Od d\u0142u\u017cszego czasu odbywaj\u0105 si\u0119 debaty konstytucyjne pod patronatem najwy\u017cszych organ\u00f3w pa\u0144stwowych. Rozpatruj\u0105 blaski i cienie obowi\u0105zuj\u0105cej od 1997 roku Konstytucji RP oraz jej stosowanie.<\/p>\n\n\n\n
Refleksja zwi\u0105zana z uczestnictwem w kilku z tych spotka\u0144 sk\u0142ania mnie do stwierdzenia, \u017ce nowa konstytucja najprawdopodobniej nie uzyska\u0142aby politycznej akceptacji rozgor\u0105czkowanego politycznie i podzielonego w opinii Narodu. Postulowa\u0142bym zatem jedynie zmiany, a zmiany te s\u0105 konieczne nade wszystko z uwagi na niedookre\u015blenie przepis\u00f3w konstytucyjnych w kilku istotnych sprawach. Przyczyn tego prawnego zjawiska nale\u017cy upatrywa\u0107 w politycznym kompromisie, kt\u00f3ry zaakceptowa\u0142y g\u0142\u00f3wne si\u0142y polityczne w Polsce w dobie procedowania i ostatecznego przyjmowania Konstytucji w 1997 roku.<\/p>\n\n\n\n
Do nich nale\u017cy m.in. pozycja ustrojowa i kompetencje Prezydenta RP. Jest bezpo\u015brednim przedstawicielem Narodu, b\u0119d\u0105c organem, przez kt\u00f3ry Nar\u00f3d sprawuje w\u0142adz\u0119 (Art. 4 ust.2 Konstytucji). Wiemy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Prezydent uosabia ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 w\u0142adzy pa\u0144stwowej oraz stoi na stra\u017cy suwerenno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa (art.126 ust.2) Jest to jego cel i obowi\u0105zek. Wiemy te\u017c obserwuj\u0105c praktyk\u0119 polityczn\u0105 i stosunki mi\u0119dzynarodowe ostatnich 20 lat, \u017ce suwerenno\u015b\u0107 niejedno ma imi\u0119 i r\u00f3\u017cne s\u0105 jej przejawy, kt\u00f3re wymagaj\u0105 ochrony.<\/p>\n\n\n\n
Obecnie konstytucyjna procedura (art.62) przes\u0105dza, \u017ce wyb\u00f3r Prezydenta Polski ma charakter referendalny, w praktyce decyduje rozstrzygni\u0119cie wi\u0119kszo\u015bci uzyskanej w II turze wybor\u00f3w przez jednego z dw\u00f3ch najpowa\u017cniejszych kandydat\u00f3w (art.127). Wpisuje si\u0119 to w dawn\u0105 tradycj\u0119 ustrojow\u0105 Rzeczpospolitej, kiedy najwy\u017cszego reprezentanta pa\u0144stwa i zwierzchnika sil zbrojnych wybiera\u0142 ca\u0142y tzw. nar\u00f3d polityczny. I niech tak zostanie. Jestem zdecydowanym przeciwnikiem wyboru prezydenta przez parlament jako wynik konsensusu politycznego w jego \u0142awach.<\/p>\n\n\n\n
Nie da si\u0119 w kr\u00f3tkim popularnym artykule ogarn\u0105\u0107 ca\u0142o\u015bci tak wa\u017ckiego problemu nawet pobie\u017cnie. Mo\u017cna jednak og\u00f3lnie zaznaczy\u0107, \u017ce cho\u0107 Prezydent RP ma silny mandat polityczny z uwagi na jego desygnacj\u0119 w wyborach bezpo\u015brednich przez Nar\u00f3d, to w Polsce obowi\u0105zuje ustrojowy system rz\u0105d\u00f3w gabinetowych (procedura w art. 154 Konstytucji), a samodzielna kompetencja Prezydenta do powo\u0142ania premiera jest tylko w przypadku wyj\u0105tkowym, opisanym w art. 155 Konstytucji.<\/p>\n\n\n\n
Z nowszych rozwi\u0105za\u0144 konstytucyjnych mo\u017cna poda\u0107 przyk\u0142ad Finlandii i W\u0119gier. W finlandzkiej konstytucji z 1999 roku system gabinetowy dzia\u0142a obok silniejszej ni\u017c w Polsce pozycji prezydenta kraju (wybierany te\u017c bezpo\u015brednio; r\u00f3wnie\u017c przewiduje si\u0119 dwie tury). Natomiast w konstytucji w\u0119gierskiej z 2011 roku, prezydent wybierany jest przez parlament i ma wyra\u017anie s\u0142absz\u0105 pozycj\u0119 ustrojowo-polityczn\u0105 ni\u017c w Finlandii. W por\u00f3wnaniu z polskim rozwi\u0105zaniem, w pewnych zakresach kompetencyjnych i prerogatywach posiada nieco wi\u0119kszy zakres uprawnie\u0144, a w pewnych mniejszy.<\/p>\n\n\n\n
System gabinetowy jest praktykowany r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d polskich s\u0105siad\u00f3w. To Prezes Rady Ministr\u00f3w proponuje sk\u0142ad Rady i wyznacza zakres resortowy kompetencji jego ministr\u00f3w. Oczywi\u015bcie mo\u017cna rozwa\u017ca\u0107 czy w ramach konstytucyjnego wymogu wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania obydwu organ\u00f3w w\u0142adzy wykonawczej (art.133 ust.3) nale\u017ca\u0142oby wzmocni\u0107 uprawnienia Prezydenta poprzez prawo sk\u0142adania jego w\u0142asnej propozycji przedk\u0142adanej premierowi do uzgodnienia, a dotycz\u0105cej na przyk\u0142ad tzw. resort\u00f3w si\u0142owych, szczeg\u00f3lnie za\u015b obsady ministerstwa obrony narodowej. Tak\u0105 kompetencj\u0119 mo\u017cna z powodzeniem zmie\u015bci\u0107 przy niewielkich konstytucyjnych zmianach w procedurze powo\u0142ywania rz\u0105du. W takim przypadku by\u0142by to \u201euk\u0142on\u201d w kierunku rozwi\u0105zania fi\u0144skiego i pewne odej\u015bcie w Polsce od ustrojowej zasady systemu rz\u0105d\u00f3w gabinetowych. Powy\u017csza propozycja wpisywa\u0142aby si\u0119 w pozycj\u0119 polityczn\u0105 Prezydenta sprawuj\u0105cego urz\u0105d z bezpo\u015bredniego mandatu Narodu oraz z jego rol\u0105 jako najwy\u017cszego zwierzchnika Si\u0142 Zbrojnych (art.134).<\/p>\n\n\n\n
Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c chodzi o wzmocnienie jego pozycji bez naruszania zasad ustrojowych wynikaj\u0105cych cho\u0107by z wymogu wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania w\u0142adz, ich podzia\u0142u, a tak\u017ce z konstytucyjnej gwarancji (art.26 ust.2), i\u017c Si\u0142y Zbrojne podlegaj\u0105 cywilnej i demokratycznej kontroli.<\/p>\n\n\n\n
Dalej skupi\u0119 si\u0119 tylko na kilku wybranych problemach. Zgodnie z art. 125 Konstytucji RP prawo sk\u0142adania wniosku o referendum og\u00f3lnokrajowe ma Sejm w okre\u015blonym trybie, a tak\u017ce Prezydent za zgod\u0105 Senatu. S\u0105dz\u0119, \u017ce warto wzmocni\u0107 Prezydenta w tej procedurze, tak aby samodzielnie bez dodatkowych warunk\u00f3w m\u00f3g\u0142 sk\u0142ada\u0107 taki wniosek referendalny, ale w specjalnie okre\u015blonym trybie. Szczeg\u00f3lnie dotyczy to wniosku o referendum w sprawach ratyfikacji umowy mi\u0119dzynarodowej (art. 90 ust.3). By\u0142aby to konkretna realizacja og\u00f3lnej kompetencji Prezydenta (art.126 ust.2) wynikaj\u0105cej z jego obowi\u0105zku \u201estania na stra\u017cy suwerenno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Z kolei art. 126 ust. 3 informuje, ze Prezydent wykonuje zadania w zakresie i na zasadach okre\u015blonych w Konstytucji, ale tak\u017ce wynikaj\u0105cych z ustaw zwyk\u0142ych. Moim zdaniem, wa\u017cne kompetencje prezydenckie opisane w ustawach i skonkretyzowane rozwi\u0105zania proceduralne \u2013 powinny by\u0107 podniesione do rangi przepisu konstytucyjnego. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c konkretnych uzgodnie\u0144 wynikaj\u0105cych z realizacji konstytucyjnego wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania Rady Ministr\u00f3w z Prezydentem. Chodzi o to, by przeciwdzia\u0142a\u0107 sporom w\u0142adz wykonawczych, tj. mi\u0119dzy Prezydentem a Rz\u0105dem. Owszem, Konstytucja w sprawach spor\u00f3w kompetencyjnych przewiduje procedur\u0119 skierowania sprawy do Trybuna\u0142u Konstytucyjnego. Lepiej jednak pewne kwestie skonkretyzowa\u0107 zawczasu ni\u017c w okre\u015blonej sytuacji politycznej odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do Trybuna\u0142u.<\/p>\n\n\n\n
Doskonale ten problem uwidacznia obecny spor w zakresie polityki zagranicznej, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie art. 133 ust.3 wzgl\u0119dem og\u00f3lnej kompetencji Rady Ministr\u00f3w (art. 146 Konstytucji). Nie tylko w tej kwestii przepisy konstytucyjne wymagaj\u0105 jasno\u015bci i konkretyzacji. Sp\u00f3r polityczny mi\u0119dzy Prezydentem a Rz\u0105dem, w przypadku polskiej kohabitacji nie mo\u017ce prowadzi\u0107 do bierno\u015bci lub zaniechania. Zasada wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania zawiera bowiem obowi\u0105zek aktywno\u015bci po obydwu stronach, dotyczy tak\u017ce spraw bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa nie tylko w zakresie wykonywanym przez ministerstwo obrony narodowej.<\/p>\n\n\n\n
Postuluj\u0119 zatem rozwini\u0119cie (art.134 ust.6) czyli podniesienie do rangi konstytucyjnej zasadniczych rozwi\u0105za\u0144 ustawowych dotycz\u0105cych Si\u0142 Zbrojnych, ale r\u00f3wnie\u017c Biura Bezpiecze\u0144stwa Narodowego (art.135). W zwi\u0105zku z art. 230 Konstytucji mo\u017cna rozwa\u017cy\u0107, czy Prezydenta i w jakim zakresie nale\u017ca\u0142oby wyposa\u017cy\u0107 w prawo wprowadzenia na cz\u0119\u015bci lub na terenie ca\u0142ego kraju \u2013 stanu wyj\u0105tkowego, ale po uzgodnieniu z Rad\u0105 Ministr\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W przypadku Najwy\u017cszej Izby Kontroli Prezydent powinien mie\u0107 cho\u0107by po\u015bredni wp\u0142yw na obsad\u0119 Prezesa tego organu, ale tak aby nie narusza\u0107 prerogatyw Sejmu (w szczeg\u00f3lno\u015bci art. 202 ust.2 i art.205 ust.1). Nie wchodz\u0105c w szczeg\u00f3\u0142y rozwi\u0105zania mog\u0105 tu by\u0107 r\u00f3\u017cne.<\/p>\n\n\n\n
Z innych bardziej konkretnych prerogatyw Prezydenta nale\u017ca\u0142oby u\u015bci\u015bli\u0107 przepis art. 139 Konstytucji (prawo \u0142aski), tak aby dotyczy\u0142 uprawnienia na ka\u017cdym etapie post\u0119powania wobec osoby, wzgl\u0119dem kt\u00f3rej prezydenckie prawo \u0142aski mia\u0142oby by\u0107 zastosowane.<\/p>\n\n\n\n
Nowsze rozwi\u0105zania konstytucyjne zastosowane w innych krajach, a dotycz\u0105ce m.in. zad\u0142u\u017cenia pa\u0144stwa, sk\u0142aniaj\u0105 do rozwa\u017cenia problemu kompetencji Prezydenta w procedurze uchwalania ustawy bud\u017cetowej, np. w formie kierowania przez niego wniosku o wyra\u017cenie opinii przez Rad\u0119 Polityki Pieni\u0119\u017cnej.<\/p>\n\n\n\n
Om\u00f3wi\u0142em tu tylko niekt\u00f3re kwestie i nie wskazuj\u0119 innych celowych zmian w Konstytucji, na przyk\u0142ad w przedmiocie powo\u0142ywania nowych organ\u00f3w pa\u0144stwa (np. Rady Gospodarczej), czy te\u017c zwi\u0119kszenia kompetencji na przyk\u0142ad Rady Polityki Pieni\u0119\u017cnej. Starajmy si\u0119 jednak bezustannie poszukiwa\u0107 lepszych rozwi\u0105za\u0144 ustrojowych.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Od d\u0142u\u017cszego czasu odbywaj\u0105 si\u0119 debaty konstytucyjne pod patronatem najwy\u017cszych organ\u00f3w pa\u0144stwowych. Rozpatruj\u0105 blaski i cienie obowi\u0105zuj\u0105cej od 1997 roku Konstytucji RP oraz jej stosowanie. Refleksja zwi\u0105zana z uczestnictwem w kilku z tych spotka\u0144 sk\u0142ania mnie do stwierdzenia, \u017ce nowa konstytucja najprawdopodobniej nie uzyska\u0142aby politycznej akceptacji rozgor\u0105czkowanego politycznie i podzielonego w opinii Narodu. Postulowa\u0142bym zatem… Czytaj dalej Wzmocni\u0107 pozycj\u0119 ustrojow\u0105 Prezydenta!<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":4324,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[386],"tags":[],"class_list":["post-4323","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-63","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4323","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4323"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4323\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4325,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4323\/revisions\/4325"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4324"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4323"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4323"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4323"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}