By\u0142 czerwiec 1894 roku. Dla Lwowa, Galicji oraz Polski, kt\u00f3ra nie istnia\u0142a jako suwerenny byt pa\u0144stwowy, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie wielkie dni. Powszechna Wystawa Krajowa zorganizowana w stolicy Galicji w setn\u0105 rocznic\u0119 Insurekcji Ko\u015bciuszkowskiej by\u0142a najwi\u0119kszym przedsi\u0119wzi\u0119ciem gospodarczym i kulturalnym ko\u0144ca XIX wieku na ziemiach polskich. Od czerwca do grudnia 1894 roku zwiedzi\u0142o j\u0105 1 150 000 os\u00f3b. Na obszarze 46 hektar\u00f3w wzniesiono 129 pawilon\u00f3w, w tym rotund\u0119 dla powsta\u0142ej dla uczczenia Ko\u015bciuszki i powsta\u0144c\u00f3w panoramy Rac\u0142awice autorstwa Jana Styki i Wojciecha Kossaka.<\/p>\n\n\n\n
Gigantyczne malowid\u0142o przedstawia pierwsz\u0105 zwyci\u0119sk\u0105 bitw\u0119 powstania ko\u015bciuszkowskiego, stoczon\u0105 4 kwietnia 1794 roku pod Rac\u0142awicami, w kt\u00f3rej uczestniczyli ch\u0142opscy \u017co\u0142nierze \u2013 kosynierzy, z legendarnym ju\u017c Wojciechem Bartosem z Rz\u0119dowic na czele. Chodzi\u0142o przede wszystkim o zamanifestowanie pami\u0119ci o tradycjach narodowych, gdy\u017c bitwa rac\u0142awicka da\u0142a pocz\u0105tek ponad 120-letniemu okresowi walk kilku pokole\u0144 Polak\u00f3w o niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Pomys\u0142odawc\u0105 Panoramy Rac\u0142awickiej<\/em> by\u0142 lwowski malarz Jan Styka (1858\u20131925), kt\u00f3ry namalowania jej podj\u0105\u0142 si\u0119 wsp\u00f3lnie ze znanym batalist\u0105 Wojciechem Kossakiem (1857\u20131942). Wraz z nimi malarsk\u0105 wizj\u0119 rac\u0142awickiej batalii tworzyli: Louis Boller, Tadeusz Popiel oraz Zygmunt Rozwadowski, a przez pierwsze miesi\u0105ce pracy r\u00f3wnie\u017c: Teodor Axentowicz, W\u0142odzimierz Tetmajer, Wincenty Wodzinowski i Micha\u0142 Soza\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n Od momentu udost\u0119pnienia publiczno\u015bci \u2013 w dniu otwarcia Powszechnej Wystawy Krajowej 5 czerwca 1894 roku \u2013 Panorama<\/em> odbierana by\u0142a jako publiczna manifestacja uczu\u0107 patriotycznych. Jednocze\u015bnie dzie\u0142o Styki i Kossaka wzbudza\u0142o powszechny zachwyt, a wra\u017cenia ze spotkania z artystyczn\u0105 wizj\u0105 bitwy d\u0142ugo przechowywane by\u0142y w pami\u0119ci widz\u00f3w. Po latach Maria \u0141ozi\u0144ska-Hempel pisa\u0142a tak: \u201ePami\u0119tam, \u017ce do rotundy panoramy wchodzi\u0142o si\u0119 w p\u00f3\u0142mroku kr\u0119tymi schodami na pi\u0119tro i tam ol\u015bniony \u015bwiat\u0142em stawa\u0142 cz\u0142owiek w centrum bitwy, w\u015br\u00f3d padaj\u0105cych \u017co\u0142nierzy i koni, na tle \u0142uny po\u017car\u00f3w. Mia\u0142o si\u0119 z\u0142udzenie takiej prawdy, \u017ce wprost dusi\u0142 dym unosz\u0105cy si\u0119 z po\u017car\u00f3w<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n We wrze\u015bniu 1894 roku rotund\u0119 Panoramy Rac\u0142awickiej<\/em> odwiedzi\u0142 cesarz Franciszek J\u00f3zef I. W relacji zamieszczonej w \u201eKurierze Lwowskim\u201d czytamy: Ks. Sapie\u017ce powiedzia\u0142 cesarz \u201eimposant\u201d, a wsiadaj\u0105c do powozu \u201ees hat mich frappirt\u201d. Panorama zrobi\u0142a na cesarzu wielkie wra\u017cenie, zabawi\u0142 tam p\u00f3\u0142 godziny a przy obiedzie zachwyca\u0142 si\u0119 jeszcze ci\u0105gle panoram\u0105 Rac\u0142awick\u0105 i opowiada\u0142 o niej.<\/em><\/p>\n\n\n\n Podczas II wojny \u015bwiatowej tereny wystawowe, na kt\u00f3rych mie\u015bci\u0142a si\u0119 rotunda, sta\u0142y si\u0119 sk\u0142adami wojskowymi. W kwietniu 1944 roku, podczas sowieckiej ofensywy, Lw\u00f3w zosta\u0142 zbombardowany. Bomby uszkodzi\u0142y r\u00f3wnie\u017c budynek Panoramy<\/em>. Niemieckie w\u0142adze miasta zgodzi\u0142y si\u0119 na demonta\u017c i zabezpieczenie p\u0142\u00f3tna. Zosta\u0142o ono nawini\u0119te na wielki wa\u0142 i umieszczone w 15-metrowej wentylowanej skrzyni. Nast\u0119pnie ca\u0142o\u015b\u0107 za\u0142adowano na ci\u0105gnik Hanomag SS 100 z dwoma przyczepkami i przewieziono do klasztoru Bernardyn\u00f3w, gdzie szcz\u0119\u015bliwie uda\u0142o si\u0119 przechowa\u0107 p\u0142\u00f3tno do zako\u0144czenia wojny.<\/p>\n\n\n\n W 1946 roku w wyniku stara\u0144 rewindykacyjnych malowid\u0142o \u2013 razem z cz\u0119\u015bci\u0105 ksi\u0119gozbioru Ossolineum oraz niekt\u00f3rymi dzie\u0142ami z lwowskich muze\u00f3w \u2013 powr\u00f3ci\u0142o do Polski i zosta\u0142o przewiezione do Wroc\u0142awia. Od tej chwili jego losy zwi\u0105za\u0142y si\u0119 na sta\u0142e ze stolic\u0105 Dolnego \u015al\u0105ska. Jednak przez wiele lat \u2013 z przyczyn politycznych \u2013 komunistyczna w\u0142adza nie zgadza\u0142a si\u0119 na prezentacj\u0119 p\u0142\u00f3tna.<\/p>\n\n\n\n O restytucj\u0119 dzie\u0142a Styki i Kossaka zabiega\u0142y trzy spo\u0142eczne komitety. Rezultatem tych stara\u0144 by\u0142o wzniesienie w latach 1966-1967 budynku na planie ko\u0142a (rotundy) wed\u0142ug projektu Ewy i Marka Dzieko\u0144skich oraz trzykrotne podejmowanie prac konserwatorskich przy malowidle, za ka\u017cdym razem jednak przerywanych. Ostateczny sukces trwaj\u0105cym prawie 40 lat staraniom, kt\u00f3rych celem by\u0142o udost\u0119pnienie Panoramy Rac\u0142awickiej <\/em>polskiemu spo\u0142ecze\u0144stwu, zapewni\u0142 dopiero wstrz\u0105s Sierpnia 1980 i narodziny \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Raz jeszcze upomniano si\u0119 o Rac\u0142awice<\/em> , tym razem jak\u017ce pot\u0119\u017cnym g\u0142osem! Spontaniczno\u015b\u0107 po\u0142\u0105czonychd\u0105\u017ce\u0144 ca\u0142ego narodu spowodowa\u0142a, \u017ce podj\u0119to wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 decyzj\u0119 o eksponowaniu p\u0142\u00f3tna. Przyczyni\u0142o si\u0119 to te\u017c do sprawnej i szybkiej realizacji prac konserwatorskich, budowlanych i organizacyjnych.<\/p>\n\n\n\n Wystawienie Panoramy Rac\u0142awickiej<\/em> by\u0142o uzale\u017cnione od spe\u0142nienia dwu podstawowych warunk\u00f3w: uko\u0144czenia i wyposa\u017cenia rotundy oraz przeprowadzenia konserwacji malowid\u0142a. Wykonanie skomplikowanych prac techniczno-instalacyjnych w tak nietypowym obiekcie muzealnym wymaga\u0142o du\u017cego wysi\u0142ku finansowego i ogromnej wiedzy fachowej, a \u017cmudna konserwacja obrazu mia\u0142a wiele etap\u00f3w (najpierw na le\u017c\u0105cych brytach, potem na scalonych i zawieszonych).<\/p>\n\n\n\n Wielko\u015b\u0107 malowid\u0142a, stopie\u0144 jego zniszczenia oraz specyfika sprawi\u0142y, \u017ce dzia\u0142ania przywracaj\u0105ce \u015bwietno\u015b\u0107 Rac\u0142awicom<\/em> wnios\u0142y wiele nowego do praktyki restaurowania dzie\u0142 sztuki. Zesp\u00f3\u0142 konserwator\u00f3w Panoramy<\/em> opracowa\u0142 i znakomicie opanowa\u0142 niestosowan\u0105 wcze\u015bniej procedur\u0119 specjalistycznych zabieg\u00f3w konserwatorskich. Po zako\u0144czeniu restauracji p\u0142\u00f3tna i prac zwi\u0105zanych z wyposa\u017ceniem rotundy w nowoczesne urz\u0105dzenia techniczne \u2013 dzie\u0142o Styki i Kossaka mog\u0142o ponownie zosta\u0107 udost\u0119pnione publiczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Z pewno\u015bci\u0105 dzie\u0144 14 czerwca 1985 roku przeszed\u0142 do historii kultury polskiej i trwale zapisa\u0142 si\u0119 w powojennych dziejach Wroc\u0142awia. Po wielu latach, kiedy wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce s\u0142ynna Panorama Rac\u0142awicka<\/em> nigdy nie doczeka si\u0119 wystawienia, nadesz\u0142a wreszcie chwila, w kt\u00f3rej spe\u0142ni\u0142y si\u0119 oczekiwania wielu Polak\u00f3w: zakl\u0119ta w malarsk\u0105 wizj\u0119 rac\u0142awicka legenda zaprezentowana zosta\u0142a zwiedzaj\u0105cym. Tym samym pejza\u017c kulturalny stolicy Dolnego \u015al\u0105ska wzbogaci\u0142 si\u0119 o nowy, oryginalny obiekt muzealny, a miasto otrzyma\u0142o swego rodzaju magnes, kt\u00f3ry do dzi\u015b przyci\u0105ga bardzo wielu turyst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Przez czterdzie\u015bci lat dzie\u0142o Styki i Kossaka obejrza\u0142a prawie 12-milionowa rzesza zwiedzaj\u0105cych. Byli w\u015br\u00f3d nich m.in. przyw\u00f3dcy pa\u0144stw i rz\u0105d\u00f3w, hierarchowie ko\u015bcio\u0142\u00f3w, pisarze, historycy, arty\u015bci. Wielu zwiedzaj\u0105cych w\u0142a\u015bnie w Muzeum \u201ePanorama Rac\u0142awicka\u201d po raz pierwszy spotka\u0142o si\u0119 z burzliw\u0105 i skomplikowan\u0105 histori\u0105 Polski. Z kolei sami wroc\u0142awianie po latach ju\u017c tak bardzo uto\u017csamiaj\u0105 si\u0119 z artystyczn\u0105 wizj\u0105 bitwy pod Rac\u0142awicami, \u017ce kilka lat temu pojawi\u0142a si\u0119 nawet propozycja, aby kopia Panoramy Rac\u0142awickiej<\/em> znalaz\u0142a si\u0119 na membranie Stadionu Miejskiego (obecnie Tarczy\u0144ski Arena).<\/p>\n\n\n\n Na zako\u0144czenie nale\u017cy doda\u0107, \u017ce s\u0142ynnemu malowid\u0142u towarzyszy porywaj\u0105ca legenda niezwyk\u0142ego miasta, jakim by\u0142 Lw\u00f3w. Jest ona wci\u0105\u017c \u017cywa i inspiruj\u0105ca dla m\u0142odego pokolenia Polak\u00f3w.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" By\u0142 czerwiec 1894 roku. Dla Lwowa, Galicji oraz Polski, kt\u00f3ra nie istnia\u0142a jako suwerenny byt pa\u0144stwowy, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie wielkie dni. Powszechna Wystawa Krajowa zorganizowana w stolicy Galicji w setn\u0105 rocznic\u0119 Insurekcji Ko\u015bciuszkowskiej by\u0142a najwi\u0119kszym przedsi\u0119wzi\u0119ciem gospodarczym i kulturalnym ko\u0144ca XIX wieku na ziemiach polskich. Od czerwca do grudnia 1894 roku zwiedzi\u0142o j\u0105 1 150… Czytaj dalej Czterdziesta rocznica powojennego udost\u0119pnienia Panoramy Rac\u0142awickiej<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":4371,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[387],"tags":[],"class_list":["post-4370","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-64","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4370","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/12"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4370"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4370\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4372,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4370\/revisions\/4372"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4371"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4370"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4370"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4370"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}