{"id":4275,"date":"2025-06-02T08:08:57","date_gmt":"2025-06-02T06:08:57","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4275"},"modified":"2025-06-02T08:08:57","modified_gmt":"2025-06-02T06:08:57","slug":"gogol-w-piastowskim-miescie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4275","title":{"rendered":"Gogol w piastowskim mie\u015bcie"},"content":{"rendered":"\n

Recenzja<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najnowsza powie\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Srokowskiego, Ruska mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>, jest niespodziank\u0105. Kiedy pierwszy raz spogl\u0105da si\u0119 na ok\u0142adk\u0119, mo\u017cna pomy\u015ble\u0107, \u017ce to literacka wersja filmu Ma\u0142a Moskwa<\/em>. Spodziewaliby\u015bmy si\u0119 znanej fabu\u0142y romansu Polaka z Rosjank\u0105 w PRL, tymczasem g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w nie \u0142\u0105czy erotyczna relacja. Lena jest wiern\u0105 \u017con\u0105 sowieckiego oficera i ofiar\u0105 terroru, a Jakub \u2013 sk\u0105din\u0105d po cz\u0119\u015bci porte parole<\/em> pisarza \u2013 ulega fascynacji innymi kobietami. Nieliczne spotkania Leny i Jakuba s\u0142u\u017c\u0105 przekazaniu prawdy o systemie totalitarnym. Maltretowanie pacjent\u00f3w, wykorzystywanie psychiatrii do politycznego zastraszenia og\u00f3\u0142u obywateli, w tle \u0142agry i wszechobecna patologia stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych \u2013 oto powie\u015bciowy \u015bwiat przedstawiony. Czy to pierwszy, czy ostatni moment, by o przymusowym zamykaniu niepokornych pisarzy w szpitalach psychiatrycznych czyta\u0107 co\u015b wi\u0119cej ni\u017c w Mistrzu i Ma\u0142gorzacie<\/em>? Wspominamy tzw. orientacj\u0119 psychiatryczn\u0105 w polskiej prozie drugiej po\u0142owy XX wieku: Ob\u0142\u0119d <\/em>Jerzego Krzysztonia, Szpital Przemienienia <\/em>Stanis\u0142awa Lema i Apelacj\u0119 <\/em>Jerzego Krzysztonia. Czy dzi\u015b indyferentyzm t\u0142um\u00f3w wraz z now\u0105 cenzur\u0105 nie zablokuj\u0105 funkcjonowania nonkonformistycznej literatury?<\/p>\n\n\n\n

Ironia i wieloznaczno\u015b\u0107 tytu\u0142u pozwalaj\u0105 odbiera\u0107 Rusk\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107<\/em> jako nawi\u0105zanie do zwrotu \u201epopami\u0119ta\u0107 ruski miesi\u0105c\u201d, czyli zosta\u0107 ukaranym na zawsze. Przede wszystkim \u201emi\u0142o\u015b\u0107\u201d zaborcza, niszcz\u0105ca \u2013 to imperialne d\u0142awienie wolno\u015bci. Cz\u0119sto jednak u\u017cywa si\u0119 metonimicznie okre\u015blenia \u201emi\u0142o\u015b\u0107\u201d zamiast \u201eukochana kobieta\u201d, a wtedy \u201emi\u0142o\u015bci\u0105\u201d Jakuba mog\u0142aby by\u0107 rosyjska m\u0119czennica Lena, pewnie subteln\u0105, platoniczn\u0105, niespe\u0142nion\u0105, wi\u0119cej \u2013 niemal\u017ce niezaistnia\u0142\u0105, a na pewno niewyznan\u0105. Postaci literackie s\u0105 zarysowane wyrazi\u015bcie, jakby kilkoma mocnymi kreskami.<\/p>\n\n\n\n

Powie\u015b\u0107 jest wielow\u0105tkowa. Opr\u00f3cz tragicznego losu represjonowanej Leny, kt\u00f3rej m\u0105\u017c znamiennie pope\u0142ni samob\u00f3jstwo wskutek zn\u0119cania si\u0119 nad nim prze\u0142o\u017conych, mszcz\u0105cych si\u0119 za interwencj\u0119 wy\u017cszej w\u0142adzy w jego sprawie \u2013 obserwujemy histori\u0119 jak z Rewizora <\/em>Miko\u0142aja Gogola. Ot\u00f3\u017c przybycie z Krakowa m\u0142odego polonisty, planuj\u0105cego zosta\u0107 nauczycielem, pisarzem, niezale\u017cnym dziennikarzem, absolwenta wy\u017cszych studi\u00f3w powoduje w prowincjonalnej Legnicy panik\u0119. Lokalni notable, tzw. nomenklatura PRL, czyli postacie desygnowane przez PZPR na kierownicze stanowiska, upatruj\u0105 w przybyszu kontrolera, a mo\u017ce szpiega. R\u00f3wnolegle rozgrywa si\u0119 dramat marginalizowanego przez w\u0142adze prozaika-realisty, kt\u00f3ry zorganizuje happening, werbalnie wymierzy sprawiedliwo\u015b\u0107 hipokrytom na peryferiach, ale fizycznie zap\u0142aci za chwil\u0119 prawdy wysok\u0105 cen\u0119 \u2013 trafi do zak\u0142adu dla umys\u0142owo chorych. Kr\u00f3tko prezentowane sylwetki bohater\u00f3w z wy\u0142\u0105czonej cz\u0119\u015bci miasta \u2013 podporz\u0105dkowanej bezpo\u015brednio Moskwie dzielnicy sowieckich wojskowych \u2013 to nie tylko uosobienie zaborc\u00f3w lub okupant\u00f3w. Porz\u0105dni ludzie \u2013 Ukrainka, Olga, \u017cona oficera, Gruzin, \u017cycz\u0105cy imperium przegranej, pomocny pu\u0142kownik czy te\u017c m\u0142ody lekarz, Czeczen \u2013 cho\u0107 mieszkaj\u0105 za wysokim ogrodzeniem, kieruj\u0105 si\u0119 warto\u015bciami uniwersalnymi. Og\u00f3lnoludzka solidarno\u015b\u0107 nie ma zabarwienia religijnego. Ko\u015bci\u00f3\u0142 postrzegany bywa w perspektywie aparatu przemocy. Je\u015bli co\u015b budzi niepok\u00f3j w odbiorze powie\u015bciowych reali\u00f3w, to zagro\u017cenia duchowe, zawarte w pragnieniu zemsty, cz\u0119stym przywo\u0142ywaniu imienia z\u0142ego ducha, w kreowaniu \u015bwiata bez Boga.<\/p>\n\n\n\n

Wprawdzie negatywni bohaterowie, dzia\u0142acze opresywnego systemu zabraniaj\u0105 u\u017cywania religijnych poj\u0119\u0107, ale zasada podw\u00f3jnego przeczenia nie wystarcza, by stwierdzi\u0107, \u017ce karykaturalny wizerunek bezbo\u017cnik\u00f3w jest modlitw\u0105. Obraz \u015bwiata jako przestrzeni walki zdominowa\u0142 powie\u015bciow\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Wprawdzie \u201epie\u015b\u0144 ujdzie ca\u0142o\u201d, opowie\u015b\u0107 Leny zostaje spisana i przekazana dalej, wywieziona z pe\u0142nego donosicieli miasta, lecz fina\u0142 tego wa\u017cnego dzie\u0142a jest pesymistyczny. Za pi\u0119kno i prawd\u0119 p\u0142aci si\u0119 \u015bmierci\u0105, dobro za\u015b pozostaje poza zasi\u0119giem mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Idealizacja przest\u0119pc\u00f3w koresponduje z podkre\u015blaniem niesprawiedliwo\u015bci systemu spo\u0142ecznego po 1945 roku.<\/p>\n\n\n\n

Pisarz z kolosalnym dorobkiem tw\u00f3rczym opublikowa\u0142 kolejn\u0105 powie\u015b\u0107. Tym razem w\u0142\u0105cza si\u0119 ona w szereg dzie\u0142 realistycznych i wsp\u00f3\u0142czesnych. Ma pewne cechy roman \u00e0 clef<\/em>. Do pewnego stopnia nowo\u015b\u0107 kontynuuje za\u0142o\u017cenia artystyczne trzech tom\u00f3w o Wroc\u0142awiu literackim: Barbarzy\u0144cy u bram<\/em>, Spisek barbarzy\u0144c\u00f3w<\/em>, Barbarzy\u0144cy w salonie<\/em>. Tam jednak t\u0142o mia\u0142o g\u0142\u00f3wnie charakter filozoficzny. W najnowszej powie\u015bci natomiast wa\u017cniejsza od filozofii jest zogniskowana w Legnicy najnowsza historia Europy Wschodniej. Mimo tragicznych los\u00f3w ca\u0142ych narod\u00f3w, sztuka przynosi nadziej\u0119 na przewag\u0119 kultury duchowej nad przemoc\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy g\u0142\u00f3wny bohater powie\u015bci, Jakub Mejer, czeka na poci\u0105g w Legnicy, uprzytamnia sobie, \u017ce Stanis\u0142aw Wyspia\u0144ski 29 lipca 1890 sp\u0119dzi\u0142 w tym mie\u015bcie kilka godzin i narysowa\u0142 pi\u0119\u0107 szkic\u00f3w \u201ei Mejer poczu\u0142 si\u0119 nagle wa\u017cniejszy, ni\u017c by\u0142 jeszcze przed chwil\u0105. My\u015bl, \u017ce sam Wyspia\u0144ski duma\u0142 na tych \u0142awkach jako\u015b go podnios\u0142a na duchu\u201d (s. 445).<\/p>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw Srokowski, Ruska mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>, Wydawnictwo Arcana, Krak\u00f3w 2025.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Recenzja Najnowsza powie\u015b\u0107 Stanis\u0142awa Srokowskiego, Ruska mi\u0142o\u015b\u0107, jest niespodziank\u0105. Kiedy pierwszy raz spogl\u0105da si\u0119 na ok\u0142adk\u0119, mo\u017cna pomy\u015ble\u0107, \u017ce to literacka wersja filmu Ma\u0142a Moskwa. Spodziewaliby\u015bmy si\u0119 znanej fabu\u0142y romansu Polaka z Rosjank\u0105 w PRL, tymczasem g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w nie \u0142\u0105czy erotyczna relacja. Lena jest wiern\u0105 \u017con\u0105 sowieckiego oficera i ofiar\u0105 terroru, a Jakub \u2013 sk\u0105din\u0105d… Czytaj dalej Gogol w piastowskim mie\u015bcie<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":69,"featured_media":4276,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[386],"tags":[],"class_list":["post-4275","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-63","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4275","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/69"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4275"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4275\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4277,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4275\/revisions\/4277"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4276"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}