![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/P.Gaglik_Bartlomiej-Milwitz_Wladyslaw-IV-Waza.jpg\")
W czasie wojny p\u00f3\u0142nocnej, w 1702 roku z powodu zagro\u017cenia Krakowa przez Szwed\u00f3w, ukryto je ponownie, tym razem na \u015al\u0105sku przez biskupa Stanis\u0142awa Szembeka. Wojna upokorzy\u0142a Rzeczpospolit\u0105, podzieli\u0142a politycznie szlacht\u0119 i zniszczy\u0142a kraj. Car Piotr I wyszed\u0142 w 1720 roku zwyci\u0119sko z rywalizacji ze Szwecj\u0105 o protektorat nad Rzeczpospolit\u0105, mimo \u017ce Polska formalnie by\u0142a jeszcze przez ponad 70 lat krajem suwerennym. Koron\u0119 polsk\u0105 szanowano, ale jej blask blad\u0142 coraz bardziej, pocz\u0105tkowo w cieniu Rosji, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce Prus.<\/p>\n\n\n\n
W dobie tzw. podw\u00f3jnej elekcji regalia wr\u00f3ci\u0142y na Wawel w 1726 roku, ale na kr\u00f3tko, bo w 1733 roku podobnie je wywieziono, a rok p\u00f3\u017aniej wydobyto z ukrycia i zdeponowano do 1736 roku w skarbcu jasnog\u00f3rskich paulin\u00f3w. Dosz\u0142o do tego, \u017ce Stanis\u0142aw Leszczy\u0144ski z por\u0119ki szwedzkiej dysponowa\u0142 now\u0105 koron\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105 (1705), podobnie August II Mocny sprawi\u0142 sobie u z\u0142otnika drezde\u0144skiego w\u0142asn\u0105 koron\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105, kt\u00f3rej jednak nie u\u017cy\u0142, bo wykradziono dla niego regalia wawelskie. Podobnie post\u0105pi\u0142 jego syn, August III. W 1734 roku zosta\u0142 ni\u0105 koronowany w katedrze wawelskiej.<\/p>\n\n\n\n
Zrz\u0105dzeniem los\u00f3w, ta kolejna polska korona Wettyn\u00f3w \u2013 skromniejsza od w\u0142a\u015bciwej, uprzywilejowanej, ale majestatycznie zamkni\u0119ta \u2013 przetrwa\u0142a. Od 1737 roku przechowywana w Dre\u017anie wraz z dynasti\u0105 sask\u0105 czeka\u0142a na Rzeczpospolit\u0105, a tak\u017ce na \u2013 polsk\u0105 koronacj\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105, zgodnie z dyspozycj\u0105 art. VII Konstytucji 3 Maja. W 1925 roku odkupiona przez dyrektora warszawskiego Muzeum Narodowego podzieli\u0142a polskie losy. Na pocz\u0105tku II wojny \u015bwiatowej skonfiskowali j\u0105 Niemcy, nast\u0119pnie wykradli j\u0105 z depozytu niemieckiego Sowieci. Ostatecznie Zwi\u0105zek Sowiecki zwr\u00f3ci\u0142 j\u0105 Polsce dopiero w 1960 roku i eksponowana jest obecnie w Muzeum Narodowym w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n
Zwr\u00f3ci\u0107 nale\u017cy uwag\u0119 na te \u201eobce\u201d korony. Pos\u0105g Zygmunta III Wazy, ze wspomnianej wcze\u015bniej warszawskiej kolumny, nosi raczej koron\u0119 szwedzk\u0105 a nie polsk\u0105. Istnieje jednak do\u015b\u0107 prawdopodobna wersja, \u017ce koron\u0119 pierwotnie Zygmunta II Augusta Jagiello\u0144czyka (1548-1572), kr\u00f3l Zygmunt III Waza (1587-1632) przechowywa\u0142 jako prywatn\u0105 w Tykocinie. Zabra\u0142 j\u0105 ze sob\u0105 do Szwecji, by si\u0119 ni\u0105 koronowa\u0107, ostatecznie na \u0142o\u017cu \u015bmierci przekaza\u0142 j\u0105 synowi W\u0142adys\u0142awowi IV. Tak\u0105 w\u0142a\u015bnie posta\u0107 korony zamkni\u0119tej widzimy na piecz\u0119ci Zygmunta Augusta z 1553 roku oraz na obrazie Bart\u0142omieja Milwitza sprzed 1634 roku ukazuj\u0105cego W\u0142adys\u0142awa IV Waz\u0119 w stroju koronacyjnym.<\/p>\n\n\n\n Z ojcem Zygmuntem i synem W\u0142adys\u0142awem zwi\u0105zana jest jeszcze jedna korona \u201eobca\u201d, jedynie z nazwy. Po og\u0142oszeniu W\u0142adys\u0142awa carem przez bojar\u00f3w moskiewskich (1610), Zygmunt sprawi\u0142 sobie koron\u0119 carsk\u0105 a p\u00f3\u017aniej projektowa\u0142 przekaza\u0107 j\u0105 synowi. Nigdy nie ozdobi\u0142a skroni Waz\u00f3w. Jako korona prywatna podzieli\u0142a los insygni\u00f3w koronacyjnych i zosta\u0142a ukradziona i nast\u0119pnie przetopiona dwie\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej na rozkaz kr\u00f3la Prus.<\/p>\n\n\n\n W 1763 roku syn Augusta III, kr\u00f3lewicz Fryderyk Krystian, stara\u0142 si\u0119 o koron\u0119 polsk\u0105, ale protektorka Rzeczypospolitej \u2013 Rosja oraz Francja i Austria by\u0142y temu przeciwne. Ca\u0142a tr\u00f3jka opowiada\u0142a si\u0119 jeszcze w\u00f3wczas za ca\u0142o\u015bci\u0105 Rzeczypospolitej \u2013 pod warunkiem, \u017ce b\u0119dzie s\u0142aba. A kraj faktycznie zosta\u0142 podzielony na cz\u0119\u015bci gdzie rz\u0105dzi\u0142y \u2013 a dzi\u0119ki przekupnym sejmikom cz\u0119\u015bciowo panowa\u0142y \u2013 \u201ekr\u00f3lewi\u0119ta\u201d z czo\u0142owych rod\u00f3w magnackich. Uk\u0142ad gwarancyjny 1768 roku, ju\u017c za kr\u00f3la Stanis\u0142awa II Augusta Poniatowskiego, wzmocni\u0142 protekcj\u0119 rosyjsk\u0105 nad Polsk\u0105. Iluzja blasku korony sta\u0142a si\u0119 faktem \u2013 nie Polacy a obcy decydowali o Polsce.<\/p>\n\n\n\n Caryca Katarzyna II wspar\u0142a tzw. Famili\u0119 \u2013 ob\u00f3z polityczny pod przyw\u00f3dztwem magnata Micha\u0142a Czartoryskiego. Familia Czartoryskich to jedyna w Europie niekoronowana rodzina, kt\u00f3ra ma swoje w\u0142asne dzieje polityczne. Jeszcze w czasach \u017cyj\u0105cego Sasa projektowano, \u017ce kr\u00f3lem od m\u0142odu do tego przysposabianym zostanie Adam Kazimierz Czartoryski. Kr\u00f3lom za\u015b r\u00f3wny by\u0142 jego wuj Micha\u0142, faktycznie zarz\u0105dzaj\u0105cy Litw\u0105 oraz swoim stronnictwem politycznym. Zar\u00f3wno Micha\u0142 jak Adam Kazimierz wspierali ograniczone reformy pa\u0144stwa, zw\u0142aszcza w zakresie decyzyjnym, ale w oparciu o protekcj\u0119 rosyjsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n Kompromisowo, koron\u0119 uprzywilejowan\u0105 (tzw. Chrobrego) otrzyma\u0142 o wiele s\u0142abszy od przyw\u00f3dc\u00f3w Familii, ale nale\u017c\u0105cy do ich stronnictwa stolnik litewski, niewyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 przedstawiciel rodu Poniatowskich, p\u00f3\u017aniej kr\u00f3lem \u201eStasiem\u201d zwany. Caryca dawa\u0142a w ten spos\u00f3b do zrozumienia, \u017ce wspiera \u201eFamili\u0119\u201d, ale nie na tyle, by pozwala\u0142a sobie w kraju na zbyt wiele.<\/p>\n\n\n\n Bardziej szczerze pisa\u0142a w li\u015bcie w pa\u017adzierniku 1763 roku do kr\u00f3la Prus Fryderyka II Wielkiego, faktycznego zwolennika p\u00f3\u017aniejszego podzia\u0142u Polski, gdzie ujawni\u0142a swojego kandydata na kr\u00f3la Polski. […] Ze wszystkich kandydat\u00f3w do polskiej korony ma najmniejsze mo\u017cliwo\u015bci osi\u0105gni\u0119cia jej […] a zatem b\u0119dzie za ni\u0105 najbardziej wdzi\u0119czny tym, z r\u0105k kt\u00f3rych koron\u0119 otrzyma. <\/em>Porozumia\u0142a si\u0119 z Hohezollernem, odt\u0105d by\u0142 to ich wsp\u00f3lny kandydat. To w\u00f3wczas na koronacj\u0119 Stanis\u0142awa II Augusta Poniatowskiego tzw. korona Chrobrego (uprzywilejowana) z Wawelu wyruszy\u0142a do Warszawy, by wr\u00f3ci\u0107 po uroczysto\u015bci do skarbca wawelskiego \u2013 po raz ostatni w polskim orszaku\u2026<\/p>\n\n\n\n Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej regalia polskie zosta\u0142y zrabowane przez wycofuj\u0105ce si\u0119 z Krakowa wojska pruskie i przekazane ich kr\u00f3l\u00f3w Fryderykowi Wilhelmowi II. \u201eWi\u0119zione\u201d w skarbcu berli\u0144skim doczeka\u0142y 17 marca 1809 roku ordonansu kolejnego Hohenzollerna na tronie, Fryderyka Wilhelma III. Pomny rad Fryderyka II i cytowanej tu sugestii Katarzyny II nakaza\u0142 zniszczy\u0107 koron\u0119 Rzeczypospolitej wraz z pozosta\u0142ymi insygniami. Wyrok poprzez przetopienie wykonano dwa lata p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n Korona nie doczeka\u0142a projektu wnuka jednego z przyw\u00f3dc\u00f3w \u201eFamilii\u201d, niekorowanego polskiego kr\u00f3la, ksi\u0119cia Adama Jerzego Czartoryskiego (1770-1861). Urodzi\u0142 si\u0119 jeszcze za I Rzeczypospolitej, w ca\u0142ej i niepodzielnej. Jako ochotnik bra\u0142 udzia\u0142 w wojnie polsko-rosyjskiej w obronie Konstytucji Majowej. P\u00f3\u017aniej jako przyjaciel carski zosta\u0142 doradc\u0105 cara Aleksandra I. Kr\u00f3tko w latach 1804-1806 by\u0142 ministrem spraw zagranicznych Rosji; d\u0142u\u017cej by\u0142 cz\u0142onkiem rosyjskiego Senatu i Rady Pa\u0144stwa. Cho\u0107 pod ber\u0142em car\u00f3w projektowa\u0142 zjednoczone odrodzone kr\u00f3lestwo polskie, zachowywa\u0142 lojalno\u015b\u0107 wobec efektu napoleo\u0144skiego \u2013 Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Ust\u0105pi\u0142 z carskich funkcji pa\u0144stwowych po ataku Napoleona I na Rosj\u0119 1812 roku.<\/p>\n\n\n\n Po kl\u0119sce francuskiej podsuwano w kr\u0119gach zbli\u017conych do p\u00f3\u017aniejszego Kongresu Wiede\u0144skiego pomys\u0142 nominowania Adama Jerzego Czartoryskiego na wicekr\u00f3la polskiego. Stara\u0142 si\u0119 ratowa\u0107 to, co by\u0142o do uratowania pod warunkiem przy\u0142\u0105czenia cho\u0107by cz\u0119\u015bci ziem zabranych oraz koniecznych reform ustrojowych. Po\u0142owicznym zwyci\u0119stwem by\u0142 kszta\u0142t ustrojowy Kr\u00f3lestwa Polskiego po Kongresie Wiede\u0144skim. Popar\u0142 Powstanie Listopadowe licz\u0105c na porozumienie z Miko\u0142ajem I i interwencj\u0119 mocarstw zachodnioeuropejskich. Pomys\u0142 wed\u0142ug szwedzkiego wzoru, odzyskania cho\u0107by wzgl\u0119dnej suwerenno\u015bci wraz z odbudow\u0105 pa\u0144stwa, si\u0119 nie uda\u0142.<\/p>\n\n\n\n Po 1831 roku \u201eniekoronowani kr\u00f3lowie\u201d nie mieli w sprawie polskiej ju\u017c \u017cadnego znaczenia. Wyrastali natomiast i dor\u00f3wnywali kr\u00f3lom inni \u2013 wi\u0105\u017c\u0105c mity i tradycj\u0119 Rzeczypospolitej ku serc rodak\u00f3w pokrzepieniu, a z czasem w walce na rzecz Polski ca\u0142ej, wolnej i niepodleg\u0142ej. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 \u015bwiata obywatel, pewien spolonizowany Francuz o mieszcza\u0144skim nazwisku Chopin, kt\u00f3rego muzyka sta\u0142a si\u0119 polskimi \u201earmatami w kwiatach\u201d. Inni w\u0142adali pi\u00f3rem. To o S\u0142owackim Marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca odzyskanej niepodleg\u0142o\u015bci Polski, powiedzia\u0142 w 1927 roku, \u017ce wieszcz Juliusz ma prawo do krypty wawelskiej \u201ebo kr\u00f3lom by\u0142 r\u00f3wny\u201d. Spocz\u0105\u0142 tu obok starszego wieszcza, \u201ekr\u00f3la\u201d \u2013 w\u0142adcy dusz \u2013 Adama. Szcz\u0105tki Mickiewicza wr\u00f3ci\u0142y do Polski w 1890 roku.<\/p>\n\n\n\n Wspomn\u0119 na koniec kolumn\u0119 wieszcza Adama we Lwowie. Nie odm\u00f3wi\u0119 sobie satysfakcji zamieszczaj\u0105c zdj\u0119cie herbu Rzeczpospolitej, tego z zygmuntowsk\u0105 koron\u0105. Spi\u017cowy odlew lwowscy tw\u00f3rcy umie\u015bcili z ty\u0142u kolumny. Pomnik ustawiony w 1904 roku \u2013 wraz z herbem przetrwa\u0142 niejedn\u0105 burz\u0119 dziejow\u0105 i dzi\u015b te\u017c jest chroniony.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Korona zamkni\u0119ta, tzw. uprzywilejowana czyli koronacyjna \u2013 kojarzona z suwerenno\u015bci\u0105 i pot\u0119g\u0105 polsko-litewskiej monarchii ostatnich Jagiellon\u00f3w i dw\u00f3ch pokole\u0144 Waz\u00f3w \u2013 podziela\u0142a losy pa\u0144stwa. Mimo \u017ce zgodnie z polsk\u0105 tradycj\u0105 insygnia koronacyjne deponowano w skarbcu wawelskim, okoliczno\u015bci wojenne i kryzys Rzeczypospolitej decydowa\u0142y o ukrywaniu regali\u00f3w przed wrogim przej\u0119ciem. Z pocz\u0105tkiem Potopu szwedzkiego, w 1655 roku,… Czytaj dalej Dwie kolumny<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":3858,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[381],"tags":[],"class_list":["post-3857","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-58","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3857","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3857"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3857\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3861,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3857\/revisions\/3861"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3858"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/P.Gaglik_kolumna-Adama-Mickiewicza-we-Lwowie-601x1024.jpg\"){kind=spacer}