Dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu, 12 maja 1935 roku zmar\u0142 Pierwszy Marsza\u0142ek Polski J\u00f3zef Pi\u0142sudski. Polska, o kt\u00f3rej pisa\u0142: \u201echo\u0107 nieraz m\u00f3wi\u0119 o durnej Polsce, wymy\u015blam na Polak\u00f3w, to przecie\u017c tylko Polsce s\u0142u\u017c\u0119\u201d \u2013 przetrwa\u0142a cztery lata d\u0142u\u017cej. Formalnie ale nie mentalnie, bo w \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w wolna Polska nadal \u017cy\u0142a, a Polacy d\u0105\u017cyli do zrzucenia zale\u017cno\u015bci od okupant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Materialnie jednak nasza Ojczyzna uleg\u0142a burzy, o kt\u00f3rej Marsza\u0142ek pisa\u0142, \u017ce \u201ejest zbyt wielka.\u201d Co zawiod\u0142o \u2013 niewype\u0142nienie wskaz\u00f3wek Marsza\u0142ka czy mo\u017ce od samego pocz\u0105tku wizja Polski J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego by\u0142a b\u0142\u0119dna? Nale\u017ca\u0142o w\u0142a\u015bciwie i na powa\u017cnie odczyta\u0107 Jego s\u0142owa: \u201eObecna Polska zdolna jest do \u017cycia tylko w jakim\u015b wyj\u0105tkowym, z\u0142otym okresie dziej\u00f3w. Ja przegra\u0142em swoje \u017cycie. Nie uda\u0142o mi si\u0119 powo\u0142a\u0107 do \u017cycia du\u017cego zwi\u0105zku federacyjnego, z kt\u00f3rym \u015bwiat musia\u0142by si\u0119 liczy\u0107\u201d \u2013 oraz \u2013 \u201ePanowie, ja widz\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 tak\u0105, jak ona jest. W\u015br\u00f3d was kogo\u015b takiego nie ma. Je\u015bli taki kto\u015b nie znajdzie si\u0119, Polski za 10 lat mo\u017ce nie by\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Biografowie Marsza\u0142ka w zasadzie bez wyj\u0105tku wskazywali, \u017ce na charakter osobowy Pi\u0142sudskiego najwi\u0119kszy wp\u0142yw mia\u0142o wychowanie domowe, kt\u00f3re spoczywa\u0142o na barkach rodzicielki. \u201eMatka do tej roli, jaka mnie wypad\u0142a, chowa\u0142a\u201d. A po latach przyznawa\u0142, \u017ce: \u201eGdy jestem w rozterce ze sob\u0105, gdy wszyscy przeciwko mnie, gdy woko\u0142o podnosi si\u0119 burza oburzenia i zarzut\u00f3w, gdy okoliczno\u015bci nawet pozornie wrogie moim zamiarom, wtedy pytam si\u0119 samego siebie, jak by matka kaza\u0142a mi w tym przypadku post\u0105pi\u0107 i czyni\u0119 to, co uwa\u017cam za jej prawdopodobne zdanie, za jej wol\u0119, ju\u017c nie ogl\u0105daj\u0105c si\u0119 na nic\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Maria z Billewicz\u00f3w Pi\u0142sudska mia\u0142a najwi\u0119kszy wp\u0142yw na edukacj\u0119 domow\u0105 dzieci. Poznawanie literatury polskiej, a w szczeg\u00f3lno\u015bci poezji Juliusza S\u0142owackiego, opowiadanie oraz czytanie ksi\u0105\u017cek o znamienitych dziejach narodu i pa\u0144stwa Polskiego w przesz\u0142o\u015bci \u2013 budzi\u0142o w m\u0142odych umys\u0142ach nadzieje, \u017ce kiedy\u015b Polska wr\u00f3ci do dawnej \u015bwietno\u015bci. Maria swoj\u0105 postaw\u0105 oddawania ho\u0142du Powsta\u0144com Styczniowym mia\u0142a przemo\u017cony wp\u0142yw na m\u0142odego J\u00f3zefa, kt\u00f3ry w w\u0142a\u015bnie Powstaniu, cho\u0107 przegranym, znajdowa\u0142 wskaz\u00f3wki na przysz\u0142o\u015b\u0107. Wykorzysta\u0142 je kiedy sam budowa\u0142 formacj\u0119 zbrojn\u0105, zdoln\u0105 do skutecznej walki o odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Najwa\u017cniejsze by\u0142o, co potem wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, utworzenie formacji narodowej, a wi\u0119c z\u0142o\u017conej z przedstawicieli wszystkich warstw spo\u0142ecznych, \u015bwiadomych zadania odbudowy Polski. Obok matki istotnym elementem kszta\u0142towania postawy m\u0142odego Pi\u0142sudskiego by\u0142a lektura: \u201eNajwy\u017csze wra\u017cenia sprawia\u0142y na mnie ksi\u0105\u017cki opisuj\u0105ce byt narod\u00f3w klasycznych \u2013 Grek\u00f3w i Rzymian. Prawdopodobnie dlatego, \u017ce by\u0142y przepe\u0142nione szczeg\u00f3\u0142ami walk za Ojczyzn\u0119 i opisami bohaterskich czyn\u00f3w. Opr\u00f3cz tego by\u0142em rozkochany w Napoleonie i wszystko, co si\u0119 tego bohatera dotyczy\u0142o, przejmowa\u0142o mnie wzruszeniem i rozpala\u0142o wyobra\u017ani\u0119. Wszystkie za\u015b marzenia moje koncentrowa\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas ko\u0142o powstania i walki or\u0119\u017cnej z Moskalami, kt\u00f3rych z ca\u0142ej duszy nienawidzi\u0142em, uwa\u017caj\u0105c ka\u017cdego z nich za \u0142ajdaka i z\u0142odzieja\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Cz\u0119sto posi\u0142kowa\u0142 si\u0119 poezj\u0105 S\u0142owackiego, szczeg\u00f3lnie \u201eBeniowskim\u201d i \u201eKr\u00f3lem Duch\u201d, znajduj\u0105c w nich natchnienie do pracy. A gdy niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski sta\u0142a si\u0119 faktem, Pi\u0142sudski by\u0142 inicjatorem sprowadzenia proch\u00f3w poety i z\u0142o\u017cenia ich na Wawelu w\u015br\u00f3d kr\u00f3l\u00f3w, \u201ekt\u00f3rym poeta by\u0142 r\u00f3wny\u201d. Opr\u00f3cz poezji S\u0142owackiego, cz\u0119sto go\u015bci\u0142a u Marsza\u0142ka literatura historyczna, przede wszystkim Trylogia Sienkiewicza, kt\u00f3rej fragmenty Pi\u0142sudski cytowa\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Starszy brat J\u00f3zefa, Bronis\u0142aw, tak\u017ce wychowany w patriotycznym duchu, anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 podziemnych struktur socjalistycznych. Bra\u0142 udzia\u0142 w przygotowaniu zamachu na cara Aleksandra III, za co zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci, zamienion\u0105 na 15-letnie zes\u0142anie na Sachalin. Tam da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako znakomity badacz \u2013 etnograf, kt\u00f3ry z innym polskim zes\u0142a\u0144cem, Wac\u0142awem Sieroszewskim, zajmowali si\u0119 badaniami kultury ludu Ajn\u00f3w na wyspie Hokkaido.<\/p>\n\n\n\n
Na pi\u0119cioletnie zes\u0142anie do Irkucka trafi\u0142 tak\u017ce J\u00f3zef. Powr\u00f3ciwszy w 1892 roku do Wilna, zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w niepodleg\u0142o\u015bciowy ruch socjalistyczny. Jak pisa\u0142 po latach: \u201ekto nie by\u0142 buntownikiem za m\u0142odu, ten b\u0119dzie \u015bwini\u0105 na staro\u015b\u0107\u201d. Istotnie, rogata dusza, jak\u0105 niew\u0105tpliwie by\u0142 w m\u0142odo\u015bci przysz\u0142y Marsza\u0142ek, wzywa\u0142a go do ci\u0105g\u0142ych dzia\u0142a\u0144. Wspomina\u0142, jak \u201ew dzieci\u0144stwie moim ci\u0105gle szeptano mi w uszy tzw. m\u0105dre przys\u0142owia \u2013 Nie dmuchaj pod wiatr!, G\u0142ow\u0105 muru nie przebijesz!, Nie porywaj si\u0119 z motyk\u0105 na s\u0142o\u0144ce! Doszed\u0142em potem do wniosku, \u017ce silna wola, energia i zapa\u0142 mog\u0105 te w\u0142a\u015bnie zasady za\u0142ama\u0107. I obecnie, kiedy stoimy wobec wielkich zada\u0144 dalszej budowy pa\u0144stwa polskiego, w\u0142a\u015bnie potrzeba nam ludzi, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 tej starej m\u0105dro\u015bci tych przys\u0142\u00f3w si\u0119 przeciwstawi\u0107.\u201d<\/p>\n\n\n\n
\u201eWalcz\u0119 i umr\u0119 jedynie dlatego, \u017ce w wychodku, jakim jest nasze \u017cycie, \u017cy\u0107 nie mog\u0119, to ubli\u017ca mi, jako cz\u0142owiekowi z godno\u015bci\u0105 nie niewolnicz\u0105. […] To nie sentymentalizm, nie mazgajstwo, nie maszynka ewolucji spo\u0142ecznej, czy tam co, to zwyczajne cz\u0142owiecze\u0144stwo. Chc\u0119 zwyci\u0119\u017cy\u0107, a bez walki, i to walki na ostre, jestem nie zapa\u015bnikiem nawet, ale wprost bydl\u0119ciem, ok\u0142adanym kijem czy nahajk\u0105. […] Nie rozpacz, nie po\u015bwi\u0119cenie mn\u0105 kieruj\u0105, a ch\u0119\u0107 zwyci\u0119\u017cenia i przygotowania zwyci\u0119stwa\u201d \u2013 pisa\u0142 w 1908 roku w li\u015bcie do swego towarzysza walki Feliksa Perla. To wa\u017cna data w \u017cyciu Pi\u0142sudskiego, nazywanego przez partyjnych towarzyszy \u201eZiukiem\u201d. W tym w\u0142a\u015bnie czasie z \u201eZiuka\u201d wyr\u00f3s\u0142 towarzysz \u201eWiktor\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Pseudonim przyj\u0105\u0142 na znak walki do zwyci\u0119stwa \u2013 Victorii<\/em>. Wtedy nast\u0105pi\u0142 wa\u017cny moment w \u017cyciu m\u0142odego dzia\u0142acza, kt\u00f3ry zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w tworzenie oddzia\u0142\u00f3w zbrojnych b\u0119d\u0105cych zal\u0105\u017ckiem przysz\u0142ego wojska. \u201e\u017bo\u0142nierka\u201d zaczyna\u0142a odgrywa\u0107 coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119. Odrzuca\u0142 g\u0142osy przeciwnik\u00f3w politycznych (m.in. Romana Dmowskiego), kt\u00f3rzy przestrzegali przed tego typu dzia\u0142aniami. \u201eIlekro\u0107 s\u0142ysz\u0119 te g\u0142osy rozs\u0105dku i trze\u017awo\u015bci, ilekro\u0107 spotyka\u0142em si\u0119 z tymi zarzutami romantyzmu, poezji, tylekro\u0107 chc\u0119 zawo\u0142a\u0107 w odpowiedzi: a jednak ten romantyzm, ta poezja, to szale\u0144stwo zwyci\u0119\u017cy\u0142y!\u201d<\/p>\n\n\n\n Postawi\u0142 na tworzenie wojska w Galicji, b\u0119d\u0105cej pod panowaniem monarchii habsburskiej. Tej samej, kt\u00f3ra by\u0142a zespolona z cesarstwem niemieckim. Patrzy\u0142 perspektywicznie, jak na m\u0119\u017ca opatrzno\u015bciowego, polityka wielkiego formatu, przysta\u0142o. Jedynie Austrio-W\u0119gry mog\u0142y da\u0107 szans\u0119 stworzenia polskiej formacji zbrojnej bez zbytniego narzucania politycznego kaga\u0144ca i z zachowaniem odr\u0119bno\u015bci dowodzenia. Zarzucano mu w\u00f3wczas, \u017ce zbytnio fraternizuje si\u0119 z Niemcami. Odpowiada\u0142: \u201eJa nikomu prawie nie wierz\u0119, a c\u00f3\u017c dopiero Niemcom\u201d.<\/p>\n\n\n\n W tamtych realiach tylko wojska pa\u0144stw centralnych by\u0142y zdolne do przep\u0119dzenia Rosjan z ziem Kr\u00f3lestwa Polskiego. Francja i Anglia, by nie zrazi\u0107 rosyjskiego sojusznika, nie dawa\u0142y Polakom \u017cadnych nadziei na odbudowanie niepodleg\u0142o\u015bci. Kiedy aktem 5 listopada 1916 roku cesarze niemiecki i austriacki obiecali utworzy\u0107 Kr\u00f3lestwo Polskie, nast\u0105pi\u0142o umi\u0119dzynarodowienie sprawy polskiej. Od tego momentu ruszy\u0142a mi\u0119dzynarodowa \u201elicytacja polskiej niepodleg\u0142o\u015bci\u201d \u2013 kto da wi\u0119cej. To, co zacz\u0105\u0142 Pi\u0142sudski realizowa\u0107 w 1914 roku, wyruszaj\u0105c z legionistami do boju, zacz\u0119\u0142o przynosi\u0107 efekty.<\/p>\n\n\n\n Pi\u0142sudski od samego pocz\u0105tku kalkulowa\u0142 realistycznie \u2013 pa\u0144stwa centralne maj\u0105 wyp\u0119dzi\u0107 Rosjan z Kr\u00f3lestwa, same za\u015b potem ponios\u0105 kl\u0119sk\u0119 w walce z Zachodem. Polskie formacje zbrojne, zachowuj\u0105c niezale\u017cno\u015b\u0107, stan\u0105 si\u0119 potrzebn\u0105 si\u0142\u0105, zdoln\u0105 prowadzi\u0107 walk\u0119 z dotychczasowymi sprzymierze\u0144cami, b\u0119d\u0105cymi w istocie okupantami ziem polskich. Pisa\u0142 po latach: \u201eNie rozpacz, nie po\u015bwiecenie mn\u0105 kieruje, a ch\u0119\u0107 zwyci\u0119\u017cenia i przygotowania zwyci\u0119stwa\u201d. I dalej: \u201eJestem \u017co\u0142nierzem. Kocham \u017co\u0142nierk\u0119 i by\u0142em tym, kt\u00f3remu los pozwoli\u0142 w wielkiej wojnie \u015bwiatowej, gdy wielkie, olbrzymie pa\u0144stwa rzuci\u0142y na kart\u0119 miliony ludzi, miliardy pieni\u0119dzy, ca\u0142y przepych nowoczesnej techniki, kt\u00f3remu los da\u0142 szcz\u0119\u015bcie, \u017cem nie mia\u0142 w imieniu Polski zgin\u0105\u0107 w tym t\u0142umie, \u017cem wzni\u00f3s\u0142 ubogi, male\u0144ki domek \u017co\u0142nierza polskiego i nad nim postawi\u0142 i wywiesi\u0142 sztandar polski\u201d.<\/p>\n\n\n\n Sprawy wojskowe przedk\u0142ada\u0142 nad inne. Czyni\u0142 tak, bo kwestia obronno\u015bci w tamtym czasie by\u0142a najwa\u017cniejsza. Jego przeciwnicy polityczni, czy to \u015bwiadomie czy nie, odczytywali te wojskowe zainteresowania jako przejaw dyktatorskich ambicji. On sam od\u017cegnywa\u0142 si\u0119 od tego: \u201eCzy\u017c trzeba by\u0107 dyktatorem? Jestem cz\u0142owiekiem silnym, lubi\u0119 decydowa\u0107 sam. Ale gdy patrz\u0119 na histori\u0119 mojej ojczyzny, nie wierz\u0119 \u2013 naprawd\u0119 \u2013 aby mo\u017cna by\u0142o rz\u0105dzi\u0107 w niej batem. Nie lubi\u0119 bata\u201d. \u201eNie jestem za dyktatur\u0105 w Polsce. Inaczej wyobra\u017cam sobie g\u0142ow\u0119 pa\u0144stwa: trzeba, aby mia\u0142 on prawo szybkiego powzi\u0119cia decyzji w zagadnieniach tycz\u0105cych interesu narodowego.\u201d<\/p>\n\n\n\n Tymczasem rola prezydenta, jaka zosta\u0142a okre\u015blona w konstytucji marcowej, takiej decyzyjno\u015bci g\u0142owie pa\u0144stwa nie dawa\u0142a. W efekcie prace nad budowaniem struktur pa\u0144stwa, kt\u00f3re zapewnia\u0142yby jego sprawne funkcjonowanie, sz\u0142y topornie. A przecie\u017c wszystkim \u00f3wczesnym zale\u017ca\u0142o na tym, co Pi\u0142sudski okre\u015bli\u0142 jako zasad\u0119 niepodleg\u0142ej Polski: \u201eChcemy Polski niepodleg\u0142ej, aby\u015bmy tam mogli urz\u0105dzi\u0107 \u017cycie lepsze i sprawiedliwsze dla wszystkich.\u201d I dalej: \u201eZiemia ta sama rozstrzygnie, jak \u017cy\u0107 ma, jakim prawem si\u0119 rz\u0105dzi\u0107\u201d. Tymczasem pierwsze lata niepodleg\u0142ej Polski to lata walk partyjnych, walki na s\u0142owa i puste deklaracje. Jak Pi\u0142sudski widzia\u0142 ten stan? \u201ePolska musi unika\u0107 ryzykownych eksperyment\u00f3w. Ryzykanctwa lewicy i prawicy s\u0105 w r\u00f3wnowadze u nas, czego dowodzi ta s\u0142aba wi\u0119kszo\u015b\u0107, wskutek kt\u00f3rej uchwala si\u0119 ustawy. Nie polityk\u0105 partyj Polska mo\u017ce si\u0119 d\u017awign\u0105\u0107.\u201d<\/p>\n\n\n\n Pog\u0142\u0119biaj\u0105ce si\u0119 walki partyjne prowadzi\u0142y do destabilizacji pa\u0144stwa i dalszych podzia\u0142\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwie. Marsza\u0142ek pisa\u0142 o \u201epodzieleniu na kilka rodzaj\u00f3w Polak\u00f3w, \u017ce m\u00f3wimy jednym j\u0119zykiem, a inaczej nawet s\u0142owa polskie rozumiemy, \u017ce\u015bmy wychowali w\u015br\u00f3d siebie Polak\u00f3w r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w, Polak\u00f3w z trudno\u015bci\u0105 si\u0119 porozumiewaj\u0105cych, Polak\u00f3w tak przyzwyczajonych do \u017cycia wed\u0142ug obcych szablon\u00f3w, wed\u0142ug obcych narzuconych sposob\u00f3w \u017cycia, \u017ce\u015bmy prawie za swoje uznali, \u017ce wyrzec si\u0119 ich z trudno\u015bci\u0105 mo\u017cemy.\u201d A tymczasem: \u201ePolska jest stale oskar\u017cana w innych pa\u0144stwach. Jest w tym wyra\u017ana ch\u0119\u0107 posiadania w \u015brodku Europy pa\u0144stwa, kt\u00f3rego kosztem mo\u017cna by\u0142oby za\u0142atwi\u0107 wszystkie porachunki europejskie. Podziwu godne jest sta\u0142e zjawisko, \u017ce te projekty mi\u0119dzynarodowe znajduj\u0105 tak ch\u0119tnie ucho, no i j\u0119zyki, nie gdzie indziej, jak w Polsce.\u201d<\/p>\n\n\n\n Czy te s\u0142owa nie przypominaj\u0105 czego\u015b? Czy nie maj\u0105 one odniesienia do obecnej sytuacji?<\/p>\n\n\n\n Pi\u0142sudski wiele si\u0142 i czasu po\u015bwieci\u0142 na zbudowanie systemu federacyjnego z ludami mieszkaj\u0105cymi za nasz\u0105 wschodni\u0105 granic\u0105. W tamtej rzeczywisto\u015bci federacja z narodami, kt\u00f3re d\u0105\u017cy\u0142y do w\u0142asnej niepodleg\u0142o\u015bci, mog\u0142a stanowi\u0107 realny i faktyczny system bezpiecze\u0144stwa w tej cz\u0119\u015bci Europy. Tym bardziej, \u017ce inne pa\u0144stwa, z kt\u00f3rymi Polska s\u0105siadowa\u0142a, mo\u017ce poza Rumuni\u0105 i W\u0119grami, nie by\u0142y nastawione przyja\u017anie. A Zach\u00f3d? Pi\u0142sudski nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to sojusze odleg\u0142e i \u201ebezsensownym jest wdawanie si\u0119 Polski zbyt skwapliwie w stosunki zagraniczne zachodnie dlatego, poniewa\u017c tam nic innego nie mo\u017ce nas czeka\u0107, jak tylko w\u0142a\u017cenie Zachodowi w d..\u0119\u201d. Anglia nie wchodzi\u0142a w rachub\u0119, odseparowana od kontynentu kana\u0142em i w\u0142asnym prze\u015bwiadczeniem o zachowaniu w\u0105tpliwego, jak si\u0119 wkr\u00f3tce okaza\u0142o, stanu \u201er\u00f3wnowagi europejskiej\u201d. A Francja? Oto znamienne zdanie Marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego na jej temat: \u201eFrancja ma pieni\u0105dze, ale nie chce si\u0119 bi\u0107. Polska nie ma pieni\u0119dzy, a chce si\u0119 bi\u0107. Wi\u0119c dajcie nam pieni\u0105dze, a b\u0119dziemy si\u0119 bi\u0107 za was\u201d. Niestety, we Francji w okresie mi\u0119dzywojennym nie by\u0142o polityka tej miary, jakim by\u0142 Napoleon, tak mocno ceniony przez Pi\u0142sudskiego. Pozostawa\u0142a zatem konieczno\u015b\u0107 zbudowania od podstaw w\u0142asnego systemu bezpiecze\u0144stwa, z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 odstraszania ewentualnych agresor\u00f3w. Taki system wynika\u0142 z polskiej tradycji historycznej: \u201ePrzyniesienie wolno\u015bci ludom z nami s\u0105siaduj\u0105cymi b\u0119dzie chlub\u0105 mego \u017cycia, jako m\u0119\u017ca stanu i \u017co\u0142nierza. Znam wi\u0119zy historyczne, kt\u00f3re je z nami \u0142\u0105cz\u0105, wiem, \u017ce wi\u0119zy te zacie\u015bnia\u0142y si\u0119 nieraz po rozbiorze Polski. Oswobadzaj\u0105c tych uci\u015bnionych, chc\u0119 tym samym zatrze\u0107 \u015blady rozbioru. Przywi\u0105za\u0107 ich do Polski przemoc\u0105 \u2013 nigdy w \u017cyciu! By\u0142oby to odpowiada\u0107 nowymi gwa\u0142tami na gwa\u0142ty pope\u0142nione w przesz\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3\u017cne powody sprawi\u0142y, \u017ce federacja nie powsta\u0142a. W kilka lat po \u015bmierci Marsza\u0142ka dosz\u0142o do bestialskich akt\u00f3w ludob\u00f3jstwa na Polakach ze strony Ukrai\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rym zamarzy\u0142a si\u0119 nacjonalistyczna Ukraina spod znaku tryzuba. Tak\u017ce Litwini odwr\u00f3cili si\u0119 od wsp\u00f3lnej federacji z Polsk\u0105, co by\u0142o konsekwencj\u0105 zaj\u0119cia przez Polak\u00f3w Wilna. A p\u00f3\u017aniej, te same narody \u2013 ukrai\u0144ski i litewski, sta\u0142y si\u0119 po\u017cywk\u0105 najpierw dla niemieckiego, a potem sowieckiego totalitaryzmu.<\/p>\n\n\n\n Aktualnym przes\u0142aniem Pierwszego Marsza\u0142ka Polski s\u0105 jego s\u0142owa: \u201ePodczas kryzys\u00f3w \u2013 powtarzam \u2013 strze\u017ccie si\u0119 agentur. Id\u017acie swoj\u0105 drog\u0105, s\u0142u\u017c\u0105c jedynie Polsce, mi\u0142uj\u0105c tylko Polsk\u0119 i nienawidz\u0105c tych, co s\u0142u\u017c\u0105 obcym\u201d. I dalej: \u201eBy\u0107 zwyci\u0119\u017conym i nie ulec to zwyci\u0119stwo. Zwyci\u0119\u017cy\u0107 i spocz\u0105\u0107 na laurach to kl\u0119ska. Kto chce, ten mo\u017ce, kto chce, ten zwyci\u0119\u017ca, byle chcenie nie by\u0142o kaprysem lub bez mocy\u201d. W tej walce wa\u017cne jest poszanowanie tradycji, w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci, znajomo\u015b\u0107 historii. Marsza\u0142ek tak pisa\u0142: \u201eNar\u00f3d, kt\u00f3ry traci pami\u0119\u0107 przestaje by\u0107 Narodem \u2013 staje si\u0119 jedynie zbiorem ludzi, czasowo zajmuj\u0105cych dane terytorium\u201d oraz \u201eKto nie szanuje i nie ceni swojej przesz\u0142o\u015bci, ten nie jest godzien szacunku, tera\u017aniejszo\u015bci ani prawa do przysz\u0142o\u015bci.\u201d<\/p>\n\n\n\n To wa\u017cne ostrze\u017cenie w czasach, kiedy coraz cz\u0119\u015bciej demonstrowane jest lekcewa\u017cenie w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci, cho\u0107by poprzez ograniczanie lekcji historii w szko\u0142ach, w imi\u0119 ideologicznych interes\u00f3w, sprzecznych z polsk\u0105 racj\u0105 stanu.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu, 12 maja 1935 roku zmar\u0142 Pierwszy Marsza\u0142ek Polski J\u00f3zef Pi\u0142sudski. Polska, o kt\u00f3rej pisa\u0142: \u201echo\u0107 nieraz m\u00f3wi\u0119 o durnej Polsce, wymy\u015blam na Polak\u00f3w, to przecie\u017c tylko Polsce s\u0142u\u017c\u0119\u201d \u2013 przetrwa\u0142a cztery lata d\u0142u\u017cej. Formalnie ale nie mentalnie, bo w \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w wolna Polska nadal \u017cy\u0142a, a Polacy d\u0105\u017cyli do zrzucenia zale\u017cno\u015bci od… Czytaj dalej My\u015bli Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w 90. rocznic\u0119 Jego \u015bmierci<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":4228,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[385],"tags":[],"class_list":["post-4227","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-62","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4227","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4227"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4227\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4229,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4227\/revisions\/4229"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4228"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4227"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4227"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4227"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}