{"id":3945,"date":"2025-04-07T23:13:21","date_gmt":"2025-04-07T21:13:21","guid":{"rendered":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=3945"},"modified":"2025-04-07T23:13:21","modified_gmt":"2025-04-07T21:13:21","slug":"hold-pruski-i-krolewski-malarz-rzeczpospolitej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/?p=3945","title":{"rendered":"Ho\u0142d Pruski i \u201ekr\u00f3lewski\u201d malarz Rzeczpospolitej"},"content":{"rendered":"\n

Nie odm\u00f3wi\u0119 sobie przypomnienia, \u017ce dzi\u015b czyli 2 kwietnia 2025 roku mija 20. rocznica odej\u015bcia do Pana \u015bw. Jana Paw\u0142a II. Ostatni kr\u00f3lom r\u00f3wny. Suwerenny wobec \u015bwiata, poddany woli Bo\u017cej. Nie nosi\u0142 korony polskiej, ale znaczy\u0142 co\u015b wi\u0119cej \u2013 by\u0142 dla dw\u00f3ch pokole\u0144 \u201eKr\u00f3lem-Duchem\u201d. Oby nast\u0119pne czerpa\u0142y z Jego nauk i postawy.<\/p>\n\n\n\n

Kolejna wa\u017cna rocznica przypada 8 kwietnia. Pi\u0119\u0107set lat temu podpisano w Krakowie traktat, kt\u00f3rego konsekwencj\u0105 sta\u0142 si\u0119 tzw. ho\u0142d pruski z 10 kwietnia 1525 roku. Traktat krakowski to pierwsza w Europie umowa mi\u0119dzypa\u0144stwowa mi\u0119dzy stron\u0105 katolick\u0105 a protestanck\u0105. \u015awiadczy to o przenikliwo\u015bci politycznej Polak\u00f3w w tym porozumieniu. Niestety ju\u017c w 1563 roku Zygmunt August, ostatni Jagiellon na tronie, nie bacz\u0105c na przysz\u0142e konsekwencje zgodzi\u0142 si\u0119 jako suweren Prus na dziedziczenie lenna pruskiego przez elektorsk\u0105 lini\u0119 brandenburskich Hohenzollern\u00f3w, co klauzula traktatu krakowskiego nie dopuszcza\u0142a. Oznacza\u0142o to \u2013 jak wykaza\u0142y wydarzenia w nast\u0119pnym wieku \u2013 faktyczny podzia\u0142 Prus. Cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017c\u0119co-elektorska coraz bardziej uniezale\u017cnia\u0142a si\u0119 od Polski.<\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142ad dzia\u0142ania Hohenzollern\u00f3w wobec dziedzictwa pruskiego jest wielce pouczaj\u0105cy. Ukazuje bowiem jak nale\u017cy i jak mo\u017cna konsekwentnie mimo przeciwno\u015bci politycznych i kryzys\u00f3w wybija\u0107 si\u0119 na suwerenno\u015b\u0107 wobec zdecydowanie polskiego wi\u0119kszego s\u0105siada. Elektor szanowa\u0142 zrazu stanowisko stan\u00f3w pruskich, z czasem wzmacnia\u0142 swoj\u0105 pot\u0119g\u0119 d\u0105\u017c\u0105c do absolutyzmu, wraz z post\u0119puj\u0105cym spadkiem roli politycznej stan\u00f3w. Skuteczny pob\u00f3r podatk\u00f3w, zale\u017cna wprost od elektora administracja centralna i lokalna oraz coraz wi\u0119ksza i nowocze\u015bniejsza armia sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 jego w\u0142adzy. Losy Prus potoczy\u0142y si\u0119 inaczej ni\u017c Inflant zsekularyzowanych i poddanych kr\u00f3lowi polskiemu w 1561 roku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Podleg\u0142o\u015b\u0107 lenna jest zazwyczaj politycznym kompromisem. Ho\u0142d Albrechta Hohenzollerna przed wujem, kr\u00f3lem polskim Zygmuntem Starym, to wynik umowy mi\u0119dzypa\u0144stwowej, a nie poddania si\u0119 woli suwerena. Doda\u0107 wypada, \u017ce r\u00f3wnie\u017c strona polska \u2013 nie tyle kr\u00f3lewska co mo\u017cnow\u0142adcza i senatorska \u2013 d\u0105\u017cy\u0142a do kompromisu i de facto zaproponowa\u0142a kszta\u0142t traktatu zamiast inkorporacji. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni oceniali traktat jako dyplomatyczny sukces Polski, mimo niejednoznacznego wyniku wojny polsko-krzy\u017cackiej. Sekularyzacja w\u0142adzy w Prusach ksi\u0105\u017c\u0119cych oderwa\u0142a Zakon od podleg\u0142o\u015bci habsburskiemu cesarzowi i po\u0142o\u017cy\u0142a kres wykorzystywania pretensji krzy\u017cackich na forum mi\u0119dzynarodowym.<\/p>\n\n\n\n

Uk\u0142ad krakowski zniweczy\u0142 sojusz antypolski. Przypomnie\u0107 bowiem nale\u017cy, \u017ce pretekstem wojny z lat 1519-21 sta\u0142 si\u0119 moskiewsko-krzy\u017cacki uk\u0142ad zaczepno-obronny, skierowany przeciw Polsce i Litwie. Zosta\u0142 zawarty w szczeg\u00f3lnych okoliczno\u015bciach. Zakonowi sprzyjali Habsburgowie a na granicy w\u0119gierskiej ros\u0142o zagro\u017cenie tureckie, kt\u00f3re niepokoi\u0142o ca\u0142\u0105 Europ\u0119. Wojna toczy\u0142a si\u0119 ze zmiennym szcz\u0119\u015bciem dla stron. Ju\u017c w listopadzie 1520 roku, o wiele s\u0142absi od Zakonu Mazowszanie, poprosili Krzy\u017cak\u00f3w o rozejm. Mazowsze jako polskie lenno, walczy\u0142o u polskiego boku, a zosta\u0142o inkorporowane ostatecznie do Korony w 1526 roku, dopiero po ho\u0142dzie pruskim. W sumie jednak efekt wojenny dla Polski by\u0142 w\u0105tpliwy i niewykorzystany. Polskie szlacheckie pospolite ruszenie nie za bardzo chcia\u0142o walczy\u0107 na pruskim froncie. Litwa odm\u00f3wi\u0142a pomocy Polsce z uwagi na zagro\u017cenie moskiewskie, a do pozytywnego dla Polski wyniku d\u0105\u017cy\u0142y raczej stany pruskie licz\u0105ce na polskie przywileje. Traktat m\u00f3g\u0142 by\u0107 jednak lepszy, cho\u0107 sytuacja polityczna w Europie Polsce nie sprzyja\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Nieliczni przewidzieli przysz\u0142o\u015b\u0107, zw\u0142aszcza t\u0119 dalsz\u0105, kiedy pope\u0142niono zdecydowanie wi\u0119ksze b\u0142\u0119dy ni\u017c brak inkorporacji ca\u0142ych Prus do Korony Polskiej lub cho\u0107by rezygnacja z przesiedlenia rycerzy zakonnych nad granic\u0119 mo\u0142dawsk\u0105. Z nast\u0119pnych sze\u015bciu ho\u0142d\u00f3w pruskich dwa by\u0142y bardzo istotne, co najmniej tak wa\u017cne jak ten, kt\u00f3rego pi\u0119\u0107setlecie obchodzimy. Zygmunt III Waza, za cen\u0119 poparcia pruskiego w wonie polsko-rosyjskiej, zgodzi\u0142 si\u0119 wbrew Sejmowi w 1611 roku na ho\u0142d elektora brandenburskiego Jana Zygmunta Hohenzollerna, potwierdzaj\u0105c tym samym prawo do dziedziczenia ksi\u0119stwa pruskiego przez elektor\u00f3w brandenburskich. Z kolei 6 pa\u017adziernika 1641 roku, zawsze wichrz\u0105cy przeciwko Polsce elektor Fryderyk Wilhelm I, z\u0142o\u017cy\u0142 ho\u0142d przed W\u0142adys\u0142awem IV Waz\u0105. \u00d3w akt mia\u0142 miejsce tym razem na dziedzi\u0144cu warszawskiego Zamku Kr\u00f3lewskiego. Nie bez przyczyny lennik pruski nosi\u0142 przydomek Wielki Elektor. By\u0142 to ostatni ho\u0142d pruski, bowiem w czasie Potopu szwedzkiego tragicznie os\u0142abiona Rzeczpospolita w traktatach welawsko-bydgoskich zgodzi\u0142a si\u0119 w 1657 roku na suwerenno\u015b\u0107 tego Hohenzollerna w Prusach. Interesy Wielkiego Elektora, jeszcze pod protekcj\u0105 szwedzk\u0105, uwzgl\u0119dniono w 1656 roku w traktacie w Radnot, kt\u00f3ry projektowa\u0142 rozbi\u00f3r Rzeczpospolitej.<\/p>\n\n\n\n

Ocena wsp\u00f3\u0142czesnych ho\u0142du sprzed 500 lat by\u0142a jednoznaczna \u2013 jako tryumf Zygmunta Starego. Moim zdaniem by\u0142 to w tym przypadku sukces raczej malowanego kr\u00f3la. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jednak swoista legenda ho\u0142du pruskiego, a \u00f3w sukces kr\u00f3lewski potwierdza\u0142 jeszcze obraz Bacciarellego z 1796 roku, tu\u017c po ostatnim rozbiorze Polski, do kt\u00f3rego Hohenzollernowie walnie si\u0119 przyczynili. Ich pot\u0119ga karmi\u0142a si\u0119 rozgrabieniem i politycznym poni\u017ceniem Polski. Wraz z szykanami pruskimi legenda ho\u0142du wzrasta\u0142a jako wyraz antypruskiej, a p\u00f3\u017aniej antyniemieckiej postawy zniewolonego rozbiorami spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego. Wyrazi\u0142 to dobitnie Jan Matejko, swoisty \u201emalarz nadworny kr\u00f3la polskiego\u201d, kr\u00f3la, kt\u00f3rego ju\u017c przecie\u017c nie by\u0142o… S\u0142ynny obraz Matejki powsta\u0142 w latach 1880-82, podarowany przez malarza krajowi w czasie posiedzenia galicyjskiego Sejmu Krajowego we Lwowie.<\/p>\n\n\n\n

Obraz \u201eHo\u0142d pruski\u201d stawa\u0142 si\u0119 symbolem. Pozosta\u0142e ho\u0142dy pruskie si\u0142\u0105 rzeczy posz\u0142y w spo\u0142eczn\u0105 niepami\u0119\u0107. Zw\u0142aszcza dzi\u0119ki Matejce trwale zapisa\u0142 si\u0119 w to\u017csamo\u015bci narodowej Polak\u00f3w. Nie by\u0142o w\u00f3wczas dyplomat\u00f3w Rzeczpospolitej, ale dzia\u0142ali w Jej imieniu literaci, muzycy, malarze. W ci\u0105gu nast\u0119pnych lat dzie\u0142o Matejki wystawiano w Krakowie, Lwowie i Warszawie. Ze zrozumia\u0142ych dla polityki pruskiej wzgl\u0119d\u00f3w nie odwiedzi\u0142 Poznania. By\u0142 natomiast obwo\u017cony po stolicach europejskich. Trafi\u0142 do Rzymu, Pary\u017ca, Wiednia i Budapesztu. Eksponowany by\u0142 nawet w Berlinie. Wraz z obrazem \u201eKo\u015bciuszko pod Rac\u0142awicami\u201d u\u015bwietni\u0142 Powszechn\u0105 Wystaw\u0119 Krajow\u0105 we Lwowie w latach 1898-1900. W dobie rug\u00f3w pruskich (1885-1890), represji wobec dzieci z Wrze\u015bni i s\u0142ynnego polskiego strajku szkolnego (1901-1902), kt\u00f3ry skompromitowa\u0142 na arenie mi\u0119dzynarodowej rzekomo praworz\u0105dne Niemcy \u2013 \u00f3w nadworny malarz kr\u00f3lewski przypomina\u0142 zniewolonemu narodowi polskiemu wielko\u015b\u0107 i chwa\u0142\u0119 Rzeczpospolitej. Wzmacnia\u0142 przekazem historyczno-artystycznym poczucie jedno\u015bci i dumy. Uruchamia\u0142 te same uczucia, kt\u00f3re towarzysz\u0105 nam dzi\u015b podczas pi\u0119\u0107setletniej rocznicy wydarzenia na Rynku krakowskim.<\/p>\n\n\n\n

2.04.2025<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie odm\u00f3wi\u0119 sobie przypomnienia, \u017ce dzi\u015b czyli 2 kwietnia 2025 roku mija 20. rocznica odej\u015bcia do Pana \u015bw. Jana Paw\u0142a II. Ostatni kr\u00f3lom r\u00f3wny. Suwerenny wobec \u015bwiata, poddany woli Bo\u017cej. Nie nosi\u0142 korony polskiej, ale znaczy\u0142 co\u015b wi\u0119cej \u2013 by\u0142 dla dw\u00f3ch pokole\u0144 \u201eKr\u00f3lem-Duchem\u201d. Oby nast\u0119pne czerpa\u0142y z Jego nauk i postawy. Kolejna wa\u017cna rocznica… Czytaj dalej Ho\u0142d Pruski i \u201ekr\u00f3lewski\u201d malarz Rzeczpospolitej<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":3946,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[382],"tags":[],"class_list":["post-3945","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-59","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3945","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3945"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3945\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3948,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3945\/revisions\/3948"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3946"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3945"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3945"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3945"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}