c z nazwy, podmiotem bran\u017cy filmowej.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Zapis sk\u0142ada si\u0119 z mocno odlotowych scenek, kt\u00f3re \u2013 od wielkiej biedy \u2013 mo\u017cna by uzna\u0107 za wst\u0119pny szkic do tzw. treatmentu<\/em>, czyli pog\u0142\u0119bionego streszczenia fabu\u0142y planowanego filmu, zarysowania jego koncepcji, przedstawienia sylwetek postaci i wskazania na inne szczeg\u00f3\u0142y istotne dla tego projektu. Tych zarysowanych scenek<\/em> jest ledwie kilka, natomiast spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zapisu stanowi\u0105 r\u00f3\u017cne odautorskie dywagacje, deliberacje, konstatacje, perseweracje i koncepty, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z grubsza na og\u00f3ln\u0105 teori\u0119 wszystkiego, co dzi\u015b dzieje si\u0119 z Ameryk\u0105, czyli Stanami (wci\u0105\u017c jeszcze) Zjednoczonymi.<\/p>\n\n\n\n

Kontemplacja marmuru jako odmiana techniki medytacyjnej czy precyzyjna analiza struktury kompozycji Ob\u00f3j Gabriela<\/em> i\/lub tekst\u00f3w utwor\u00f3w muzycznych niejakiego Phila Ochsa (takiego proto-Dylana), przemieszane z intelektualnymi rewelacjami w rodzaju CZ\u0141OWIEK TO MARKA<\/em>,czy namys\u0142em nad perfidi\u0105 republika\u0144skich w\u0142adz USA. Nieczytelne? Tak. Pretensjonalne? Owszem. Tyle \u017ce \u00f3w dziwaczny cocktail o smaku mlecznego szejka z ameryka\u0144skiej sieci gastronomii-na-chybcika<\/em> w swym j\u0119zykowym kszta\u0142cie imituje (niestety!) proz\u0119 Thomasa Pynchona, wybitnego ameryka\u0144skiego postmodernisty.<\/p>\n\n\n\n

Pog\u0142\u0119biaj\u0105c turbulencje wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I w\u0142a\u015bnie to chyba najgorsze, \u017ce owe niechlujne my\u015blowo, pozornie skomplikowane i bogate w tre\u015bci bazgro\u0142y Jana Pi\u00f3rro, w najlepszym razie stanowi\u0105ce zarys fabu\u0142y polityczno-awanturniczego thrillera klasy C, za spraw\u0105 swego czysto zewn\u0119trznego wygl\u0105du mog\u0105 si\u0119 kojarzy\u0107 nie do\u015b\u0107 ukwalifikowanym czytelnikom z proz\u0105 autora T\u0119czy grawitacji<\/em> czy Wady ukrytej<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Odbieram to zreszt\u0105 jako wyj\u0105tkow\u0105 z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107 losu, gdy\u017c o ile Jerzy Jarniewicz trafnie nazwa\u0142 Pynchona mistrzem czytania chaosu<\/em>, o tyle debiutancka powie\u015b\u0107 Penna znakomicie jeszcze ten straszny ba\u0142agan ameryka\u0144skiej rzeczywisto\u015bci pot\u0119guje. Esencja jednej z rekomendacji na ok\u0142adce polskiego wydania brzmi zreszt\u0105: Niesamowite, szalone i chaotyczne. <\/em>Przebieg fabularny? Samo nast\u0119pstwo zdarze\u0144 nie\u0142atwo zrekonstruowa\u0107, a \u017ceby do tego uzasadni\u0107 w\u0105tki poboczne, nada\u0107 sens relacjom Boba Honeya lub pokaza\u0107 jego powie\u015bciowe ro\u015bni\u0119cie<\/em>, czyli egzystencjalne karlenie<\/em>\u2026 Zaj\u0119cie chyba dla nadinterpretatora.<\/p>\n\n\n\n

A przecie\u017c Sean Penn mia\u0142 ambicj\u0119 zdiagnozowania stanu cywilizacji oraz wskazania terapii dla chorej Ameryki, ba, dla \u015bwiata. I zamierza\u0142 to osi\u0105gn\u0105\u0107, halucynuj\u0105c, surrealizuj\u0105c, puszczaj\u0105c wodze zlewacza\u0142ej wyobra\u017ani. Z typowym dla lewicy panaceum: seks, dragi i klimatyzm<\/em>! Do tego warto doda\u0107 naukowo\u015b\u0107<\/em>, kt\u00f3ra znakomicie szerok\u0105, wygodn\u0105 niczym autostrada drog\u0119 do wsp\u00f3\u0142czesnego piek\u0142a wybrukuje dobrymi ch\u0119ciami, czego wszak\u017ce nasz wice-Pynchon zupe\u0142nie nie dostrzega.<\/p>\n\n\n\n

Ochy i achy, z karczkiem!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Co mamy? Nadmiar s\u0142\u00f3w w zdaniach, nadmiar okre\u015ble\u0144 w opisach, nadmiar wysoce specjalistycznej terminologii, pojawiaj\u0105cej si\u0119 od czasu do czasu, gdy fabu\u0142a ledwo zipie, a czytelnik traci oddech, mierz\u0105c si\u0119 z produkcj\u0105 literack\u0105 naszego rozwibrowanego autora. Tak jak kap\u0142ani egipscy chcieli zapanowa\u0107 nad ludem dzi\u0119ki posiadanej wiedzy astronomicznej, tak Sean Penn walczy o zdobycie pos\u0142uchu (bo raczej nie poczytno\u015bci), pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 wyspecjalizowan\u0105, mocno wycinkow\u0105 wiedz\u0105 m.in. o fachu szpiegowskim, zacieraniu \u015blad\u00f3w, anatomii oraz fizjologii cz\u0142owieka, materia\u0142ach wybuchowych czy strukturze geologicznej wybrze\u017ca kalifornijskiego.<\/p>\n\n\n\n

Problem w tym, \u017ce nie wynika to wcale z jego rozleg\u0142ej erudycji, o czym dowiadujemy si\u0119 z podzi\u0119kowa\u0144 na ko\u0144cu ksi\u0105\u017cki. R\u00f3wnie\u017c 50 najlepszych s\u0142\u00f3w w tej opowie\u015bci<\/em> \u2013 przyznaje Penn \u2013 pochodzi od innej osoby, nie od niego. Je\u015bli nawet to jedynie kurtuazja, brak mi pewno\u015bci, czy r\u00f3\u017cne erudycyjne tezy brzmi\u0105ce tutaj wystrza\u0142owo s\u0105 prawdziwe czy jedynie efektowne\u2026 Dlatego w\u0142a\u015bnie nie s\u0105dz\u0119, \u017ce Thomas Pynchon pokocha\u0142by t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119<\/em>, jak sugeruje na ok\u0142adce Salman Rushdie, kt\u00f3remu przecie\u017c najlepiej udaj\u0105 si\u0119 prowokacje.<\/p>\n\n\n\n

Do prozy Penna pasuje r\u00f3wnie\u017c zarzut, kt\u00f3ry Karol Marks wystosowa\u0142 pod adresem Feuerbacha, stwierdzaj\u0105c cierpko, \u017ce ten zna cz\u0142owieka jedynie w jego brudnojudejskiej formie<\/em>. W \u015bwiecie Boba Honeya zmys\u0142owo\u015b\u0107 i cielesno\u015b\u0107 jest zwykle odra\u017caj\u0105ca, budzi obrzydzenie, bywa te\u017c uwie\u0144czona p\u0142askimi kolokwializmami oraz drastycznymi wulgaryzmami, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119 uskrzydla\u0107 i tak rozdokazywanego ju\u017c, a sk\u0105din\u0105d dobrego przecie\u017c t\u0142umacza Roberta Sud\u00f3\u0142a. Warto mo\u017ce przypomnie\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie on w spos\u00f3b uznany za arcydzielny prze\u0142o\u017cy\u0142 pynchonowskie opus magnum, to znaczy T\u0119cz\u0119 grawitacji<\/em>\u2026<\/p>\n\n\n\n

Mein Drumpf, czyli wszelkie z\u0142o<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie rozumiem, dlaczego wytrawny t\u0142umacz Pynchona wzi\u0105\u0142 na warsztat jego cienk\u0105 podr\u00f3bk\u0119, kt\u00f3ra wysz\u0142a spod r\u0119ki Seana Penna. Podobnie dziwna wydaje si\u0119 decyzja szefostwa WL-u, nastawionego zazwyczaj na publikacj\u0119 wydawniczych pewniak\u00f3w. Pytanie wreszcie, dlaczego utalentowany aktor, re\u017cyser i producent filmowy postanawia udawa\u0107 pisarza z misj\u0105 zbawienia \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142y m\u0105\u017c Robin Wright, kt\u00f3ra swoj\u0105 karier\u0119 filmow\u0105 zacz\u0119\u0142a od r\u00f3lki Kelly Capwell w serialu Santa Barbara<\/em>, nie ma przecie\u017c \u017cadnych potrzebnych do tego narz\u0119dzi. I nie mam wcale na my\u015bli literackiego warsztatu, bo popularna instytucja ghost writera<\/em> spokojnie mog\u0142aby t\u0119 spraw\u0119 za\u0142atwi\u0107. Jest znacznie gorzej: wybitny aktor, zdobywca dw\u00f3ch nagr\u00f3d Akademii, nie ma ani koherentnego pogl\u0105du na \u015bwiat, ani wystarczaj\u0105co rzetelnej wyk\u0142adni proces\u00f3w spo\u0142eczno-polityczno-gospodarczych, jakie zachodz\u0105 obecnie w USA.<\/p>\n\n\n\n

Trudno w tej sytuacji oczekiwa\u0107 po nim sensownej diagnozy, a tym bardziej recepty na popraw\u0119 stanu rzeczy. On wie tylko, \u017ce wegetuje wci\u0105\u017c zbyt wielu bezproduktywnych staruszk\u00f3w, \u017ce wsz\u0119dzie szalej\u0105 s\u0142u\u017cby specjalne republika\u0144skiej administracji, no i \u017ce \u2013 jako ludzko\u015b\u0107 \u2013 wytwarzamy zbyt wiele dwutlenku w\u0119gla, a wrogiem publicznym numer jeden jest cz\u0142owiek o \u017c\u00f3\u0142tych w\u0142osach<\/em>, kt\u00f3ry chce przerobi\u0107 na \u017c\u00f3\u0142to ca\u0142\u0105 Ameryk\u0119! W gruncie rzeczy, odjazdowy program naprawy \u015bwiata w ksi\u0105\u017cce Jana Pi\u00f3rro nie odbiega zbytnio swym poziomem czy kunsztem artystycznym od programu naszej sejmowej lalkarki. Seanie Penn, nie id\u017a t\u0105 drog\u0105!<\/p>\n\n\n\n

10 czerwca 2025<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z tak niedobr\u0105 proz\u0105 dawno ju\u017c nie mia\u0142em do czynienia, gdy\u017c z zasady unikam kontaktu ze z\u0142\u0105 literatur\u0105. Rzecz jednak w tym, \u017ce powie\u015b\u0107 Seana Penna nie jest zwyk\u0142ym czytad\u0142em podr\u00f3\u017cnym, lecz czym\u015b, co stroi si\u0119 w pi\u00f3rka wybitnej prozy postmodernistycznej. Powiedzmy, okolice Wady ukrytej Pynchona albo co\u015b w tym gu\u015bcie. Tyle \u017ce ideowo zaanga\u017cowana,… Czytaj dalej Janie Pi\u00f3rro graj, kr\u0119\u0107 filmy, ale wi\u0119cej nie pisz<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":4387,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[387],"tags":[],"class_list":["post-4386","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-64","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4386"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4386\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4389,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4386\/revisions\/4389"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4387"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}