Polsko-litewski Waza, syn Katarzyny Jagiellonki, imi\u0119 otrzyma\u0142 po dziadku \u2013 przedostatnim polskim kr\u00f3lu z Jagiellon\u00f3w \u2013 Zygmuncie Starym. Za panowania Zygmunta III Wazy Rzeczpospolita Obojga Narod\u00f3w osi\u0105gn\u0119\u0142a sw\u00f3j najwi\u0119kszy obszar (ok. 1 mln km2<\/sup>), b\u0119d\u0105c trzecim najwi\u0119kszym pa\u0144stwem w Europie. W\u0142adza Zygmunta III si\u0119ga\u0142a od Parnawy i Dorpatu w dzisiejszej Estonii po rzek\u0119 Samar\u0119 na po\u0142udniu w rejonie dzisiejszego ukrai\u0144skiego Dnipro oraz a\u017c po podolsk\u0105 Ba\u0142t\u0119, niedaleko granicy mo\u0142dawskiej. Po rozejmie w Diwilinie w 1618 roku z carem Micha\u0142em I Romanowem obejmowa\u0142a m.in. ziemie smole\u0144sk\u0105. W\u00f3wczas granica na wschodzie przebiega\u0142a ok. 100 km od wsp\u00f3\u0142czesnej Moskwy a na zachodzie ok. 120 km od Berlina.<\/p>\n\n\n\n Ekspansja rosyjska podobnie jak dawniej zainspirowa\u0142a dzisiejszy sojusz pa\u0144stw ba\u0142tyckich, g\u0142\u00f3wnie tych ze wsp\u00f3lnego zygmuntowskiego dziedzictwa. W nawi\u0105zaniu do tego dziedzictwa \u2013 nie tylko z historycznych powod\u00f3w \u2013 obowi\u0105zkiem jest przypomnie\u0107 3 dewizy kr\u00f3lewskie, dobrze przystaj\u0105ce do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Ot\u00f3\u017c kr\u00f3l jest \u201edla prawa i ludu<\/em>\u201d, za\u015b \u201eserce kr\u00f3la w r\u0119ku Pana<\/em>\u201d, a \u201erzeczy szczytne z nieba pochodz\u0105<\/em>\u201d. Wsp\u00f3lne dziedzictwo Rzeczypospolitej to r\u00f3wnie\u017c polska chor\u0105giew kr\u00f3lewska z czas\u00f3w Waz\u00f3w, czerwona-bia\u0142o-czerwona. Nawi\u0105zuje do barw god\u0142a polskiego oraz historycznego herbu Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Dzi\u015b do wsp\u00f3lnego dziedzictwa nawi\u0105zuj\u0105 barwy niepodleg\u0142ej Bia\u0142orusi, do kt\u00f3rej odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 przeciwnicy \u0141ukaszenki.<\/p>\n\n\n\n Zygmunt III by\u0142 dobrym gospodarzem, trzykrotnie zwi\u0119kszy\u0142 dochody skarbu kr\u00f3lewskiego. W\u0142ada\u0142 5 j\u0119zykami. Go\u015bciom rozdawa\u0142 podarki m.in. zegary przez siebie w\u0142asnor\u0119cznie wykonane. To nie jedyny z wyj\u0105tkowych przyk\u0142ad\u00f3w na polskim tronie. Co wa\u017cniejsze, chcia\u0142 wzmocni\u0107 w\u0142adz\u0119 wykonawcz\u0105 na wz\u00f3r szwedzkiej Rady Kr\u00f3lewskiej, gdzie ka\u017cdy z jej cz\u0142onk\u00f3w odpowiada\u0142 wed\u0142ug kompetencji przed w\u0142adc\u0105 za okre\u015blony obszar w\u0142adzy pa\u0144stwowej. \u00d3w rz\u0105d gabinetowy to w polskim projekcie protoplasta rz\u0105du konstytucyjnego, bo przecie\u017c z mocy prawa i narodu (szlacheckiego) mia\u0142 by\u0107 odpowiedzialny przed prawem stanowionym przez Sejm.<\/p>\n\n\n\n Cytowana na wst\u0119pie dedykacja kr\u00f3lewska umieszczona jest na znanej kolumnie zygmuntowskiej przed Zamkiem Kr\u00f3lewskim w Warszawie. To w\u0142a\u015bnie Zygmunt III \u201eelekcyjn\u0105\u201d i \u201eurz\u0119dow\u0105\u201d stolic\u0119 pa\u0144stwa przeni\u00f3s\u0142 do mazowieckiego miasta, pozostawiaj\u0105c w Krakowie majestat koronacji kr\u00f3lewskiej i skarbiec kr\u00f3lewski, gdzie przechowywano polskie insygnia w\u0142adzy monarszej \u2013 z satysfakcj\u0105 zrabowane i przetopione z rozkazu kr\u00f3la Prus po ostatecznym rozbiorze Polski. Od p\u00f3\u0142nocy pomnik ozdobiono p\u0142yt\u0105 z dekoracyjnym kartuszem z herbem Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w wed\u0142ug wzoru za panowania dynastii Waz\u00f3w. U do\u0142u zaopatrzony jest w order z\u0142otego runa przynale\u017cny \u201ez urz\u0119du\u201d cesarzowi, u g\u00f3ry zwie\u0144czony zamkni\u0119t\u0105 tzw. zygmuntowsk\u0105 koron\u0105.<\/p>\n\n\n\n Kolumn\u0119 ufundowa\u0142 kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw IV Wazy (1643-44), syn Zygmunta III. Jest to najstarszy \u015bwiecki pomnik w Warszawie i najstarsza tego typu kolumna \u015bwieckiego w\u0142adcy w Europie, co w czasie wznoszenia pomnika wzbudzi\u0142o oburzenie polskiego prymasa i Watykanu, bo dotychczas podobne kolumny dedykowane by\u0142y Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Pannie lub Chrystusowi. Pomnik kilkukrotnie restaurowany przez p\u00f3\u017aniejszych kr\u00f3l\u00f3w, a r\u00f3wnie\u017c w czasach carskich, dzisiaj stanowi rekonstrukcj\u0119 wykonan\u0105 w latach 1948-49. Ju\u017c w czasie Potopu chcieli Szwedzi pomnik wysadzi\u0107, a car Piotr I zdemontowa\u0107. W obydwu intencjach dewastator\u00f3w kamieniem obrazy by\u0142a posta\u0107 kr\u00f3lewska, kartusz oraz wspomniana chwalebna dedykacja.<\/p>\n\n\n\n Kolumna i pos\u0105g s\u0142awi cnoty kr\u00f3lewskie. Ukazuje \u015bwieck\u0105 i sakraln\u0105 istot\u0119 w\u0142adzy: gloryfikacj\u0119 dynastii, postulat wzmocnienia w\u0142adzy. Projektem i wykonaniem pomnika zaj\u0119li si\u0119 W\u0142osi: Augustyn Locci, Constantino Tencalla. Sam pos\u0105g zaprojektowa\u0142 Clemente Molli. Majestat kr\u00f3la podkre\u015bla zamkni\u0119ta korona na g\u0142owie, szabla i krzy\u017c \u0142aci\u0144ski. W wyniku ostrza\u0142u niemieckiego pos\u0105g wraz z kolumn\u0105 upad\u0142 w czasie Powstania Warszawskiego, w nocy 2\/3 sierpnia 1944 r. Pos\u0105g zosta\u0142 cz\u0119\u015bciowo uszkodzony.<\/p>\n\n\n\n I tu doszukujmy si\u0119 dodatkowych symboli. Posta\u0107 kr\u00f3lewska w wyniku upadku zosta\u0142a pozbawiona przedramienia, nie trzyma\u0142a juz krzy\u017ca, utr\u0105cono jej szabl\u0119. Kartusz zygmuntowski r\u00f3wnie\u017c si\u0119 nie zachowa\u0142. Korona zygmuntowska jednak zosta\u0142a. Przyjrzyjmy si\u0119 jej. G\u0142ow\u0119 w\u0142adcy zdobi korona zamkni\u0119ta, zwie\u0144czona kul\u0105 z krzy\u017cem. Symbolizuje suwerenno\u015b\u0107 Korony Polskiej, skoro jej kszta\u0142t nawi\u0105zuje do cesarskiego wzorca.<\/p>\n\n\n\n Stworzenie imperium polsko-litewskiego zawdzi\u0119czamy kr\u00f3lewskim poprzednikom, ale tak\u017ce \u201ekr\u00f3lom r\u00f3wnym\u201d cho\u0107 nie koronowanym. Jagiello\u0144ska piecz\u0119\u0107 kr\u00f3lewska Zygmunta I Starego, dziadka Zygmunta III, ukazuje ju\u017c w 1518 roku zamkni\u0119ta koron\u0119, ale na piecz\u0119ci Jana Olbrachta na dokumencie z 1493 roku nie ma zamkni\u0119tej korony wie\u0144cz\u0105cej wsp\u00f3lny herb polsko-litewski. Doda\u0107 wypada, \u017ce na nagrobku (1502-1505) kr\u00f3l Aleksander Jagiello\u0144czyk, podobnie jak jego ojciec Kazimierz, nosi jeszcze otwart\u0105 koron\u0119. Zmiana kszta\u0142tu korony i podkre\u015blenie suwerenno\u015bci pa\u0144stwowej (prawnej i faktycznej) przypada na czas dzia\u0142alno\u015bci kanclerza i prymasa Polski arcybiskupa Jana \u0141askiego. To on by\u0142 sygnatariuszem traktatu krakowskiego z 1525 roku dotycz\u0105cego sekularyzacji i podleg\u0142o\u015bci lennej Prus ksi\u0105\u017c\u0119cych.<\/p>\n\n\n\n W dniu 10 kwietnia 2025 przypada 500-lecie symbolicznego zwie\u0144czenia tego aktu w postaci ho\u0142du ksi\u0119cia w Prusach, Albrechta Hohenzollerna przed jagiello\u0144skim wujem Zygmuntem I Starym. Z powy\u017cszej koncepcji politycznej w wyniku p\u00f3\u017aniejszych okoliczno\u015bci i polskich b\u0142\u0119d\u00f3w nic nie zosta\u0142o, ale nadal pyszni si\u0119 wie\u017ca \u0141askiego chroni\u0105ca twierdz\u0119 w Kamie\u0144cu Podolskim \u2013 do dzi\u015b \u015bwiadectwo pot\u0119gi Rzeczypospolitej. Twierdz tej wielko\u015bci i znaczenia pozosta\u0142o w Europie zaledwie kilka \u2013 to te\u017c wsp\u00f3lne dziedzictwo \u015brodkowej cz\u0119\u015bci Starego Kontynentu.<\/p>\n\n\n\n Niekoronowanym tw\u00f3rc\u0105 polsko-litewskiego imperium by\u0142 r\u00f3wnie\u017c kanclerz wielki koronny i hetman wielki koronny Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, Jan Zamoyski (1542-1605). U schy\u0142ku \u017cycia jeden z najbogatszych magnat\u00f3w w Polsce. Jego mecenat i\u015bcie kr\u00f3lewski do dzi\u015b mo\u017cna podziwia\u0107 w Zamo\u015bciu. W m\u0142odo\u015bci kalwin (po rodzicach), przeszed\u0142 na katolicyzm w 1561 roku, gdy studiowa\u0142 w Padwie. Doradza\u0142 ostatniemu Jagiellonowi, kr\u00f3lowi Zygmuntowi Augustowi, podzielaj\u0105c pogl\u0105dy kr\u00f3lowej-matki Bony Sforzy d\u2019Aragony. Bez wi\u0119kszej przesady mo\u017cna rzec, \u017ce zr\u0119czn\u0105 polityk\u0105 wyni\u00f3s\u0142 na tron niefortunnie Henryka Walezego, a z wi\u0119kszym sukcesem Stefana Batorego. Wspiera\u0142 Ann\u0119 Jagiellonk\u0119 \u2013 dziedziczk\u0119 tronu. Chcia\u0142 by zosta\u0142a \u201ekr\u00f3lem Polski\u201d, ale by\u0142 przeciwnikiem, by jej siostrzeniec Zygmunt Waza zasiad\u0142 na polskim tronie. Gdy jednak szlachta wybra\u0142a Jagiellona po k\u0105dzieli, z czasem przeszed\u0142 do opozycji poniewa\u017c Zygmunt wed\u0142ug habsburskiego wzorca marzy\u0142 o absolutyzmie, a gdy przymierzy\u0142 si\u0119 z Habsburgami, wszed\u0142 w 1582 roku w otwarty konflikt przeciwko Wazie.<\/p>\n\n\n\n Imperium ma przedziwne blaski i ju\u017c w\u00f3wczas, w czasie polskiego \u201ez\u0142otego wieku\u201d, zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna symptomy p\u00f3\u017aniejszego schy\u0142ku \u015bwietno\u015bci i upadku. C\u00f3\u017c z tego, \u017ce przez wieki Rzeczpospolita \u017cywi\u0142a p\u00f3\u0142 zachodniej Europy. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce fundamentalnym w przysz\u0142o\u015bci dla gospodarki i los\u00f3w pa\u0144stwa, cho\u0107by w por\u00f3wnaniu ze Szwecj\u0105, by\u0142o \u2013 ograniczenie praw do ziemi w przypadku mieszczan, zakaz odwo\u0142ywania si\u0119 ch\u0142opa do s\u0105du pa\u0144stwowego, coraz s\u0142absza egzekucja podatkowa, zw\u0142aszcza na rzecz wojska. Wszak jeszcze brzmi wawelski dzwon fundacji Zygmunta I Starego, kt\u00f3ry \u201e<\/strong>nie tylko Bogu Najwy\u017cszemu, ale tak\u017ce na chwa\u0142\u0119 Domu Jagiellon\u00f3w i Kr\u00f3lestwa Polskiego ma dzwoni\u0107<\/em>.\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Tablica dedykacyjna umieszczona na zygmuntowskiej kolumnie na Placu Zamkowym w Warszawie informuje wsp\u00f3\u0142czesnych w j\u0119zyku \u0142aci\u0144skim. Zygmunt III z mocy wolnej elekcji kr\u00f3l Polski, z tytu\u0142u dziedziczenia, nast\u0119pstwa i prawa \u2013 kr\u00f3l Szwecji, w umi\u0142owaniu pokoju i s\u0142awie pierwszy pomi\u0119dzy kr\u00f3lami, w wojnie i zwyci\u0119stwach nieust\u0119puj\u0105cy nikomu, wzi\u0105\u0142 do niewoli wodz\u00f3w moskiewskich, stolic\u0119 i ziemie… Czytaj dalej Podzwonne: pierwsza kolumna i zamkni\u0119ta korona<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":3710,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[380],"tags":[],"class_list":["post-3709","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nr-57","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3709","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3709"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3709\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3713,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3709\/revisions\/3713"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3710"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3709"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3709"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3709"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/P.Gaglik_Figura_wladcy_na_szczycie_pomnika-761x1024.jpg\"){kind=spacer}
![\"\"](\"https:\/\/prawdajestciekawa.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/P.Gaglik_Pieczec_Zygmunta_Augusta-1024x798.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n