{"id":4189,"date":"2025-05-22T10:44:07","date_gmt":"2025-05-22T08:44:07","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4189"},"modified":"2025-05-22T11:36:29","modified_gmt":"2025-05-22T09:36:29","slug":"aposjopea","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=4189","title":{"rendered":"APOSJOPEA"},"content":{"rendered":"\n

Prof. Doroty Heck<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Recenzja<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mieli\u015bmy w polskim pi\u015bmiennictwie wybitnych krytyk\u00f3w, teoretyk\u00f3w i historyk\u00f3w literatury, kt\u00f3rych wypowiedzi o ksi\u0105\u017ckach znacznie rozszerza\u0142y horyzonty poznawcze prozy, poezji i eseistyki. W\u015br\u00f3d nich z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna wymieni\u0107 w okresie powojennym Kazimierza Wyk\u0119, Jerzego Kwiatkowskiego, Janusza S\u0142awi\u0144skiego, Ludwika Flaszena, Jana B\u0142o\u0144skiego i paru innych. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142y to giganty polskiej tw\u00f3rczej umys\u0142owo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Prof. Dorota Heck<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po zmianach politycznych w 1989 roku nie mog\u0119 dopatrze\u0107 si\u0119 wielkiej miary kontynuator\u00f3w tej wspania\u0142ej tradycji, rzecz jasna, z nielicznymi wyj\u0105tkami. I z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 jedn\u0105 z tych wyj\u0105tkowych postaci w nowej krytyce i analizie literackiej jest prof. Dorota Heck.<\/p>\n\n\n\n

Ona to w\u0142a\u015bnie opublikowa\u0142a ostatnio dwa tomy \u201eAposjopei\u201d \u2013 dzie\u0142a niezwyk\u0142ego, cho\u0107 edytorsko skromnego, nie wybijaj\u0105cego si\u0119 obj\u0119to\u015bci\u0105, czy cho\u0107by nawet szat\u0105 graficzn\u0105. Za to pokazuj\u0105cego ogromne pole wra\u017cliwo\u015bci i dociekliwo\u015bci autorki, kt\u00f3ra od lat \u015bledzi z najwi\u0119ksz\u0105 staranno\u015bci\u0105 i najwi\u0119kszym skupieniem nowe tomy w polskiej literaturze.<\/p>\n\n\n\n

Nie interesuj\u0105 j\u0105 specjalnie tzw. wielkie nazwiska, kt\u00f3re jako gwiazdy zab\u0142ys\u0142y w jakim\u015b ideologicznym splocie. Nie przygl\u0105da si\u0119 specjalnie laureatom wielu modnych politycznych nagr\u00f3d, uznaj\u0105c ich drog\u0119 jako biegn\u0105c\u0105 po\u015br\u00f3d banalnych aplauz\u00f3w i koniunkturalnych ech.<\/p>\n\n\n\n

Ale wyja\u015bnijmy najpierw samo poj\u0119cie \u201eaposjopei\u201d. Oto co sama autorka na ten temat powiada: \u201eJak zrozumie\u0107 tytu\u0142 tej ksi\u0105\u017cki? Milczenie bywa jednym ze \u015brodk\u00f3w retorycznych zwanych aposiopesis. <\/em>Kiedy tw\u00f3rczo\u015b\u0107 spotyka si\u0119 z odrzuceniem, przemilczeniem lub marginalizacj\u0105, zamilkni\u0119cie tw\u00f3rcy miewa wyd\u017awi\u0119k oskar\u017cenia. Og\u00f3\u0142 dotkni\u0119tych pr\u00f3bami eliminacji, skazywanych na niebyt tekst\u00f3w, nazwijmy aposjopeami<\/strong>.\u201d<\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bnie \u2013 i pod tym terminem jak pod bezpiecznym dachem skrywaj\u0105 si\u0119 wypatrzone przez profesor dzie\u0142a pisarzy. Doota Heck przypomina mi wielkiego or\u0119downika bezstronnej analizy literackiej, literaturoznawcy, jak o nim pisano \u2013 z krwi i ko\u015bci \u2013 Kazimierza Wyk\u0119. Pozwol\u0119 sobie w tym miejscu zacytowa\u0107 s\u0142owa Janusza Drzewuckiego: \u201eJego dorobek jest nie do przecenienia. Dwie wa\u017cne prace: Modernizm polski oraz Pokolenia literackie napisa\u0142 jeszcze przed wojn\u0105, ale drukiem ukaza\u0142y si\u0119 du\u017co p\u00f3\u017aniej. Ju\u017c w 1948 roku wyda\u0142 Pogranicze powie\u015bci, czyli zbi\u00f3r szkic\u00f3w o prozie powsta\u0142ej w ci\u0105gu trzech pierwszych lat po wyzwoleniu. Ksi\u0105\u017cka ta, kt\u00f3rej bohaterami s\u0105 m.in. Maria D\u0105browska, Seweryna Szmaglewska, Tadeusz Borowski, Ksawery Pruszy\u0144ski, Kornel Filipowicz, Jerzy Andrzejewski, Kazimierz Brandys, Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz czy Teodor Parnicki to do dzisiaj lektura obowi\u0105zkowa dla ka\u017cdego studenta polonistyki. W latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych powsta\u0142y te\u017c: rozprawa o Weselu Wyspia\u0144skiego, monografia Teki Sta\u0144czyka, opublikowany w wersji powielaczowej Zarys wsp\u00f3\u0142czesnej literatury polskiej, obejmuj\u0105cy lata 1884\u20131925, wreszcie studium o formie Pana Tadeusza\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Celowo cytuj\u0119 d\u0142u\u017cszy fragment, by pokaza\u0107, \u017ce w podobnym kierunku i w podobnym duchu pod\u0105\u017ca prof. Dorota Heck, zmierzaj\u0105c poprzez analiz\u0119 wybranych utwor\u00f3w, ku wielkiej syntezie problemu wsp\u00f3\u0142czesnej literatury, problemu zagubienia, odrzucenia, a nawet zamilkni\u0119cia sporej grupy pisarzy, kt\u00f3rzy nie godz\u0105 si\u0119 na kunktatorskie praktyki polityki kulturalnej w\u0142adc\u00f3w polskich \u2013 je\u015bli s\u0105 jeszcze polskie \u2013 medi\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Prof. Heck znakomicie wychwytuje dramatyczn\u0105 sytuacj\u0119 skolonizowanej krytyki literackiej, biegle odczytuje zakulisowe gry i intrygi, kt\u00f3re maj\u0105 na celu zablokowanie ca\u0142ych nurt\u00f3w tw\u00f3rczych, nie mieszcz\u0105cych si\u0119 w tzw. paradygmacie politycznym. Je\u015bli pisarz wybra\u0142 sobie niezale\u017cn\u0105 i dalek\u0105 drog\u0119 od wszelkich o\u0142tarzy kulturowej kamaryli, nie ma najmniejszych szans, by jego utwory sta\u0142y si\u0119 obiektem krytyki literackiej. M\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem prostym, je\u015bli nie jeste\u015b nasz, to znaczy, \u017ce jeste\u015b nikim. G\u0142upia polityka zaw\u0142adn\u0119\u0142a g\u0142upimi umys\u0142ami prawodawc\u00f3w kultury.<\/p>\n\n\n\n

I z tym si\u0119 zmaga prof. Dorota Heck, pr\u00f3buj\u0105c ujawnia\u0107 opinii publicznej nazwiska i dzie\u0142a wa\u017cne, a nieraz wybitne i prowokuj\u0105ce do g\u0142\u0119bszych analiz, lecz generalnie pomijane przez oficjalnie nad\u0119t\u0105 i ogromnie wp\u0142ywow\u0105 analiz\u0119 tw\u00f3rcz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Prof. Heck ocenia samo dzie\u0142o, jego literacki i artystyczny kszta\u0142t, a nie jego powinowactwa ideologiczne, cho\u0107 tu i \u00f3wdzie z ciekawo\u015bci\u0105 si\u0119 im przygl\u0105da. Czyni wi\u0119c to, co czyni\u0142 wielki Kazimierz Wyka.<\/p>\n\n\n\n

Sp\u00f3jrzmy tylko na list\u0119 pisarzy, poet\u00f3w i prozaik\u00f3w, wymienionych w eseistyce, czy w recenzjach krytycznoliterackich autorki. Nie systematyzujemy w jaki\u015b szczeg\u00f3lny spos\u00f3b tych nazwisk, nie nadajemy im wy\u017cszej lub ni\u017cszej rangi, tylko wymieniamy niemal w przypadkowym porz\u0105dku. Dodajmy tylko, \u017ce w\u015br\u00f3d nich s\u0105 autorzy powie\u015bci, esej\u00f3w, poezji, ale te\u017c redaktorzy i komentatorzy wydarze\u0144 literackich: Bronis\u0142aw Wildstein, Maciej Wo\u017aniak, red. Wies\u0142aw Ratajczak, Grzegorz Filip, Wac\u0142aw Holewi\u0144ski, Wojciech Kudyba, Jan Polkowski, Marta Kwa\u015bnicka, Henryk Wolniak, Rafa\u0142 Brasse, Kazimierz Nowosielski, Wojciech Wencel, Witold Gadowski, Piotr Kokoci\u0144ski, Tomasz Bogu\u015b, Zygmunt Prunel, Ireneusz Staro\u0144, Kacper S\u0142omka, Adam Poprawa, Andrzej Wa\u015bko, Ferdynand Goetel, Krzysztof Polecho\u0144ski, Pawe\u0142 Chojnacki, Alfred Jesionowski, Czes\u0142aw Straszewicz, Tomasz Garbol, Agnieszka Komorowska.<\/p>\n\n\n\n

Znaczna wi\u0119kszo\u015b\u0107 om\u00f3wie\u0144 by\u0142a wcze\u015bniej publikowana w postaci recenzji, szkic\u00f3w literackich, esej\u00f3w, czy not krytycznych w kilku pismach, a zebrane w jednym tomie pokazuj\u0105 rozleg\u0142e zainteresowania prof. Heck.<\/p>\n\n\n\n

Trudno dopatrze\u0107 si\u0119 jednolitej metody badawczej. Wydaje si\u0119, \u017ce znakomita analityczka poszukuje osobnych kluczy do otwierania osobnych dzie\u0142 literackich. Ale to, co najwa\u017cniejsze, wychwytuje nawet niemal niezauwa\u017calne nazwiska i utwory i pokazuje, \u017ce i one co\u015b warto\u015bciowego wnosz\u0105 do naszego my\u015blenia o rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

A oto, co sama autorka powiada o swoich bohaterach ksi\u0105\u017ckowych: \u201eJasno napisane przez autor\u00f3w wykszta\u0142conych jeszcze w normalny spos\u00f3b: na tradycji literackiej, erudycji, w poszanowaniu autorytetu i przekazu mi\u0119dzypokoleniowego, eseje rzucaj\u0105 \u015bwiat\u0142o na ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 kultury \u015br\u00f3dziemnomorskiej. Od niej, w oczywisty spos\u00f3b fundamentalnej w chwili, gdy nadziei i wolno\u015bci by\u0142o za naszego \u017cycia najwi\u0119cej: na prze\u0142omie lat osiemdziesi\u0105tych i dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, nie wolno odst\u0105pi\u0107. Etos Zbigniewa Herberta i Zygmunta Kubiaka, horyzonty Jana Parandowskiego i Tadeusza Zieli\u0144skiego s\u0105 na zawsze podstaw\u0105 orientacji aksjologicznej. R\u00f3wnie\u017c w j\u0119zyku nie wolno da\u0107 sobie narzuci\u0107 sztywnego szyku wyraz\u00f3w ani sprymitywizowanej sk\u0142adni, kt\u00f3ra wskutek prymitywizacji zalece\u0144 edytorskich si\u0142\u0105 zostaje oderwana od \u0142aci\u0144skiego \u017cyciodajnego dla polszczyzny \u017ar\u00f3d\u0142a<\/strong>\u201d.<\/p>\n\n\n\n

I dalej: \u201eMankamentem wsp\u00f3\u0142czesnej nam prozy zdaje si\u0119 to, co by\u0142o mocn\u0105 stron\u0105 dziewi\u0119tnastowiecznych powie\u015bci. Wszechwiedz\u0105cy narrator przenika\u0142 \u017cycie wewn\u0119trzne bohater\u00f3w literackich, a ufny (to \u2013 podkre\u015blam \u2013 konieczny warunek efektywnej komunikacji) czytelnik mia\u0142 szans\u0119 pozna\u0107 aksjologi\u0119, motywacj\u0119, mentalno\u015b\u0107 indywidualno\u015bci i tworzonych przez nie, rozumiej\u0105cych si\u0119, spo\u0142eczno\u015bci. Kiedy przetoczy\u0142y si\u0119 przez \u015bwiat dwa kataklizmy wojenne, a do wydarze\u0144 nieco w cieniu zaliczaj\u0105 si\u0119, bagatela, rewolucje i rzezie, mistrz PR sta\u0142 si\u0119 Homerem. Cienk\u0105 kresk\u0105 rysowany \u015bwiat erudyt\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w kultury wysokiej odradza si\u0119, opiera rewolucyjnemu prostactwu, ale staje si\u0119 kruchy, wydr\u0105\u017cony od wewn\u0105trz, aktorzy na jego scenie przypominaj\u0105 tytu\u0142 s\u0142ynnego poematu Thomasa Sternsa Eliota\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I na koniec apel!<\/p>\n\n\n\n

Czekamy na wielkie, syntetyczne dzie\u0142o prof. Heck, w kt\u00f3rym uka\u017ce ca\u0142e bogactwo i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 ostatniego p\u00f3\u0142wiecza w polskiej literaturze. Brakuje nam takiej rzetelnej i g\u0142\u0119bokiej perspektywy i syntezy. I wi\u0119cej, chcieliby\u015bmy, by pokaza\u0142a autorka nie tylko obraz polskiej wyobra\u017ani literackiej, ale i ods\u0142oni\u0142a te\u017c ca\u0142\u0105 skomplikowan\u0105 sie\u0107 warto\u015bci. Bardzo by si\u0119 przyda\u0142o takie dzie\u0142o. Wci\u0105\u017c go nie mamy. I wci\u0105\u017c na nie czekamy. Bo ksi\u0105\u017cki zwi\u0105zane z t\u0105 materi\u0105 Anny Krystyny Nasi\u0142owskiej-Rek ska\u017cone s\u0105 stronniczo\u015bci\u0105 i pewnym aksjologicznym chaosem. Z tym wi\u0119ksz\u0105 nadziej\u0105 liczymy na prac\u0119 prof. Heck.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dorota Heck, Aposjopea, retoryka milczenia, czyli kwestia wyboru najnowszej literatury polskiej (z histori\u0105 w tle), Polihymnia, Lublin 2025<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Doroty Heck Recenzja Mieli\u015bmy w polskim pi\u015bmiennictwie wybitnych krytyk\u00f3w, teoretyk\u00f3w i historyk\u00f3w literatury, kt\u00f3rych wypowiedzi o ksi\u0105\u017ckach znacznie rozszerza\u0142y horyzonty poznawcze prozy, poezji i eseistyki. W\u015br\u00f3d nich z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna wymieni\u0107 w okresie powojennym Kazimierza Wyk\u0119, Jerzego Kwiatkowskiego, Janusza S\u0142awi\u0144skiego, Ludwika Flaszena, Jana B\u0142o\u0144skiego i paru innych. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142y to giganty polskiej… Czytaj dalej APOSJOPEA<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":4190,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[385],"tags":[],"class_list":["post-4189","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-62","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4189"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4189\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4192,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4189\/revisions\/4192"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4190"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}